Ἡ θέση τοῦ Σταυροῦ στό ἱερό Βῆμα.( Παναγιώτη Ἰ. Σκαλτσῆ, Καθηγητοῦ Θεολογικῆς Σχολῆς Α.Π.Θ.).(Άλλη μια απάντηση στους διαδικτυακούς διαστρεβλωτές των θέσεών μας)

 

Δημοσιεύουμε τη μελέτη του καθηγητή Λειτουργικής του ΑΠΘ, π. Σκαλτσή, με τίτλο «Η Θέση του Σταυρού στο Ιερό Βήμα». Αυτή η μελέτη αποτελεί μια αμείλικτη απάντηση στους θλιβερούς διαστρεβλωτές που προσπάθησαν να πολεμήσουν τις θέσεις μας στο προηγούμενο άρθρο μας (διαβάστε το εδώ). Όσοι βιάστηκαν να φορέσουν το μανδύα του «σύγχρονου αντι-οικουμενιστή λειτουργιολόγου» αποδείχθηκαν απλώς κατώτεροι των περιστάσεων, εκτεθειμένοι από την ίδια τους την εμπάθεια. Η αλήθεια δεν φιμώνεται από κραυγές και αβάσιμες επιθέσεις.Ας αναμετρηθούν οι διαστρεβλωτές τώρα με την επιστημονική εγκυρότητα του καθηγητή.Η μελέτη δημοσιεύτηκε σε τρία μέρη το 2025 στα τεύχη 1,2 και 3 του περιοδικοΎ ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ π. Δ. Α.

 

 

α) Ἡ ἑορτολογική τιμή τοῦ Σταυροῦ

Ὁ τίμιος Σταυρός ἀποτελεῖ τήν ὡραιότητα καί τό καύχημα τῆς Ἐκκλησίας, τόν φύλακα τῶν πιστῶν καί τό κραταίωμα τοῦ σύμπαντος κόσμου, τό ξύλο τῆς ζωῆς καί τῆς βασιλείας τό σύμβολο Δέν εἶναι τυχαῖο τό ὅτι ἡ τιμή πού ἀποδόθηκε στόν Σταυρό στά Ἱεροσόλυμα ἀπό τόν 4ο μ.Χ. αἰ., μετά τήν ἀνεύρεσή του, διαδόθηκε σέ Ἀνατολή καί Δύση κατά τούς ἀμέσως ἑπόμενους αἰῶνες. Ἐνδεικτικά ἀναφέρουμε τήν, σύμφωνα μέ τήν Αἰθερία καί τό Ἀρμενικό Ἀναγνωσματάριο (4ος-5ος αἰ.)  προσκύνηση τοῦ τιμίου Σταυροῦ κατά τήν Μεγάλη Παρασκευή. Ἡ πράξη αὐτή στήν Κωνσταντινούπολη ἐξελίχθηκε ἀπό τόν 7ο αἰ. στή γνωστή ἑορτή τῆς Σταυροπροσκυνήσεως (Γ΄ τῶν Νηστειῶν)

Τό δεύτερο παράδειγμα ἀφορᾶ τήν ἑορτή τῆς Ὑψώσεως τοῦ τιμίου Σταυροῦ, ἑορτή τοῦ θανάτου καί τῆς δόξης τοῦ Κυρίου. Ἡ ἑορτή αὐτή μαρτυρεῖται στά Ἱεροσόλυμα ἀπό τόν 5ο αἰ. καί συνδέεται μέ τήν εὕρεση τοῦ Σταυροῦ καί τήν ἀνάμνηση τῶν ἐγκαινίων τοῦ Ναοῦ τῆς Ἀναστάσεως πού ἔγιναν στίς 13 Σεπτεμβρίου τοῦ ἔτους 335. Τήν ἑπομένη τῶν ἐγκαινίων ὕψωναν τόν Σταυρό, πού πρόσφατα εἶχε ἀνευρεθεῖ, γιά νά τόν δεῖ τό ἐκκλησίασμα. Τά ἐγκαίνια μέ τόν καιρό ὑποβαθμίστηκαν καί ἀναδείχθηκε ἡ Ὕψωση, ἡ ὁποία ἀπό τόν 7ο αἰ. καθιερώθηκε σέ ὁλόκληρη τήν Ἐκκλησία ὡς ἡ ἑορτή τῆς Ὑψώσεως τοῦ τιμίου Σταυροῦ τήν 14η τοῦ μηνός Σεπτεμβρίου.

---

β) Ὁ Σταυρός ἐντός τοῦ ἱεροῦ Βήματος (γενική παρουσίαση)

Χωρίς ἀμφιβολία λοιπόν οἱ ρίζες τῆς ἑορτολογικῆς τιμῆς τοῦ Σταυροῦ βρίσκονται στά Ἱεροσόλυμα. Τά ἐκεῖ ἀπό τόν 4ο-5ο αἰ. λατρευτικά γεγονότα, ἀλλά καί οἱ περιπέτειες τοῦ Σταυροῦ, ὅπως εἶναι ἡ ἀπαγωγή του ἀπό τούς Πέρσες καί ἡ ἐπανάκτησή του ἀπό τόν Ἡράκλειο (631), καθώς ἐπίσης καί ἡ διάδοση τεμαχίων τοῦ τιμίου ξύλου στίς Ἐκκλησίες συνέτειναν στήν περαιτέρω λειτουργική τιμή καί ἀνάδειξή του. Δέν εἶναι τυχαῖο τό ὅτι στίς πηγές γίνεται λόγος γιά «ζωοποιά ξύλα», τά ὁποῖα διαμοιράζονταν. Ὁ Σταυρός ἐκφράστηκε μέ σύμβολα, ὑμνήθηκε ἀπό σπουδαίους ὑμνογράφους καί ἀπεικονίσθηκε ἀπό ἐξέχοντες ἁγιογράφους ἐντός καί ἐκτός τῶν ἐκκλησιῶν.

Ἐντός τῶν ἱερῶν Ναῶν τόν τίμιο Σταυρό τόν βρίσκουμε στόν χῶρο ὅπου ἀπεικονίζεται τό δωδεκάορτο, στήν κορυφή τοῦ εἰκονοστασίου ὅπου τά λεγόμενα «λυπηρά», στά προσκυνητάρια ὅπου τοποθετεῖται ὅταν χρειάζεται εἰκόνα φορητή ἀπό τό δωδεκάορτο τοῦ τέμπλου, στόν νάρθηκα, στόν τροῦλο κ.ἀ. Ἐξέχουσα θέση ἐπίσης ὁ Σταυρός κατέχει ἐντός τοῦ ἱεροῦ Βήματος. Ἐκτός τοῦ ὅτι ἀπεικονίζεται σέ ὅλα τά ἄμφια τῆς Τραπέζης, τῆς Προσκομιδῆς καί τῶν ἱερέων, ὁ Σταυρός ὑπῆρχε πάντα μέ διάφορες μορφές τόσο ἐπάνω στήν ἁγία Τράπεζα, ὅσο καί πίσω ἀπό αὐτήν, ἀκόμη καί στήν κόγχη.

Ὁ Σταυρός ἐπάνω στήν ἁγία Τράπεζα

Ἐπάνω στήν ἁγία Τράπεζα καί πλησίον τοῦ Εὐαγγελίου βρίσκεται ὁ Σταυρός εὐλογίας, χωρίς βάση, μέ τόν ὁποῖο εὐλογεῖ ὁ ἀρχιερεύς τόν λαό στίς διάφορες ἀκολουθίες. Στήν ἁγία Τράπεζα ἐπίσης ἤ στό σκευοφυλάκιο βρίσκεται καί ὁ Σταυρός μέ βάση, σέ ἀργυρό πλαίσιο, ἔχοντας ἀπό τή μία πλευρά τή σταύρωση καί ἀπό τήν ἄλλη τή βάπτιση. Μέ τόν Σταυρό αὐτό τελοῦνται οἱ ἁγιασμοί. Αὐτός ὁ τύπος Σταυροῦ ἀξιοποιεῖται κατά τήν ἑορτή τῆς Ὑψώσεως (14 Σεπτεμβρίου) καί τῆς Σταυροπροσκυνήσεως

Ὁ Σταυρός στό κιβώριο

Στήν κορυφή τοῦ κιβωρίου, πού εἶναι γνωστό ἀπό τόν 4ο μ.Χ. αἰ. καί ἐκφράζει τόν τόπο ὅπου σταυρώθηκε ὁ Χριστός ὑπάρχει σφαῖρα μέ Σταυρό.

Στά ὡς ἄνω παραδείγματα ἀναφέρεται προφανῶς ὁ ἱερός Χρυσόστομος ὅταν γράφει· «οὐδὲ γὰρ οὕτω στέφανος βασιλικὸς καλλωπίζει κεφαλήν, ὡς Σταυρὸς παντὸς κόσμου τιμιώτερος ὤν… Οὗτος ἐν τῇ ἱερᾷ τραπέζῃ, οὗτος ἐν ταῖς τῶν ἱερέων χειροτονίαις, οὗτος πάλιν μετὰ τοῦ σώματος τοῦ Χριστοῦ ἐπὶ τὸν μυστικὸν δεῖπνον διαλάμπει… τοῦ θανάτου τοῦ ἐπαράτου τούτου τὸ σύμβολον ἅπασι ποθεινόν, περισπούδαστον, εἰ μὴ μεγάλη τοῦ σταυρωθέντος ἡ δύναμις;».

 

γ) Ὁ Σταυρός στήν κόγχη τοῦ ἱεροῦ Βήματος — μαρτυρίες ἐκκλησιῶν

Στην ἱστορία τοῦ Χριστιανικοῦ Ναοῦ, σέ Ἀνατολή καί Δύση, μαρτυρεῖται ἡ ὕπαρξη σταυροῦ στήν κόγχη τοῦ ἱεροῦ Βήματος, ὄχι μόνο κατά τή διάρκεια τῆς εἰκονομαχίας, ἀλλά καί πρίν καί μετά ἀπό αὐτήν. Ἀπό ἐπίδραση πάλι ἱεροσολυμητική ὁ μεγάλος ἀναμνηστικός διάλιθος χρυσός σταυρός (ὕψους 2 μ. περίπου) πού στίς ἀρχές τοῦ 5ου αἰ. εἶχε ὑψωθεῖ στόν βράχο τοῦ Γολγοθᾶ ἀπό τόν αὐτοκράτορα Θεοδόσιο Β΄ ἐπέδρασε στήν εἰκονογραφία καί στή δημιουργία ἀνάλογων διαστάσεων σταυροῦ στά παλαιοχριστιανικά μνημεῖα.

Σύμφωνα μέ σχετικές ἔρευνες μέχρι τόν 8ο αἰ. στίς κόγχες τῶν ἱερῶν Ναῶν, πίσω ἀπό τό θυσιαστήριο, ὑπῆρχε σταυρός ἀπεικονισμένος συνήθως σέ ψηφιδωτό ἐπί τῆς κόγχης, εἴτε σέ θέση πού νά μετακινεῖται. «Ἡ δὲ κόγχη τοῦ θυσιαστηρίου –σημειώνει ὁ ἅγ. Γερμανός ΚΠόλεως– ἡ μετάθεσις ἐστι τοῦ σταυροῦ». Μετατίθεται, δηλαδή τοποθετεῖται ἐκεῖ ὁ σταυρός, προφανῶς γιά νά φαίνεται, «Ἰδού, γράφει ὁ μακαριστός καθηγητής Κωνσταντῖνος Καλοκύρης, ἡ ἀρχή τῆς κατόπιν παράδοσης νά τοποθετεῖται μέγας σταυρός μέ τόν ἐσταυρωμένο σέ αὐτή τήν κόγχη τῶν ἐκκλησιῶν».

Παραδείγματα ἐκκλησιῶν

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αὐτῆς τῆς παλαιᾶς παράδοσης, τῆς τοποθέτησης δηλαδή σταυροῦ, μεγάλου ἤ μικροῦ, στό κέντρο τῆς κόγχης τοῦ ἱεροῦ Βήματος ἤ τῆς σέ ψηφιδωτό ἀπεικόνισής του στήν ἁψῖδα (κόγχη) ἔχουμε τόσο στή Δύση, ὅσο καί στήν Ἀνατολή.

Στή Δύση:

• Ἡ βασιλική τῆς Ἁγ. Πουδεντιανῆς τῆς Ρώμης (μέσα 5ου μ.Χ. αἰ.)
• Τό Ἀρχιεπισκοπικό Παρεκκλήσιο στή Ραβέννα (ἀρχές 6ου αἰ.)
• Ἡ βασιλική τοῦ Ἁγ. Ἀπολλιναρίου in Classe τῆς Ραβέννας (μέσα 6ου αἰ.)
• Ὁ Ναός τοῦ Ἁγ. Ἰωάννου Λατερανοῦ στή Ρώμη (7ος αἰ.)

Στήν Ἀνατολή: ὑπάρχει πληθώρα μαρτυριῶν περί τοῦ σταυροῦ στήν κόγχη ἤ καί σέ ἄλλα σημεῖα τοῦ ἱεροῦ Βήματος:

• Ὁ Ἅγ. Γεώργιος Ροτόντα στή Θεσσαλονίκη (5ος αἰ.), ὅπου στήν ἁψῖδα ὑπάρχει σταυρός σέ μωσαϊκό
• Ὁ Ναός τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου στή Νίκαια τῆς Βιθυνίας (7ος αἰ.)
• Ἡ ἐκκλησία Ἁγ. Βασιλείου στή Σινασσό τῆς Καππαδοκίας (8ος-9ος αἰ.)
• Ἄλλοι ναοί καί παρεκκλήσια 9ου-11ου αἰ. στήν ἴδια περιοχή, μέ τόν σταυρό διαφόρων μεγεθῶν σέ τοιχογραφία στήν ἁψῖδα
• Ὁ ψηφιδωτός σταυρός στήν κόγχη τοῦ ἱεροῦ Βήματος τῆς Ἁγ. Σοφίας Θεσσαλονίκης (8ος αἰ.)
• Ἡ σχετική τοιχογραφία στή Λευκή Μονή, Sohag στήν Αἴγυπτο (13ος αἰ.)

Ὁ σταυρός δεξιά τοῦ ἱεροῦ Βήματος — μαρτυρίες ἀπό Κύπρο

Ὑπάρχουν μαρτυρίες ὅτι ὁ σταυρός ἐκτός ἀπό τήν κόγχη βρισκόταν καί σέ κάποιο σημεῖο στά δεξιά τοῦ ἱεροῦ Βήματος. Ὁ σταυρός αὐτός μεταφερόταν στό κέντρο τοῦ Ναοῦ γιά τή σχετική τελετή κατά τήν ἑορτή τῆς Ὑψώσεως τοῦ Τιμίου Σταυροῦ (14 Σεπτεμβρίου) καί τήν Κυριακή τῆς Σταυροπροσκυνήσεως.

• Ἀνάλογη περίπτωση ὑπάρχει στό Ναό Τιμίου Σταυροῦ στό Πελένδρι τῆς Κύπρου.
• Στήν Ἐγκλείστρα τοῦ Ἁγ. Νεοφύτου στήν Πάφο ὑπῆρχε ξύλινος σταυρός σέ ειδική ξύλινη βάση ἐπάνω στήν Ἁγία Τράπεζα, πού χρησιμοποιεῖτο μᾶλλον ὡς λειψανοθήκη.
• Στήν Κύπρο ἰδιαίτερα δέν ἦταν ἄγνωστοι οἱ σταυροί οἱ ὁποῖοι χρησίμευαν ὡς λειψανοθῆκες ἤ ἀρτοφόρια. Λόγῳ τῆς τεχνοτροπίας των μάλιστα διατυπώθηκε ἡ ἄποψη περί λατινογενοῦς ἐπίδρασης κατά τήν περίοδο τῆς φραγκοκρατίας στήν Κύπρο (1192-1489).

Ἡ Ἁγ. Σοφία Κωνσταντινουπόλεως

Ἀφήσαμε τελευταῖο τό λαμπρό παράδειγμα τῆς Ἁγ. Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως. Σύμφωνα μέ τό τυπικό τῆς Βασιλείου Τάξεως, ἔργο τοῦ Κωνσταντίνου Πορφυρογέννητου, ἐντός τοῦ ἱεροῦ Βήματος τοῦ περίφημου αὐτοῦ Ναοῦ ὑπῆρχαν δύο μεγάλοι ἀναμνηστικοί σταυροί:

• Ὁ πρῶτος, περίπου 2 μ. ὕψος, βρισκόταν στήν κόγχη τοῦ ἱεροῦ Βήματος· «εἰς τὸ κικλὶν ἐν ᾧ ἵδρυται ἡ διάχρυσος ἁγία Σταύρωσις». Ἦταν διακοσμημένος μέ μαργαριτάρια καί πολύτιμους λίθους καί ἡ ἀκριβής θέση του ἦταν πίσω ἀπό τήν ἁγία τράπεζα καί μπροστά ἀπό τόν θρόνο τοῦ Πατριάρχου στό σύνθρονο.
• Ὁ δεύτερος, πού ἔφερε τά σύμβολα τοῦ πάθους τοῦ Κυρίου (σπόγγο, λόγχη κ.λπ.), βρισκόταν στό σκευοφυλάκιο.

Οἱ ὡς ἄνω δύο πολύτιμοι σταυροί, ἐκτός ἀπό τήν σπουδαιότητά των στόν χῶρο τῆς χριστιανικῆς τέχνης, ἦταν συνδεδεμένοι καί μέ τίς ἐπίσημες αὐτοκρατορικές τελετές. Τή μαρτυρία αὐτή καί συνάμα λαμπρή παράδοση τῆς ἐκκλησίας τῆς Κωνσταντινουπόλεως μνημονεύει, ὡς Κωνσταντινουπολίτης, καί ὁ ἅγιος Συμεών Θεσσαλονίκης· «Διὸ καὶ ὄπισθεν τοῦ θυσιαστηρίου αὐτοῦ ἐξ ἀνατολῶν τὸ εὐλογημένον ὄργανον τῆς θυσίας ὁ θεῖος ἵσταται σταυρός, τετραμερὴς ὢν διὰ τὸν ἐν αὐτῷ προσπαγέντα, τά τε ἄνω καὶ κάτω καὶ τὰ σύμπαντα πεποιηκότα τε καὶ συνέχοντα».

 

δ) Ὁ σταυρός τῶν λιτανειῶν καί ὁ «ἐσταυρωμένος»

Στή συνέχεια θά σχολιάσουμε δύο ἀκόμη παραδείγματα σταυρῶν πού ὑπάρχουν ἐντός τοῦ ἱεροῦ Βήματος. Πρόκειται γιά τόν σταυρό τῶν λιτανειῶν, μικροῦ ἤ μεγάλου σχήματος, καί δεύτερον γιά τόν «ἐσταυρωμένο» πού λιτανεύεται τὸ βράδυ τῆς Μεγάλης Πέμπτης μετά τήν ἀνάγνωση τοῦ πέμπτου εὐαγγελίου.

Ὁ σταυρός τῶν λιτανειῶν

Ὁ σταυρός λιτανείας βρίσκεται συνήθως μέ τά ἑξαπτέρυγα (παλαιά ριπίδια) πίσω ἀπό τήν ἁγία τράπεζα, ἤ ἐπί τῆς ἁγίας τραπέζης σέ εἰδική θήκη, πάλι ἀνάμεσα στά ἑξαπτέρυγα, ἤ στό σκευοφυλάκιο. Ἡ χρήση του εἶναι συνδεδεμένη μέ τή μεγάλη εἴσοδο στή θεία Λειτουργία, μέ λιτανικές πομπές σέ μνῆμες ἁγίων καί ἄλλες ἑορτές, καθώς ἐπίσης καί μέ πομπές εὐχαριστίας γιά τή σωτηρία τῆς πόλης ἤ ἀπομάκρυνσης τοῦ κινδύνου ἐπιδημίας.

Ὁ ἅγιος Συμεών Θεσσαλονίκης περιγράφοντας τήν τάξη τοῦ ἀσματικοῦ ὄρθρου τῶν Κυριακῶν ἀλλά καί τῶν καθημερινῶν μιλᾶ γιά τόν τίμιο σταυρό τῶν λιτανειῶν, τόν «ὄπισθεν ἱστάμενον τοῦ ἱεροῦ θυσιαστηρίου». Τόν σταυρό αὐτό, πού φέρει μάλιστα τρία ἀναμμένα κεριά, τόν παραλαμβάνει ὁ ἱερέας ἀπό τό ἱερό Βῆμα, τόν μεταφέρει στόν νάρθηκα καί ἀπό ἐκεῖ, μέ τή συμμετοχή ὅλων τῶν πιστῶν, τόν λιτανεύει στόν Ναό «μετὰ λαμπρότητος».

Ἀναφερόμενος στήν ἀσματική αὐτή ἀκολουθία ὁ ἅγιος Συμεών βρίσκει τήν εὐκαιρία νά ἐκφρασθεῖ θεολογικά περί τοῦ σταυροῦ καί νά τονίσει τήν ἄμεση σχέση του μέ τήν ἀνάσταση ἀλλά καί τήν πρός τή βασιλεία τοῦ Θεοῦ πορεία τοῦ ἀνθρώπου· «διὰ τοῦ σταυροῦ, γράφει, ἡ γνῶσις τῆς Ἁγίας Τριάδος καὶ δόξα πεφανέρωται».

Ὁ σταυρός ἐπίσης δέν περιορίζεται μόνο στόν θάνατο καί τό πάθος τοῦ Κυρίου, ἀλλά μαρτυρεῖ καί τήν ἔγερση τοῦ Σωτῆρος «καὶ τὸ τῆς Τριάδος κήρυγμα διὰ τῶν ἀναπτομένων ἐν αὐτῷ τριῶν φώτων». Ἡ ἐσταυρωμένη δέ ζωή καί ἅγια πολιτεία τοῦ Κυρίου ἔδειξε ὅτι ἡ μετά τοῦ σταυροῦ ζωή εἶναι αὐτή πού μᾶς φέρνει κοντά στήν οὐράνια πύλη καί τήν ἀγγελική πολιτεία, τή βασιλεία τοῦ Θεοῦ δηλαδή.

Ὁ συμβολισμός ἄλλωστε τῆς μετά τοῦ σταυροῦ εἰσόδου ἀπό τόν νάρθηκα στόν κεντρικό Ναό κατά τήν ἀκολουθία τοῦ ἀσματικοῦ ὄρθρου συνδέεται ἄμεσα μέ τό ὡς ἄνω ἐσχατολογικό μήνυμα· «διὰ τοῦτο καὶ ἔξωθεν τοῦ Ναοῦ ὁ σταυρὸς αὐτοῦ φέρεται· ἵνα ὡς παθόντος αὐτοῦ καὶ θλιβέντος ἔξωθεν διὰ τὸν ἔσωθεν τῆς Ἐδέμ πειρασθέντα τε καὶ νενικημένον καὶ τεθανατωμένον Ἀδὰμ καὶ ἐξωθέντα αὐτῆς, ἡμεῖς ἔνδον εἰσέλθωμεν διὰ τοῦ παθόντος ἔξωθεν τῆς Ἱερουσαλὴμ Ἰησοῦ, καὶ σὺν αὐτῷ ὡς βασιλεῖ τῶν οὐρανῶν εἰς τὸν οὐρανὸν συνανέλθωμεν».

Ὁ «ἐσταυρωμένος» τῆς Μεγάλης Πέμπτης

Ἡ περίπτωση τοῦ ὄπισθεν τῆς ἁγίας τραπέζης ἱσταμένου «ἐσταυρωμένου» χρήζει ἰδιαίτερης προσοχῆς καί μελέτης. Σύμφωνα μέ ὅσα ἀναφέρθηκαν ἕως τώρα ἔγινε σαφές ὅτι στό ἱερό Βῆμα καί δή στήν ἁγία τράπεζα, πάνω καί πίσω ἀπό αὐτήν, ὑπῆρχε πάντοτε σταυρός σέ διάφορες μορφές. Ὁ «ἐσταυρωμένος» μέ τό σῶμα τοῦ νεκροῦ Χριστοῦ προσηλωμένο στόν εὐμεγέθη ξύλινο σταυρό εἶναι ἕνα ἀκόμη παράδειγμα σταυροῦ ἐντός τοῦ ἱεροῦ Βήματος.

Προς τους αναγνώστες του ιστολογίου-ΟΜΟΛΟΓΙΑ

 

Ενημερώνουμε τους αναγνώστες του ιστολογίου ότι δημιουργήσαμε ένα άλλο αρχειο pdf με τίτλο «ΟΙ ΔΙΜΕΡΕΙΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ-ΡΩΜΑΙΟΚΑΘΟΛΙΚΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΣΥΝΟΔΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ». 

Το αρχείο περιέχει τα παρακάτω σχετικά  άρθρα που δημοσιεύτηκαν στα ιστολόγια ΟΜΟΛΟΓΙΑ και ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ.

1.  Σταθμοί των διμερών θεολογικών διαλόγων Ορθοδόξων–Ρωμαιοκαθολικών μετά την Σύνοδο της Κρήτης (Ιούνιος 2016 – Σεπτέμβριος 2026)-

2.  Κριτικός σχολιασμός των προβληματικών άρθρων του κειμένου του CHIETI (ΚΕΪΤΙ): «Συνοδικότητα και πρωτείο κατά την πρώτη χιλιετία: Προς μια κοινή κατανόηση στη διακονία της ενότητας της Εκκλησίας».

3.   Το κείμενο της Αλεξάνδρειας :( Συνοδικότητα καὶ πρωτεῖο στὴ δεύτερη χιλιετία καὶ σήμερα)

4.   Δύο κριτικές του κειμένου της Αλεξάνδρειας.

5.   Το Κείμενο της Αλεξανδρείας, το κείμενο του Kέϊτι  και οι ορθόδοξες αντιδράσεις.

6.   Αποκρυπτογραφώντας την ομιλία του Μητροπολίτη Περιστερίου « Ο Επίσκοπος της Ρώμης . Από τις αρχαίες παραδόσεις στους μελλοντικούς ορίζοντες για Καθολικούς και Ορθοδόξους

 Όσοι επιθυμούν να αποκτήσουν το αρχείο αυτό, όπως και τα άλλα τέσσερα που αφορούν την Σύνοδο της Κρήτης, χωρίς καμία υποχρέωσή τους, μπορούν να μας στείλουν μήνυμα στο e-mail.

melitinisdometianos@gmail.com.

Eπίσης στο ίδιο  e-mail μπορείτε να στέλνετε κρίσεις και απόψεις για τα περιεχόμενα των παραπάνω αρχείων pdf.

πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Η σύγχρονη αντι-οικουμενιστική κίνηση και οι σύγχρονοι διμερείς θεολογικοί διάλογου Ορθοδόξων και Παπικών.

 

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Η σύγχρονη οικουμενιστική κίνηση, επιχειρώντας να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της Ορθοδοξίας και του Παπισμού χωρίς προϋποθέσεις αληθινής μετάνοιας και επιστροφής στην πατερική διδασκαλία, επαναλαμβάνει το τραγικό δράμα της Συνόδου της Φλωρεντίας. Όπως τότε οι πολιτικές και γεωπολιτικές σκοπιμότητες οδήγησαν σε υποχώρηση έναντι της αλήθειας, έτσι και σήμερα προτάσσονται σκοπιμότητες εις βάρος της ακέραιης ορθόδοξης ταυτότητας, με βασικότερους κινδύνους την αναβίωση του παπικού πρωτείου, την αμφισβήτηση της μυστηριακής αποκλειστικότητας και την ελλιπή κατήχηση του πληρώματος.

1. Το Πρωτείο και η Αναγνώριση της Παπικής Ιερωσύνης

Το ζήτημα του πρωτείου, της συνοδικότητας και της αναγνώρισης της ιερωσύνης στους παπικούς αποτελεί τον πυρήνα της σύγχρονης θεολογικής αντιπαράθεσης:

• Η Ανατροπή της Εκκλησιολογίας: Στην Ορθοδοξία, ο «πρώτος» είναι απλώς πρώτος μεταξύ ίσων  χωρίς εξουσία πάνω στις τοπικές Εκκλησίες. Αντίθετα, στον Παπισμό, ο Πάπας διεκδικεί παγκόσμια δικαιοδοσία και πλήρη εξουσία .
• Η Παγίδα της «Παγκόσμιας Συνοδικότητας»: Τα κείμενα διαλόγων (όπως της Ραβέννας) που αναζητούν έναν παγκόσμιο προκαθήμενο υπονομεύουν την ισότητα της επισκοπικής αρχιερωσύνης και παραπέμπουν σε κοσμικού τύπου μοναρχία.
• Η Απουσία Χάριτος εκτός Εκκλησίας: Σύμφωνα με την πατερική παράδοση και τους κανόνες του Μεγάλου Βασιλείου, όσοι αποκόπτονται λόγω αίρεσης χάνουν τη χαριτόβρυτη αποστολική διαδοχή. Συνεπώς, η αναγνώριση εγκυρότητας στα μυστήρια του Παπισμού οδηγεί νομοτελειακά στην προτεσταντικής έμπνευσης «θεωρία των κλάδων».

2. Η μεγαλύτερη πληγή και ο βασικότερος παράγοντας κινδύνου για το ορθόδοξο πλήρωμα είναι η έλλειψη ουσιαστικής ενημέρωσης και συστηματικής κατήχησης, καθώς η άγνοια δεν είναι αθωότητα αλλά η κερκόπορτα για την αλλοίωση της ταυτότητάς μας. Όταν ο λαός δεν γνωρίζει βαθιά τα δόγματα και την πατερική παράδοση, καθίσταται ευάλωτος στον συμβιβασμό, με αποτέλεσμα οι κρίσιμες αποφάσεις και οι συμπροσευχές να πληροφορούνται εκ των υστέρων δημιουργώντας την αίσθηση αποφάσεων «άνωθεν», και τα θεμελιώδη ρήγματα στην πίστη (όπως το Filioque ή το αλάθητο) να αντιμετωπίζονται ως απλές «ακαδημαϊκές διαφορές» που αφήνουν χώρο στον θρησκευτικό συγκρητισμό. Χωρίς αυτή την πνευματική θωράκιση αποδυναμώνονται τα θεμέλια του φρονήματος, ενώ αντίθετα, ιστορικά αποδεικνύεται —όπως συνέβη μετά τη Σύνοδο της Φλωρεντίας— ότι μόνο μέσα από μια ειλικρινή, πατερική κατήχηση ο λαός και οι μοναχοί μπορούν να λειτουργήσουν ως οι τελικοί φύλακες και θεματοφύλακες των ιερών και των οσίων της πίστεως, απορρίπτοντας την ένωση επί τη βάσει ψευδών όρων.

Οργάνωση και Δομή της Κατήχησης του Λαού στα Σύγχρονα Θεολογικά Ζητήματα

Δεδομένου ότι οι Μητροπόλεις αδιαφορούν για την κατηχητική και ενημερωτική κατήχηση του ποιμνίου σε ζητήματα που σχετίζονται άμεσα με το δόγμα, την ορθόδοξη εκκλησιολογία και τον Οικουμενισμό, καθίσταται επιτακτική και αναγκαία η συστηματική αξιοποίηση της ψηφιακής ιεραποστολής.

Παράλληλα, κρίνεται απολύτως απαραίτητο να ενημερωθούν και να ευαισθητοποιηθούν οι αποτειχισμένοι κληρικοί και λαϊκοί, καθώς, όπως διαφαίνεται στην πράξη, το κίνημα αυτό οδηγείται σε αποτυχία εξαιτίας της κακής οργάνωσης και της ελλιπούς κατήχησης.

Ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης και οργάνωσης περιλαμβάνει τους ακόλουθους βασικούς άξονες:

1. Αξιοποίηση Ψηφιακών Μέσων και Διαδικτύου: Λόγω της θεσμικής αδιαφορίας, η δημιουργία έγκυρων διαδικτυακών πλατφορμών, ενημερωτικών ιστολογίων, podcasts και βίντεο από θεολόγους και κληρικούς αποτελεί μονόδρομο, ώστε η ορθή θεολογική γνώση να φτάνει άμεσα στη νεολαία και στο ευρύτερο κοινό.
2. Επιμόρφωση και Ενημέρωση των Αποτειχισμένων: Ειδική μέριμνα για την οργάνωση και τη σωστή κατηχητική κατάρτιση των αποτειχισμένων κύκλων, προκειμένου να ξεπεραστούν τα προβλήματα κακής οργάνωσης που ναρκοθετούν την πορεία τους.

Η γνώση της πίστης δεν αποτελεί προνόμιο λίγων ακαδημαϊκών, αλλά ζωτική ανάγκη κάθε μέλους του εκκλησιαστικού σώματος για την πνευματική του θωράκιση.

 

Τοις Βασιλεύσι ή τοις ευσεβέσι; Κατά βαρβάρων ή κατ’ εναντίων;

 

πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Απολυτίκιο.

Σῶσον, Κύριε, τὸν λαόν σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου, νίκας τοῖς βασιλεῦσι κατὰ βαρβάρων δωρούμενος, καὶ τὸ σὸν φυλάττων διὰ τοῦ Σταυροῦ σου πολίτευμα

Κοντάκιο.

Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ ἑκουσίως, τῇ ἐπωνύμῳ σου καινῇ πολιτείᾳ, τοὺς οἰκτιρμούς σου δώρησαι, Χριστὲ ὁ Θεός. Εὔφρανον ἐν τῇ δυνάμει σου, τοὺς πιστοὺς βασιλεῖς ἡμῶν, νίκας χορηγῶν αὐτοῖς, κατὰ τῶν πολεμίων· τὴν συμμαχίαν ἔχοιεν τὴν σήν, ὅπλον εἰρήνης, ἀήττητον τρόπαιον.

Τα παραπάνω τροπάρια της Υψώσεως του Σταυρού (Απολυτίκιο και Κοντάκιο) είναι δημιουργήματα μιας άλλης εποχής. Τότε που ο πρώτος πολίτης του κράτους, ο άρχοντας,ο Κυβερνήτης, είχε τον τίτλο «βασιλεύς».Επίσης την ίδια εποχή, όπως μας λέει η ιστορία, ο χριστιανικός λαός του Βυζαντίου είχε να αντιπαλέψει με λαούς που επιβουλεύονταν την χριστιανική πίστη. Από την άποψη αυτή αν εξετάσουμε το θέμα, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι δικαιολογημένα χρησιμοποιούνται αυτοί οι όροι .

Όμως οι όροι «βάρβαροι» και «βασιλείς» σκανδαλίζουν πολλούς πιστούς, επειδή ο θεσμός της βασιλείας έχει εκλείψει σχεδόν στις σύγχρονες δημοκρατικές πολιτείες και βάρβαροι λαοί αντικειμενικά δεν υπάρχουν.

Έτσι έγινε προσπάθεια αντικατάστασης των λέξεων «τοις βασιλεύσι» και «κατά βαρβάρων» με τις αντίστοιχες «τοις ευσεβέσι» και «κατ΄εναντίων».

Όμως η αυθαίρετη αυτή αντικατάσταση δημιουργεί την ανάγκη να αντικατασταθούν και παρόμοιες λέξεις και σε άλλα τροπάρια της εκκλησιαστικής υμνογραφίας, όπως π.χ .στα πολυσυνηθισμένα κοντάκια της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού (…εύφρανον εν τη δυνάμει σου τους πιστούς βασιλείς ημών, νίκας χορηγών αυτοίς κατά των πολεμίων) και της Υπαπαντής( ..και κραταίωσον βασιλείς ους ηγάπησας) καθώς και από ευχές της Θείας Λειτουργίας.(… Έτι προσφέρομέν σοι την λογικήν ταύτην λατρείαν υπέρ της οικουμένης, υπέρ της αγίας σου Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας, υπέρ των εν αγνεία και σεμνή πολιτεία διαγόντων, υπέρ των πιστοτάτων και φιλοχρίστων ημών Βασιλέων, παντός του παλατίου και του στρατοπέδου αυτών. Δος αυτοίς, Κύριε, ειρηνικόν το Βασίλειον, ίνα και ημείς, εν τη γαλήνη αυτών, ήρεμον και ησύχιον βίον διάγωμεν, εν πάση ευσεβεία και σεμνότητι.»)

Αλλά «βασιλείς, με την ευρύτερη σημασία της λέξεως, είναι όλοι όσοι έχουν εξουσία στα χέρια τους και ασκούν διοίκηση και διακυβέρνηση μικρής ή μεγάλης ομάδας ανθρώπων. Βασιλέας ακόμη, μπορούμε να πούμε ότι είναι ο κάθε άνθρωπος, που έχει να αντιπαλέψει προς τις συνεχείς επιβουλές και επιθέσεις του διαβόλου, ο οποίος είναι ο κατεξοχήν αντίπαλος και ο ασίγαστος «πολεμήτωρ» του κάθε πιστού, ο πιο άγριος, αλλαζονικός και βάρβαρος εχθρός του. Τέλος σημειώνουμε ότι ο βασιλικός χαρακτήρας του ανθρώπου, ως κυρίαρχου στη φύση δημιουργήματος του Θεού, μαρτυρείται από την ίδια την Αγία Γραφή.

Στην Π.Δ .π.χ ο Θεός ευλογώντας τους πρωτοπλάστους λέγει χαρακτηριστικά.

«Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και πληρώσατε την γην και κατακυριεύσατε αυτής και άρχετε των ιχθύων της θαλάσσης και των πετεινών του ουρανού και πάντων των κτηνών και πάσης της γης και πάντων των ερπετών των ερπόντων επί της γης « (Γεν.1,28).

Στην Καινή Διαθήκη εξάλλου ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στην Αποκάλυψη γράφει τα εξής για την βασιλική ιδιότητα του ανθρώπου την οποία απέκτησε μετά την πτώση του με την «επιφάνεια της Χάριτος του Θεού»

«Και εποίησεν ημάς βασιλείαν …»(α,6) «και εποίησας αυτούς ….βασιλείς ….και βασιλεύσουσι επί της γής» (ε,10).

«Κύριος ο Θεός φωτιεί αυτούς και βασιλεύσουσιν εις τους αιώνας των αιώνων»(κβ,5).

Επίλογος

1. Βασιλεύς των Βασιλευόντων και Μέγας Αρχιερεύς είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός…….

2. Βάρβαρος είναι όποιος αντιπαλεύεται, ειρωνεύεται, πολεμάει, χλευάζει, καταπιέζει και εγκληματεί κατά του δικαιώματος κάθε ανθρώπου, να πιστεύει όπου θέλει. Στην προκειμένη περίπτωση πολλοί άνθρωποι από αρχαίους χρόνους έως τις μέρες μας, εγκληματούν εναντίον των χριστιανών…..

3. Αν μπαίναμε στον »κόπο» να παρατηρήσουμε την εικόνα της υψώσεως του Τιμίου Σταυρού ίσως καταλαβαίναμε σε ποιους βασιλείς και σε ποιες εποχές αναφέρεται.

Οι χαρακτηρισμοί και η θεολογία του Τιμίου Σταυρού στην υμνογραφία της 14ης Σεπτεμβρίου (Απόσπασμα)

 

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Τι γιορτάζουμε στις 14 Σεπτεμβρίου;

Την 14η Σεπτεμβρίου η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει την Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού.

Το Συναξάρι της ημέρας συνδέεται με τα εξής  κορυφαία ιστορικά γεγονότα:

1. Η ανεύρεση από την Αγία Ελένη (326 μ.Χ.): Όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος επικράτησε στη Ρώμη, η μητέρα του, Αγία Ελένη, μετέβη στα Ιεροσόλυμα για να αναζητήσει τον Τίμιο Σταυρό. Στον Γολγοθά, οι ειδωλολάτρες είχαν χτίσει ναό της Αφροδίτης και είχαν σωρεύσει χώματα. Η Αγία Ελένη γκρέμισε το ναό και, έπειτα από έρευνες, βρήκε τρεις σταυρούς (του Χριστού και των δύο ληστών) καθώς και τους  Τίμιους  Ήλους (τα καρφιά). Για να διαπιστώσουν ποιος ήταν ο Σταυρός του Κυρίου, ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Μακάριος ακούμπησε διαδοχικά τους σταυρούς πάνω σε μια νεκρή γυναίκα, η οποία αναστήθηκε μόλις την άγγιξε ο Σταυρός του Χριστού.
2. Η πρώτη Ύψωση (335 μ.Χ.): Στις 13 Σεπτεμβρίου έγινε τα εγκαίνια του μεγάλου ναού της Αναστάσεως (το λεγόμενο Μαρτύριο) που έχτισε ο Μέγας Κωνσταντίνος στα Ιεροσόλυμα. Την επομένη, 14 Σεπτεμβρίου, ο Πατριάρχης Μακάριος ύψωσε ψηλά τον Τίμιο Σταυρό για να τον προσκυνήσει το πλήθος των πιστών που είχε συρρεύσει.
3. Η επανίδρυση από τον Ηράκλειο (628 μ.Χ.): Το δεύτερο ιστορικό γεγονός που τιμάται συμπληρωματικά αφορά την αρπαγή του Σταυρού από τους Πέρσες το 614 μ.Χ. και την ανάκτησή του από τον αυτοκράτορα Ηράκλειο. Ο Ηράκλειος τον επανέφερε στα Ιεροσόλυμα στις 14 Σεπτεμβρίου του 628, όπου ο Πατριάρχης Ζαχαρίας τον ύψωσε εκ νέου στον Ναό της Αναστάσεως.

Η Εκκλησία, όμως, δεν αρκείται να «διηγηθεί» τα γεγονότα. Μέσα από τους ύμνους της ημέρας — τα στιχηρά του Μικρού και του Μεγάλου Εσπερινού, το κανόνα του αγίου Κοσμά του Μαΐστορος, το κοντάκιο, τα εξαποστειλάρια — μας μιλά για το τι είναι ο Σταυρός, ποιες δυνάμεις κρύβει και τι σημαίνει για τη ζωή μας. Ας δούμε, λοιπόν, με απλά λόγια, τους χαρακτηρισμούς και τη θεολογία του Σταυρού, όπως τους ψάλλει η Εκκλησία στις 14 Σεπτεμβρίου.

Οι χαρακτηρισμοί του Σταυρού στους ύμνους της εορτής και η θεολογία τους.

1. Τρόπαιο νίκης. Οι ύμνοι δεν βλέπουν ποτέ τον Σταυρό ως σύμβολο ήττας και ντροπής. Τον βλέπουν ως το μεγαλύτερο σημείο νίκης στην ιστορία. Τον ονομάζουν «αήττητον τρόπαιον», «ακαταμάχητον όπλον», «θυρεόν απροσμάχητον» και «σκήπτρον ένθεον». Το κοντάκιο της γιορτής τελειώνει με τα λόγια: «όπλον ειρήνης αήττητον τρόπαιον». Δηλαδή: ο Σταυρός είναι το αήττητο έπαθλο της νίκης και το όπλο που φέρνει την ειρήνη.

2. Σκέπη και προστασία. «Σύ μου σκέπη κραταιά υπάρχεις, ο τριμερής Σταυρός του Χριστού» ψάλλει η Εκκλησία. Ο Σταυρός αποκαλείται «απροσμάχητον τείχος», «φυλακτήριον» των πιστών, «περιτείχισμα της Εκκλησίας». Σε αυτόν στάθηκαν και οι αυτοκράτορες: τον αποκαλούν «βασιλέων κραταίωμα», γιατί με το σημείο του Σταυρού — όπως ο Κωνσταντίνος με το «Εν τούτω νίκα» — κέρδιζαν τις μάχες τους.

3. Ξύλο ζωής και πηγή θεραπείας. Ο Σταυρός είναι το «ζωηφόρον ξύλον», το ξύλο που δίνει ζωή, και «των ασθενούντων ιατρός», ο γιατρός των ασθενών. Η Παλαιά Διαθήκη μιλούσε για το ξύλο της ζωής στον παράδεισο· τώρα οι ύμνοι βλέπουν το ξύλο του Σταυρού ως το αληθινό Ξύλο της Ζωής, που γιατρεύει όχι μόνο το σώμα, αλλά κυρίως την ψυχή.

4. Φως που φωτίζει τον κόσμο. «Σταυρός ο φωσφόρος», «φωτολαμπής» — ο Σταυρός είναι φως. Ο Ανδρέας Ιεροσολυμίτης ψάλλει στη λιτή: «Σημειωθήτω εφ' ημάς το φως του προσώπου σου», και ο Ανατόλιος: «Φώτισον ημάς τη ελλάμψει σου, Σταυρέ ζωηφόρε». Στην εποχή μας, όπου τόσα σκοτάδια περιβάλλουν τον άνθρωπο, ο Σταυρός μένει το φως που δεν σβήνει.

5. Δρόμος προς τον ουρανό. Ο Σταυρός είναι «θεία κλίμαξ», ουράνια σκάλα: «δι' ης ανατρέχομεν εις ουρανούς». Είναι η «θύρα του Παραδείσου», που είχε κλείσει με την πτώση του Αδάμ και τώρα ξανανοίγει. Όσο κι αν φαίνεται περίεργο, το «ύψωμα» του Σταυρού είναι το ανέβασμα όλης της ανθρωπότητας: «υψώθημεν από γης προς ουράνια».

6. Η ελπίδα και η ομορφιά της Εκκλησίας. Ίσως ο πιο συγκινητικός χαρακτηρισμός είναι το ιδιόμελο του Όρθρου: «Σταυρέ του Χριστού, χριστιανών η ελπίς, πεπλανημένων οδηγέ, χειμαζομένων λιμήν, εν πολέμοις νίκος, οικουμένης ασφάλεια, ασθενούντων ιατρέ, νεκρών η ανάστασις, ελέησον ημάς». Και το εξαποστειλάριο τα συμπυκνώνει όλα: «Σταυρός, ο φύλαξ πάσης της οικουμένης· Σταυρός, η ωραιότης της Εκκλησίας· Σταυρός, βασιλέων το κραταίωμα· Σταυρός, πιστών το στήριγμα· Σταυρός, αγγέλων η δόξα, και των δαιμόνων το τραύμα». Προσέξτε: ο Σταυρός είναι «ωραιότης» της Εκκλησίας — όχι ντροπή, αλλά καύχημα, όπως έλεγε και ο απόστολος Παύλος.

Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟΝ ΠΑΠΙΣΜΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

 

(Σύντομο κατηχητικό σημείωμα)

Ο Σταυρός είναι το κέντρο της Χριστιανικής πίστης. Για κάθε Χριστιανό, ο σταυρός δεν είναι απλώς ένα σύμβολο· είναι το σημείο όπου η αγάπη του Θεού συνάντησε την αμαρτία του ανθρώπου. Όμως, όπως συμβαίνει με πολλά θέματα της πίστης, η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία και ο Ρωμαιοκαθολικισμός (που συχνά ονομάζεται «παπισμός» στα θεολογικά κείμενα) κατανοούν τον Σταυρό με διαφορετικό τρόπο. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε, με απλά λόγια, ποια είναι η θεολογία του Σταυρού στον παπισμό και πού εντοπίζονται οι βασικές διαφορές από την Ορθόδοξη παράδοση.

Τι είναι ο Σταυρός για τον Ρωμαιοκαθολικισμό;

Για την Καθολική Εκκλησία, ο Σταυρός είναι πρώτα απ' όλα η θυσία του Χριστού για τη σωτηρία του κόσμου. Ο Χριστός πέθανε στον σταυρό για να λυτρώσει τον άνθρωπο από την αμαρτία. Αυτή η βασική αλήθεια είναι κοινή σε όλες τις Χριστιανικές Εκκλησίες. Η διαφορά βρίσκεται στο πώς εξηγείται αυτή η θυσία.

Η θεωρία της «ικανοποίησης»

Η σημαντικότερη κατανόηση του Σταυρού στον παπισμό οφείλεται στον  Ανσέλμο Καντερβούρης (11ος αιώνας). Σύμφωνα με τη διδασκαλία του, ο άνθρωπος αμάρτησε και όφειλε στον Θεό μια «οφειλή» — μια χρεωστική υποχρέωση που δεν μπορούσε να πληρώσει. Ο Θεός, ως δίκαιος, δεν μπορούσε να αγνοήσει την αμαρτία. Έτσι, ο Χριστός ήρθε και πλήρωσε τη χρέη αντί για μας, προσφέροντας τον εαυτό Του ως θυσία.

Η θεολογική σύλληψη του Ανσέλμου Καντερβούρη (11ος αιώνας), η οποία διατυπώθηκε κυρίως στο έργο του Cur Deus Homo (Γιατί ο Θεός έγινε άνθρωπος), αποτελεί τη θεμελιώδη βάση της δυτικής σωτηριολογίας γύρω από το νόημα του Σταυρού. Ο Ανσέλμος επηρεάστηκε βαθύτατα από το φεουδαρχικό σύστημα της εποχής του, θεωρώντας ότι η αμαρτία του ανθρώπου δεν είναι μια απλή ηθική παράβαση, αλλά μια άπειρη προσβολή προς την υπέρτατη θεία Μαεστρία. Επειδή ο άνθρωπος είναι πεπερασμένος, αδυνατεί να προσφέρει κάτι επαρκές για να εξιλεώσει αυτή την προσβολή, με αποτέλεσμα να χρωστά στον Θεό μια «οφειλή»  που παραμένει διαρκώς απλήρωτη, καθώς η θεία δικαιοσύνη απαιτεί απόλυτη τάξη. Επειδή ο άνθρωπος αδυνατούσε να πληρώσει, αλλά ο Θεός επιθυμούσε να τον σώσει, απαιτήθηκε η παρέμβαση του Ιησού Χριστού, ο οποίος ως αληθινός Θεός και αληθινός άνθρωπος διέθετε ταυτόχρονα την απαιτούμενη ιδιότητα και αξία. Ο θάνατός Του πάνω στον Σταυρό λειτούργησε ως μια εκούσια προσφορά υπέρμετρης τιμής προς τον Πατέρα, εξισορροπώντας το βάρος της ανθρώπινης αμαρτίας και ικανοποιώντας πλήρως τη θεία δικαιοσύνη αντί για εμάς. Αυτή η προσέγγιση προσέδωσε στη λύτρωση έναν έντονα νομικό, λογιστικό και συναλλακτικό χαρακτήρα, εστιάζοντας κυρίως στο πώς ο Θεός ικανοποιεί τη δικαιοσύνη Του, σε αντίθεση με την ανατολική παράδοση που ερμηνεύει τον Σταυρό πρωτίστως ως νίκη κατά του θανάτου και έκφραση της άπειρης αγάπης.

Σε απλά λόγια: ο Θεός ήταν «θυμωμένος» με τον άνθρωπο λόγω της αμαρτίας, και ο Χριστός «ικανοποίησε» αυτή την απαίτηση της δικαιοσύνης με το θάνατό Του. Αυτή η προσέγγιση τονίζει τη δικαιοσύνη του Θεού και παρουσιάζει τον Σταυρό ως μια οικονομική ή νομική συναλλαγή.

Η τιμωρία και η δικαιοσύνη

Μια παραλλαγή αυτής της θεωρίας, που έγινε ιδιαίτερα γνωστή από τον μεταρρυθμιστή Λούθηρο και επηρέασε πολύ τη Δύση, είναι η ιδέα της «υποκατάστασης», σύμφωνα με την οποία ο Χριστός τιμωρήθηκε στη θέση μας, καθώς ο Θεός «μετέθεσε» τις αμαρτίες μας πάνω στον Χριστό κι Εκείνος υπέστη την τιμωρία που εμείς αξίζαμε. Στον Ρωμαιοκαθολικισμό σήμερα αυτή η εικόνα έχει μαλακώσει, αλλά παραμένει η ιδέα ότι ο θάνατος του Χριστού ήταν μια «τιμωρία» που χρειαζόταν να εξαγοραστεί για λογαριασμό μας.. Αυτή η αντίληψη, γνωστή στη θεολογία ως ποινική υποκατάσταση, αποτέλεσε έναν από τους βασικότερους τρόπους με τους οποίους η Δυτική Χριστιανοσύνη ερμήνευσε το νόημα του Σταυρού και της Σωτηρίας, βασιζόμενη στη θεία δικαιοσύνη, όπου ο Θεός ως υπέρτατος Κριτής απαιτεί την τιμωρία κάθε παράβασης.

Οι βασικοί πυρήνες της θεωρίας αυτής περιλαμβάνουν τη μεταφορά της ενοχής, όπου οι αμαρτίες όλης της ανθρωπότητας λογαριάστηκαν στον Ιησού Χριστό, και την εκτέλεση μιας θανατικής ποινής, κατά την οποία ο Χριστός υπέφερε την οργή του Θεού και αποπλήρωσε πλήρως το χρέος της αμαρτίας. Η προσέγγιση αυτή διαφοροποιείται αισθητά από την παράδοση της Ορθόδοξης Ανατολικής Εκκλησίας, η οποία ερμηνεύει τον σταυρικό θάνατο με όρους λύτρωσης, νίκης κατά του θανάτου και θεραπείας της ανθρώπινης φύσης, ενώ η Δύση είδε τη σχέση Θεού και ανθρώπου μέσα από το πρίσμα του ρωμαϊκού νομικού συστήματος και του δικαίου.

Η εξέλιξη της ιδέας διακρίνεται στον Προτεσταντισμό, ιδιαίτερα στον Καλβινισμό και τον Λουθηρανισμό, όπου η ποινική υποκατάσταση έγινε το κέντρο της σωτηριολογίας και ο άνθρωπος δικαιώνεται δια πίστεως αποδεχόμενος αυτή την αντικατάσταση. Αντίθετα, στην Καθολική Εκκλησία, αν και διατηρήθηκε η ιδέα της ικανοποίησης της θείας δικαιοσύνης, οι σύγχρονοι θεολόγοι αποφεύγουν τις ακραίες δικανικές ερμηνείες, τονίζοντας τον θάνατο του Χριστού ως την υπέρτατη πράξη υπακοής και αγάπης μέχρι θανάτου που εξιλεώνει την ανθρωπότητα.

 

ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΣΥΚΟΦΑΝΤΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑ

 

Ιδιαίτερη χαρά μας προξένησε η στατιστική ανάλυση των δημοσιεύσεών μας με τον τίτλο «ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ, ΟΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΚΑΙ Η ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ».

Η επισκεψιμότητα στα σχετικά άρθρα και στα δύο ιστολόγια, στα οποία δημοσιεύτηκαν (ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΑΣ και ΟΜΟΛΟΓΙΑ) ήταν πολύ υψηλή και τα μηνύματα που πήραμε ήταν μηνύματα ευχαριστίας. Έτσι πιστεύουμε ότι πετύχαμε το πρώτο μέρος του σκοπού των δημοσιεύσεων, που ήταν η ενημέρωση των ενδιαφερομένων. Εξαίρεση σε όλη την προσπάθεια αυτή ήταν το αντι-οικουμενιστικό ιστοκλογιο -ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΣ. (https://eugenikos.blogspot.com/2026/08/blog-post_879.html)

Σε αυτό ο διαχειριστής του με ένα γεμάτο εμπάθεια άρθρο όχι μόνο αμφισβήτησε την προσπάθεια, αλλά εμμέσως πλην σαφώς συκοφάντησε τον γράφοντα, χωρίς βέβαια να τον γνωρίζει. Θεωρώ ότι η ενασχόλησή μου με τον συγκεκριμένο ιστολόγο και το συγκεκριμένο άρθρο είναι χάσιμο χρόνου, αλλά, απλά, υπενθυμίζω τα εξής:

Α. Αντί ο κ.Α.Τ να κάθεται στην κερκίδα του αντι-οικουμενιστικού αγώνα και να κάνει εκ του ασφαλούς κριτική, να κατέβει και στον στίβο. Να φροντίσει να βρει, μέσω του πνευματικού του,  ορθόδοξο επίσκοπο να τον χειροτονήσει ιερέα  και να αναλάβει να καλύψει τα λειτουργικά κενά των αποτειχισμένων αδελφών του. Ας μη ξεχνάει ότι τα μυστήρια της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι επτά. ΤΟ ΒΑΠΤΙΣΜΑ, ΤΟ ΧΡΙΣΜΑ, Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ, Ο ΓΑΜΟΣ, Η ΙΕΡΩΣΥΝΗ, ΤΟ ΕΥΧΕΛΑΙΟ, ΚΑΙ ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ. ΤΑ ΕΞΙ ΑΠΟ ΑΥΤΑ μπορεί να τα διακονήσει και οι αποτειχισμένοι έχουν ανάγκη απ΄ όλα τα μυστήρια. Το να επικεντρώνει την προσοχή του σε ένα εξ αυτών ξεφεύγει από την ολοκληρωμένη ορθόδοξη εκκλησιολογία.. Το μυστήριο της Θ.Ευχαριστίας είναι βεβαίως κορυφαίο μυστήριο, αλλά δεν είναι ΑΠΡΟΫΠΟΘΕΤΟ. Μπορεί να μας πει ο κ.,Α.Τ τι θα κάνει ένας αποτειχισμένος που θέλει να κάνει ορθόδοξο γάμο και να βαπτίσει ορθόδοξα  τα παιδιά  του;

Β. Κατηγορεί τον γράφοντα ότι δεν προπαγανδίζει την αποτείχιση, αλλά οι δημοσιεύσεις του έχουν αλλότριους σκοπούς. Γράφει συγκεκριμένα :

Τὸν τελευταῖο καιρὸ προβάλλονται σὲ πολλὰ ἱστολόγια ἄρθρα/ἀναλύσεις γιὰ τὰ οἰκουμενιστικὰ κείμενα καὶ τὶς προδοτικὲς συμφωνίες πρὸ καὶ μετὰ τὴν ληστρικὴ σύνοδο τοῦ Κολυμπαρίου. Στὰ ἄρθρα αὐτά (π.χ. ἐδῶ κι ἐδῶ) οἱ συγγραφεῖς, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἱερεῖς, κάνουν ὡσὰν αὐτοὶ νὰ ἀνακάλυψαν τὸν τροχὸ καὶ ὁμιλοῦν γιὰ τὸν Οἰκουμενισμὸ καὶ ὅσα ἔχουν σχέση μὲ αὐτόν, λὲς καὶ ἐμφανίστηκε αὐτὸς τώρα, κάνοντας ἀναλύσεις πάνω στὶς ἀναλύσεις, ἀλλὰ ἀκόμα χειρότερα: Μιλοῦν γιὰ τὴν αἵρεση ἀλλὰ οὔτε οἱ ἴδιοι φεύγουν ἀπὸ τὴν κοινωνία μαζί της δηλ. ἀποτειχίζονται οὔτε καλοῦν τοὺς πιστοὺς νὰ τὸ πράξουν. Ἡ στάση τους δείχνει, ὅτι δὲν νοιάζονται οὔτε γιὰ τὸ ποίμνιο οὔτε γιὰ τὴν σωτηρία καὶ τὴν ἑνότητα τῶν ἀγωνιζόμενων πιστῶν. Τὸ μόνο ποὺ ζητοῦν ὁ καθένας γιὰ τὸν ἑαυτὸ του εἶναι ὁ τίτλος τῆς αὐθεντίας, τὴν ὁποία σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν Πίστη ὑπερασπίζουν μὲ νύχια καὶ μὲ δόντια. Ἐμεῖς ρωτοῦμε ὅμως: Ἔτσι ἔκαναν οἱ Ἅγιοι;    ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ Ἐμεῖς παρακαλοῦμε παρόλα αὐτὰ τοὺς ἱερεῖς αὐτοὺς νὰ ἀφήσουν τὴν ἐπιστημονογραφία καὶ νὰ ἀρχίσουν μὲ τὴν ποιμαντική. Νὰ ἀγνοήσουν τὴν ἀναγνώριση ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους καὶ νὰ ἐπιδιώξουν τὴν ἀναγνώριση ἀπὸ τὸν Θεό καὶ τὸ ποίμνιό Του. Ποτὲ δὲν εἶναι ἀργά γιὰ κανέναν μας. Ὅλοι μας μποροῦμε. Ὅσο εἶναι ἀκόμα καιρός, ἂς ἐφαρμόσουμε ὅλοι, μὲ ὁμόνοια, ἑνότητα, ταπείνωση καί, βέβαια, ΘΥΣΙΑΣΤΙΚΟ πνεῦμα τὶς συγκεκριμένες Ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ, ὡς πρὸς τὴν ἀπομάκρυνση ἀπὸ τοὺς αἱρετικούς. Τὸ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ τῶν Ἁγίων εἶναι εὔκολα καὶ γρήγορα ψηλαφίσημο καὶ μποροῦμε νὰ τὸ συγκρίνουμε μὲ τὸ ΑΝΤΙΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ποὺ μᾶς συνιστοῦν οἱ σύγχρονοι ψευδοποιμένες.  Ποτὲ δὲν εἶναι ἀργά. Κι ἐμεῖς θὰ τοὺς στηρίξουμε μὲ ὅλες μας τὶς δυνάμεις, ὡς ἁρμόζει σὲ ἱερεῖς τοῦ Ὑψίστου.

 

Ο κ. Α.Τ. βρίσκεται εκτός τόπου και εκτός χρόνου και εθελοτυφλεί.

Η σύγχρονη εκκλησιαστική πραγματικότητα απέχει πάρα πολύ  από την εποχή των μεγάλων Πατέρων, καθώς το σύγχρονο ποίμνιο είναι συντριπτικά ακατήχητο, ενώ απουσιάζει εντελώς το βιωματικό μαρτυρικό φρόνημα που χαρακτήριζε τους αγώνες του παρελθόντος. Σε αυτό το περιβάλλον της πνευματικής σύγχυσης, η αποτείχιση δεν μπορεί να αποτελεί ένα αυτόματο ή μηχανικό σύνθημα, αλλά ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΤΗ ΕΠΙΛΟΓΗ.

Ε- ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΜΠΑΛΑΜΑΝΤ (Β) -ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

 

Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Η Στάση της Εκκλησίας της Ελλάδας

Η Εκκλησία της Ελλάδας δεν πήγε καθόλου στη συνάντηση του Μπαλαμάντ. Ήταν μία από τις έξι Ορθόδοξες Εκκλησίες που απουσίαζαν. Η απουσία της δεν ήταν τυχαία. Είχε ήδη δηλώσει ότι δεν μπορεί να συμμετάσχει σε διάλογο αν η Ρωμαιοκαθολική πλευρά δεν απορρίψει πρώτα οριστικά και ξεκάθαρα την Ουνία. Στην επιστολή που έστειλε προς τον Οικουμενικό Πατριάρχη στις 8 Δεκεμβρίου 1994 η Διαρκής Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας της Ελλάδας εξέφρασε την απόλυτη απόρριψή της στο κείμενο. Η Σύνοδος τόνισε ότι το κείμενο του Μπαλαμάντ υπονομεύει όσα είχαν συμφωνηθεί στο Φράιζινγκ το 1990, όπου η Ουνία είχε καταδικαστεί ξεκάθαρα. Στο Μπαλαμάντ αντίθετα το πνεύμα άλλαξε και η Ουνία παρουσιάστηκε με θετικό τρόπο. Μέσα από συγκεκριμένες παραγράφους του κειμένου οι Ουνιτικές εκκλησίες νομιμοποιούνται όχι μόνο ως προς την ύπαρξή τους αλλά και ως προς τη δράση τους. Η Σύνοδος κατηγόρησε τους Ορθόδοξους αντιπροσώπους που υπέγραψαν ότι ξέχασαν τα βάσανα που προκάλεσαν οι Ουνίτες στους Ορθόδοξους κατά τη διάρκεια της ιστορίας. Τους κατηγόρησε ότι δέχτηκαν τους Ουνίτες ως ίσους συνομιλητές και ότι παραιτήθηκαν από την πεποίθηση ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η Μία Αγία Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Η Σύνοδος προειδοποίησε ότι το κείμενο οδηγεί σε επικίνδυνες εκκλησιολογικές συνέπειες γιατί στην ουσία προτείνει άμεση κοινωνία μεταξύ Ορθόδοξων και Ρωμαιοκαθολικών κάτι που θα σταματούσε τον ίδιο τον θεολογικό διάλογο. Τελικά το συμπέρασμα της Εκκλησίας της Ελλάδας ήταν ότι το κείμενο είναι απαράδεκτο για κάθε Ορθόδοξο. Είναι ξένο προς την Ορθόδοξη Παράδοση και έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τις αποφάσεις των Πανορθοδόξων Συνόδων που είχαν ορίσει τα όρια του διαλόγου.

Η Κριτική του Πατέρα Θεόδωρου Ζήση

Ο πατέρας Θεόδωρος Ζήσης σε βιβλίο του για την Ουνία άσκησε έντονη κριτική στο κείμενο. Κατ' αρχάς είπε ότι το Μπαλαμάντ αναιρεί όσα είχαν συμφωνηθεί στη Βιέννη και στο Φράιζινγκ. Παρόλο που η Ουνία απορρίπτεται στα λόγια ως μέθοδος ένωσης στην πράξη το κείμενο την αθωώνει και τη δικαιώνει. Αντί να την αντιμετωπίζει ως εκκλησιολογική ανωμαλία την επαινεί για την πιστότητά της στη Ρώμη. Ενώ είχε συμφωνηθεί ότι ο διάλογος δεν θα προχωρούσε χωρίς να λυθεί πρώτα το πρόβλημα της Ουνίας το κείμενο καλεί τους Ουνίτες να συμμετάσχουν ως ίσοι. Ταυτόχρονα αφήνει αιχμές κατά των Ορθόδοξων λέγοντας ότι αυτοί παρεμποδίζουν την ενότητα. Ο πατέρας Ζήσης είδε μεγάλες εκκλησιολογικές υποχωρήσεις. Η απαγόρευση του αναβαπτισμού εξισώνει δογματικά τις δύο Εκκλησίες. Θεωρεί ότι και οι δύο έχουν γνήσια πίστη μυστήρια και αποστολική διαδοχή. Αυτό ακυρώνει την παράδοση αιώνων που θεωρεί τους Ρωμαιοκαθολικούς αιρετικούς. Η αποδοχή του όρου αδελφές εκκλησίες είναι η μεγαλύτερη παραχώρηση. Η Ορθόδοξη Εκκλησία παύει να θεωρείται η Μία Αγία Καθολική και Αποστολική Εκκλησία και υποβιβάζεται σε απλό τμήμα της Εκκλησίας του Χριστού όπως λέει η προτεσταντική θεωρία των κλάδων. Ο πατέρας Ζήσης μίλησε και για διγλωσσία. Είναι απαράδεκτο να αποδέχεσαι τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία ως αδελφή και ταυτόχρονα να τη θεωρείς αιρετική και σχισματική. Η Εκκλησία εκφράζεται μέσα στη Θεία Ευχαριστία. Όσοι δεν μνημονεύονται δεν είναι μέλη της. Συνεπώς δεν μπορεί να υπάρχει ελαστικότητα. Ο μόνος δρόμος για ένωση είναι να λυθεί η αιτία της ακοινωνησίας. Επίσης επέκρινε την ορολογία. Αντί για Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία που ήταν ο καθιερωμένος όρος στον διάλογο το κείμενο λέει Καθολική Εκκλησία. Επίσης οι Ουνίτες ονομάζονται Ανατολικές Καθολικές Εκκλησίες κάτι που προσβάλλει την ιστορική μνήμη της Ορθοδοξίας. Για όλους αυτούς τους λόγους ο πατέρας Ζήσης θεωρεί το κείμενο απαράδεκτο και λέει ότι πρέπει να προβληματιστούν οι Ορθόδοξες Εκκλησίες αν ο διάλογος είναι τελικά χρήσιμος ή επιζήμιος.

Η Κριτική του Καθηγητή Ηλία Πατσαβού

Ο καθηγητής Κανονικού Δικαίου Ηλίας Πατσαβός από τη Βοστώνη δημοσίευσε τον Μάιο του 1994 άρθρο στο περιοδικό Eastern Churches Journal με σκληρή κριτική. Είπε ότι για πρώτη φορά στην ιστορία το κείμενο αναγνωρίζει ότι Ορθόδοξοι και Ρωμαιοκαθολικοί μαζί αποτελούν τη Μία Αγία Εκκλησία. Με αυτόν τον τρόπο οι Ορθόδοξοι εγκαταλείπουν την ορθόδοξη εκκλησιολογία και δέχονται την προτεσταντική θεωρία των κλάδων. Ο Πατσαβός τόνισε ότι στην Ορθόδοξη παράδοση αδελφές εκκλησίες λέγονται μόνο οι Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες μεταξύ τους και όχι οι ετερόδοξες. Η αποδοχή του όρου στο Μπαλαμάντ είναι μόνο λεκτική και δεν έχει θεολογικό βάθος. Αν η Ορθόδοξη Εκκλησία δεχτεί τη Ρωμαιοκαθολική ως αδελφή τότε αναγκάζεται να αναγνωρίσει ως αδελφές και τις Ουνιτικές Εκκλησίες που είναι σε κοινωνία με τη Ρώμη. Οπότε αναρωτιέται ποιος είναι ο λόγος να λέει το κείμενο ότι καταδικάζει την Ουνία όταν στην ουσία την αναγνωρίζει. Ο Πατσαβός είπε ότι το κείμενο δίνει στους Ουνίτες τη λανθασμένη εντύπωση ότι έχουν ορθή εκκλησιολογία και έτσι εμποδίζεται ο υγιής προβληματισμός μέσα στις Ουνιτικές Εκκλησίες. Σχετικά με την Αγία Γραφή ο Πατσαβός απέρριψε την ερμηνεία που δίνει το κείμενο στο χωρίο Ιωάννη 17:21 όπου ο Χριστός λέει ίνα πάντες εν ώσιν. Το Μπαλαμάντ ερμηνεύει το χωρίο ως προσευχή για την ένωση των εκκλησιών. Ο Πατσαβός λέει ότι ο Χριστός δεν προσεύχεται για την ένωση εκκλησιών αλλά για την ολοκλήρωση των διδασκαλιών Του μέσα από τη θέα του Ακτίστου Φωτός. Χαρακτήρισε ανιστόρητη την παράγραφο 10 του κειμένου γιατί η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν διαμόρφωσε τη σωτηριολογία της ως αντίδραση στην Ουνία αλλά την είχε ήδη από τον Άγιο Κυπριανό Καρχηδόνας πολύ πριν. Επίσης είπε ότι είναι άτοπο να συνδέεται η απαγόρευση του αναβαπτισμού με την προστασία της θρησκευτικής ελευθερίας γιατί η Ορθόδοξη Εκκλησία ποτέ δεν βαπτίζει κανέναν παρά τη θέλησή του. Ο Πατσαβός φοβήθηκε ότι η προώθηση της ένωσης χωρίς να λυθούν πρώτα οι δογματικές διαφορές όπως το Φιλιόκβε το παπικό πρωτείο το αλάθητο και η κτιστή χάρη κινδυνεύει να τις υποβαθμίσει σε απλά θεολογούμενα. Τέλος τόνισε ότι η απουσία έξι Ορθόδοξων Εκκλησιών από τη συνάντηση είναι πολύ σημαντικό γεγονός και ότι οι αντίρροπες ιστορικές μνήμες κυρίως από τις πρώην σοσιαλιστικές χώρες κάνουν τη συγχώρεση πολύ δύσκολη στην πράξη. Γι' αυτούς τους λόγους θεωρεί τη σκληρή κριτική των Ορθοδόξων κατά του Μπαλαμάντ απόλυτα δίκαιη.

Ε-ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΜΠΑΛΑΜΑΝΤ (Α)

Επιμέλεια έρευνας: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Τι είναι το κείμενο του Μπάλαμαντ

Το καλοκαίρι του 1993, στο μοναστήρι του Μπαλαμάντ στον Λίβανο, υπεγράφη από αντιπροσώπους εννέα Ορθοδόξων Εκκλησιών (μεταξύ των οποίων το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το Πατριαρχείο Αντιοχείας, η Εκκλησία της Ρωσίας κ.ά.) ένα κείμενο με τίτλο «Ουνιτισμός, μέθοδος ένωσης στο παρελθόν και η παρούσα αναζήτηση πλήρους κοινωνίας». Αυτό το κείμενο, γνωστό ως «Συμφωνία του Μπαλαμάντ» ή «Κείμενο του Μπαλαμάντ», αποτελεί ένα από τα πιο επικίνδυνα και προβληματικά κείμενα της σύγχρονης εκκλησιαστικής ιστορίας.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία και τα πρακτικά της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου μεταξύ της Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας (η οποία συνήλθε στην Ιερά Μονή Θεοτόκου Μπαλαμαντ στον Λίβανο, από 17 έως 24 Ιουνίου 1993) στον θεολογικό διάλογο συμμετείχαν:

1. Η Εκκλησία της Ελλάδος

ΔΕΝ συμμετείχε καθόλου στην εν λόγω συνάντηση. Η Εκκλησία της Ελλάδος (όπως και τα Πατριαρχεία Ιεροσολύμων, Σερβίας, Βουλγαρίας, Γεωργίας κ.ά.) απείχε από την Ολομέλεια του Μπάλαμαντ.

2. Το Οικουμενικό Πατριαρχείο

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο συμμετείχε ενεργά και μάλιστα η ορθόδοξη ηγεσία της αντιπροσωπείας προερχόταν από αυτό:

• Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Στυλιανός (ως Ορθόδοξος Συμπρόεδρος της Μικτής Επιτροπής).
• Μητροπολίτης Ιταλίας Σπυρίδων (ως Ορθόδοξος Γραμματέας της Επιτροπής).

Πηγές - Βιβλιογραφία Επίσημα Ανακοινωθέντα & Κείμενα Διαλόγου: Joint International Commission for the Theological Dialogue between the Roman Catholic Church and the Orthodox Church, Πρακτικά Ζ´ Ολομέλειας (Μπάλαμαντ Λιβάνου, Ιούνιος 1993) – The Balamand Document: Uniatism, Method of Union of the Past, and the Present Search for Full Communion. Ιστορικές και Κανονικές Μελέτες: Καθηγητής Π. Χρήστου / Θεολογικά περιοδικά και αρχεία Οικουμενικού Πατριαρχείου σχετικά με τις αντιπροσωπείες των Ορθοδόξων Εκκλησιών στις Ολομέλειες της Μικτής Επιτροπής. The Balamand Union: A Victory of Vatican Diplomacy (Αρχεία τεκμηρίωσης, καταγραφή παρόντων/απόντων αυτοκεφάλων εκκλησιών, όπου αναφέρεται ρητά η απουσία της Εκκλησίας της Ελλάδος και η συμμετοχή του Οικ. Πατριαρχείου διά των Στυλιανού Αυστραλίας και Σπυρίδωνος Ιταλίας).

 

Τα προβληματικά άρθρα του κειμένου του Μπάλαμαντ

ΑΡΘΡΟ 1: Οι «Αδελφές Εκκλησίες»

Τι λέει το κείμενο (παρ. 13):

«Εκατέρωθεν αναγνωρίζεται, ότι όσα ενεπιστεύθη ο Χριστός εις την Εκκλησίαν Του — ομολογία της αποστολικής πίστεως, μετοχή εις τα αυτά μυστήρια, προ παντός εις την μίαν ιερωσύνην την τελούσαν την μίαν θυσίαν του Χριστού, αποστολική διαδοχή των επισκόπων — δεν δύνανται να θεωρηθούν ως αποκλειστική ιδιοκτησία μιας των ημετέρων Εκκλησιών... Αυτός είναι ο λόγος, δια τον οποίον η Καθολική Εκκλησία και η Ορθόδοξος Εκκλησία αναγνωρίζουν εαυτάς αμοιβαίως ως αδελφάς Εκκλησίας».

Σχόλια: Αυτό είναι το πιο επικίνδυνο σημείο ολόκληρου του κειμένου. Η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Δεν υπάρχουν «δύο αδελφές Εκκλησίες» — η μία Ορθόδοξη και η άλλη παπική. Ο Παπισμός είναι σχίσμα και αίρεση. Όταν το κείμενο του Μπαλαμάντ μιλά για «αμοιβαία αναγνώριση ως αδελφές Εκκλησίες», στην ουσία λέει ότι και οι δύο είναι εξίσου Εκκλησίες του Χριστού. Αυτό είναι άρνηση της ορθόδοξης εκκλησιολογίας. Η Εκκλησία του Χριστού είναι ΜΙΑ. Όποιος είναι έξω από αυτήν, δεν είναι «αδελφή Εκκλησία», αλλά σχίσμα.

 

ΑΡΘΡΟ 2: Έγκυρα μυστήρια και ιερωσύνη στους Παπικούς

Τι λέει το κείμενο (παρ. 13, όπως παραπάνω): Αναγνωρίζει στους Παπικούς «την μίαν ιερωσύνην», «τα αυτά μυστήρια» και «αποστολική διαδοχή».

Σχόλια: Η Ορθόδοξη Εκκλησία, από αιώνες, διδάσκει ότι έξω από αυτήν δεν υπάρχει μυστήριο, δεν υπάρχει ιερωσύνη, δεν υπάρχει σωτηρία. Οι Άγιοι Πατέρες (όπως ο Άγιος Κυπριανός, ο Άγιος Φώτιος, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς) ήταν σαφείς: έξω από την Εκκλησία δεν υπάρχει ούτε βάπτισμα, ούτε θυσία, ούτε ιερωσύνη. Το Μπαλαμάντ, όμως, λέει το αντίθετο: ότι οι Παπικοί έχουν «τα ίδια μυστήρια» και «την ίδια ιερωσύνη». Αυτό σημαίνει ότι αποδεχόμαστε ότι ο Παπισμός είναι Εκκλησία με όλα τα μέσα σωτηρίας — κάτι που αντίκειται στην ορθόδοξη πίστη.

 

ΑΡΘΡΟ 3: Απόρριψη του αναβαπτισμού

Τι λέει το κείμενο (παρ. 13):

«Είναι σαφές, ότι εντός του πλαισίου τούτου αποκλείεται πας αναβαπτισμός».

Σχόλια: Αυτό σημαίνει ότι όποιος Παπικός θέλει να γίνει Ορθόδοξος, δεν χρειάζεται να βαπτιστεί. Αρκεί μια απλή «χρίση» ή «προσχώρηση». Αλλά η Ορθόδοξη Εκκλησία, με βάση τους ιερούς Κανόνες, αναβαπτίζει τους αιρετικούς και σχισματικούς. Οι Παπικοί είναι αιρετικοί (λόγω του filioque, της παπικής εξουσίας, του πurgatorio κ.λπ.). Το Μπαλαμάντ λέει: «Μην τους ξαναβαπτίζετε». Αυτό είναι προδοσία της παραδόσεώς μας. Ο Άγιος Μάρκος ο Εφέσου, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς και τόσοι άλλοι Πατέρες θα στρέφονταν στον τάφο τους αν άκουγαν τέτοια πράγματα.

---

ΑΡΘΡΟ 4: Η «εκκλησιολογία της επιστροφής» είναι «παρωχημένη»

Τι λέει το κείμενο (παρ. 5 και 12): Απορρίπτει την «παρωχημένη εκκλησιολογία της επιστροφής» , δηλαδή την ιδέα ότι οι Παπικοί πρέπει να επιστρέψουν στην Ορθόδοξη Εκκλησία για να σωθούν.

Σχόλια: Αυτό είναι το πιο προκλητικό σημείο. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, από την ίδρυσή της, πιστεύει ότι η σωτηρία βρίσκεται μόνο μέσα στην Εκκλησία. Όποιος είναι έξω από αυτήν, πρέπει να επιστρέψει. Το Μπαλαμάντ, όμως, λέει ότι αυτή η σκέψη είναι «παρωχημένη». Δηλαδή, δεν χρειάζεται κανείς να «επιστρέψει» στην Ορθοδοξία. Μπορεί να μείνει Παπικός και να θεωρείται εξίσου σωσμένος! Αυτό δεν είναι απλώς οικουμενισμός — είναι συγκρητισμός. Αρνείται την αποκλειστικότητα της Ορθοδόξου Εκκλησίας ως αρτού σωτηρίας.

 

Δ-ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΟΥΝΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΔΙΑΛΟΓΟΥΣ

 

Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Εισαγωγικά

Πριν προχωρήσουμε στη  παρουσίαση του κειμένου του Μπαλαμάντ δημοσιεύουμε το παρακάτω σημείωμα για την Ουνία, επειδή το θέμα έχει σχέση με το κείμενο του Μπαλαμάντ.

--------------------------------------------------------------------

Στη Βιέννη και στο Freising του Μονάχου (1990) αποφασίστηκε η καταδίκη της Ουνίας. Οι αποφάσεις αυτές εξέφραζαν τις πανορθόδοξες διαπιστώσεις ότι η Ουνία και ο θεολογικός διάλογος είναι έννοιες ασυμβίβαστες.

Συγκεκριμένα:

1. Και οι δύο πλευρές (Ορθόδοξοι και Καθολικοί) συμφώνησαν στο Freising να απορρίψουν την Ουνία ως μέθοδο για την επίτευξη της ενότητας, κρίνοντάς την αντίθετη με την κοινή εκκλησιαστική παράδοση.
2. Η δήλωση του Freising όρισε την Ορθόδοξη Εκκλησία ως αδελφή εκκλησία που παρέχει η ίδια τα μέσα σωτηρίας, καθιστώντας την προσπάθεια απόσπασης πιστών από αυτήν θεολογικά απαράδεκτη.
3. Η υποεπιτροπή στη Βιέννη (Ιανουάριος 1990) και η ολομέλεια στο Freising (Ιούνιος 1990) συγκλήθηκαν εσπευσμένα για να αντιμετωπίσουν τις εκρηκτικές εντάσεις που δημιουργήθηκαν στην Ουκρανία και τη Ρουμανία με την επαναλειτουργία των Ελληνοκαθολικών (Ουνιτικών) κοινοτήτων.

4.      Παρά την καταδίκη της μεθόδου, η δήλωση υπογράμμισε ότι η θρησκευτική ελευθερία των πιστών πρέπει να γίνει απόλυτα σεβαστή, πράγμα που σήμαινε ότι οι υπάρχουσες Ουνιτικές Εκκλησίες θα συνέχιζαν να υφίστανται.

 

Οι συμμετέχοντες

Οικουμενικό Πατριαρχείο & Ορθόδοξη Ηγεσία Επιτροπής

• Μητροπολίτης / Αρχιεπίσκοπος Στυλιανός (Χαρκιανάκης): Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας, ο οποίος υπήρξε ο επίσημος Ορθόδοξος Συμπρόεδρος ολόκληρης της Διεθνούς Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου και διηύθυνε τις εργασίες σε Βιέννη και Freising.
• Μητροπολίτης Σπυρίδων (Παπαγεωργίου): (τότε Μητροπολίτης Ιταλίας, αργότερα Αμερικής), ο οποίος διετέλεσε Συν-γραμματέας της Ορθόδοξης αντιπροσωπείας. Εκπρόσωποι & Σύμβουλοι από την Εκκλησία της Ελλάδος / Ελλαδικό Χώρο

Στις συζητήσεις αυτές, η Εκκλησία της Ελλάδος και τα ελληνικά πανεπιστήμια συμμετείχαν ενεργά μέσω επισήμων συνοδικών μελών και ειδικών θεολόγων-συμβούλων:

• Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας): Κορυφαίος ορθόδοξος θεολόγος και ιεράρχης του Οικουμενικού Πατριαρχείου, με καταλυτική συμβολή και παρουσία στα κείμενα και τις διαπραγματεύσεις της περιόδου.
• Καθηγητής π. Θεόδωρος Ζήσης: Διακεκριμένος καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ο οποίος συμμετείχε ενεργά ως ειδικός σύμβουλος και εισηγητής, ασκώντας μάλιστα έντονη κριτική και παρεμβάσεις κατά τη διάρκεια της συνόδου στο Freising σχετικά με τους κινδύνους του ουνιατισμού.