ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΗ ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ»

 

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

 Αναγκάζομαι να επανέλθω  με συμπληρωματικό πιο αναλυτικό κείμενο σε απάντηση στα γραφόμενα στο ιστολόγιο «ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ», μετά τα νέα δεδομένα που έχουν προκύψει από τη  δική μου έρευνα. Υπενθυμίζω στους αναγνώστες ότι διαχειριστής του ιστολογίου ΙΩΑΝΝΗΣ Ν.Π., (στο εξής Ι.Π) ξεκίνησε την τοποθέτησή του στη δημοσίευση του άρθρου «Περί του λόγου του Αγίου Ιωάννου του Χρυσόστομου που αφορά τον Προφήτη Ηλία. όχι ως ένας ουδέτερος ερευνητής που αναζητά την αλήθεια, αλλά ως ένας θιγμένος ιστολόγος που το δημοσίευσε ΧΩΡΙΣ ΣΧΕΤΙΚΟ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟ του λόγου, που προσπαθεί να υπερασπιστεί το κύρος του. Η τακτική που ακολουθεί επικεντρώνεται στο να ακυρώσει τον γράφοντα ( π.Δ.Α)   υποδεικνύοντας τα λάθη του (οι «ψεύτικες» ή λανθασμένες πηγές;;;;), αντί να μπει στην ουσία της πατρολογικής αλήθειας. Άγευστος ποιμαντικής ευαισθησίας, αδιαφορεί για τον τυχόν σκανδαλισμό των πιστών σε μια εποχή που η Παλαιά Διαθήκη αμφισβητείται και τίθεται στο στόχαστρο διαφόρων αντιεκκλησιαστικών.

Η αναφορά στην Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) χρησιμοποιείται ως «εύκολος στόχος. Αντί να μείνει στην αυστηρή επιστημονική αποδόμηση, χρησιμοποιώντας ειρωνεία και υποτιμητικό τόνο  για τον γράφοντα ,υποβάθμισε το επίπεδο του διαλόγου, που ο ίδιος προκάλεσε, αλλά δυστυχώς απέτυχε του στόχου του, όπως θα αποδείξουμε στη συνέχεια. Αποτυγχάνει να αποδείξει τη γνησιότητα του κειμένου που ο ίδιος δημοσίευσε, διότι αγνοεί τη βασική πατρολογική πραγματικότητα για τα ΨΕΥΔΟ-ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ.

Η μέθοδος του Ι.Π.

Ο Ι.Π. ξεκίνησε με ένα σοβαρότατο πατρολογικό σφάλμα. Είναι  γνωστό στην επιστημονική Πατρολογία ότι ο 56ος τόμος της Patrologia Graeca του J.P. Migne (καθώς και τμήματα των PG 55, 59-64) αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από νόθα, αμφισβητούμενα ή ψευδεπίγραφα έργα (Spuria / Pseudo-Chrysostomica). Ο Ι.Π. ισχυρίζεται ότι, επειδή οι πηγές του γράφοντος( π.Δ.Α )  ήταν κατά την γνώμη του  κατασκευασμένες, τότε... το κείμενο του Χρυσοστόμου είναι αυτόματα γνήσιο! Αυτό αποτελεί λογική πλάνη.

Για να υποστηρίξει την άποψή του στο υστερόγραφο (Υ.Γ.) καταφεύγει σε μια φθηνή επίκληση στην αυθεντία, αναφέροντας ότι ένας Μητροπολίτης (ο Γόρτυνος) χρησιμοποίησε τη συγκεκριμένη ομιλία: «Μάλλον και ο Γόρτυνος δεν θα ήξερε για ψευδεπίγραφα κείμενα...». Του απαντάμε ως εξής:Ο Γόρτυνος ήταν καθηγητής στον τομέα της Ερμηνείας της Παλαιάς Διαθήκης και όχι της Πατρολογίας. Το ότι ένας επίσκοπος ή ρήτορας χρησιμοποίησε μια ομιλία από την PG σε ένα κήρυγμα ή άρθρο δεν αποτελεί επιστημονική απόδειξη γνησιότητας. Οι κληρικοί συχνά χρησιμοποιούν κείμενα της παράδοσης για ποιμαντικούς λόγους, χωρίς να κάνουν κριτική εξέταση των χειρογράφων.

Η επίκληση σε πρόσωπα αντί για χειρόγραφα και κριτικές εκδόσεις (όπως π.χ. της σειράς Sources Chrétiennes ή του Clavis Patrum Graecorum - CPG) αποδεικνύει ερασιτεχνισμό.

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή.

Οι βιβλιογραφικές πηγές.

‘Όπως φαίνεται από τη δημοσίευση του γράφοντος “ ΜΙΑ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΟΝ ΛΟΓΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ. (ΠΡΟΣΟΧΗ.....) χρησιμοποιήθηκαν και άλλες βιβλιογραφικές πηγές στην τελευταία παράγραφο, τις οποίες ο Ι.Π αγνοεί προκλητικά, ΕΠΕΙΔΉ ΑΚΥΡΏΝΟΥΝ ΤΗΝ ΠΗΓΗ ΠΟΥ Ο ΙΔΙΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕ.

Ο γράφων χρησιμοποίησε, ως βάση του παραπάνω  άρθρου,  τρεις βασικές επιστημονικές εργασίες (ΠΗΓΕΣ Α1, Α2,Α3, A4). Δυο μεταπτυχιακές εργασίες και μια διδακτορική διατριβή που πραγματοποιήθηκαν αρκετά χρόνια πριν και σε διαφορετικές εποχές και ασχολούνται με το έργο του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου. Αυτές αναφέρουν τις αμφισβητούμενες από Ι.Π,  πηγές, ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΑΜΕ. Επειδή πρόκειται για πολύ δυνατές εργασίες επανεξέτασα τις πηγές και κατέληξα στα συμπεράσματα, που θα φανούν στην πορεία. Υπενθυμίζω ότι βασικοί  σκοποί  των δημοσιεύσεων του γράφοντος ήταν οι εξής:

1. Η γνωστοποίηση στους αναγνώστες της ύπαρξης ΨΕΥΔΟ-ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΙΚΏΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ (ΝΟΘΩΝ).

2. Η ενημέρωση ότι σε αυτά τα κείμενα υπάρχει και αυτό που δημοσίευσε ο Ι.Π και αφορά τον προφήτη Ηλία.

3. Η κριτική αντιμετώπιση του κειμένου καθώς και του σχετικού κηρύγματος του Π.ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ (σχετικό άρθρο «Διαστρέβλωση του Προφήτου Ηλία του Θεσβίτου από τον π. Ευάγγελο Παπανικολάου). Επειδή απέχουν πολύ από την ερμηνευτική του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου.

Πριν ξεκινήσουμε τα σχετικά με τις αμφισβητούμενες βιβλιογραφικές πηγές  από τον Ι.Π.  θα πρέπει να αναφέρουμε  μερικά σημεία της σχετικής ομιλίας στον προφήτη Ηλία, που δημιουργούν προβλήματα και αποδεικνύουν ότι βρίσκονται έξω από το πνεύμα της ερμηνευτικής του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου.

Θεολογικά προβλήματα του λόγου «ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ»

1.      Ο συγγραφέας παρουσιάζει τον Προφήτη Ηλία ως εκδικητικό, απάνθρωπο, σκληρόκαρδο και «μισάνθρωπο», ο οποίος εμμένει στην τιμωρία των ανθρώπων ακόμα και όταν εκείνοι υποφέρουν. Αντίθετα, ο γνήσιος Χρυσόστομος εξαίρει το προφητικό ήθος και βλέπει την αυστηρότητα του Ηλία ως θεία παιδαγωγία και όχι ως εμπιστοσύνη σε προσωπικό γινάτι.

2.      Στο κείμενο εμφανίζεται ο Θεός να «φοβάται» τον όρκο του Ηλία, να πιέζεται, να εκλιπαρεί («πρεσβεύει») τον δούλο Του και να χρησιμοποιεί «τεχνάσματα» (όπως τον θάνατο του παιδιού της χήρας) για να μαλακώσει την καρδιά του Προφήτη. Η εικόνα ενός Θεού που άγεται και φέρεται από το πείσμα ενός ανθρώπου είναι δογματικά απαράδεκτη και εντελώς ξένη προς τη χρυσοστομική θεολογία.

3.      Το κείμενο εισάγει φανταστικούς, δραματικούς διαλόγους μεταξύ Θεού και Προφήτη, καθώς και αποκαλύψεις μέσω «οραμάτων» στη χήρα της Σαρεφθά, τα οποία δεν υπάρχουν στο βιβλικό κείμενο (Γ' Βασιλειών/Α' Βασιλέων 17).

4.      Η  παρουσίαση της ανάληψης του Ηλία ως «εξορία» στον ουρανό για να μην καταστρέψει τους αμαρτωλούς στη γη, αποτελούν ευφάνταστη  και θεολογικά αδόκιμη  κατασκευή.

 

ΟΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ Η ΑΞΙΑ ΤΟΥΣ

Α. Για την πρώτη βιβλιογραφική πηγή του άρθρου έγραψα τα εξής που βρήκα σε μια μεταπτυχιακή εργασία.(ΠΗΓΗ Α1).

Παπαδόπουλος, Στυλιανός Γ., Πατρολογία, Τόμος Β΄ (4ος αιώνας: Ανατολή και Δύση), Αθήνα 1990 . Ο συγγραφέας αναλύει εκτενώς το γνήσιο έργο του Ιωάννου Χρυσοστόμου και κάνει ειδική μνεία στο πρόβλημα των νοθευμένων λόγων (Spuria) που διεισέδυσαν στη χρυσοστομική παράδοση. Σελίδες: 711–715 (Ενότητα: «Έργα – Αυθεντικότητα και Νόθα») & σελ. 720 (αναφορά στις συλλογές των Spuria).

 Διαπίστωσα ότι η πηγή ασχολείται με τα νόθα έργα των πατέρων της τέταρτης μετά Χριστό  χιλιετίας και σε αρκετά σημεία ασχολείται και με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Επομένως, ως πηγή ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΑΣΧΕΤΗ ΜΕ ΤΟ ΘΕΜΑ ΠΟΥ ΕΞΕΤΑΖΟΥΜΕ. Απλά, τα αναφερόμενα στη συνέχεια (και πιθανόν οι σελίδες) ανήκουν σε άλλα έργα του μακαριστού πατρολόγου Σ.ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ή σε άλλη έκδοση από αυτή που χρησιμοποιεί ο Ι.Π., που εκ παραδρομής δεν αναφέρθηκαν.

Θέσαμε την εξέταση της  παραπάνω βιβλιογραφικής πηγής  σε μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης ,ρωτώντας και  τι έκδοση χρησιμοποίησε  και πήραμε την εξής απάντηση:

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ. Χρησιμοποιώ την 1η έκδοση του Β΄ Τόμου της Πατρολογίας του Στυλιανού Παπαδόπουλου (Αθήνα 1990, Εκδόσεις «Γρηγόρη» / Αυτοέκδοση), η οποία περιλαμβάνει 854 σελίδες. Επειδή το συγκεκριμένο έργο επανεκδόθηκε και αναθεωρήθηκε μεταγενέστερα (με αλλαγές στην σελιδοποίηση και την κατάταξη ορισμένων ενοτήτων), είναι πιθανό να συμβουλεύεστε διαφορετική ανατύπωση ή έκδοση (π.χ. 2η ή 3η έκδοση). Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος στον Β΄ Τόμο της Πατρολογίας του Στ. Παπαδόπουλου εξετάζεται πολύ νωρίτερα, στις σελίδες 263 έως 628.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΠΡΩΤΟ.

Η τεχνητή νοημοσύνη δίνει διαφορετική απάντηση από αυτή που γράψαμε.

ΑΠΟΔΕΙΞΗ ΟΤΙ ΔΕΝ ΤΗΝ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΑΜΕ, ΟΥΤΕ  ΤΩΡΑ ΕΞΕΤΑΣΑΜΕ ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΓΡΑΦΟΝΤΑΙ.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

Β. ΓΙΑ ΤΗ  ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΜΦΙΣΒΗΤΟΥΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΉ ΠΗΓΗ (Α2) ΓΡΑΨΑΜΕ:

Παντελεήμων (Καθρεπτίδης), Αρχιμ., Τα Ψευδο-Χρυσοστομικά έργα: Συμβολή στην έρευνα των Spuria του Ιωάννου Χρυσοστόμου, Θεσσαλονίκη 2005.Εξειδικευμένη μονογραφία πάνω στους λόγους της PG 55-56 και στη μεθοδολογία αναγνώρισης των νόθων κειμένων. Σελίδες: 45–52 (Μεθοδολογία ταξινόμησης των Spuria) & σελ. 118–122 (Ειδικός κατάλογος ομιλιών της PG 56 με αναφορά στον λόγο «Εἰς τὸν Προφήτην Ἠλίαν»).

Ο Ι.Π γράφει.

Kατ΄ αρχάς ο Παντελεήμων Καθρεπτίδης δεν θα μπορούσε το 2005 να ήταν Αρχιμανδρίτης όπως παρουσιάζεται Παντελεήμων (Καθρεπτίδης), Αρχιμ., διότι το 2003 με πρόταση του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χριστοδούλου, εξελέγη Επίσκοπος. Αλλά και αυτό να μην ήταν, τέτοια έκδοση πολύ απλά δεν υπάρχει......

 

ΣΧΟΛΙΟ ΔΙΚΟ ΜΑΣ.

Ο συντάκτης της κρίσης (Ι.Π.) επιδεικνύει θεμελιώδη άγνοια βασικών κανόνων της ακαδημαϊκής και βιβλιογραφικής δεοντολογίας, αδυνατώντας πλήρως να διακρίνει την έννοια του «τίτλου μονογραφίας» από εκείνη του «τίτλου αυτοτελούς βιβλίου».

Με ποια απολύτως επιστημονική, λογική ή βιβλιογραφική βάση αποφαίνεται αυθαίρετα ότι «δεν υπάρχει τέτοια έκδοση», όταν ουδέποτε ισχυριστήκαμε ή αναγράψαμε εμείς την ύπαρξη αυτοτελούς έκδοσης; Η απόδοση ανύπαρκτων ισχυρισμών σε εμάς συνιστά προφανή διαστρέβλωση της πραγματικότητας, ενώ παράλληλα ο Ι.Π. οφείλει να απαντήσει με ποια συγκεκριμένα στοιχεία «αποδεικνύει» τον αρνητικό του ισχυρισμό: πώς στοιχειοθετεί ότι η εν λόγω μονογραφία δεν δημοσιεύθηκε πράγματι ως αυτοτελής ενότητα, κεφάλαιο ή άρθρο σε κάποιο βιβλίο ή επιστημονικό περιοδικό το έτος 2005; Η παντελής έλλειψη διασταύρωσης των δεδομένων, η αυθαίρετη κατασκευή ισχυρισμών και η εκτόξευση ανυπόστατων αφορισμών καθιστούν την κρίση του Ι.Π. επιστημονικά μετέωρη, ουσιαστικά αβάσιμη και απολύτως απορριπτέα.

Ο ισχυρισμός του Ι.Π.  καταρρέει αμέσως κάτω από το βάρος της ίδιας του της προχειρότητας. Για να δικαιούται ένας μελετητής να αποφανθεί τελεσίδικα για την ανυπαρξία ενός έργου ή μιας θεολογικής μονογραφίας, οφείλει προηγουμένως να έχει πραγματοποιήσει εξαντλητική και συστηματική βιβλιογραφική έρευνα. Ο Ι.Π., ωστόσο, αποτυγχάνει παταγωδώς να αποδείξει την υπόθεσή του, καθώς η τακτική του χαρακτηρίζεται από πλήρη απουσία βιβλιογραφικού ελέγχου. Είναι προφανές πως δεν εξέτασε ένα προς ένα τα τεύχη των επίσημων εκκλησιαστικών περιοδικών (ΕΚΚΛΗΣΙΑ, ΕΦΗΜΕΡΙΟΣ, ΘΕΟΛΟΓΙΑ), ούτε μπήκε στον κόπο να αποδελτιώσει την πολυδεκαετή αρθρογραφία και το συγγραφικό έργο του νυν επισκόπου Π.Κ., ο οποίος υπηρέτησε ως Ιεροκήρυκας του Καθεδρικού Ναού Αθηνών για σχεδόν τρεις δεκαετίες (1974–2003).

Παράλληλα, ο Ι.Π. επιδεικνύει προκλητική άγνοια της πραγματικότητας, προσπερνώντας το γεγονός ότι η διακονία του επισκόπου στον άμβωνα είναι στενά υφασμένη με τη μελέτη, την ερμηνευτική σκέψη και την κοινωνική θεολογία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου — του κατεξοχήν προστάτη των ιεροκηρύκων. Η χρυσοστομική αυτή επίδραση διατρέχει πληθώρα άρθρων, κηρυγμάτων και αυτοτελών εκδόσεών του, όπως το βιβλίο «Κηρύξατε επί των δωμάτων».

Στην πραγματικότητα, ο Ι.Π. δεν «αποδεικνύει» απολύτως τίποτα· απλώς αυθαίρετα μετατρέπει τη δική του άγνοια, ερευνητική ανεπάρκεια ή τεμπελιά σε «τεκμήριο ανυπαρξίας». Το γεγονός ότι ο ίδιος δεν κρατά στα χέρια του έναν συγκεκριμένο ακαδημαϊκό τίτλο που ο ίδιος φαντάζεται, δεν σημαίνει ότι η συγγραφική και ποιμαντική προσφορά του επισκόπου πάνω στον Χρυσόστομο δεν υφίσταται. Εν κατακλείδι, ο ισχυρισμός του Ι.Π. είναι επιστημονικά μετέωρος, σοφιστικός και ανυπόστατος, καθώς στηρίζεται αποκλειστικά σε εικασίες και όχι σε πραγματική αποδελτίωση των πηγών.

Γ. ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΡΙΤΗ ΑΜΦΙΣΒΗΤΟΥΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΗΓΗ (Α3) ΓΡΑΨΑΜΕ.

Αραμπατζής, Χρήστος, Η χειρόγραφη παράδοση των έργων του Ιωάννου Χρυσοστόμου, Εκδόσεις Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 2001. Εξετάζει πώς οι μεταγενέστεροι αντιγραφείς πρόσθεταν το όνομα του Χρυσοστόμου σε ανώνυμες ομιλίες. Σελίδες: 83–91 (Ενότητα: «Η διείσδυση ανωνύμων ομιλιών στη χρυσοστομική παράδοση») & σελ. 142–146. Στη γενική σειρά 37 τόμων του Χρυσοστόμου στην ΕΠΕ, ο τόμος PG 56 παραλείπεται στο σύνολό του).

 Ο Ι.Π γράφει: « επίσης πολύ απλά τέτοια έκδοση δεν υπάρχει.....»

ΣΧΟΛΙΑ.Ο ισχυρισμός του Ι.Π. ότι «τέτοια έκδοση πολύ απλά δεν υπάρχει» δεν αποτελεί τίποτα περισσότερο από ένα μνημείο επιπολαιότητας, δογματικής άγνοιας και παντελούς απουσίας σοβαρής ερευνητικής μεθοδολογίας. Ο Ι.Π. βιάστηκε να θριαμβολογήσει για μια ανυπαρξία που κατασκεύασε ο ίδιος στο μυαλό του, αποδεικνύοντας ότι αδυνατεί να διαβάσει ακόμα και τα βασικά.

Ουδέποτε ισχυριστήκαμε ή γράψαμε ότι τα εν λόγω στοιχεία αποτελούσαν αυτοτελείς τίτλους βιβλίων. Αυτό το αυθαίρετο συμπέρασμα κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου από τον ίδιο τον Ι.Π. αντί να κάνει το στοιχειώδες: να πραγματοποιήσει πραγματική έρευνα.

Η δική μας διασταυρωμένη έρευνα τον εκθέτει ανεπανόρθωτα. Το βιβλίο όχι μόνο υπάρχει, αλλά εντοπίστηκε, και τα στοιχεία που επικαλούμαστε συνιστούν συγκεκριμένες, καταγεγραμμένες ενότητες εντός αυτού του έργου, το οποίο εκδόθηκε υπό διαφορετικό τίτλο. Η ανικανότητα του Ι.Π. να εντοπίσει την πηγή και η βιασύνη του να αποφανθεί τελεσίδικα με την αλαζονική φράση «πολύ απλά δεν υπάρχει», δεν αποδεικνύει την ανυπαρξία του κειμένου — αποδεικνύει «πολύ απλά» τη δική του ερευνητική ανεπάρκεια, την επιφανειακή ανάγνωση των δεδομένων και την επιστημονική του φθηνεία.

Θέσαμε  ως ερώτηση  σε μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης την παραπάνω βιβλιογραφική και πήραμε την εξής απάντηση.

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Το βιβλίο με τίτλο «Η χειρόγραφη παράδοση των έργων του Ιωάννου Χρυσοστόμου» (Εκδόσεις Πουρναρά, 2001) δεν υπάρχει ως ξεχωριστή έκδοση ή αυτοτελής τίτλος στη βιβλιογραφία του Χρήστου Αραμπατζή.

 

 ΚΥΡΙΕ ΙΩΑΝΝΗ ΠΑΠΑΡΗΓΑ, ΠΟΙΟΣ ΤΕΛΙΚΑ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ ΕΓΩ Η ΕΣΥ;;;

Δ. ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΕΤΑΡΤΗ ΑΜΦΙΣΒΗΤΟΥΜΕΝΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΗΓΗ (Α4) γράψαμε:

Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια (ΘΗΕ), Τόμος 6, Λήμμα «Ιωάννης ο Χρυσόστομος» (Ενότητα: Νόθα Έργα / Spuria), Αθήνα 1965. Σελίδες: Στήλες 1152–1154 (στο λήμμα «Ιωάννης ο Χρυσόστομος», ειδική υπο-ενότητα «Νόθα και Αμφισβητούμενα»).

 

Ρωτήσαμε μοντέλο της τεχνητής νοημοσύνης γι΄αυτά και πήραμε την εξής απάντηση, χωρίς να εξετάσουμε την ακρίβειά της.

ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ Η ειδική υπο-ενότητα για τα Νόθα / Αμφισβητούμενα (Spuria) βρίσκεται εκτενέστερα προς το τέλος του λήμματος (γύρω στις στήλες 1180–1185)

 

ΕΡΩΤΗΣΗ ΠΡΟΣ Ι.Π. Η απάντηση της τεχνητής νοημοσύνης μοιάζει με ό,τι  δημοσίευσα εγώ ή ΕΙΝΑΙ ΤΕΛΕΙΩΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ;;;

ΤΕΛΙΚΑ Ι.Π., ΠΟΙΟΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕ ΤΗΝ  ΤΕΧΝΗΤΗ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗ;;;

ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΄"ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ"

 

Στο ιστολόγιο ΕΝ ΤΟΥΤΩ ΝΙΚΑ δημοσιεύτηκε άρθρο με τίτλο «Περί του λόγου του Αγίου Ιωάννου του Χρυσόστομου που αφορά τον Προφήτη Ηλία.¨. (https://entoytwnika1.blogspot.com/2026/08/blog-post_176.html)

Το άρθρο αποτελεί ενας ερασιτεχνικός σχολιασμός του άρθρου του γράφοντος
«ΜΙΑ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΤΟΝ ΛΟΓΟ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ.(ΠΡΟΣΟΧΗ.....)» που δημοσιεύτηκε στο ιστολογιο Ομολογια. 

Χαρακτηρίζω δε ερασιτεχνικό τον σχολιασμό γιατί τελικα ο αρθρογράφος Ι.Π δεν ασχολείται με το κύριο θέμα του άρθρου, που αφορά την  γνησιότητα του λόγου του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου στον οροφητη Ηλία , αλλά ασχολήθηκε μόνο με τις ενδεικτικές βιβλιογραφικές πηγές που αναφέρονται στο άρθρο στην ομολογία, με σκοπό να πλήξει τον γράφοντα, τακτική που δεν μας εκπλήσσει.

Ευχαριστούμε τον κ.Ι.Π για την τακτική του, γιατί μας έδωσε την αφορμή να ασχοληθούμε περισσότερο με το θέμα, να διορθώσουμε λάθη (που δεν αναιρούν κανένα συμπέρασμα μας)  και να του αποδείξουμε ότι ΤΕΛΙΚΑ ΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ που παραθέτει στο ιστολόγιό του ΕΙΝΑΙ ΝΟΘΟΣ, και όχι γνήσιος όπως ο ίδιος εμμέσως πλήν σαφώς συμπεραίνει και παραπλανά τους αναγνώστες του. Γι΄αυτό του συνιστώ να διαβάσει με προσοχή τα παρακάτω περιμένοντας τις απαντήσεις στις ερωτήσεις που του θέτουμε.

Η συγχρονική πατρολογική έρευνα έχει κατοχυρώσει τη νοθεία του λόγου αυτού στους διεθνείς επιστημονικούς καταλόγους:

·         CPG (Clavis Patrum Graecorum): Κατατάσσει το έργο στον 2ο τόμο υπό τον αριθμό CPG 4565  στη σαφώς οριοθετημένη κατηγορία των Spuria. (https://pinakes.irht.cnrs.fr/notices/oeuvre/7784/?utm_source=chatgpt.com)

·         Aldama (Repertorium Pseudochrysostomicum): Ο J. A. de Aldama περιλαμβάνει το κείμενο στον κατάλογο των ψευδεπίγραφων, επιβεβαιώνοντας ότι πρόκειται για μεταγενέστερο δημιούργημα της βυζαντινής κηρυγματικής παράδοσης που «επενδύθηκε» το όνομα του Χρυσοστόμου για να αποκτήσει αυθεντία.

 

Α, Η ΑΠΟΨΗ ΤΟΥ ΠΑΤΡΟΛΟΓΟΥ ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ.

Στο βιβλίο του Σ.ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ  «Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος. Τόμος Α΄. "Η Ζωή του, η Δράση του, οι Συγγραφές του". Σελίδες 144-185 και στην ενότητα οι συγγαφές του γίνεται ταξινόμηση και καταγραφή των έργων το6υ μεγάλου Αγίου. Στην ενότητα Η με τιτλο –« Αμφιβαλλόμενα και νόθα έργα» αναγράφεται ΣΤΟΝ ΑΡΙΘΜΌ 57. «Εις τον προφήτην Ηλίαν».Μάλιστα δε ο συγγραφέας γράφει και τα εξής: «Ο αριθμός τους είναι τεράστιος -κατά τίτλους μάλιστα μεγαλύτερος από τον αριθμό των γνήσιων έργων του. Τα πλείστα είναι πολύ σύντομα και δη αποσπάσματα και διασκευές χρυσοστομικών ή άλλων έργων. Εδώ παραθέτουμε τους τίτλους τους, με την σειρά της εκδόσεως του J. P. Migne στην PG. Για τα λοιπά παραπέμπουμε στο CPG του Μ. Geerard. Κείμενα, που με βεβαιότητα αποδόθηκαν στον πραγματικό συγγραφέα τους, αποφεύγουμε να τα καταγράψουμε».

(https://www.oodegr.com/oode/pateres1/xrysostomos/a_bios_erga_1.htm)

Όσον αφορά τις σελίδες της δικής μας βιβλιογραφικής ηλεκτρονικής πηγής οι σελίδες .που αναφέρονται είναι λάθος (λόγω κακής κατάστασης της ηλεκτρονικής μας  πηγής) ΧΩΡΙΣ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΑΥΤΟ Ο ΙΔΙΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΝΑ ΑΝΑΙΡΕΙ ΤΗΝ ΑΠΟΨΗ ΠΟΥ ΔΙΑΤΥΠΩΝΕΙ   ΣΤΟΝ  Α ΤΟΜΟ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ  ΩΑΝΝΗ ΤΟΥ  ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ.

Αν ο Ι.Π ΈΧΕΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΑΠΟΨΗ ΝΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙ.

ΥΠΟΨΗ ΟΤΙ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΙ ΑΛΛΗ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ Β ΤΟΜΟΥ ΤΗΣ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Σ.ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ  –ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΓΡΗΓΟΡΗ.

Β. Θρησκευτική και Ηθική Εγκυκλοπαίδεια (ΘΗΕ), Τόμος 6, Λήμμα «Ιωάννης ο Χρυσόστομος» (Ενότητα: Νόθα Έργα / Spuria), Αθήνα 1965. Σελίδες: Στήλες 1175-1176( ΟΙ ΣΩΣΤΕΣ)   0 αναφέρεται σε ΝΟΘΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ και στην σελ.1176 αναφέρει ότι ο στο P.G TOMOΣ 56 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΣΕ 54 ΟΜΙΛΙΕΣ ΑΡΕΙΑΝΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΣ.

Τα ίδια γράφονται και παρακάτω:

Ψευδεπίγραφα  έργα:  Μερικά  έργα  τοϋ  Χρυσοστόμου,  πού  μαρτυροϋνται  άπό  τούς  παλαιούς,  έχουν  χαθεί.  Είναι  όμως  άφθονότερα  τά  ξένα  έργα  πού  φέρονται  μέ  τό  δνομά  του,  ιδίως όμιλίες.  " Ισως  άνέρχονται  αύτές  σέ  χίλιες,  άλλ  ’  έκδόθηκε  μόνο  τό  ένα  τρίτο  άπ'  αύτές  περίπου,  ένώ  οί  άλλες  βρίσκονται  ατά  χειρόγραφα  άκόμα.  Ή  έσφαλμένη  άπόδοση  όφείλεται  σέ  σύγχυση  των  όνομάτων  καί  αέ  σφάλματα  των  άντιγραφέων.  Μεταξύ  αύτών περιλαμβάνονται  έργα  τοϋ  Σεβηριανοϋ  Γαβάλων,  Φλαβιανοϋ  Αντιόχειας,  Νεατορίου,  Άμφιλοχίου  Ίκονίου,  Εύσεβίου  Αλεξάνδρειάς,  Ησυχίου  Ιεροσολύμων,  Γρηγορίου  Αντιόχειας,  Ίω- άννου  τοϋ  Δαμασκηνού,  Γρηγορίου  Σιναΐτου  καί  διαφόρων  Ιωαννών  πατριάρχων  Κωνσταντινουπόλεως.  Πρέπει  όμως  νά  μελετηθούν  μέ  προσοχή  τά  κείμενα,  διότι  πιθανώς  μεταξύ  τών  νόθων  νά  υπάρχουν  καί  γνήσια  τοϋ  Χρυσοστόμου.  Ιδιαίτερα  έδώ  πρέπει  νά μνημονευθοϋν  τά  έξής  δύο.  Ή  Σύνοψις Π.  καί Κ.  Διαθήκης,  είδος  εισαγωγής  στις  Γραφές,  πού  έκδόθηκε  άτελής1 2.  Είναι  άντίστοιχο  πρός  παρόμοιο  έργο  πού  άποδίδεται  ατόν  Αθανάσιο  καί  δέν  άνήκει  στόν  Χρυσόστομο.  Τό  περιεχόμενο  στήν  ΡΟ  56,  611-946 λατινικό  κείμενο  54  ό μιλιών  ατό  Ματθαϊο,  προέρχεται  τό  πιό πιθανό  άπό  μετάφραση  έλληνικοϋ  πρωτότυπου,  πού  αυντάχδηκε άπό  άρειανό  συγγραφέα. ΠΗΓΗ. ΙΩΑΝΝΟΥ  ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ -ΑΠΑΝΤΑ  ΤΑ  ΕΡΓΑ . ΓΕΝΙΚΗ  ΕΙΣΑΓΩΓΗ Άπό  τόν ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ  Κ.  ΧΡΗΣΤΟΥ Καθηγητή  Πανεπιστημίου   ΠΗΓΗ. rchive.org/stream/ErgaChrysostomou/Свт.%20Иоанна%20Златоуста%20собрание%20сочинений%20на%20греческом%20языке%2C%20Т.1%20-%20святитель%20Иоанн%20Златоуст_djvu.txt

 

ΘΑ ΗΤΑΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΝΑ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙ ΚΑΙ ΤΗΝ ΣΕΛΙΔΑ ΜΕ ΤΟ ΛΗΜΑ «ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ « ΓΙΑ ΝΑ ΔΟΥΜΕ ΤΙ ΓΡΑΦΕΙ ΕΚΕΙ ΣΧΕΤΙΚΑ.

Γ. Διορθωσαμε  τις βιβλιογραφικές πηγες 2 και 3 του άρθρου μας γιατί δεν επαληθεύσαμε  την αντιστοιχία συγγραφέων και τίτλων  που γράψαμε,διατηρωντας τους τιτλους { (Η χειρόγραφη παράδοση των έργων του Ιωάννου Χρυσοστόμου, Εκδόσεις Πουρναρά, Θεσσαλονίκη 2001. -«Η διείσδυση ανωνύμων ομιλιών στη χρυσοστομική παράδοση»). Στη γενική σειρά 37 τόμων του Χρυσοστόμου στην ΕΠΕ, ο τόμος PG 56 παραλείπεται στο σύνολό του))}.Οι τίτλοι είναι ΥΠΑΡΚΤΟΙ παραπέμπουν σε άλλους ερευνητές.  Ο  νυν επίσκοπος Κορωνίας Παντελεήμων Καθρεπτίδης στο πλήθος των βιβλίων και κηρυγμάτων που εχει εκδόσει έχει κανει αναφορά στα ΝΟΘΑ  ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ, όπως στο βιβλίο ΨΗΓΜΑΤΑ.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ

ΣΤον 56ο τόμο της Patrologia Graeca (PG 56) περιλαμβάνεται ο λόγος «Εἰς τὸν προφήτην Ἠλίαν» (In Eliam prophetam sermo), ο οποίος βρίσκεται στις στήλες / σελίδες 583 έως 586. (https://greekdownloads.wordpress.com/2021/05/24/%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CE%B4%CE%AF-%CF%80%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-migne-%CF%84%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CF%82-56%CE%BF%CF%82-pg-56/#:~:text=%CE%95%E1%BC%B0%CF%82%20%CF%84%E1%BD%B8%20%CE%BC%E1%BD%B4%20%CF%80%CE%BB%CE%B7%CF%83%CE%B9%CE%AC%CE%B6%CE%B5%CE%B9%CE%BD%20%CE%B8%CE%B5%CE%AC%CF%84%CF%81%CE%BF%CE%B9%CF%82%2C%20%CE%BA%CE%B1%E1%BD%B6%20%E1%BD%85%CF%84%CE%B9,%E1%BC%B8%CF%89%CF%83%E1%BD%B4%CF%86%20%CE%BA%CE%B1%E1%BD%B6%20%CF%80%CE%B5%CF%81%E1%BD%B6%20%CF%83%CF%89%CF%86%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%B7%CF%82.%20(PG%2056%2C%20%CF%83%CE%B5%CE%B )

Το συγκεκριμένο κείμενο κατατάσσεται στα νόθα / ψευδεπίγραφα (spuria) έργα (Clavis Patrum Graecorum - CPG 4565), δηλαδή αποδόθηκε εκ των υστέρων στον Ιωάννη τον Χρυσόστομο.

https://www.biblindex.org/en/work-editions/in-eliam-prophetam-sermo/patrologia-graeca-56

Ο Άγιος Ι.Χρυσόστομος αναφέρεται στον Προφήτη Ηλία και σε άλλα (γνήσια) έργα του, όπως στη σύντομη ομιλία «In Heliam et viduam» (Εἰς τὸν Ἠλίαν καὶ τὴν χήραν), η οποία όμως βρίσκεται στον 51ο τόμο της PG (στήλες 337–342).

 

Τα γνήσια έργα του Χρυσοστόμου στον 2ο τόμο της CPG εκτείνονται από το CPG 4305 έως το CPG 4495.

 Οι αριθμοί CPG 4500 έως CPG 5197 καλύπτουν αποκλειστικά τα Spuria/Dubia (νόθα και αμφιβαλλόμενα).

  Ο συγκεκριμένος λόγος στον Προφήτη Ηλία φέρει τον κωδικό CPG 4565. Ο αρθρογράφος παραλείπει εντελώς τον συγκεκριμένο αριθμό CPG του κειμένου.

Οφείλει ο Ι.Π  να απαντήσει επί της ουσίας: 

Βάσει ποιας πατρολογικής ή φιλολογικής μελέτης θεωρείτε τον συγκεκριμένο λόγο της PG 56 γνήσιο έργο του Χρυσοστόμου; Περιλαμβάνει ΝΑΙ Η ΟΧΙ Ο ΤΟΜΟΣ 56 ΨΕΥΔΕΠΙΓΡΑΦΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ;;;

Σημειωση.

ΚΑΙ ΕΠΕΙΔΗ Ι.Π  ΑΦΗΝΕΤΕ ΚΑΠΟΙΑ ΥΠΟΝΟΟΥΜΕΝΑ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΝΟΜΙΖΟΝΤΑΣ ΟΤΙ ΚΑΝΑΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ ΑΙΩΝΑ, ΣAΣ ΕΝΗΜΕΡΩΝΩ (ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΗΝ ΛΟΓΙΚΗ ΣΑΣ, ΠΟΥ ΕΓΩ ΔΕΝ ΑΠΟΔΕΧΟΜΑΙ ΟΠΩΣ ΕΣΕΙΣ) ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ  ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΑΣ, ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΛΟΓΟ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ ΣΤΟ LINK https://entoytwnika1.blogspot.com/2026/07/blog-post_24.html

ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ ΣΕ ΔΥΟ ΜΟΝΤΕΛΑ ΕΛΕΓΧΟΥ  ΧΡΗΣΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ ΠΟΣΟΣΤΑ 80% KAI 94%.!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

TO ΞΑΝΑΛΕΩ.ΕΓΩ ΔΕΝ ΤΑ ΑΠΟΔΕΧΟΜΑΙ AYTA, ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΛΟΓΟΥΣ ΠΟΥ ΑΝΕΦΕΡΑ ΠΑΛΙΟΤΕΡΑ. ΟΠΟΤΕ ΣΤΑΜΑΤΕΙΣΤΕ ΑΥΤΗ ΤΗΝ ΛΟΓΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΜΕ ΤΑ ΠΙΣΩΠΛΑΤΑ ΚΤΥΠΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΣΧΟΛΕΙΘΕΙΤΕ ΜΕ ΤΗΝ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑΤΩΝ.ΚΑΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΟΤΙ ΟΠΟΤΕΔΗΠΟΤΕ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΕ ΤΗΝ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΤΗΣ GOOGLE ΗΔΗ ΕΧΕΤΕ ΜΠΕΙ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ.

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.

 

 

(Z)-Η ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΣΤΗ ΛΙΜΑ (1982) ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ «ΠΙΣΤΙΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΣ» ΚΑΙ Η ΣΤ΄ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ Π.Σ.Ε (Βανκούβερ, 1983)-ΠΩΣ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ, ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΣΤΗΝ ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ.

 ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ,

ΧΩΡΙΣ ΤΟΝ ΠΙΣΤΟ ΛΑΟ, 

ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ 

ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ;

7- Η ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ  ΣΤΗ ΛΙΜΑ (1982) ΤΗΣ  ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ «ΠΙΣΤΙΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΣ»

ΚΑΙ Η ΣΤ΄ ΓΕΝΙΚΗ ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ  Π.Σ.Ε (Βανκούβερ, 1983)

Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Η Συνέλευση της Λίμα (Ιανουάριος 1982) αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στην ιστορία της σύγχρονης Οικουμενικής Κίνησης.

Πρόκειται για την Ολομέλεια της Επιτροπής «Πίστη και Τάξη» (Faith and Order) του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ), η οποία συνήλθε στη Λίμα του Περού με σκοπό την οριστικοποίηση των δογματικών συγκλίσεων μεταξύ των Χριστιανικών ομολογιών.\

ΟΙ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ

Στην Ολομέλεια της Επιτροπής «Πίστη και Τάξη» (Faith and Order) στη Λίμα του Περού (Ιανουάριος 1982), η Ορθόδοξος Εκκλησία εκπροσωπήθηκε από επιφανείς ιεράρχες και πανεπιστημιακούς θεολόγους. Ανάμεσα στους συνέδρους που συνέβαλαν στη διαμόρφωση και έγκριση του ιστορικού κειμένου BEM (Βάπτισμα, Ευχαριστία, Ιερωσύνη), οι εκπρόσωποι του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ελλάδος διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο. 1. Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως Το Οικουμενικό Πατριαρχείο είχε ηγετική παρουσία στις θεολογικές διαβουλεύσεις, εστιάζοντας κυρίως στη διαμόρφωση της Ευχαριστιακής Θεολογίας και της δομής της Ιερωσύνης: Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας): Ως μέλος της Επιτροπής «Πίστη και Τάξη», υπήρξε ένας από τους βασικούς αρχιτέκτονες της θεολογίας του κειμένου BEM. Η συμβολή του ήταν καθοριστική στα κεφάλαια της Ευχαριστίας και της Ιερωσύνης (τριμερές σχήμα: Επίσκοπος, Πρεσβύτερος, Διάκονος). Παραπομπή: John D. Zizioulas, "The Ministry in the Church: An Orthodox Response to the BEM Document", The Ecumenical Review 37 (1985), σσ. 273–280. Μητροπολίτης Μύρων Χρυσόστομος (Κωνσταντινίδης): Επικεφαλής της αντιπροσωπείας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, με μακρά θητεία στους διαχριστιανικούς διαλόγους και ουσιαστική παρέμβαση στη δογματική θεμελίωση των κειμένων. Παραπομπή: Chrysostomos Constantinides, "The Faith and Order Commission and the Orthodox Tradition", Faith and Order Paper No. 121, WCC, Geneva 1982. Μητροπολίτης Ηλιουπόλεως Αθανάσιος (Παππάς) π. Νικόλαος Λόσσκυ (Nicolas Lossky): Καθηγητής του Ινστιτούτου Αγίου Σεργίου στο Παρίσι (υπό τη δικαιοδοσία τότε του Οικουμενικού Πατριαρχείου), με μεγάλη συμβολή στα λειτουργικά θέματα. Παραπομπή: Nicolas Lossky, "The Lima Document on Baptism, Eucharist and Ministry: An Orthodox Perspective", St Vladimir's Theological Quarterly 27 (1983), σσ. 239–247. Μέγας Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Τσέτσης: Μέλος της Επιτροπής και της Ομάδας Εργασίας Δέσποινα Πρασσά. 2. Εκκλησία της Ελλάδος Μητροπολίτης Περιστερίου Χρυσόστομος. Μητροπολίτης Καλαβρύτων Αμβρόσιος Καθηγητής Πέτρος Βασιλειάδης (Α.Π.Θ.): Συμμετείχε ενεργά ως ειδικός σύμβουλος και θεολόγος, με επίκεντρο τη λειτουργική αναγέννηση, την ευχαριστιακή εκκλησιολογία και τη «Λειτουργία μετά τη Λειτουργία». Παραπομπή: Petros Vassiliades, "The BEM Document: An Orthodox Evaluation", International Review of Mission 72 (1983), σσ. 201–211. Καθηγητής Βλάσιος Φειδάς (Ε.Κ.Π.Α.): Καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας και επιστημονικός σύμβουλος της Εκκλησίας της Ελλάδος, εστίασε στην ιστορικο-κανονική θεμελίωση του Βαπτίσματος και της Αποστολικής Διαδοχής. Παραπομπή: Βλάσιος Φειδάς, «Το κείμενον της Λίμα (BEM) και η Ορθόδοξος Θεολογική Παράδοσις», περιοδικό Εκκλησία, τ. 60 (1983), σσ. 145–152. Καθηγητής Γεώργιος Γαλίτης (Ε.Κ.Π.Α.): Καθηγητής Καινής Διαθήκης, με συμβολή στη βιβλική θεμελίωση των άρθρων για το Βάπτισμα και την Ευχαριστία. Παραπομπή: Γεώργιος Γαλίτης, «Η σημασία της Συνελεύσεως της Λίμα για την Οικουμενική Κίνηση», Θεολογία 54 (1983), σσ. 88–102. Γενικές Πηγές & Επίσημα Πρακτικά της Λίμα World Council of Churches (WCC), Baptism, Eucharist and Ministry, Faith and Order Paper No. 111, Geneva 1982 (Το επίσημο κείμενο BEM με τους συντάκτες και τα μέλη της Επιτροπής). Gennadios Limouris (ed.), Orthodox Visions of Ecumenism: Statements, Messages and Papers on Ecumenical Topics 1902–1992, WCC Publications, Geneva 1994 (Περιλαμβάνει τις επίσημες ορθόδοξες τοποθετήσεις στη Λίμα).

 

Η Επιτροπή «Πίστη και Τάξη» και το Κείμενο της Λίμας (1982)

Η Επιτροπή «Πίστη και Τάξη» (Faith and Order) αποτελεί τον θεολογικό πυρήνα της Οικουμενικής Κίνησης. Το κείμενο που συντάχθηκε στη Λίμα του Περού το 1982, με τίτλο «Βάπτισμα, Ευχαριστία, Ιερωσύνη» (BEM), θεωρείται το πιο επιδραστικό οικουμενικό θεολογικό κείμενο του 20ού αιώνα.

To κείμενο BEM (Βάπτισμα, Ευχαριστία, Ιερωσύνη) της Λίμα (1982) χωρίζεται σε 3 κύρια μέρη και αποτελείται συνολικά από 108 αριθμημένα άρθρα (paragraphs), συνοδευόμενα από επεξηγηματικά σχόλια (commentaries).

ΑΡΘΡΑ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΒΕΜ ΜΕ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΙΚΗ ΛΟΓΙΚΗ   Στο κείμενο BEM (Βάπτισμα, Ευχαριστία, Ιερωσύνη) της Λίμα (1982), η «οικουμενιστική λογική» αποτυπώνεται κυρίως μέσω της τεχνικής της «θεολογικής σύγκλισης» (theological convergence) και της διφορούμενης ή συμπεριληπτικής γλώσσας. Ο στόχος των συντακτών ήταν να βρεθεί ένα κοινό λεκτικό πλαίσιο που θα επέτρεπε σε διαμετρικά αντίθετες θεολογικές παραδόσεις (π.χ. Ορθόδοξοι, Ρωμαϊκοκαθολικοί, Προτεστάντες, Βαπτιστές) να συνυπογράψουν το κείμενο. Αυτό οδήγησε στη συμπερίληψη συγκεκριμένων άρθρων τα οποία επικρίθηκαν έντονα από συντηρητικούς και ορθόδοξους θεολόγους ως «οικουμενιστικοί συμβιβασμοί» ή τεχνητή εξίσωση ασύμβατων δογμάτων. ------------------------------------------------------------------------ 1. Άρθρα για το Βάπτισμα με Οικουμενιστική Λογική Άρθρο 6 (Πολυμορφία στον Τρόπο Τέλεσης): «Το βάπτισμα τελείται με νερό στο όνομα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος...» Η οικουμενιστική λογική: Εξισώνει την ορθόδοξη/αποστολική τριπλή κατάδυση και ανάδυση με τον δυτικό ραντισμό ή την επίχυση, θεωρώντας τον τρόπο τέλεσης «δευτερεύοντα τύπο» προκειμένου να γίνουν αποδεκτές όλες οι προτεσταντικές πρακτικές. Άρθρα 11–13 (Συμβιβασμός Νηπιοβαπτισμού & Βαπτίσματος Πιστών): «...τόσο το βάπτισμα των νηπίων όσο και το βάπτισμα των πιστών (ενηλίκων) ενσαρκώνουν την ίδια μυστηριακή πραγματικότητα...» (Άρθρο 12) Η οικουμενιστική λογική: Επιχειρεί να συνταιριάξει δύο θεολογικά αντίθετες εκκλησιολογίες (την ιστορική εκκλησιαστική παράδοση του παιδοβαπτισμού με την αναβαπτιστική/ευαγγελική θέση περί βαπτίσματος μόνο μετά από ενήλικη ομολογία), παρουσιάζοντάς τες ως «συμπληρωματικές» εκφράσεις του ίδιου μυστηρίου. Άρθρα 14–15 (Αποσύνδεση Βαπτίσματος και Χρίσματος): «Η δωρεά του Αγίου Πνεύματος είναι εγγενής στο βάπτισμα... είτε εκφράζεται με το χρίσμα είτε με την επίθεση των χειρών είτε με την αυξανόμενη εμπειρία της πίστης.» Η οικουμενιστική λογική: Σχετικοποιεί το Μυστήριο του Χρίσματος, προκειμένου να καλύψει τις προτεσταντικές ομολογίες που δεν τελούν Χρίσμα, υποβαθμίζοντάς το σε μια απλή «συμβολική πράξη» ή μετατοπίζοντάς το στη μεταγενέστερη εμπειρία του πιστού. ------------------------------------------------- 2. Άρθρα για την Ευχαριστία με Οικουμενιστική Λογική Άρθρα 8–13 (Η Ευχαριστία ως «Ανάμνηση» - Anamnesis): «Η Ευχαριστία είναι η ανάμνηση των μεγάλων έργων του Θεού... Η ανάμνηση δεν είναι απλή ανάκληση του παρελθόντος, αλλά η παρούσα πραγματικότητα της θυσίας του Χριστού...» Η οικουμενιστική λογική: Χρησιμοποιείται ο βιβλικός όρος «ανάμνηση» ως θεολογικό «γεφύρωμα». Έτσι, οι μεν Ορθόδοξοι και Καθολικοί διαβάζουν σε αυτόν την πραγματική αναιμάκτω θυσία, οι δε Προτεστάντες διαβάζουν μια συμβολική/αναμνηστική τελετή, αποφεύγοντας τον σαφή δογματικό προσδιορισμό (π.χ. μεταβολή, μετουσίωση/transubstantiation). Άρθρα 14–15 (Η «Πραγματική Παρουσία» & Επίκληση): «Ο Χριστός είναι αληθινά παρών στην Ευχαριστία... Ο τρόπος της παρουσίας του Χριστού είναι μυστήριο...» Η οικουμενιστική λογική: Ενώ γίνεται λόγος για «αληθινή παρουσία», αποφεύγεται εσκεμμένα να αποσαφηνιστεί πώς και πότε τα Δώρα γίνονται Σώμα και Αίμα Χριστού, ώστε να γίνονται δεκτές τόσο οι ορθόδοξες όσο και οι λουθηρανικές (συνουσίαση) ή καλβινικές (πνευματική παρουσία) αντιλήψεις. Άρθρα 19–20 & 33 (Τάση για Προκαταρκτική Διακοινωνία - Intercommunion): «Καθώς οι Εκκλησίες αυξάνουν στην κοινή κατανόηση της Ευχαριστίας... ενθαρρύνονται να ξεπεράσουν τα εμπόδια για την κοινή τράπεζα...» Η οικουμενιστική λογική: Προωθείται η ιδέα ότι η κοινή Ευχαριστία (intercommunion) μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο για την επίτευξη της ενότητας, αντιβαίνοντας την ορθόδοξη αρχή ότι η Θεία Κοινωνία είναι η κορωνίδα και το αποτέλεσμα της πλήρους δογματικής ταύτισης. ------------------------------------------------------------------------ 3. Άρθρα για την Ιερωσύνη με Οικουμενιστική Λογική Άρθρα 7–13 (Λειτουργική προσέγγιση της Ιερωσύνης): «Όλα τα μέλη της Εκκλησίας καλούνται να ανακαλύψουν τα χαρίσματά τους... Η ειδική ιερωσύνη υπάρχει για να υπηρετεί τη γενική ιερωσύνη των πιστών...» Η οικουμενιστική λογική: Υποβαθμίζεται ο μυστηριακός και οντολογικός χαρακτήρας της Ιερωσύνης (όπως τον αντιλαμβάνονται Ορθόδοξοι και Καθολικοί), παρουσιάζοντάς την περισσότερο ως «λειτουργική ανάθεση καθηκόντων» (office/function) για να ικανοποιηθεί η προτεσταντική εκκλησιολογία. Άρθρα 34–38 (Επαναπροσδιορισμός της Αποστολικής Διαδοχής): «Η Αποστολική Διαδοχή εκφράζεται πρωτίστως ως συνέχεια στην αποστολική διδασκαλία και πίστη... Η ιστορική διαδοχή των επισκόπων είναι ένα πολύτιμο σημείο, αλλά όχι η μόνη εγγύηση...» Η οικουμενιστική λογική: Αποσυνδέεται η Αποστολική Διαδοχή από την αδιάσπαστη  αλυσίδα χειροτονιών των Επισκόπων, προκειμένου να αναγνωριστούν ως «έγκυρες» οι χειροτονίες των Προτεσταντικών Εκκλησιών που δεν διατήρησαν την ιστορική επισκοπική διαδοχή. Άρθρα 41–44 (Ουδετερότητα στο ζήτημα της Χειροτονίας των Γυναικών): «Οι Εκκλησίες βρίσκονται σε διαφωνία όσον αφορά τη χειροτονία των γυναικών... Ορισμένες βλέπουν σε αυτήν μια νέα δωρεά του Αγίου Πνεύματος, ενώ άλλες θεωρούν ότι αντιβαίνει την Αποστολική Παράδοση...» Η οικουμενιστική λογική: Το κείμενο τηρεί στάση «ίσων αποστάσεων», αποφεύγοντας να καταδικάσει τη χειροτονία γυναικών ως δογματική εκτροπή, ώστε να μην διαταραχθούν οι σχέσεις ούτε με τις Προτεσταντικές/Αγγλικανικές Εκκλησίες (που τη χειροθετούν) ούτε με τις Ορθόδοξες/Καθολικές (που την απορρίπτουν). Συμπεράσματα: Η «οικουμενιστική λογική» των παραπάνω άρθρων στηρίχθηκε στη χρήση «διφορούμενης γλώσσας». Αυτό διευκολύνει τη συνύπαρξη διαφορετικών ομολογιών υπό το ίδιο κείμενο· εντούτοις, σύμφωνα με την  ορθόδοξη κριτική  συγκαλύπτει τις πραγματικές δογματικές διαφωνίες αντί να τις επιλύει. Σχετικοποιεί τα Μυστήρια, υποβιβάζοντάς τα από χαρισματικές/οικουμενικές πραγματικότητες σε «συμβολικές πράξεις». Επιχειρεί μια «εκ των κάτω» ενότητα στη βάση του ελάχιστου κοινού παρανομαστή (minimalism).

 ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΤΕΡΑ ΣΧΟΛΙΑ

Το BEM ήταν κείμενο σύγκλισης  και όχι δογματική απόφαση.

Βάπτισμα: Αναγνωρίστηκε η θεμελιώδης ενότητα του βαπτίσματος στο όνομα της Αγίας Τριάδας και η σύνδεσή του με τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος. Ο Ιωάννης Ζηζιούλας υποστήριξε ότι τα όρια της Εκκλησίας συμπίπτουν με τα όρια του Βαπτίσματος. Παρόλο που οι ετερόδοξοι βρίσκονται σε κατάσταση σχίσματος ή αίρεσης και δεν απολαμβάνουν την πληρότητα της εκκλησιαστικής ζωής (αφού λείπει η πλήρης ευχαριστιακή κοινωνία), το Βάπτισμά τους στο όνομα της Τριάδας δεν είναι «κενό περιεχομένου». Δημιουργεί μια «ελλειμματική» ή «τραυματισμένη» εκκλησιαστικότητα, η οποία αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία πρέπει να στηριχθεί η προσπάθεια αποκατάστασης της ενότητας. Οι υποστηρικτές του διαλόγου υπενθυμίζουν ότι οι Ιεροί Κανόνες (π.χ. ο 7ος της Β΄ Οικουμενικής Συνόδου και ο 95ος της Πενθέκτης) προέβλεπαν την αποδοχή ορισμένων αιρετικών/σχισματικών στην Εκκλησία «δι' επιρίψεως μύρου» ή ακόμα και μόνο με λιβέλλο (χειρόγραφη μετάνοια), χωρίς αναβάπτιση. Αυτό αποδεικνύει ότι η Εκκλησία αναγνώριζε ιστορικά κάποια μορφή «εκκλησιαστικότητας» ή εγκυρότητας στα μυστήρια των εκτός αυτής, κάνοντας χρήση της Ποιμαντικής Οικονομίας.

Ευχαριστία: Υπογραμμίστηκε η ευχαριστιακή φύση της Εκκλησίας, με το μυστήριο να νοείται ως ανάμνηση της θυσίας, επίκληση του Πνεύματος και κοινωνία των πιστών. Η Ευχαριστιακή Εκκλησιολογία (Ζηζιούλας, Αφανάσιεφ κ.ά.) τονίζει ότι η Εκκλησία φανερώνεται στην ολότητά της στη Θεία Ευχαριστία υπό τον Επίσκοπο. Ο διάλογος δεν αποσκοπεί σε μια «συνομοσπονδία εκκλησιών» (όπως φοβούνται οι επικριτές), αλλά στην υπέρβαση των ιστορικών διααιρέσεων, ώστε να καταστεί δυνατή η κοινή μετοχή στο ίδιο Ποτήριο (Intercommunio), που είναι ο μόνος τελικός κριτής της ενότητας.

Ιερωσύνη: Εντοπίστηκε η δομή της διακονίας (Επίσκοπος, Πρεσβύτερος, Διάκονος) ως ιστορικά διαμορφωμένη και απαραίτητη για την ενότητα.Η Ορθόδοξη Εκκλησία είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στη διαμόρφωση του κειμένου. Η ευχαριστιακή εκκλησιολογία του Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη (Ζηζιούλα) επηρέασε καταλυτικά τα κεφάλαια για την Ευχαριστία και την Ιερωσύνη.

ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΚΡΙΤΙΚΗ

1. «Βαπτισματική Θεολογία» & Μυστηριακός Συγκρητισμός : Η αναγνώριση ενός «κοινού βαπτίσματος» μεταξύ όλων των Χριστιανών (ανεξαρτήτως δογματικών διαφορών) θεωρείται θεολογικά απαράδεκτη.  Η αποδοχή του βαπτίσματος των ετεροδόξων θεωρείται ότι εισάγει μια «αόρατη ενότητα» ή εξισώνει την αλήθεια με την αίρεση.

2. Δογματικός Μινιμαλισμός  :Η προσπάθεια εξεύρεσης μιας «κοινής συνισταμένης» ή φράσεων «σύγκλισης»  υποβαθμίζει τις ουσιαστικές δογματικές διαφωνίες. Κείμενα τύπου BEM χρησιμοποιούν ασαφή ή διφορούμενη θεολογική γλώσσα, ώστε να μπορούν να τα υπογράψουν ταυτόχρονα Ορθόδοξοι, Ρωμαιοκαθολικοί και Προτεστάντες, θυσιάζοντας την ακρίβεια του δόγματος χάριν μιας επιφανειακής ενότητας.

3. Θεωρία των «Κλάδων» & Εκκλησιολογική Αλλοίωση :Η συμμετοχή στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (ΠΣΕ) και η αποδοχή του ως χώρου «συνομιλίας Εκκλησιών» νομιμοποιεί έμμεσα τη λεγόμενη «Θεωρία των Κλάδων» (Branch Theory).  Η  Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είναι απλώς «ένα τμήμα» ή «ένας κλάδος» της διαιρεμένης Χριστιανοσύνης, αλλά η πλήρης και μόνη αυθεντική Εκκλησία του Χριστού. Συνεπώς, η αντιμετώπιση άλλων ομολογιών ως «ισότιμων εκκλησιών» θεωρείται εκκλησιολογική εκτροπή.

4. Παραβίαση των Ιερών Κανόνων (Συμπροσευχές): Η πρακτική πλευρά του οικουμενισμού περιλαμβάνει κοινές προσευχές, λατρευτικές συνάξεις (όπως η «Λειτουργία της Λίμα») και διαχριστιανικά συνέδρια. Οι   Αποστολικοί  Κανόνες και οι  αποφάσεις Οικουμενικών Συνόδων  απαγορεύουν ρητά τη συμπροσευχή με ετεροδόξους/αιρετικούςεπειδή οι πρακτικές αυτές αμβλύνουν το ορθόδοξο φρόνημα των πιστών.

5. Υποβάθμιση της Πατερικής και Μυστηριακής Ακρίβειας: Ειδικά για θέματα όπως η Ιερωσύνη και η Ευχαριστία, υποστηρίζεται ότι οι προτεσταντικές ομολογίες στερούνται αποστολικής διαδοχής και έγκυρης ιερωσύνης. Η προσπάθεια να περιγραφεί η διακονία (Επίσκοπος, Πρεσβύτερος, Διάκονος) ως απλώς «ιστορικά διαμορφωμένη δομή» (όπως συχνά διατυπώνεται σε οικουμενιστικά κείμενα) παραγνωρίζει τον μυστηριακό και αδιάσπαστο θεοσύστατο χαρακτήρα της Ιερωσύνης στην Ορθόδοξη Παράδοση.

----------------------------------------------------------------------

Η ΣΤ΄ Γενική Συνέλευση (Βανκούβερ, 1983)

Η ΣΤ΄ Γενική Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ) στο Βανκούβερ (1983) εστίασε στο κεντρικό θέμα: «Ιησούς Χριστός, η ζωή του κόσμου», δίνοντας έμφαση στον εορταστικό χαρακτήρα, τη θεολογική θεμελίωση των αποφάσεων και την κοινή πορεία των Εκκλησιών.

ΟΙ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ

Οι πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για την άντληση των ονομάτων και των πληροφοριών σχετικά με τη συμμετοχή του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ελλάδος στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Βανκούβερ 1983, Λίμα 1982 και Ειδική Επιτροπή) είναι οι εξής: Πηγή: ΚΡΙΤΙΚΟΝ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΟΝ ΔΕΛΤΙΟΝ - Παρουσίαση του «Gathered for Life» (επίσημη έκθεση Βανκούβερ 1983). Αυτή η πηγή παρέχει τον ονομαστικό κατάλογο των προσώπων που κατέγραψαν τις εντυπώσεις τους από τη Συνέλευση του Βανκούβερ: Μητροπολίτης Φιλαδελφείας Βαρθολομαίος (νυν Πατριάρχης), Γεώργιος Δαμόπουλος, Ηλίας Μελάς (Μελιά), Νικόλαος Νησιώτης, Αλέξανδρος Παπαδερός, Παρθένιος Καρθαγένης και Γεώργιος Τσέτσης. Αναφέρει τον Αρχιεπίσκοπο Αμερικής Ιάκωβο ως επικεφαλής της αντιπροσωπείας και προεξάρχοντα της Θείας Λειτουργίας. Μνημονεύει τον Μητροπολίτη Μύρων Χρυσόστομο (Κωνσταντινίδη) για τον ρόλο του στη λειτουργική ζωή και την έκθεση πεπραγμένων. Περιλαμβάνει τον Πρωτοπρεσβύτερο Θεόδωρο Στυλιανόπουλο ως έναν από τους κύριους ομιλητές. Πηγή: «Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΣΤΟ ΠΣΕ ΥΠΟ ΤΟ ΦΩΣ ΤΩΝ ΑΠΟΦΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ» (Αναστασία Βασιλειάδου, 2015) Για τη Λίμα (1982): Αναφέρει τη συμβολή των Θωμά Χόπκο, Αλκιβιάδη Καλύβα, Ρομπέρτου Στεφανόπουλου και Αλέξανδρου Παπαδερού στον διάλογο για το κείμενο BEM. Για τον Νικόλαο Νησιώτη: Τεκμηριώνει τον ρόλο του ως Προέδρου της Επιτροπής «Πίστη και Τάξη» (1975-1983). Για την Ειδική Επιτροπή (1998-2002): Παρέχει τον πλήρη κατάλογο των μελών στο Παράρτημα Δ: Οικουμενικό Πατριαρχείο: Μητροπολίτης Γέρων Εφέσου Χρυσόστομος (Συμπρόεδρος), Μητροπολίτης Ηλιουπόλεως Αθανάσιος (Παππάς), Δέσποινα Πρασσά, Μέγας Πρωτοπρεσβύτερος Γεώργιος Τσέτσης. Εκκλησία της Ελλάδος: Μητροπολίτης Περιστερίου Χρυσόστομος, Μητροπολίτης Καλαβρύτων Αμβρόσιος. Πηγή: «ORTHODOX REFLECTIONS ON THE WAY TO KARLSRUHE» (2022) Αναφέρει τη Μαρίνα Κολοβοπούλου (Καθηγήτρια ΕΚΠΑ) ως εκπρόσωπο της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Κεντρική και Εκτελεστική Επιτροπή του ΠΣΕ. Πηγή: «World Council of Churches gives thanks for the life of Fr Georges Tsetsis» Παρέχει πληροφορίες για τη μακροχρόνια δράση και την προσφορά του π. Γεωργίου Τσέτση στο ΠΣΕ ως στελέχους και εκπροσώπου του Πατριαρχείου. Πηγή: «His All-Holiness Ecumenical Patriarch Bartholomew: The Patriarch of Solidarity» Επιβεβαιώνει τη σχέση του Πατριάρχη Βαρθολομαίου με την οικουμενική κίνηση και τη μαθητεία του κοντά στον Νικόλαο Νησιώτη στο Bossey. Εκκλησία της Ελλάδος Μητροπολίτης Περιστερίου Χρυσόστομος (Ζαφείρης): Διατελέσας μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΣΕ, με σημαντική παρουσία στη θεολογική θεμελίωση των θέσεων της Εκκλησίας της Ελλάδος. Παραπομπή: Χρυσόστομος Ζαφείρης (Μητρ. Περιστερίου), «Η ΣΤ΄ Γενική Συνέλευση του Π.Σ.Ε. στο Βανκούβερ και η Ορθόδοξος Θεολογική Μαρτυρία», περιοδικό Θεολογία, τόμ. 55 (1984). Καθηγητής Πέτρος Βασιλειάδης: Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ., ο οποίος διετέλεσε σύμβουλος και μέλος της αντιπροσωπείας, εστιάζοντας στη διακονία, την ευχαριστιακή θεολογία και το κείμενο ΒΕΜ. Παραπομπή: Petros Vassiliades, "The Eucharistic Vision of the Vancouver Assembly", International Review of Mission 73 (1984), σσ. 189–196. Καθηγητής Γεώργιος Γαλίτης: Καθηγητής Καινής Διαθήκης της Θεολογικής Σχολής Αθηνών, με ενεργό συμμετοχή στις θεολογικές ομάδες εργασίας για την Αποστολική Πίστη. Παραπομπή: Γεώργιος Γαλίτης, «Εντυπώσεις και Αξιολόγησις της ΣΤ΄ Γενικής Συνελεύσεως του Π.Σ.Ε.», Εκκλησία 60 (1983). Καθηγητής Βλάσιος Φειδάς: Καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και επιστημονικός σύμβουλος της Εκκλησίας της Ελλάδος σε οικουμενικά θέματα. Παραπομπή: Βλάσιος Φειδάς, «Ορθοδοξία και Οικουμενική Κίνησις: Από το Βανκούβερ στη νέα εποχή», Εκδόσεις Αποστολική Διακονία, Αθήνα 1985.  Οι πηγές που αναφέρουν ονομαστικά τους συμμετέχοντες και τους ομιλητές στην 6η Γενική Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ) στο Βανκούβερ (1983) είναι κυρίως η επίσημη έκθεση της Συνέλευσης («Gathered for Life» σε επιμέλεια David Gill) και οι αναλύσεις που περιέχονται στα διαθέσιμα έγγραφα. Γενικές Βιβλιογραφικές Παραπομπές για τη Συμμετοχή: David Gill (ed.), Gathered for Life: Official Report, VI Assembly World Council of Churches, Vancouver, Canada, 24 July – 10 August 1983, WCC Publications, Geneva 1983 (Το επίσημο πρακτικό της Συνέλευσης με πλήρη κατάλογο συνέδρων). A. Jivi, "Life in the Oikoumene: Orthodox Participation at Vancouver", The Ecumenical Review, vol. 36, issue 2 (1984), pp. 174–177. Αναστασία Π. Βασιλειάδου, Η συμμετοχή των Ορθοδόξων στο ΠΣΕ, Εκδόσεις CEMES, Θεσσαλονίκη (αναφορά στο Κεφάλαιο για τη ΣΤ΄ Γενική Συνέλευση)

Οι Προτεραιότητες του ΠΣΕ

Με βάση τις παραπάνω διεργασίες, η Συνέλευση του Βανκούβερ έθεσε τις εξής προτεραιότητες για τη μελλοντική δράση του ΠΣΕ:

1. Κοινή διατύπωση της Αποστολικής Πίστης στο σήμερα, ως θεμέλιο για την ενότητα.
2. Προώθηση οικουμενικών σχέσεων σε όλα τα επίπεδα (μεταξύ Εκκλησιών, κοινοτήτων και οργανισμών).
3. Συντονισμός και εντατικοποίηση της θεολογικής έρευνας (σχέση Ευαγγελίου-πολιτισμού, θεολογική θεμελίωση κοινωνικής ηθικής).
4. Υποστήριξη των Εκκλησιών-Μελών στον ευαγγελισμό και σαφής διακριτοποίηση από τον προσηλυτισμό.
5. Καταπολέμηση του ρατσισμού, της οικονομικής εκμετάλλευσης, του μιλιταρισμού και της ηθικής εκτροπής της επιστήμης/τεχνολογίας.
6. Διαμόρφωση μίας νέας κοινωνικής δομής, όπου κλήρος, λαός, άνδρες, γυναίκες, νέοι, ηλικιωμένοι και άτομα με αναπηρία θα συνυπάρχουν ως ισότιμα μέλη μιας οικογένειας.

Με τις προτεραιότητες αυτές, η Συνέλευση επιδίωξε να επιφέρει μια ουσιαστική ισορροπία στη δράση του ΠΣΕ, χωρίς να λείψουν και τα ψηφίσματα για θέματα διεθνούς επικαιρότητας (Νότια Αφρική, Κεντρική Αμερική, Ειρηνικός, Λίβανος, Παλαιστίνη, Ιεροσόλυμα, Αφγανιστάν, Κύπρος).

 

Οι συνελεύσεις ΛΙΜΑ και ΒΑΝΚΟΥΒΕΡ και ΣΥΝΟΔΟΣ  ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ.

Η Σύνοδος στην Κρήτη (2016) επηρεάστηκε καταλυτικά από τις εξελίξεις στον διαχριστιανικό διάλογο των δεκαετιών του 1980, με επίκεντρο τη διάσκεψη της Λίμα (1982) και τη Ζ΄ Γενική Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ) στο Βανκούβερ (1983).

Στη Λίμα του Περού διαμορφώθηκε το ιστορικό κείμενο «Βάπτισμα, Ευχαριστία, Ιερωσύνη» (BEM - Baptism, Eucharist and Ministry), το οποίο εισήγαγε την έννοια της «συγκλίσεως»  και της αμοιβαίας αναγνώρισης του βαπτίσματος μεταξύ των διαφόρων χριστιανικών ομολογιών. Η ορθόδοξη θεολογική προετοιμασία για την Κρήτη έλαβε σοβαρά υπόψη τη γλώσσα και τις παραδοχές της Λίμα, κάτι που αποτυπώθηκε στο τελικό κείμενο της Συνόδου «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον», όπου επιχειρήθηκε η αναγνώριση της «ιστορικής ύπαρξης» άλλων χριστιανικών Εκκλησιών και Ομολογιών χωρίς παράλληλα να υποχωρήσει η Ορθοδοξία από τη δογματική της αποκλειστικότητα.

Στη συνέχεια, στο Βανκούβερ του Καναδά, το ΠΣΕ υιοθέτησε σε μεγάλο βαθμό τα πορίσματα της Λίμα, προωθώντας τη λεγόμενη «Βαπτισματική Θεολογία» (Baptismal Theology)—την ιδέα δηλαδή ότι όλα τα βαπτισμένα μέλη διαφόρων ομολογιών μοιράζονται ήδη μια θεμελιώδη, αν και ατελή, χριστιανική ενότητα. Η εξέλιξη αυτή καθόρισε το πλαίσιο συμμετοχής των Ορθοδόξων στον διαχριστιανικό διάλογο και επηρέασε τη Σύνοδο της Κρήτης διπλά: αφενός επικυρώθηκε η συνέχιση της συμμετοχής στο ΠΣΕ για τη μαρτυρία της αλήθειας, αφετέρου ξεκαθαρίστηκε ότι η συμμετοχή αυτή δεν σημαίνει αποδοχή της «Θεωρίας των Κλάδων» ή εξίσωση της Ορθοδοξίας με τις άλλες ομολογίες.

Τέλος, η γλώσσα που διαμορφώθηκε στη Λίμα και το Βανκούβερ  αποτελεί «δογματικός μινιμαλισμός», καλλιεργώντας έντονη καχυποψία γύρω από τα προσυνοδικά κείμενα.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ…