Δ-ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΟΥΝΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΔΙΑΛΟΓΟΥΣ

 

Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Εισαγωγικά

Πριν προχωρήσουμε στη  παρουσίαση του κειμένου του Μπαλαμάντ δημοσιεύουμε το παρακάτω σημείωμα για την Ουνία, επειδή το θέμα έχει σχέση με το κείμενο του Μπαλαμάντ.

--------------------------------------------------------------------

Στη Βιέννη και στο Freising του Μονάχου (1990) αποφασίστηκε η καταδίκη της Ουνίας. Οι αποφάσεις αυτές εξέφραζαν τις πανορθόδοξες διαπιστώσεις ότι η Ουνία και ο θεολογικός διάλογος είναι έννοιες ασυμβίβαστες.

Συγκεκριμένα:

1. Και οι δύο πλευρές (Ορθόδοξοι και Καθολικοί) συμφώνησαν στο Freising να απορρίψουν την Ουνία ως μέθοδο για την επίτευξη της ενότητας, κρίνοντάς την αντίθετη με την κοινή εκκλησιαστική παράδοση.
2. Η δήλωση του Freising όρισε την Ορθόδοξη Εκκλησία ως αδελφή εκκλησία που παρέχει η ίδια τα μέσα σωτηρίας, καθιστώντας την προσπάθεια απόσπασης πιστών από αυτήν θεολογικά απαράδεκτη.
3. Η υποεπιτροπή στη Βιέννη (Ιανουάριος 1990) και η ολομέλεια στο Freising (Ιούνιος 1990) συγκλήθηκαν εσπευσμένα για να αντιμετωπίσουν τις εκρηκτικές εντάσεις που δημιουργήθηκαν στην Ουκρανία και τη Ρουμανία με την επαναλειτουργία των Ελληνοκαθολικών (Ουνιτικών) κοινοτήτων.

4.      Παρά την καταδίκη της μεθόδου, η δήλωση υπογράμμισε ότι η θρησκευτική ελευθερία των πιστών πρέπει να γίνει απόλυτα σεβαστή, πράγμα που σήμαινε ότι οι υπάρχουσες Ουνιτικές Εκκλησίες θα συνέχιζαν να υφίστανται.

 

Οι συμμετέχοντες

Οικουμενικό Πατριαρχείο & Ορθόδοξη Ηγεσία Επιτροπής

• Μητροπολίτης / Αρχιεπίσκοπος Στυλιανός (Χαρκιανάκης): Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας, ο οποίος υπήρξε ο επίσημος Ορθόδοξος Συμπρόεδρος ολόκληρης της Διεθνούς Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου και διηύθυνε τις εργασίες σε Βιέννη και Freising.
• Μητροπολίτης Σπυρίδων (Παπαγεωργίου): (τότε Μητροπολίτης Ιταλίας, αργότερα Αμερικής), ο οποίος διετέλεσε Συν-γραμματέας της Ορθόδοξης αντιπροσωπείας. Εκπρόσωποι & Σύμβουλοι από την Εκκλησία της Ελλάδος / Ελλαδικό Χώρο

Στις συζητήσεις αυτές, η Εκκλησία της Ελλάδος και τα ελληνικά πανεπιστήμια συμμετείχαν ενεργά μέσω επισήμων συνοδικών μελών και ειδικών θεολόγων-συμβούλων:

• Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας): Κορυφαίος ορθόδοξος θεολόγος και ιεράρχης του Οικουμενικού Πατριαρχείου, με καταλυτική συμβολή και παρουσία στα κείμενα και τις διαπραγματεύσεις της περιόδου.
• Καθηγητής π. Θεόδωρος Ζήσης: Διακεκριμένος καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ο οποίος συμμετείχε ενεργά ως ειδικός σύμβουλος και εισηγητής, ασκώντας μάλιστα έντονη κριτική και παρεμβάσεις κατά τη διάρκεια της συνόδου στο Freising σχετικά με τους κινδύνους του ουνιατισμού.

 

Η αντίδραση της Ρώμης στην απόφαση του Freising

Η καταδίκη της Ουνίας στο Freising προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Βατικανό και στις τοπικές Ουνιτικές εκκλησίες, οι οποίες θεώρησαν ότι απειλείται η ιστορική τους νομιμότητα:

• Άρνηση αποδοχής της καταδίκης: Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β' και το Βατικανό αρνήθηκαν να αποδεχθούν την απόφαση του Freising ως πράξη κατάργησης ή περιθωριοποίησης των Ανατολικών Καθολικών Εκκλησιών, συνεχίζοντας να παρέχουν αμέριστη και ανυποχώρητη στήριξη σε αυτές.
• Έκδοση Παπικών Εγγράφων: Η Ρωμαϊκή Έδρα προχώρησε στην έκδοση επίσημων κειμένων για να εξισορροπήσει τις αποφάσεις του Freising:
1. Η Επιστολή του Πάπα προς τους Επισκόπους της Ευρώπης (31 Μαΐου 1991): Ο Πάπας υπερασπίστηκε σθεναρά τη νομιμότητα και το δικαίωμα ύπαρξης των Ελληνοκαθολικών με βάση τη θρησκευτική ελευθερία, τονίζοντας ότι πρέπει να συμμετέχουν ισότιμα στον οικουμενικό διάλογο και δεν μπορούν να θυσιαστούν.
2. Οι κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής "Pro Russia" (1 Ιουνίου 1992): Ένα κείμενο που αποσκοπούσε στην προστασία και τον συντονισμό της καθολικής ποιμαντικής και ιεραποστολικής δραστηριότητας στις πρώην σοβιετικές χώρες, αποκρούοντας τις ορθόδοξες κατηγορίες περί επιθετικού προσηλυτισμού.

Οι ενέργειες της Ρώμης οδήγησαν σε αυτό που η ορθόδοξη πλευρά χαρακτήρισε ως διπλωματική ανατροπή στη Συνέλευση του Balamand (1993).

(περισσότερα στο κείμενο του Mπαλαμάντ)

 

Η στάση των Ορθοδόξων και της Εκκλησίας της Ελλάδος μετά το Freising

• Η κρίση του Θεολογικού Διαλόγου (1990–1993): Η αναβίωση και η δράση της Ουνίας κρίθηκε από τις Ορθόδοξες Εκκλησίες ότι υπονομεύει τον διάλογο με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Παρά την καταδίκη της Ουνίας στη συνάντηση του Freising (1990) και τις διαπιστώσεις των Προκαθημένων στο Φανάρι (1992) περί αδιεξόδου, το Βατικανό συνέχισε να την υποστηρίζει, με αποκορύφωμα τη Σύνοδο του Balamand (1993), όπου τα πορίσματα του Freising αγνοήθηκαν.
• Η στάση της Εκκλησίας της Ελλάδος:
• Αντέδρασε έντονα από το 1989 (διαμαρτυρία Αρχιεπισκόπου Σεραφείμ για βιαιοπραγίες Ουνιτών στην Ουκρανία).
• Ζήτησε αρχικά την προσωρινή και εν συνεχεία την οριστική διακοπή/αναστολή του διαλόγου λόγω της συνεχιζόμενης δράσης των Ουνιτών και της αγνόησης των αποφάσεων του Freising.
• Αρνήθηκε να συμμετάσχει στη Σύνοδο του Balamand, αποστέλλοντας σχετικό Συνοδικό Γράμμα στον Οικουμενικό Πατριάρχη και εκπρόσωπο (Μητροπολίτη Περιστερίου Χρυσόστομο) στη Ρόδο, προκειμένου να ενημερώσει τις υπόλοιπες ορθόδοξες αντιπροσωπείες για την απόφασή της να απέχει.

(Περισσότερα στο link https://www.oodegr.com/oode/oikoymen/ounia_newt_exel_1.htm)