Τα χριστιανικά «τέλη»του Παπαδιαμαντη...

…Την τρίτην ημέραν της ασθενείας του ελιποθύμισε. Όταν δε συνήλθε, 

-«Τι μου συνέβη;» είπε. 

-«Δεν είναι τίποτε, μια λιποθυμία μικρά», του είπον αι περιστοιχίζουσαι αυτόν τρεις αδελφαί του. 

-«Τόσα έτη», λέγει ο Αλέξανδρος, «εγώ δεν ελιποθύμισα, δεν εννοείτε ότι αυτά είναι προοίμια του θανάτου μου; 

-Φέρετε αμέσως τον παπά και μην αναβάλλετε».

 

«Αυτοί, οι πολιτικοί εκατάστρεψαν το Έθνος, ανάθεμα τους…» (Παπαδιαμάντης)

Διαχρονικός και επίκαιρος ο λόγος του «αγίου» των γραμμάτων (Με αφορμή την επέτειο του θανάτου του στις 3 Ιανουαρίου 1911)

Ὁ Παπαδιαμάντης μιλάει γιὰ τὴν χρεωκοπία

«. Τίς ἠμύνθη περὶ πάτρης; Καὶ τί πταίει ἡ γλαῦξ, ἡ θρηνοῦσα ἐπὶ ἐρειπίων; Πταίουν οἱ πλάσαντες τὰ ἐρείπια. Καὶ τὰ ἐρείπια τὰ ἔπλασαν οἱ ἀνίκανοι κυβερνῆται τῆς Ἑλλάδος.

. Αὐτοὶ οἱ πολιτικοί, αὐτοὶ οἱ βουλευταί, ἐκατάστρεψαν τὸ ἔθνος, ἀνάθεμά τους. Κάψιμο θέλουν ὅλοι τους! Τότε σ’ ἐξεθέωναν οἱ προεστοὶ κ’ οἱ «γυφτοχαρατζῆδες», τώρα σὲ «ἀθεώνουν» οἱ βουλευταὶ κ’ οἱ δήμαρχοι.

. Αὐτοὶ ποὺ εἶχαν τὸ λύειν καὶ τὸ δεσμεῖν εἰς τὰ δύο κόμματα, τοὺς ἔταζαν «φούρνους μὲ καρβέλια», δώσαντες αὐτοῖς οὐχὶ πλείονας τῶν εἴκοσι δραχμῶν μετρητά, ἀπέναντι, καθὼς τοὺς εἶπαν, καὶ παρακινήσαντες αὐτοὺς νὰ ἐξοδεύσουν κι ἀπ’ τὴ σακκούλα τους ὅσα θέλουν ἄφοβα, διότι θὰ πληρωθοῦν μέχρι λεπτοῦ, σύμφωνα μὲ τὸν λογαριασμόν, ὂν ἤθελαν παρουσιάσουν.

. Τὸ τέρας τὸ καλούμενον ἐπιφανὴς τρέφει τὴν φυγοπονίαν, τὴν θεσιθηρίαν, τὸν τραμπουκισμόν, τὸν κουτσαβακισμόν, τὴν εἰς τοὺς νόμους ἀπείθειαν. Πλάττει αὐλὴν ἐξ ἀχρήστων ἀνθρώπων, στοιχείων φθοροποιῶν, τὰ ὁποῖα τὸν περιστοιχίζουσι, παρασίτων τὰ ὁποία ἀποζῶσιν ἐξ αὐτοῦ…

. Μεταξὺ δύο ἀντιπάλων μετερχομένων τὴν αὐτὴν διαφθοράν, θὰ ἐπιτύχει ἐκεῖνος ὅστις εὐπρεπέστερον φορεῖ τὸ προσωπεῖον κ’ ἐπιδεξιώτερον τὸν κόθορνον.

. Ἄμυνα περὶ πάτρης θὰ ἦτο ἡ εὐσυνείδητος λειτουργία τῶν θεσμῶν, ἡ ἐθνικὴ ἀγωγή, ἡ χρηστὴ διοίκησις, ἡ καταπολέμησις τοῦ ξένου ὑλισμοῦ καὶ πιθηκισμοῦ, τοῦ διαφθείροντος τὸ φρόνημα καὶ ἐκφυλίσαντος σήμερον τὸ ἔθνος, καὶ ἡ πρόληψις τῆς χρεωκοπίας».

Ἀπὸ τὴν ἐφημερίδα Ἀκρόπολη τὸ 1896.

 

Για τους «Χαλασοχώρηδες», ή Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης εκλογές και πολιτικό ήθος

Στέλιος Κούκος

Κάθε φορά που πλησιάζουν εκλογές, το μυαλό μου πάει στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη και το διήγημά του «Οι Χαλασοχώρηδες». Ο ίδιος το αποκαλεί «μικρά μελέτη» – άλλωστε είναι εκτεταμένο και καταλαμβάνει 61 σελίδες στην κριτική έκδοση του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου και των εκδόσεων Δόμος. Θα μπορούσε όμως κάποιος να το χαρακτηρίσει και νουβέλα.

Όπως και να έχει, οι «Χαλασοχώρηδες» αποτελούν κορυφαίο, γλαφυρότατο δοκίμιο πολιτειολογίας, που θα έπρεπε να διδάσκεται σε σχολές πολιτικών επιστημών, δημοσιογραφίας, κοινωνιολογίας, λαογραφίας ή ακόμα και φιλοσοφίας ή θεολογίας. Παρ’ όλα αυτά, μη νομίσετε ότι το κείμενο αυτό αποτελεί ένα πληκτικό δοκιμιακό έργο – κάθε άλλο. Νομίζω πως το χιούμορ, η λεπτή ειρωνεία, ακόμα και το σπαρταριστό γέλιο τις περισσότερες φορές υπερισχύουν, δίνοντας ένα ιδιαίτερα ζωντανό και απολαυστικό έργο. Και βεβαίως ο αναγνώστης μπορεί να διαπιστώσει πως εδώ έχουμε ένα πραγματικό λογοτεχνικό έργο και όχι μια εξωραϊσμένη… λογοπλοκή που θέλει να παρουσιάζεται ως λογοτεχνία.

ΙΩΒ Ο ΠΟΛΥΑΘΛΟΣ

Ἀπὸ τῆς σήμερον δὲ ἄρχεται ἀναγινωσκομένη ἐν ταῖς Προηγιασμέναις καὶ ἡ βίβλος τοῦ Ἰώβ, ἡ μεγαλοπρεπεστάτη αὕτη ἐποποιΐα, ἡ ἐμποιοῦσα ρῖγος καὶ κατάνυξιν μετὰ θαυμασμοῦ εἰς τοὺς ἀναγινώσκοντας. Ἀνέγνωτέ ποτε τὴν σκηνὴν τῶν ἀγγέλων καὶ τοῦ Σατὰν παρὰ τῷ Θεῷ, καὶ παρεβά- λετε ταῦτα πρὸς τὰ τοῦ Δάντου, τοῦ Μίλτωνος καὶ τοῦ Γκαῖτε, καὶ πρὸς πᾶν ὅ,τι ὑψηλότερον ἔχει ἡ νεωτέρα ποίησις; «Πόθεν ἥκεις σύ;» ἐρωτᾷ ὁ Ὕψιστος τὸν Ἑωσφόρον. «Διελθὼν τὴν ὑπ᾿ οὐρανόν, καὶ ἐμπεριπατήσας τὴν σύμπασαν, πάρειμι», ἀπαντᾷ θρασέως ὁ ἀρχηγὸς τῆς κακίας. «Εἶδες, εἶπεν ὁ Κύριος, ἄνθρωπον ὡς τὸν θεράποντά μου Ἰώβ, ἄμεμπτον, δίκαιον, ἀληθινόν, θεοσεβῆ, ἀπεχόμενον παντὸς πονηροῦ πράγματος;» Καὶ πάλιν ὁ διάβολος θρασύνεται: «Μὴ δωρεὰν Ἰὼβ σέβεται τὸν Θεόν; Σὺ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν αὐτοῦ εὐλόγησας, καὶ τὰ κτήνη αὐτοῦ ἐπλήθυνας ἐπὶ τῆς γῆς. Καὶ εἶπεν ὁ Κύριος τῷ διαβόλῳ: Ἰδοὺ πάντα ὅσα ἔστιν αὐτῷ, ἐν τῇ χειρί σου δίδωμι· ἀλλ᾿ αὐτοῦ μὴ ἅψῃ». Μόλις ἐξῆλθεν ὁ διάβολος ἀπὸ προσώπου Κυρίου, καὶ ἰδοὺ ἀγγελιοφόρος ἔρχεται πρὸς τὸν Ἰώβ, ἀπαγγέλλων τὴν ἁρπαγὴν τῶν βοῶν καὶ τῶν ὄνων, καὶ τὴν σφαγὴν τῶν βοσκῶν «καὶ ἐσώθην ἐγὼ μόνος καὶ ἦλθον τοῦ ἀπαγγεῖλαί σοι». Ἔτι αὐτοῦ λαλοῦντος, ἦλθεν ἕτερος ἄγγελος: «Πῦρ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἔπεσε, καὶ κατέκαυσε τὰ πρόβατα καὶ κατέφαγε τοὺς ποιμένας». Τρίτος ἄγγελος ἀγγέλλει τὴν διαρπαγὴν τῶν καμήλων, καὶ τέταρτος τὸν ἐκ τοῦ σεισμοῦ θάνατον τῶν υἱῶν καὶ τῶν θυγατέρων τοῦ Ἰώβ. Ταῦτα ἀκούσας ὁ πολύαθλος, ἀναστάς, διέρρηξε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ, καὶ ἐκείρατο τὴν κόμην, καὶ πεσὼν χαμαὶ προσεκύνησε, καὶ εἶπε τὸ πολυθρύλητον ἐκεῖνο: «Γυμνὸς ἐξῆλθον ἐκ κοιλίας μητρός μου, γυμνὸς καὶ ἀπελεύσομαι· ὁ Κύριος ἔδωκεν, ὁ Κύριος ἀφείλατο· ὡς τῷ Κυρίῳ ἔδοξεν, οὕτω καὶ ἐγένετο. Εἴη τὸ ὄνομα Κυρίου εὐλογημένον». Ἀλλὰ τὸ συμπέρασμα τοῦ ἱεροῦ βιβλίου, ὑψηλὸν καὶ παρήγορον, ἔχει ὡς ἑξῆς: «Εὐλόγησε Κύριος τὰ ἔσχατα Ἰὼβ μᾶλλον ἢ τὰ πρῶτα, καὶ ἐγένοντο τὰ πρόβατα αὐτοῦ μύρια τετρακισχίλια, κάμηλοι ἑξακισχίλιαι, ζεύγη βοῶν χίλια, ὄνοι θήλειαι νομάδες χίλιαι. Γεννῶνται δὲ αὐτῷ υἱοὶ ἑπτὰ καὶ θυγατέρες τρεῖς. Καὶ ἐτελεύτησεν Ἰὼβ πρεσβύτερος καὶ πλήρης ἡμερῶν. Γέγραπται δὲ πάλιν ἀναστήσεσθαι αὐτόν». Ὡς τύπον ἄρα τοῦ Κυρίου, τοῦ παθόντος καὶ ἀναστάντος, προβάλλεται αὐτὸν ἡ Ἁγία τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησία.

Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη,η Μεγάλη Εβδομάς εν Αθήναις.

Όταν ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης πήγε να παραδώσει ένα χριστουγεννιάτικο διήγημα στην «Ακρόπολις»

Τον πέρασαν για άπορο που πήγε να πάρει δέκα δραχμές


Πήγε ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στα γραφεία της εφημερίδας «Ἀκρόπολις» για να παραδώσει ένα χριστουγεννιάτικο διήγημα. Ο Σταμάτης Σταματίου δεν τον αναγνώρισε και μάλιστα σχημάτισε την εντύπωση ότι ήταν κάποιος άπορος που πήγε να πάρει τις δέκα δραχμές για τα Χριστούγεννα, όπως όλοι οι φτωχοί της εποχής. Ο Παπαδιαμάντης τις πήρε, αλλά ήθελε να δώσει και το κείμενό του.

Ακολουθεί ο χαρακτηριστικός διάλογος στο πολυτονικό της καθαρεύουσας, όπως τον κατέγραψε Στ. Σταματίου:

«-Κι᾿ αὐτὰ τί νὰ τὰ κάμω; Δὲν τὰ θέλετε; Καὶ μοῦ ἔδειχνε κάτι χαρτιά. Νόμισα πὼς ἦταν πιστοποιητικὰ ἀπορίας. –Κράτησέ τα, τοῦ εἶπα, ἐμᾶς δὲν μᾶς χρειάζονται. Ἐσείστηκε, λυγίστηκε ὀλίγο, ἔκανε, σκυφτὸς νὰ φύγῃ, ξαναγύρισε. –Τότε ἀφοῦ δὲν σᾶς χρειάζονται αὐτά, ἐγὼ μὲ τί δικαίωμα θὰ πληρωθῶ; –Δέν πειράζει, ἀρκούμεθα εἰς τὸν λόγον σας. Χριστούγεννα εἶναι τώρα. –Ναί, ἀλλὰ ἂν δὲν πάρετε αὐτά, ἐγὼ δὲν μπορῶ νὰ πάρω χρήματα. –Μά δὲν τὰ παίρνετε ἐσεῖς τὰ χρήματα, σᾶς τὰ δίνουμε ἐμεῖς!… –Έ, τότε, πᾶρτε κι᾿ ἐσεῖς ἐτοῦτα ποὺ μοῦ τὰ ζητήσατε. Καὶ τὰ ἄφησε σιγὰ καὶ μαλακὰ ἀπάνω στὸ τραπέζι. Ἐσκέφθηκα, μήπως τοῦ ζήτησε τίποτα πιστοποιητικὰ τὸ λογιστήριο. –Μά τί εἶναι, ἐπὶ τέλους αὐτά, τοῦ λέω, ποὺ πρέπει ἀπαραιτήτως νὰ τὰ πάρουμε; –Τό διήγημα τῶν Χριστουγέννων, ποὺ μοῦ ἐζητήσατε. –Τό διήγημα τῶν Χριστουγέννων… καὶ ποιὸς εἶσθε σεῖς; –Ο Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης! –Ο ἴδιος; –Ο ἴδιος καὶ ὁλόκληρος! Ἔπεσε τὸ ταβάνι καὶ μὲ πλάκωσε, ἡ πέννα ἔφυγε ἀπὸ τὰ χέρια μου, ὅλα ἐκεῖ μέσα, εἰκόνες, καρέκλες, βιβλία, ἐφημερίδες, σὰν νὰ στροβιλίσθηκαν γύρω μου καὶ ἔκανα ὥρα νὰ συνέλθω. Ὁ Ἀλέξανδρος Παπαδιαμάντης! Αὐτὸς ὁ πρίγκηψ τῶν Ἑλλήνων λογογράφων, ποὺ τὸν φανταζόμουνα ἀκτινοβολοῦντα, γελαστόν, ὡραῖον, καλοντυμένον, εὐτυχῆ, γεμάτον ἐγωϊσμόν, ἀέρα καὶ μεγαλοπρέπεια, αὐτός!… Αὐτὸς ὁ μαλακός, ὁ καλός, ὁ δειλός, ὁ φοβισμένος, καὶ τσαλακωμένος ἄνθρωπος, ποὺ στεκότανε μὲ συστολὴ μαθητοῦ ἐπιμελοῦς, ἐκεῖ ἐνώπιόν μου!… Αὐτός, ποὺ μᾶς ἔδωκε γλύκες πνευματικὲς καὶ συγκινήσεις ψυχικές, ποὺ ἀνιστόρησε κόσμους θαλασσινούς, κι᾿ ἐζωντάνεψε, ἐμπρός μας, ἀνθρώπους μακρυνοὺς κι᾿ ἀγνώστους, ποὺ τοὺς ἔκαμε δικούς μας, ἐντελῶς δικούς μας, σὰν νὰ περάσαμε μιὰ ζωὴ μαζί, αὐτὸς σὲ μιὰ τέτοια κατάστασι, ἐκεῖ ἐνώπιόν μου!… Τοῦ ἕσφιξα τὸ χέρι χωρὶς νὰ ἠμπορῶ οὔτε μιὰ λέξι νὰ προφέρω. Ἀπὸ τὴν ταραχή μου καὶ τὴ σαστιμάρα μου οὔτε τὸ φῶς δὲν ἄναψα. Αἰσθάνθηκα ἕνα pτρεμουλιαστὸ χέρι νὰ σφίγγῃ τὸ δικό μου καὶ τὸν ἔχασα μέσα εἰς τὸ σκοτάδι… Ἔμεινε ὅμως πίσω μιὰ μοσχοβολιὰ κηριοῦ ποὺ λυώνει ἐμπρὸς στὶς ἅγιες εἰκόνες, κάτι ἀπὸ τοῦ καντηλιοῦ τὸ σβύσιμο, κάτι ἀπὸ θυμιατοῦ πέρασμα μακρυνό, μακρυνὸ πολύ…».

Τα Πτερόεντα Δώρα