ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΝ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ Γράφει ο Αντώνης Ιακ. Ελευθεριάδης

ΤΕΣΣΕΡΙΣ  (4) ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΝ ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ

Γράφει ο Αντώνης Ιακ. Ελευθεριάδης

Δυστυχώς τα τέσσερα ονόματα των γυναικών που  βρίσκονταν πίσω, στο παρασκήνιο της εξορίας του Αγιωτέρου Αρχιεπισκόπου της Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννου του Χρυσοστόμου, διέσωσε η Ιστορία για να μας διδάξει πως στην εποχή αυτή όπου ζει και μεγαλουργεί ο Χρυσόστομος, δεν υπηρέτησαν την αγία μας Εκκλησία γυναίκες του ηθικού και πνευματικού επιπέδου της διακόνισσας αγίας Ολυμπιάδας, για την προσωπικότητα της οποίας γράψαμε σε προηγούμενο άρθρο (http://www.pronews.gr/thriskeia/684854_giati-i-osia-olympiada-einai-prostatida-ton-katathliptikon ),  αλλά και εμφανίσθηκαν σφόδρα εμπαθή και φαυλόβια πρόσωπα, τα οποία με τις κακουργηματικές τους πράξεις γέμισαν με γκρίζα σύννεφα τον ουρανό της τότε βυζαντινής κοινωνίας.

Πρώτη Κυρία του παλατιού και γυναίκα του Αρκάδιου, πρώτου Αυτοκράτορα του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους, είναι η Ευδοξία. Ακολουθούν τρεις στενές φίλες της, των οποίων τα ονόματα ήταν Μάρσα, Καστρικία και Ευγραφία.

Ο κοινός άξονας της ζωής και των τριών αυτών γυναικών ήταν  η διαφθορά και η εμπάθεια εναντίον του Αρχιεπισκόπου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Και ακόμα συνδέονταν μεταξύ τους με πολλά παρόμοια χαρακτηριστικά. Και οι τρεις τους ήταν χήρες. Και οι τρεις επίσης, αφού αποδείχθηκαν πάρα πολύ φιλάρεσκες και αυτάρεσκες κατά τη νιότη τους, παρέμειναν πεισματικά τέτοιες και τώρα στην ώριμη ηλικία, για πάντα. Τέλος, και οι τρεις κατείχαν η κάθε μία τους τεράστια περιουσία, την οποία  αύξαναν ακατάπαυστα με αρπαγές και άλλες  παρανομίες κάτω από την προστασία και την ανοχή της μεγάλης κυρίας τους. Πραγματικά, και μόνο το άκουσμα των  ονομάτων τους αρκούσε για να προκαλέσουν φόβο και τρόμο στις οικογένειες που βίωσαν την απληστία τους.

Πώς θα μπορούσε ο Επίσκοπος της Βασιλεύουσας να έχει κλειστό το στόμα μπροστά σε τέτοια προκλητικότητα και αδικία, μπροστά σε τέτοια ηθικά και κοινωνικά σκάνδαλα; Ο Παλλάδιος, ο ιστορικός της εποχής, αυτές τις κυρίες τις ονομάζει «ταραξάνδριαι και ανισείστριαι»! Ο Χρυσόστομος είναι σκληρός και αμείλικτος απέναντί τους. Τα λόγια του και ο τόνος της φωνής του προσβάλλουν ευθέως το γυναικείο φιλότιμο και την θηλυκή αυταρέσκεια. Είναι ασυμβίβαστος με το κατεστημένο της εποχής. Διαβάστε τι τους έλεγε:\

 «Γραΐδες οὖσαι διὰ τὸν χρόνον, τί ἀνῆβαν παραβιάζεσθε τὸ σῶμα, βοστρύχους ἐπὶ τοῦ μετώπου φέρουσαι καθάπερ ἑταιρίδες, ὑβρίζουσαι καὶ τὰς λοιπὰς ἐλευθέρας, ἐπὶ ἀπάτη τῶν συντυγχανόντων, καὶ τοῦτο χῆραι:» (=Παρόλο που είστε γριές λόγω του ότι μεγαλώσατε, γιατί με το ζόρι κάνετε το σώμα σας να γίνει νεανικό, φέρνοντας τις μπούκλες των μαλλιών σας πάνω στο μέτωπο, όπως κάνουν οι εταίρες, προσβάλλοντας έτσι και τις λοιπές ελεύθερες γυναίκες, τη στιγμή μάλιστα που είστε χήρες) (Παλλαδίου, Διάλογος,κεφ.8.)

Η Ευδοξία, παρότι σεμνή στην νιότη της, δεν άργησε να αλλάξει χαρακτήρα. Στην αρχή, έδειχνε σεβασμό και αγάπη προς τον Χρυσόστομο, άκουε τα κηρύγματά του στους ναούς όπου ομιλούσε και ακολουθούσε τις ιερές λιτανείες. Μάλιστα όχι λίγες φορές ο Αρχιεπίσκοπος την επαινούσε για τις αρετές της και την συνέκρινε προς την Φοίβη και την  Πρίσκιλλα. Αλλά ο ίδιος δε δίστασε να την ελέγχει για τα ελαττώματά της, ιδιαίτερα δε για την φιλοχρηματία της, χωρίς βέβαια για λόγους διακριτικότητας να αναφέρει το όνομά ης.

Οι ιστορικοί μάς την παρουσιάζουν ακόρεστη στο πάθος της φιλαργυρίας, να απογυμνώνει τους φτωχούς, να εξαναγκάζει τους υπαλλήλους του δημοσίου ταμείου να της δίνουν ένα μέρος από τις δημεύσεις των περιουσιών για χρέη, και να προκαλεί από μόνη της ποινικές σε βάρος τους διώξεις. Κι όλα αυτά γιατί; Απλούστατα, για να αυξήσει την περιουσία της. Μόλις της άρεσε ένα σπίτι ή ένα κτήμα, έβλεπες να περνά σύντομα στα χέρια της. Τόσο επιδέξιοι και κακοποιοί ήταν οι πράκτορές της. Πολύς λόγος είχε γίνει για ένα αμπέλι, που άρπαξε από μια φτωχή χήρα, επειδή βρήκε καλά τα σταφύλια του. Τόσο είχε αλλοιωθεί η προσωπικότητα της κόρης του φράγκου Βαύτου,  δηλαδή η Ευδοξία, μέσα σ’ εκείνη την ανήθικη και αδικοπραγούσα αυτοκρατορική αυλή. Επαληθεύεται έτσι η ρήση: «Ὁμιλίαι κακαὶ φθείρουσι ἤθη χρηστά»! (= οι κακές παρέες χαλάνε τους καλούς χαρακτήρες!)

Ο άνθρωπος όμως δεν είναι δύσκολο να αλλάξει πορεία στη ζωή του. «Μηδένα πρὸ τοῦ τέλους  μακάριζε». Από άγγελος φωτός, λόγω αλαζονείας, μπορεί να γίνει κάποιος διάβολος. Το ίδιο και η Ευδοξία. ΄Αγνωστο πώς και πότε  και γιατί ο ωραίος της χαρακτήρας έγινε αγνώριστος!

Η άδικη Ευδοξία βρήκε αντιμέτωπο απέναντι στις απροκάλυπτες αρπαγές της τον Ιωάννη τον Χρυσόστομο. Το αμπέλι της χήρας που ιδιοποιήθηκε έγινε τόσο φημισμένο στην Κωνσταντινούπολη, όσο το χωράφι του Ναβουθαί στον αρχαίο Ισραήλ.

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΝΑΒΟΥΘΑΙ

Αν ανοίξουμε την Παλαιά Διαθήκη στο Α΄ Βασιλέων κεφ.21., θα διαβάσουμε αυτή την ενδιαφέρουσα και διδακτική ιστορία του Ναβουθαί.

Ο Ναβουθαί είναι ιδιοκτήτης ενός αμπελώνα, τον οποίο εποφθαλμιούσε ο Βασιλιάς Αχαάβ. Επειδή όμως η αρπαγή γης ή η αναγκαστική εξαγορά γης φαίνεται πως ήταν απαγορευμένη και παράνομη στα εδάφη του αρχαίου Ισραήλ το θέμα το ανέλαβε η σύζυγος του Αχαάβ η Ιεζάβελ, η οποία και κατασκεύασε μια κατηγορία για δήθεν διάπραξη βλασφημίας εκ μέρους του Ναβουθαί προτείνοντας μάλιστα και ψευδομάρτυρες. Έτσι, η γη του δήθεν «εγκληματία» Ναβουθαί περιήλθε στον Αχαάβ, ενώ ο ίδιος θανατώθηκε!

Εύκολα καταλαβαίνουμε λοιπόν πως η ατιμωρησία σε παρόμοιες περιπτώσεις προκαλεί δυστυχίες και καταστροφές και τότε και σήμερα.

Η ΚΑΚΟΠΟΙΟΣ ΤΡΙΑΔΑ

Θεολογική - φιλοσοφική προσέγγιση της ψευδολογίας Αλέξη Τσίπρα. του Φιλολογου - Θεολογου Αντωνιου Ελευθεριαδη.

Κοντεύει να γίνει βεβαιότητα σε ένα μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης πως η σημερινή κυβέρνηση προέκυψε από την πλειονοψηφία του εκλογικού σώματος με τη χρήση ψευδών υποσχέσεων και εκμετάλλευσης του ενδιάθετου πόθου του Έλληνα για μια δικαιότερη κοινωνία.

Αυτή η αντίληψη τείνει να γίνει σύνθημα της αντιπολιτευόμενης πλευράς με την επανάληψη σε συχνά χρονικά διαστήματα των ηχογραφημένων δηλώσεων της τότε αντιπολίτευσης, σημερινής δε κυβέρνησης, ότι, για παράδειγμα, ο ΕΝΦΙΑ είναι παράνομος και πρέπει να καταργηθεί, τα μνημόνια που υπογράφτηκαν θα πρέπει να σχιστούν και να πεταχθούν στον κάδο των αχρήστων, τα διόδια είναι παράνομα και πρέπει να ανοίξουν στην ελεύθερη κυκλοφορία οι εθνικοί δρόμοι, κανένας πλειστηριασμός πρώτης κατοικίας, δέκατος τρίτος μισθός και άλλες πολλές θέσεις που τελικά ακυρώθηκαν στην κυβερνητική πράξη προκαλώντας τη δυσφορία στους πολίτες.

Άγιος Πατριάρχης αποπειράθηκε να εξαπατήσει τον Σουλτάνο! του Δρ Φιλολογιας-Θεολογιας Αντων. Ελευθεριαδη.

Άγιος, σύμφωνα με την ετυμολογία της λέξης, είναι ο καθαρός, ο αγνός, ο αφιερωμένος στο Θεό και τον συνάνθρωπο, αυτός που έχει βιώσει τη Γιαχβεϊκή παρακέλευση του «καθ’ ομοίωσιν» με τον Θεό και Δημιουργό του. Είναι η κατά Χάριν Θεού θεουμένη προσωπικότητα.

Απέναντι σε αυτήν την απόλυτη αντίληψη που ενστερνίζεται η αγία μας Εκκλησία, ας μου επιτραπεί, για λόγους οικονομίας του λόγου, να αναφέρω ένα ιστορικό στοιχείο, ένα περιστατικό  που ωστόσο έρχεται εν μέρει να προκαλέσει συνειδησιακό κυματισμό προβληματισμών και να την ανατρέψει στο πλαίσιο της χριστιανικής ηθικής και του κοσμικού jus positivum.

Να αποδειχθεί δηλαδή ότι και ένας άγιος μπορεί να έχει διαπράξει ένα «κακό», να έχει επιτελέσει «μια απαγορευμένη πράξη» με αθώα βέβαια και ανιδιοτελή εσωτερικά κίνητρα και να δικαιωθεί από την συνείδηση της εκκλησίας, η οποία συνείδηση, στην ανατολική της τουλάχιστον Παράδοση, κατατάσσει κάποιον με δικά της κριτήρια στη χορεία των αγίων.

Πριν όμως αναφερθεί αυτό το περιστατικό,  δεν θα ήταν άσκοπο να μιλήσουμε με λίγα λόγια για την έννοια του φιλοσοφικού αξιώματος «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα», το οποίο έρχεται στα χείλη των ηθικολογούντων και των πολιτικών, των συνηγόρων κάθε είδους σκοπιμοτήτων, προκειμένου να δικαιολογήσουν πράξεις που δεν έχουν νόμιμη βάση, είναι προφανώς αδικήματα που τιμωρούνται από το νόμο (Παράβαλε τις παλαιότερες δηλώσεις του  Βασίλη Παλαιοκώστα, κατηγορούμενου ως εγκέφαλου της απαγωγής του προέδρου του Συνδέσμου Βιομηχανιών Βορείου Ελλάδος (ΣΒΒΕ) Γιώργου Μυλωνά, ότι προέβη σε απαγωγή για λύτρα για να βοηθήσει τους πτωχούς συνανθρώπους του!).

Με τη λέξη  λοιπόν «σκοπός» εννοούμε τον στόχο, στον οποίο επιδιώκει να φτάσει κάποιος, ενώ τα «μέσα» είναι το σύνολο των μεθόδων και των αναγκαίων ενεργειών για να πετύχουμε το σκοπό που έχουμε θέσει. Αναμφίβολα, σε δύο περιπτώσεις η συζήτηση δεν δημιουργεί δυσκολίες. Η μία περίπτωση είναι, όταν ο σκοπός είναι ανήθικος και τα μέσα το ίδιο ανήθικα.

Η ληστεία, για παράδειγμα, είναι κοινωνικά και ποινικά κολάσιμη πράξη, γιατί τόσο ο σκοπός που επιδιώκεται όσο και τα μέσα που χρησιμοποιούνται είναι αθέμιτα. Η δεύτερη περίπτωση είναι, όταν ο σκοπός είναι ηθικός και τα μέσα είναι ηθικά.

Είναι παρακμή να έχουμε Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος; Γράφει ο Αντώνης Ι. Ελευθεριάδης*

Με τον αρχαίο και νεότερο όρο «Αρχιεπίσκοπος» δηλώνεται η διοικητική ή η τιμητική διάκριση εκείνου που φέρει το λειτούργημα του Πρώτου βαθμού της Ιεροσύνης, τουτέστι του επισκόπου.

Η λέξη Αρχιεπίσκοπος απαντά από τον Δ’ και τον Ε’  αιώνα, με διττή κυρίως έννοια και χρήση: πρώτα ως τίτλος του επισκόπου Αλεξανδρείας και στη συνέχεια του επισκόπου Ρώμης και άλλων μεγάλων εκκλησιών, πριν από τα μέσα του Δ’ αιώνα για τον Πρώτον, ευθύς δε ύστερα για τον δεύτερο και κατά τον Ε’ αιώνα απαντά με την δεύτερη έννοια, δηλαδή κατώτερη θέση εκείνη του μητροπολίτη,  με την προσθήκη κυρίως του προσδιορισμού «αυτοκέφαλος». Απαντά στη δύση και με τρίτη έννοια, την έννοια του μητροπολίτη. Είναι μαρτυρημένο από τα ιερά κείμενα της Καινής Διαθήκης πως ο όρος Αρχιεπίσκοπος ή Mητροπολίτης ή Πρώτος στην αρχέγονη Αποστολική Εκκλησία δεν υπήρχε. Κάθε Απόστολος και κάθε επίσκοπος ήταν και είναι εις «τύπον και τόπον του Χριστού» και γι’ αυτό δεν υπήρχε “Πρώτος”. Κάθε φορά που γινόταν Σύνοδος λειτουργούσε το λεγόμενο Συνοδικό σύστημα και υπήρχε Πρόεδρος της Συνόδου. Αυτό το βλέπουμε στην πρώτη Αποστολική Σύνοδο, στην οποία προήδρευσε ο επίσκοπος Ιεροσολύμων Ιάκωβος, ο οποίος ήταν Πρόεδρος της Συνόδου και όχι “Πρώτος”. Αργότερα όμως εισήχθη ο όρος και ο θεσμός του “Πρώτου” στην Εκκλησία. Υπάρχουν πολλοί Κανόνες των Τοπικών Συνόδων που αναφέρονται στη θέση και την αξία του “πρωτεύοντος” σε κάθε τοπική Εκκλησία. Νομίζω ότι θα μας βοηθούσε πολύ στην κατανόηση της ορολογίας γύρω από το επισκοπικό αξίωμα η ερμηνεία που δίνει ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης πάνω στον γνωστό λδ' Αποστολικό Κανόνα, διότι είναι πολύ καθοριστική και ουσιαστική, η αυτόχρημα πεμπτουσία όλων των Κανόνων της Εκκλησίας πάνω στο θέμα αυτό. Γράφει λοιπόν ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης: “Σημείωσαι, ότι, ο των Επισκόπων πρώτος, λέγεται, κατά μεν τον ς' Σαρδικής, Επίσκοπος της Μητροπόλεως, και Έξαρχος της επαρχίας, κατά δε τον λδ' και άλλους της εν Καρθαγένη πρωτεύων. Κατά δε τον μς' της αυτής, ονομάζεται Επίσκοπος της πρώτης καθέδρας, κοινώς δε, κατά τους περισσοτέρους Κανόνας ονομάζεται Μητροπολίτης. Ο δε των Μητροπολιτών πρώτος ονομάζεται, ή Έξαρχος της διοικήσεως, κατά τον θ' και ιζ' της δ' και ς' της β' ή Πατριάρχης. Και όρα την β' υποσημείωσιν του ς', της α'. Έξαρχος δε των ιερέων, ή άκρος ιερεύς ου λέγεται κατά τον μς' της Καρθαγένης, επειδή όν λόγον και τάξιν έχει ο Μητροπολίτης προς τους Επισκόπους, τον αυτόν έχει και ο Πατριάρχης προς τους Μητροπολίτας. Και καθώς ο Μητροπολίτης είναι πρώτος και κεφαλή των Επισκόπων, ούτως είναι και ο Πατριάρχης πρώτος και κεφαλή των Μητροπολιτών, διά τούτο και ο παρών Αποστολικός Κανών, όχι περισσότερον νοείται διά τους Επισκόπους προς τον Μητροπολίτην, παρά διά τους Μητροπολίτας προς τον Πατριάρχην, αλλ’ εξ ίσου και διά τους δύο ομού”. Στην ερμηνευτική αυτή σημείωση του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου φαίνεται καθαρά ότι ο Επίσκοπος της πρώτης Καθέδρας λέγεται Μητροπολίτης. Ο “Πρώτος” των Μητροπολιτών ονομάζεται στους κανόνες ή Έξαρχος ή Πατριάρχης. Δηλαδή, ο Μητροπολίτης είναι “Πρώτος” και κεφαλή των Επισκόπων και ο Πατριάρχης “Πρώτος” των Μητροπολιτών. Οι Κανόνες που αναφέραμε, και τους επικαλούνται όλοι όσοι τους χρησιμοποιούν για την περίπτωση αυτή αναφέρονται στις σχέσεις των Επισκόπων προς τους Μητροπολίτες και όχι των Μητροπολιτών προς τον Πατριάρχη. Και βεβαίως ο “Πρώτος” των Μητροπολιτών λέγεται ή Έξαρχος Διοικήσεως ή Πατριάρχης.

Να έρθουμε τώρα στον όρο «Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος».

Κατά την ανύψωση των Επισκοπών της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος σε Μητροπόλεις και των ποιμαινόντων αυτές Επισκόπων σε Μητροπολίτες, του δε Μητροπολίτου Αθηνών σε Αρχιεπίσκοπον Αθηνών και Πάσης Ελλάδος έγινε το εξής πρωτάκουστο και καινοφανές:

ΤΑ ΠΡΙΝ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΤΑ ΤΟΥ "ΑΦΟΡΙΣΜΟΥ" ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 1821

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης κήρυξε την ελληνική επανάσταση στο Ιάσιο της Μολδοβλαχίας στις 24 Φεβρουαρίου 1821. Το γεγονός αναγγέλθηκε στην Κωνσταντινούπολη λίγο αργότερα (αρχές Μαρτίου).Ο σουλτάνος Μαχμούτ Β΄ χρονοτρίβησε αρκετά σε διαβουλεύσεις, προτάσεις και αντιπροτάσεις, αλλά τελικά απαίτησε από το Πατριαρχείο την έκδοση αφορισμού κατά των πρωταιτίων της επανάστασης και των συνεργατών τους.Το Οικουμενικό Πατριαρχείο αναγκάσθηκε, με τη συμπλήρωση ενός μήνα από Την κήρυξη της επανάστασης, να εκδώσει και να αποστείλει τον «αφορισμό», με τον οποίο «επέβαλε» πνευματικά επιτίμια στους επαναστάτες. Υπό αυτές τις συνθήκες προέκυψε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα κείμενα της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Σημείο αντιλεγόμενο

Στη διάρκεια των περίπου διακοσίων χρόνων που μεσολάβησαν από τότε που υπογράφτηκε ο Πατριαρχικός Αφορισμός έχουν γίνει πολλές έρευνες, έχουν διατυπωθεί διάφορες κρίσεις και απόψεις ειδικών ή λιγότερο ειδικών.  Ο Γ. Κορδάτος, ο μαρξιστής ιστορικός, υποστηρίζει: “…εξόν από τις κατάρες τους, υμνολογούν το σουλτάνο… Μπορούσαν να βγάλουν τον αφορισμό και να τα πούνε μασημένα. Όμως αυτοί βρήκαν την ευκαιρία να φανερώσουν τα αντιδραστικά και αντεθνικά τους φρονήματα…” και  θεωρεί, μαζί με τον Γ. Σκαρίμπα, ότι ο «αφορισμός» ήταν προϊόν συνειδητής τουρκόφιλης και αντεπαναστατικής ανθελληνικής θέσης του Πατριάρχη.

Ο παπα-Χρυσόστομος και η πρώτη κοινωνική εξέγερση στην ιστορία του Βυζαντίου Ποιος είναι αυτός ο παπα-Χρυσόστομος και ποια είναι αυτή η λαϊκή εξέγερση στο Βυζάντιο; του Θεολογου, Φιλολογου Αντωνιου Ελευθεριαδη

Σήμερα, όταν χρησιμοποιούμε ως διακεκριμένο πρώτο συνθετικό το μόριο παπα- συνήθως θέλουμε να δηλώσουμε μια σχέση οικειότητας και στοργικής συμπάθειας απέναντι σε ένα πρόσωπο που ανήκει στον κλήρο ή στους μοναχούς της εκκλησίας μας.

Χρησιμοποιείται αντί του λογίου «πατήρ» ή «πάτερ». Με τη λέξη «παπάς» εννοούμε τον ιερέα, τον πρεσβύτερο στο εκκλησιαστικό αξίωμα, έγγαμο ή άγαμο, τον καθημερινό μας άνθρωπο που είναι κοντά στο λαό, που είναι το ίδιο με μας τους λαϊκούς με τη διαφορά πως έχει το μοναδικό δικαίωμα να τελεί τα ιερά μυστήρια στην εκκλησία, να είναι ο καλός μας σύμβουλος στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε στην ατομική ή οικογενειακή ζωή μας.

Συνήθως όταν ο παπάς αυτός έχει λάβει ευρύτερη δημοσιότητα για το κοινωνικό του έργο βάζουμε έπειτα από το παπά- το επίθετο του ιερέα, όπως παπα-Πηρουνάκης, παπά-Καντιώτης. Το πιο συνηθισμένο είναι να λέμε παπα-Γιάννης, παπα-Δημήτρης, παπα-Νικόλας, εξού τα επίθετα Παπαγιάννης, Παπανικόλας, Παπαδημητρίου.

Δεν παύει όμως η προφορά και η χρήση του όρου παπα-να εμπνέει σεβασμό.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Αντιοχέας (ca 349-407 μ.Χ)

Το όνομα Χρυσόστομος μας γυρίζει πίσω στην εκκλησιαστική ιστορία και μας θυμίζει έναν από τους πλέον γνωστούς και τεραστίου εκκλησιαστικού και θεολογικού διαμετρήματος Πατέρες και Διδασκάλους της Χριστιανικής Εκκλησίας.

Το αμφιβαλλόμενο Filioque (=και εκ του υιού). Του Αντώνιου Ιακώβου Ελευθεριάδη, Δρ. Φιλολογίας και Θεολόγος.

Tην Κυριακή 4 Φεβρουαρίου γίναμε όλοι οι Έλληνες μάρτυρες ενός μεγάλου συλλαλητηρίου στην πλατεία Συντάγματος με κεντρικό άξονα τη λέξη «Μακεδονία». Δηλαδή μία λέξη που συγκλονίζει τα τρίσβαθα της Ελληνικής Ψυχής και που με «νύχια και με δόντια» δεν υποκύπτει να την παραχωρήσει σε ένα γειτονικό κρατικό μόρφωμα.

Ίσως κάποιος διερωτηθεί γιατί αναφέρομαι στην «Μακεδονία» ενώ η θεματική μου ενότητα είναι η φιλολογική, ιστορική και θεολογική διάσταση μιας άλλης λέξης που επί εκατοντάδες χρόνια έπεσε στο πανχριστιανικό λεξιλόγιο και δίχασε έναν ολόκληρο κόσμο.

Πρόκειται για τη λέξη «φιλιόκβε» (filioque) που προστέθηκε στο Σύμβολο της Πίστεως της Α΄ και Β΄ Οικουμενικής Συνόδου από μια τοπική Σύνοδο στον 6ο μ.Χ. αιώνα στο Τολέδο της Ισπανίας. Οι πατέρες όμως της εν λόγω Συνόδου χρησιμοποιώντας το σχήμα της υπερβολής με την προσθήκη του filioque ήθελαν να δώσουν έναν μεγαλύτερο τόνο στην Ορθόδοξη Θεολογία της Τρισυπόστατης Θεότητας. Ωστόσο, η Εκκλησία της Ρώμης, στην οποία υπήγετο εκκλησιαστικά η Ιβηρική Χερσόνησος, δεν ανεγνώρισε την εν λόγω απόφαση της Συνόδου. Θεωρήθηκε πως είναι μια άλλη φωνή του Ορθού Δόγματος απέναντι στους Γότθους Αρειανιστές που είχαν κατακλύσει τότε την Ισπανία, τη Νότιο Γαλλία και Βόρειο Ιταλία και είχαν φτάσει μέχρι τις παρυφές της Κωνσταντινουπόλεως.

Οι Γότθοι Αρειανοί δέχτηκαν τον Χριστιανισμό μέσα από το κήρυγμα Αρειανών ιεραποστόλων και πίστευαν πως ο Υιός και Λόγος του Θεού είναι το πρώτο και τελειότερο κτίσμα του Θεού και Πατρός. Για να τονιστεί, λοιπόν, η θεότητα του Δευτέρου Προσώπου της Αγίας Τριάδας προσετέθη η εκπόρευση του Αγίου Πνεύματος όχι μόνο από τον Πατέρα-Θεό αλλά και από τον Υιό-Θεό (λατινιστί: filioque). Μέχρις εδώ η διατύπωση αυτή δεν έθιγε το Ορθόδοξο Δόγμα αλλά αντίθετα προσέθετε ένα ακόμα επιχείρημα στο Χριστολογικό Δόγμα.