Η Πνευματική Προσωπογραφία του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά σύμφωνα με την υμνογραφία της Κυριακής Β Νηστειών

 

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Εισαγωγικά.

Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς (14ος αι.), κορυφαίος θεολόγος και φιλόσοφος, υπέστη σφοδρούς διωγμούς από την εκκλησιαστική ηγεσία της εποχής του. Παρά τα αξιώματά τους, ο Πατριάρχης Ιωάννης Καλέκας και η τότε Σύνοδος τον αφόρισαν και τον εξόρισαν ως «αιρετικό», ενώ στην πραγματικότητα εκείνοι παρέκλιναν από την Ορθοδοξία.

Απαντώντας στους διώκτες του, ο Άγιος διετύπωσε μια θεμελιώδη αλήθεια για τη φύση της Εκκλησίας:«Η Εκκλησία είναι "στύλος και εδραίωμα της αλήθειας". Όσοι ανήκουν στην Εκκλησία του Χριστού, ανήκουν στην Αλήθεια. Όσοι δεν ακολουθούν την Αλήθεια, δεν ανήκουν στην Εκκλησία, ακόμη κι αν αυτοαποκαλούνται ιεροί ποιμένες. Ο Χριστιανισμός δεν χαρακτηρίζεται από τα πρόσωπα και τα αξιώματα, αλλά από την αλήθεια και την ακρίβεια της πίστεως.»

1. Ο Φωστήρας της Ορθοδοξίας και η Θεολογία των Ακτίστων Ενεργειών

Η υμνογραφία της Β’ Κυριακής των Νηστειών συνθέτει μια πολυδιάστατη προσωπικότητα, παρουσιάζοντας τον Άγιο Γρηγόριο πρωτίστως ως το «Φως της Ορθοδοξίας» και το «στήριγμα των Εκκλησιών». Οι χαρακτηρισμοί αυτοί δεν αποτελούν απλά εγκωμιαστικά επίθετα, αλλά εδράζονται στη θεμελιώδη θεολογική του συμβολή: τη διάκριση μεταξύ της απρόσιτης ουσίας και των μεθεκτών ακτίστων ενεργειών του Θεού. Για την Εκκλησία, ο Παλαμάς είναι ο «φωστήρας» που διέλυσε το σκοτάδι της πλάνης, βεβαιώνοντας ότι το Θαβώρειο Φως της Μεταμορφώσεως είναι η ίδια η άκτιστη θεία ενέργεια στην οποία καλείται να μετάσχει ο άνθρωπος.

2. Ο Αήττητος Πυλώνας της Πίστεως και το Θαύμα της Θεολογίας

«Ὤφθης τῆς εὐσεβείας ἀήττητον στήριγμα, τῶν δογμάτων τῆς πίστεως πρόμαχος ἀπροσμάχητος· διὸ τῆς Ἐκκλησίας τὸ πλήρωμα, Γρηγόριε, γεραίρει σε, καὶ σοῦ τὸν τόκον τῶν λόγων ὡς μέλι γλυκάζοντα, πόθῳ ἀεὶ τρυγᾷ.»

 

Ως «Αήττητον στήριγμα των θεολόγων», ο Άγιος αναδεικνύεται σε πνευματικό πυλώνα που παρέμεινε αμετακίνητος απέναντι σε φιλοσοφικές προκλήσεις και διώξεις. Η υμνογραφική γλώσσα υπογραμμίζει ότι η θεολογία του δεν ήταν προϊόν διανοητικής επινόησης, αλλά καρπός αγιότητας. Αυτή η εμπειρική διάσταση επιβεβαιώνεται από τον τίτλο του «Θαυματουργού», ο οποίος στην περίπτωση του Παλαμά προσλαμβάνει ένα βαθύτερο νόημα: το μεγαλύτερο «θαύμα» του είναι η ανάδειξη της δυνατότητας της θέωσης. Παράλληλα, ως «Δόξα της Θεσσαλονίκης», η προσωπικότητά του συνδέεται με την ιστορική του διακονία, μετατρέποντας την πόλη σε τόπο φανερώσεως της θείας χάριτος.

3. Ο Ησυχαστής ως Πρότυπο Ασκητικής Ζωής

Ἔσοπτρον Θεοῦ, ἐγένου Γρηγόριε· τὸ κατ εἰκόνα γὰρ ἄσπιλον ἐτήρησας νοῦν δ΄ἡγεμόνα, κατὰ παθῶν σαρκικῶν ἀνδρικῶς ἐνστησάμενος, τὸ καθομοίωσιν, ἀνελάβου· ὅθεν οἶκος γέγονας τῆς ἁγίας Τριάδος λαμπρότατος.

 

Η πνευματική του ταυτότητα είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιδιότητα του Ασκητή. Οι ύμνοι τον προβάλλουν ως «φίλο της ησυχίας» και μύστη της νοεράς προσευχής, ο οποίος πέτυχε την κάθαρση της καρδιάς. Ο ησυχασμός δεν παρουσιάζεται ως μια απομονωμένη πρακτική, αλλά ως το στοιχείο που εγγυάται την ενότητα πίστης και ζωής. Στο πλαίσιο του Τριωδίου, η προβολή του κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή λειτουργεί παιδαγωγικά: επιβεβαιώνει ότι ο αγώνας της νηστείας και της ασκήσεως είναι ο δρόμος που οδηγεί βιωματικά στο Φως της Αναστάσεως.

4. Υπερασπιστής της Αλήθειας ενάντια στη Διανοητική Πλάνη

Δρεπάνῃ τῶν λόγων σου, καὶ ἱεροῖς συγγράμμασιν ἔτεμες αἱρέσεις ἀκανθώδεις, καὶ ζιζανίων νόθα βλαστήματα, τῆς Ὀρθοδοξίας δ΄ εὐσεβῆ κατεβάλου σπέρματα, Ἱεράρχα Γρηγόριε.

 

Ως Υπερασπιστής της Πίστης, ο Άγιος Γρηγόριος ύψωσε ανάστημα ενάντια σε μια θεολογία που περιόριζε τη σωτηρία σε μια απλή διανοητική κατανόηση. Υπερασπιζόμενος τη μέθεξη των ακτίστων ενεργειών, διέσωσε το σωτηριολογικό βάθος της Ορθοδοξίας, διδάσκοντας ότι η σωτηρία είναι πραγματική ένωση με τον Θεό κατά χάριν. Γι' αυτό και αποκαλείται «Πυλώνας της Πίστεως», καθώς διαφύλαξε την αλήθεια ότι η γνώση του Θεού δεν επιτυγχάνεται μέσω λογικών συλλογισμών, αλλά μέσω καθάρσεως και φωτισμού.

Ὀρθοδοξίας τὰ δόγματα κατεφύτευσας, κακοδοξίας Μάκαρ ἐκτεμῶν τὰς ἀκάνθας, καὶ Πίστεως τὸν σπόρον πληθύνας καλῶς, τῇ ἑπομβρίᾳ τῶν λόγων σου, ἑκατοστεύοντα στάχυν ὡς πρακτικὸς γεωργὸς Θεῷ προσήνεγκας.

 

Η αντιπαράθεση μεταξύ του Βαρλαάμ του Καλαβρού και του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά κατά τον 14ο αιώνα δεν υπήρξε μια απλή ακαδημαϊκή διαμάχη, αλλά μια καθοριστική σύγκρουση δύο εκ διαμέτρου αντίθετων κοσμοθεωριών σχετικά με τη φύση του Θεού, τη δυνατότητα του ανθρώπου να Τον γνωρίσει και το αληθινό νόημα της σωτηρίας.

4.1. Βαρλαάμ ο Καλαβρός: Ο Σχολαστικός Ορθολογισμός

«Τὸν τῆς εὐσεβείας κήρυκα, καὶ τῆς ἀσεβείας ἀντίπαλον, τὸν τῆς Ἐκκλησίας γλυκασμόν, τὸν μέγαν ἱεράρχην καὶ διδάσκαλον... τὸν Βαρλαὰμ τὸν παράφρονα καταβαλόντα, καὶ τῆς πλάνης τὴν ὀφρὺν ἐκτεμόντα...»

 

Ο Βαρλαάμ, μοναχός από την Καλαβρία της Ιταλίας με βαθιά κλασική παιδεία, μετέφερε στο Βυζάντιο το πνεύμα του δυτικού Σχολαστικισμού. Η κεντρική του θέση βασιζόταν στην απόλυτη υπερβατικότητα του Θεού: πίστευε ότι ο Θεός είναι οντολογικά απρόσιτος και ότι η γνώση Του μπορεί να επιτευχθεί μόνο έμμεσα, μέσω της λογικής, της φιλοσοφίας και της μελέτης της κτίσης. Στο πλαίσιο αυτό, επιτέθηκε με δριμύτητα στους Ησυχαστές μοναχούς, ειρωνευόμενος τις μεθόδους προσευχής τους και αποκαλώντας τους «ομφαλοσκόπους». Για τον Βαρλαάμ, η θέα του θείου φωτός από τους μοναχούς ήταν αδύνατη, χαρακτηρίζοντας τις εμπειρίες τους ως ψευδαισθήσεις, καθώς θεωρούσε ότι κάθε τι που γίνεται ορατό από τις ανθρώπινες αισθήσεις είναι εξ ορισμού «κτιστό» και προσωρινό.

4.2. Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς: Η Βιωματική Θεολογία

Απέναντι στον ορθολογισμό του Βαρλαάμ, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ως εκφραστής της αγιορείτικης παράδοσης, υπερασπίστηκε τη δυνατότητα της άμεσης κοινωνίας με τον Θεό. Η θεολογική του απάντηση στηρίχθηκε στη διάκριση μεταξύ της Θείας Ουσίας (που παραμένει αμέθεκτη και ακατάληπτη) και των Θείων Ενεργειών (που είναι άκτιστες και μεθεκτές από τον άνθρωπο). Ο Παλαμάς δίδαξε ότι το Φως της Μεταμορφώσεως στο όρος Θαβώρ δεν ήταν ένα κτιστό φαινόμενο ή ένα σύμβολο, αλλά η ίδια η άκτιστη ενέργεια του Θεού. Με αυτή τη διδασκαλία, ο Άγιος απέδειξε ότι ο Θεός δεν είναι μια μακρινή ιδέα, αλλά ένα Πρόσωπο που εισέρχεται στην ιστορία και επιτρέπει στον άνθρωπο να ενωθεί μαζί Του.

4.3. Το Σημείο της Σύγκρουσης: Η Σωτηρία ως Μεταμόρφωση

Το λεπτότερο σημείο της διαφοράς τους εντοπίζεται στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονταν τη σωτηρία. Για τον Βαρλαάμ, η σωτηρία ήταν κυρίως μια ηθική και διανοητική βελτίωση, μια προσέγγιση του Θείου μέσω της γνώσης των βιβλίων. Αντίθετα, για τον Άγιο Γρηγόριο, η σωτηρία είναι η Θέωση: μια πραγματική, υπαρξιακή και βιωματική ένωση του ανθρώπου με τον Θεό κατά χάριν. Ενώ ο Βαρλαάμ περιόριζε τη σχέση Θεού-ανθρώπου σε μια νοητική διεργασία, ο Παλαμάς την επέκτεινε σε ολόκληρη την ανθρώπινη ύπαρξη —σώμα και ψυχή— η οποία μέσω της κάθαρσης και της νοεράς προσευχής γίνεται «δοχείο» του ακτίστου φωτός.

 

4.4. Η Ιστορική Δικαίωση και η Διάσωση της Ορθοδοξίας

Τὴν πλάνην κατέφλεξας, τῶν κακοδόξων Σοφὲ τὴν πίστιν ἐτράνωσας, τῶν ὀρθοδόξων καλῶς, καὶ κόσμον ἐφώτισας· ὅθεν τροπαιοφόρος νικητὴς ἀνεδείχθης, στῦλος τῆς Ἐκκλησίας, ἀληθὴς Ἱεράρχης, πρεσβεύων μὴ ἐλλίπῃς Χριστῷ, σωθῆναι πάντας ἡμᾶς.

 

Η σύγκρουση αυτή κρίθηκε οριστικά στις μεγάλες Ησυχαστικές Συνόδους της Κωνσταντινούπολης (1341, 1347, 1351), οι οποίες δικαίωσαν πανηγυρικά τον Άγιο Γρηγόριο και ανακήρυξαν τη διδασκαλία του ως επίσημο δόγμα της Εκκλησίας.

Ἐρράγη μάταιον φρύαγμα καὶ γλῶσσα Βαρλαὰμ τοῦ παράφρονος, λόγοις καὶ δόγμασι, καὶ διανοίας ὀξύτητι τοῦ σοφοῦ Βασιλέως καὶ σοῦ Γρηγόριε.

 

 Ο Βαρλαάμ, ηττημένος, επέστρεψε στη Δύση, όπου εντάχθηκε στη Παπική αίρεση. Η νίκη του Παλαμά δεν ήταν μια απλή επικράτηση σε μια εκκλησιαστική διαμάχη, αλλά η διάσωση του προσωπικού και εμπειρικού χαρακτήρα της χριστιανικής πίστης. Χάρη στον Άγιο Γρηγόριο, η Ορθοδοξία απέφυγε τη μετατροπή της σε μια ξηρή θρησκεία της λογικής, παραμένοντας μια οδός ζωής όπου ο άνθρωπος μπορεί να συναντήσει αληθινά και προσωπικά τον ζωντανό Θεό.

 

5. Ο Προφήτης της Θέωσης και η Καρδιακή Θέα του Θεού

Βασικό μήνυμα της υμνογραφίας είναι ότι ο Γρηγόριος δεν δίδαξε απλώς με λόγια, αλλά έζησε τη «Θέωση». Παρουσιάζεται ως ένας πνευματικός οδηγός προς το άκτιστο φως, ένας άνθρωπος που συνάντησε τον Θεό μέσα από την καρδιακή προσευχή. Η θέωση, για τον Παλαμά, δεν είναι μια ιδεολογική κατάσταση αλλά μια υπαρξιακή μεταμόρφωση — η αποκατάσταση της εικόνας του Θεού μέσα στον άνθρωπο.

Η Θέωση ως Υπαρξιακή Μεταμόρφωση και το Άκτιστο Φως

«Χαίροις, Πατέρων δόξα, Θεολόγων τὸ στόμα, ἡσυχίας τὸ σκήνωμα, τῆς σοφίας ὁ οἶκος, τῶν διδασκάλων ἀκρότης, πέλαγος τὸ τοῦ λόγου, πράξεως ὁ ἐκφάντωρ, ὁ τῷ θείῳ φωτὶ τῆς θεωρίας ἐλλαμφθείς...»

 

Στην πατερική παράδοση, την οποία ανακεφαλαιώνει με μοναδικό τρόπο ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, η θέωση παύει να είναι μια αφηρημένη έννοια ή μια μελλοντική υπόσχεση μετά θάνατον και αναδεικνύεται σε ένα ζωντανό, υπαρξιακό γεγονός που ξεκινά από το «εδώ και τώρα». Αυτή η διαδικασία συνεπάγεται την άρση της αλλοτρίωσης του ανθρώπου· δεν πρόκειται για μια απλή αλλαγή συμπεριφοράς ή έναν ηθικιστικό προσανατολισμό, αλλά για την ουσιαστική θεραπεία της ανθρώπινης φύσης. Η εικόνα του Θεού, η οποία αμαυρώθηκε από την πτώση, καθαρίζεται μέσω της χάριτος και αρχίζει να λάμπει ξανά στο εσωτερικό της ανθρώπινης ύπαρξης. Ο Παλαμάς αντιτάχθηκε σθεναρά στην ιδέα ότι ο Θεός είναι μια «ανώτερη αξία» ή μια φιλοσοφική ιδέα, υποστηρίζοντας ότι η σωτηρία είναι η πραγματική, οργανική ένωση του κτιστού δημιουργήματος με τον Άκτιστο Δημιουργό. Αν η θέωση παρέμενε σε επίπεδο ιδεολογίας, ο άνθρωπος θα ήταν καταδικασμένος να παραμείνει εγκλωβισμένος στα στενά όρια της θνητότητάς του.

Κεντρικό ρόλο σε αυτή την πορεία παίζει η «καρδιακή θέα» του Θεού, με τον Άγιο Γρηγόριο να αναδεικνύεται στον κατεξοχήν διδάσκαλο της νοεράς προσευχής. Η υμνογραφία τον εξυμνεί επειδή κατόρθωσε να «επιστρέψει τον νου στην καρδία», αποκαθιστώντας την ορθόδοξη ανθρωπολογία που θέλει την καρδιά όχι ως κέντρο συναισθημάτων, αλλά ως το πνευματικό κέντρο της ύπαρξης και τον τόπο συνάντησης με τη θεία χάρη. Μέσα από τη μέθοδο της ιεράς ησυχίας, ο νους παύει να διασκορπίζεται στα εξωτερικά αντικείμενα του κόσμου και, μέσω της αδιάλειπτης επίκλησης του ονόματος του Ιησού, εισέρχεται στο μυστικό «ταμιείον» της καρδιάς. Σε αυτή την κατάσταση, ο άνθρωπος δεν «σκέφτεται» απλώς τον Θεό ούτε Τον προσεγγίζει διανοητικά, αλλά Τον βλέπει πραγματικά με τα μάτια της ψυχής, βιώνοντας μια άμεση προσωπική κοινωνία.

ΝΗΣΤΕΙΑ: ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΤΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΑΔΙΚΙΑΣ.

 

Ὁ Πατριάρχης Βαρθολομαῖος μετὰ τῆς Ἀμερικανίδος Πρέσβειρας Κίμπερλι Γκίλφοϊλ. Δεξίωσις διὰ τὸν Πατριάρχην εἰς τὸ State Department

Παλαιὰ Διαθήκη: Προσφέρετε θυσίαν ὁλόκληρον βόδι καὶ φονεύετε ἀνθρώπους (Ἐκκλησία Οὐκρανίας)

Οἱ πιστοὶ νηστευταὶ συνάμα καθίστανται φρουροὶ Ὀρθοδοξίας, ἐξοβελίζοντες ψευδο-Συνόδους, ψευδο-Επισκόπους (Κολυμπάριον, Κίεβον, Ντουμένκο).

Τοῦ κ. Γεωργίου Ἰωάννου Καραλῆ, Πυρηνικοῦ Ἰατροῦ

Διανύουμε τὴν Β΄ Κυριακὴ τῶν Νηστειῶν, ἀφιερωμένη στὸν Μέγα Γρηγόριο Παλαμᾶ. Ἀλλὰ ἡ φωνὴ τῆς προηγουμένης Κυριακῆς, τῆς Κυριακῆς τῆς Ὀρθοδοξίας, παραμένει ζωντανή καὶ ἐπίκαιρη. Δύο Κυριακές· ἕνα μήνυμα· ἕνας δρόμος.

Τὴν πρώτη Κυριακή ἡ Ἐκκλησία ἑόρτασε τὴν νίκη τῆς Ὀρθοδόξου Πίστεως ἐναντίον τῶν εἰκονομάχων. Δὲν ἦταν ἁπλά μία ἱστορικὴ ἀναπόληση, ἀλλὰ διαχρονικὴ ὁμολογία πίστεως. Εἶναι ἡ διακήρυξη ὅτι ἡ Ἀλήθεια δὲν ἀλλάζει, ὅτι ὁ Χριστὸς δὲν παραχαράσσεται, ὅτι ἡ Ἐκκλησία δὲν προσαρμόζεται στὰ μέτρα τοῦ κόσμου. Τὴ δεύτερη Κυριακή ἡ Ἐκκλησία προβάλλει τὸν Ἅγιο Γρηγόριο Παλαμᾶ, τὸν ὁμολογητὴ τοῦ Ἀκτίστου Φωτός, ποὺ ὑπερασπίσθηκε ὅτι τὸ Φῶς τῆς Μεταμορφώσεως δὲν εἶναι σύμβολο, οὔτε ψυχολογικὴ ἐμπειρία, ἀλλὰ ἡ ἴδια ἡ ἄκτιστη θεία ἐνέργεια, ἡ ζωή τοῦ Θεοῦ ποὺ μετέχεται ἀπό τὸν καθαρμένο ἄνθρωπο.

Ἠ ἀναφόρα στοὺς μεγάλους ἁγίους ποὺ κάνει ἡ Ἐκκλησία δὲν σημαίνει μιὰ ἐμμονὴ σὲ μιὰ στείρα παρελθοντολογία. Πρόκειται γιὰ τὸ παρόν. Διότι ἡ Ἁγία Τεσσαρακοστὴ, δὲν εἶναι μιὰ ἁπλὴ περίοδος νηστείας. Εἶναι πορεία καθάρσεως. Καθάρσεως καρδίας, νοῦ καὶ συνειδήσεως. Χωρὶς κάθαρση δὲν ὑπάρχει φωτισμός. Καὶ χωρὶς φωτισμό δὲν ὑπάρχει διάκριση. Ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Παλαμᾶς μᾶς θυμίζει ὅτι τὸ Ἄκτιστο Φῶς δὲν λάμπει ἐκεῖ ποὺ ἡ πίστις σχετικοποιεῖται, ἀλλὰ ἐκεῖ ποὺ ἡ καρδία ταπεινώνεται καὶ ἡ ὁμολογία μένει ἀνόθευτη.

Σήμερα ἡ δοκιμασία τῆς Ἐκκλησίας δὲν προέρχεται ἀπὸ τὸ “ἐξωτερικό” της. Εἶναι ἐσωτερική. Ἀφορᾶ τὸ πῶς κατανοοῦμε τὴν ἑνότητα. Ἀφορᾶ τὸ ποῦ θεμελιώνουμε τὴν ἐκκλησιαστικὴ ζωή. Ἡ ἐνότητα τῆς Ἐκκλησίας δὲν εἶναι “ἰδέα”, οὔτε διοικητικὸ σχῆμα, οὔτε ἀνθρώπινη πρωτοκαθεδρία. Ἡ ἑνότητα ἔχει ὄνομα. Ἰησοῦς Χριστός. Ὅπου ἡ πίστη μένει ἡ αὐτή, ὅπου ἡ ὁμολογία παραμένει ἀπαραχάρακτη, ὅπου τὸ Σῶμα καὶ τὸ Αἷμα τοῦ Κυρίου κοινωνοῦνται ἐν πίστει καὶ ἀληθείᾳ, ἐκεῖ εἶναι ἡ Ἐκκλησία.

Ὅταν ὅμως ἡ ἑνότητα ἀποσυνδέεται ἀπὸ τὴν ἀλήθεια, ὅταν ἀναζητεῖται χωρὶς κοινὴ ὁμολογία πίστεως, ὅταν ἡ θεολογία μετακινεῖται ἀπὸ τὴν ἁγιοπνευματικὴ πατερικὴ ρίζα, τότε δημιουργεῖται ρῆγμα. Καὶ τὸ ρῆγμα δὲν θεραπεύεται μὲ σιωπή, ἀλλὰ μὲ μετάνοια καὶ ἐπιστροφή. Ἡ Ἐκκλησία δὲν εἶναι συνομοσπονδία προσώπων οὔτε μηχανισμὸς ἐξουσίας. Εἶναι Σῶμα Χριστοῦ. Καὶ ἡ ὑπακοὴ ὀφείλεται ἀποκλειστικὰ σ’ Αὐτόν.

Ἐὰν ὁ δρόμος τῆς ἐμμονῆς στὴ πίστη ἐνέχει δυσκολίες, ἐὰν ἡ ὁμολογία “κοστίζει”, ἐὰν ἡ ἀλήθεια δημιουργεῖ ἀπομόνωση, ὅμως δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά. «Μικρὸν ποίμνιον» ὀνομάζει ὁ Κύριος τοὺς πιστούς Του. Ὄχι πλειοψηφία, ἀλλὰ ἐλπίδα. Ἡ Ἱστορία δείχνει ὅτι συχνὰ ἡ ἀλήθεια διαφυλάχθηκε ἀπὸ λίγους, ἀπὸ καρδιὲς καθαρές, ἀπὸ ἀνθρώπους ποὺ προτίμησαν τὸ Φῶς ἀντὶ τῆς ὑποταγῆς στὰ σχήματα τοῦ “Αἰῶνος τούτου”, στήν ὑποδούλωση σὲ σχεδιασμοὺς ποὺ στρέβλωναν τὴν πίστη κάνοντάς την ἁπλό ἀκόλουθο ἀλλότριων ἰδεολογημάτων.

Σήμερα ποὺ ὅλα σχετικοποιοῦνται, ποὺ ἡ πίστη κινδυνεύει νὰ μετατραπεῖ σὲ ἄποψη, ἡ Ὀρθόδοξη ὁμολογία δὲν εἶναι ἀκαμψία· εἶναι εὐθύνη. Δὲν εἶναι ἀντίδραση· εἶναι συνέπεια. Ὁ Χριστὸς εἶναι ἡ Ἑνότης, καὶ σ’ Αὐτὸν ὀφείλουμε πίστη, ὄχι σὲ ἀνθρώπους ποὺ τὸν χλευάζουν.

Ἡ ἁγία Τεσσαρακοστὴ εἶναι ἀγώνας καθάρσεως, φωτισμοῦ καὶ ὁμολογίας. Ἀγώνας ἐσωτερικός καὶ ἐκκλησιαστικός. Ὅπως ὁ σπόρος πέφτει στὴ γῆ, γιὰ νὰ ἀναστηθεῖ, ἔτσι καὶ ἡ ἀλήθεια, προετοιμάζει τὴν Ἀνάσταση.

Ἄς μείνουμε πιστοὶ στὸν Χριστό. Ἄς μείνουμε πιστοὶ στὴν πίστιν τῶν Πατέρων. Ἄς γίνουμε ἄνθρωποι τοῦ Φωτός.

Καλὸν ἀγῶνα. Καλή Σαρακοστή.

ΓΙΑΤΙ ΝΗΣΤΕΥΟΥΜΕ ΑΦΟΥ Ο ΧΡΙΣΤΟΣ ΕΙΠΕ ΠΩΣ ΤΑ ΕΙΣΕΡΧΟΜΕΝΑ ΔΕΝ ΜΟΛΥΝΟΥΝ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ;

ΑΓΙΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ ΣΥΝΑΪΤΗ

ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΝΤΙΟΧΕΙΑΣ

ΕΡΩΤΗΣΗ 64η: Ἀφοῦ ὁ Χριστὸς λέγει, «Αὐτὰ ποὺ μπαίνουν ἀπὸ τὸ στόμα δὲν κάνουν τὸν ἄνθρωπο ἀκάθαρτο», γιατὶ οἱ Πατέρες ὅρισαν νὰ μὴ τρῶμε κρέας τὶς ἡμέρες τῆς ἁγίας νηστείας;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ Αὐτὸ ὁ Κύριος δὲν τὸ εἶπε γιὰ τὶς τροφές. Γιατὶ γνωρίζουμε, ὅτι τὸ πολὺ φαγητὸ καὶ τὸ πολὺ πιοτὸ κάνουν τὸν ἄνθρωπο ἀκάθαρτον, ξεσηκώνοντας ἐναντίον του τὰ σαρκικὰ πάθη γιὰ ἀσέλγεια. Διότι ἡ δύναμη τοῦ Σατανά, σύμφωνα μὲ τὸν Ἰώβ, βρίσκεται στὸ κέντρο τῆς κοιλίας. Ἀλλὰ ἐπειδὴ οἱ Φαρισαῖοι κατηγόρησαν τοὺς ἀποστόλους, ὅτι ἔτρωγαν μὲ ἄπλυτα χέρια, ἀπαντώντας ὁ Κύριος σ’ αὐτὲς τὶς κατηγορίες εἶπε· «Κάθε τί ποὺ μπαίνει ἀπὸ τὸ στόμα δὲν κάνει τὸν ἄνθρωπο ἀκάθαρτον, δηλαδὴ ἡ ἀκαθαρσία τῶν χεριῶν, τὴν ὁποία σεῖς παρατηρεῖτε, ἀλλὰ τὰ ἁμαρτήματα ποὺ βγαίνουν ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο, ἐκεῖνα τὸν κάνουν ἀκάθαρτον. Γι’ αὐτὸ προσθέτει· «Ἐνῶ τὸ νὰ τρώει μὲ λερωμένα χέρια, δὲν κάνει τὸν ἄνθρωπο ἀκάθαρτον». Ὡστόσο, ἂν καὶ μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ τὰ τρῶμε ὅλα, ὅμως δὲν μᾶς συμφέρουν ὅλα, σύμφωνα μὲ τὸν Ἀπόστολο· γιατὶ λέγει· «Ὅλα μοῦ ἐπιτρέπονται, ἀλλὰ δὲν μὲ συμφέρουν ὅλα», δηλαδὴ τὸ νὰ τρώγω καὶ νὰ πίνω. «Ἀλλὰ ἐγὼ δὲν θὰ ἀφήσω τίποτε νὰ μὲ κυριέψει». Δηλαδὴ δὲν πρέπει νὰ κυριευτῶ ἀπὸ τὶς τροφὲς καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιθυμία τους. Γιατὶ πολλοί, μὴ προσέχοντάς το αὐτὸ καὶ ἀποβλέποντας σ’ ἐκεῖνο, ὅτι δηλαδὴ οἱ ἄνθρωποι ἐπιτρέπεται καὶ νὰ τρῶνε καὶ νὰ πίνουν καὶ νὰ γεμίζουν τὴν κοιλιά τους, ἀφοῦ ὁ Θεὸς μᾶς ἔδωσε καὶ αὐτὰ ποὺ προέρχονται ἀπὸ τὴ γῆ καὶ ἀπὸ τὴ θάλασσα γιὰ νὰ τὰ ἀπολαμβάνουμε, ἀπὸ τὸν κορεσμὸ καὶ τὴν ἡδονὴ τῶν ὁποίων ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ βλαφτοῦμε ὄχι λίγο, λέγει γι’ αὐτά· «Οἱ τροφὲς εἶναι γιὰ τὴν κοιλιά, καὶ ἡ κοιλιὰ γιὰ τὶς τροφές. Ὁ Θεὸς ὅμως καὶ αὐτὴν καὶ ἐκεῖνες θὰ τὶς καταργήσει».

Κάθε νηστεία λοιπὸν καὶ κατάκλιση στὸ χῶμα καὶ σκληραγωγία ἀποτελοῦν δύο σκοποὺς τῆς εὐσέβειας. Ὁ ἕνας εἶναι οἱ ἄνθρωποι ποὺ δὲν ἀπόλαυσαν τὶς εὐχαριστήσεις τοῦ κόσμου αὐτοῦ, νὰ ἀπολαύσουν ἀντὶ γι’ αὐτὲς τὰ μελλοντικὰ ἀγαθά. Καὶ ὁ ἄλλος, μὲ τὴν ταπείνωση αὐτὴ τοῦ σώματος νὰ ταπεινωθοῦν μαζὶ καὶ ἡ ψυχὴ καὶ ὁ λογισμός, καὶ ἀφοῦ ταπεινωθεῖ ἡ ψυχή, ὁ ἄνθρωπος παρακαλεῖ τὸν Θεὸ μὲ πολλὴ κατάνυξη καὶ δέχεται συγχώρηση. Ἐὰν ὅμως κάποιος, ἐνῶ ἀποφεύγει τὰ κρέατα, τρέφει καὶ λιπαίνει τὸ σῶμα του μὲ ἄλλα φαγητὰ καὶ ποτά, ἂν καὶ νηστεύει, δὲν ὠφελεῖται καθόλου.

Πρέπει ὅμως νὰ γνωρίζουμε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ νηστεύουμε ὀκτὼ ἑβδομάδες κατὰ τὴν μεγάλη τεσσαρακοστή, ὅπως οἱ Ἀρειανοί, ποὺ ξεπερνοῦν τὸν ἀριθμὸ τῶν σαράντα ἡμερῶν ποὺ μᾶς δόθηκε ἀπὸ τὸν Κύριο, μὲ τὸ νὰ προσθέτουν μιὰ ἐπὶ πλέον ἑβδομάδα, μὴ ἀκούοντας τὸν Μωυσῆ ποὺ λέγει· «Καὶ νὰ τηρήσεις τὰ λόγια ποὺ παραγγέλλω. Νὰ μὴ προσθέσεις οὔτε νὰ ἀφαιρέσεις κάτι ἀπὸ αὐτά», καὶ τὸν συγγραφέα τῶν Παροιμιῶν «Νὰ μὴ προσθέσεις στὰ λόγια του, γιὰ νὰ μὴ σὲ ἐλέγξει κάποτε, καὶ ἀποδειχτεῖς ψεύτης», καὶ τὸν Βαπτιστή· «Νὰ μὴ κάνετε τίποτε περισσότερο ἀπὸ αὐτὸ ποὺ ἔχετε διαταχθεῖ νὰ κάνετε», καὶ τὸν Ἀπόστολο· «Ἐὰν ἐγὼ ἢ ἄγγελος ἀπὸ τὸν οὐρανὸ σᾶς κηρύττει κάτι διαφορετικὸ ἀπὸ αὐτὰ ποὺ σᾶς κηρύξαμε, νὰ εἶναι ἀφορισμένος». Αὐτὸ βέβαια ἔγινε καὶ ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς δημιουργίας. Ὁ Θεὸς εἶπε στὸν Ἀδάμ· «Αὐτὸ κάνε το, καὶ αὐτὸ νὰ μὴ τὸ κάνεις». Ἐκεῖνος ὅμως νομίζοντας τάχα ὅτι εὕρισκε κάτι περισσότερο, δὲν ἄκουσε, καὶ ἔχασε καὶ ἐκεῖνο ποὺ εἶχε. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ κάνουμε κόπο περισσότερον ἀπὸ τὴν ἐντολή, ἀλλὰ νὰ συμμορφωνόμαστε μὲ αὐτὰ ποὺ μᾶς παραδόθηκαν. Γιατί, ἂν πρέπει νὰ νηστεύουμε ὀκτὼ ἑβδομάδες, τότε δὲν πρέπει πιὰ νὰ ὀνομάζεται Τεσσαρακοστή, ἀλλὰ τεσσαρακοστή ἕβδομη. Ἡ Τεσσαρακοστὴ ὁλοκληρώνεται τὴν ἑορτὴ τῶν Βαΐων, ἐνῶ τὴ Μεγάλη ἑβδομάδα νηστεύουμε γιὰ τὸ πάθος τοῦ Κυρίου καὶ τοῦ Πάσχα, καὶ ὄχι γιὰ τὴν Τεσσαρακοστή. Εἶναι λοιπὸν αἱρετική, ὅπως εἰπώθηκε, αὐτὴ ἡ διδασκαλία καὶ ὄχι ὀρθόδοξη. Ὅπως καὶ ἄλλοι ἐπίσης ἀπὸ τοὺς Εὐσταθιανοὺς νηστεύουν τὴν Τεσσαρακοστὴ καὶ τὸ Σάββατο καὶ τὴν Κυριακή, σύμφωνα μὲ τὴ διδασκαλία τῶν λεγομένων Εὐσταθιανῶν καὶ Μαρκιωνιστῶν καὶ Λαμπετιανῶν καὶ Μασσαλιανῶν, οἱ ὁποῖοι ἐμφανίστηκαν κάποτε στὴν Παφλαγονία. Γιατὶ τὸ Σάββατο καὶ ἡ Κυριακὴ εἶναι μέρες ἅγιες καὶ γιορταστικές, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται κατ’ αὐτὲς νὰ νηστεύουμε. Γιατὶ τὸ Σάββατο εὐλογήθηκε ἐπειδὴ σταμάτησαν τὰ ἔργα τοῦ Θεοῦ, ἐνῶ ἡ Κυριακὴ ἁγιάστηκε λόγω τῆς ἀναστάσεως τοῦ Κυρίου.

Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς: Θα έδινα όλη μου τη ζωή για να ξαναζήσω μία ώρα στο Νταχάου.

Με αφορμή την εορτή του (5 Μαρτίου)


Όταν η Μίλιτσα Ζερνώφ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο συνάντησε τον άγιο Νικόλαο Βελιμίροβιτς στη Νέα Υόρκη, τον ρώτησε για την εμπειρία του στο φοβερό στρατόπεδο συγκέντρωσης των Ναζί στο Νταχάου.

«Σεβασμιώτατε, άραγε οι κακουχίες και οι στερήσεις στο στρατόπεδο συγκεντρώσεως στη ναζιστική Γερμανία κατά τον πόλεμο πνευματικά φονεύανε ή ξαναγεννούσαν τον άνθρωπο; Διότι, εγώ για παράδειγμα, γνώρισα ανθρώπους, και μάλιστα πιστούς, οι οποίοι στο στρατόπεδο δεν είχαν τη δύναμη να προσευχηθούν, επειδή όλες τους οι δυνάμεις ήταν συγκεντρωμένες στο ξεροκόμματο, στο κρεμμύδι, στο φλιτζάνι με το ζεστό νερό…».

Μού απάντησε:

- Στο στρατόπεδο γινόταν αυτό: κάθεσαι σε μία γωνιά και επαναλαμβάνεις μέσα σου -Κύριε, εγώ είμαι γη και σποδός. Κύριε παράλαβε την ψυχή μου!Και πάλι σε ανεβάζει ο Κύριος και εκεί βλέπεις τον Θεό πρόσωπο προς πρόσωπο. Και μετά λες: Κύριε, δεν αντέχω άλλο να σε βλέπω. Πάρε με ξανά πίσω. Και έπειτα σε κατεβάζει ξανά στην γη. Στην πραγματικότητα, θα έδινα όλη τη ζωή που μου απέμεινε, εάν αυτό ήταν δυνατόν, για μία ώρα παραμονής στο Νταχάου.

«Ο επίσκοπος σήκωσε τα μάτια του και με κοίταξε ίσια στα μάτια», διηγείται η Μίλιτσα. «Εγώ δεν μπόρεσα να αντέξω εκείνο το βλέμμα. Με κοίταζαν τα μάτια του ανθρώπου που συνάντησε το Θεό πρόσωπο προς πρόσωπο…».

Μού έλεγε και το εξής:

-Με πλησίαζαν οι δεσμοφύλακες και ειρωνικά με ρωτούσαν

-Πιστεύεις εσύ ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Θεός;

-Όχι, τους απαντούσα.

Τότε άρχιζαν να γελούν και να με ξαναρωτούν:

-Δηλαδή εσύ δεν πιστεύεις πλέον;

-Δεν πιστεύω πλέον, αλλά γνωρίζω, φώναζα με όλη μου τη δύναμη και εκείνοι εξαγριωμένοι έφευγαν την ίδια στιγμή.

Αργότερα ξανάρχιζαν την κουβέντα και ρωτούσαν:

-Εκείνος ο Ιησούς σου ήταν γιός μιάς Εβραιοπούλας;

-Όχι, τους απαντούσα.

-Τότε τίνος γιός ήταν;

-Υιός του Θεού, τους απαντούσα και εκείνοι δεν είχαν τι να μου πούν.

Ο Επίσκοπος Νικόλαος ήταν στύλος της σερβικής Εκκλησίας. Τώρα, μετά την κοίμησή του, που έγινε σαν σήμερα πριν 61 χρόνια, βλέπει συνεχώς το Θεό πρόσωπο προς πρόσωπο.

Η Πάφος δεν εκβιάζεται – Η Πάφος δεν ξεχνά – Η Πάφος απαιτεί δικαιοσύνη

Ο λαός της Πάφου αισθάνεται την ανάγκη να μιλήσει καθαρά, δημόσια και χωρίς φόβο.

Όχι με ψιθύρους, όχι με υπαινιγμούς, αλλά με λόγο ευθύ, γιατί η σιωπή πλέον θα ισοδυναμούσε με συνενοχή.

Ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Γεώργιος επιδιώκει να έρθει στην Πάφο για να λειτουργήσει, γνωρίζοντας πολύ καλά ότι ο λαός της πόλης δεν τον αποδέχεται και δεν συμμετέχει στις λειτουργίες του. Αντί να αναρωτηθεί γιατί, αντί να ακούσει τη φωνή της τοπικής Εκκλησίας και του ποιμνίου της, επέλεξε έναν άλλο δρόμο:

τον δρόμο της επικοινωνιακής χειραγώγησης, της στοχοποίησης και της συστηματικής απαξίωσης.

Εδώ και πάνω από έναν χρόνο, η γνωστή εφημερίδα Φιλελεύθερος φιλοξενεί επαναλαμβανόμενα άρθρα, τα οποία δεν πείθουν κανέναν αμερόληπτο αναγνώστη.

Παράλληλα, καταγγέλλουμε πρακτικές που προσβάλλουν όχι μόνο την Εκκλησία αλλά και τη νοημοσύνη των πιστών:

τηλεφωνήματα, προσωπικές παρεμβάσεις, εκκλήσεις να «μαζευτεί κόσμος», να στηθούν εικόνες, φωτογραφίες και βίντεο, ώστε να παρουσιαστεί μια τεχνητή πραγματικότητα – ότι δήθεν «όλα είναι καλά» και ότι ο λαός της Πάφου επιθυμεί αυτό που στην πράξη απορρίπτει.

Η Πάφος, όμως, δεν είναι σκηνικό.

Δεν είναι φωτογραφία.

Δεν είναι βίντεο.

Είναι ζωντανή Εκκλησία.

Και το μήνυμα είναι ξεκάθαρο, ενωμένο και αδιαπραγμάτευτο:

Δεν θέλουμε επικοινωνιακές παραστάσεις.

Δεν θέλουμε επιβεβλημένες παρουσίες.

Δεν θέλουμε διχασμό και συκοφαντία.

Θέλουμε πίσω τον Μητροπολίτη μας.

Θέλουμε πίσω τον άξιο ποιμένα μας.

Θέλουμε πίσω τον Τυχικό.

Η μαζική αποχή από τις λειτουργίες του Αρχιεπισκόπου στην Πάφο δεν είναι τυχαία. Είναι μήνυμα. Είναι στάση. Είναι συνείδηση. Και όσο αυτό το μήνυμα αγνοείται, τόσο βαθαίνει το ρήγμα μεταξύ διοίκησης και λαού.

Καλούμε τον Αρχιεπίσκοπο να σταματήσει να πολεμά την Πάφο μέσω τρίτων και να ακούσει, επιτέλους, την ίδια την Πάφο.

Η Εκκλησία δεν χτίζεται με άρθρα, ούτε με στημένες εικόνες, αλλά με αλήθεια, ταπείνωση και δικαιοσύνη.

Ο λαός της Πάφου δεν ξεχνά.

Ο λαός της Πάφου δεν εκβιάζεται.

Ο λαός της Πάφου απαιτεί σεβασμό.

Ο Λαός της Πάφου

Κανονική και Νομική Τεκμηρίωση για το Δεύτερο Έκκλητο του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού.

 

Η υπόθεση του Μητροπολίτη Πάφου Τυχικού αποτελεί σήμερα ένα από τα πλέον σημαντικά ζητήματα στην Εκκλησία της Κύπρου, καθώς συνδυάζει πτυχές κανονικού δικαίου, συνοδικότητας, δικαίου διαδικασίας και της σχέσης μεταξύ Τοπικών Εκκλησιών και του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Ο Μητροπολίτης Τυχικός υπέβαλε **δεύτερο έκκλητο προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο», με ημερομηνία κατάθεσης στις 21 Ιανουαρίου 2026, κατά της απόφασης της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου της 8ης Ιανουαρίου 2026, με την οποία του επιβλήθηκε αργία επ’ αόριστον. Η προσφυγή αυτή αφορά επίσης και την επανεξέταση της αρχικής συνοδικής απόφασης της 22ης Μαΐου 2025, με την οποία η Ιερά Σύνοδος είχε αποφασίσει την έκπτωσή του από τη Μητρόπολη Πάφου και την αφαίρεση των καθηκόντων του.

Αυτό το δεύτερο έκκλητο αποτελεί το υψηλότερο ένδικο μέσο που προβλέπεται από τον Καταστατικό Χάρτη της Εκκλησίας της Κύπρου, όπως αυτός συνδέεται με την εκκλησιαστική παράδοση της Ορθοδόξου Εκκλησίας και τους Ιερούς Κανόνες που διέπουν τις διαδικασίες προσφυγής αρχιερέων σε ανώτερες εκκλησιαστικές αρχές.

Η ύπαρξη αυτού του ένδικου μέσου αντανακλά την κανονική αρχή της δικαιοσύνης και της συνοδικότητας: όταν ένας ιεράρχης προβαίνει σε προσφυγή για σοβαρά ζητήματα διαδικασίας ή ουσίας αποφάσεων, η Εκκλησία οφείλει να σεβαστεί την εξέταση του θέματος από την ανώτερη αρχή προς την οποία ασκείται η προσφυγή.

…………………………………

Η Φύση και Το Κανονικό Αποτέλεσμα του Έκκλητου

Στην εκκλησιαστική δικαιοδοσία της Ορθόδοξης Εκκλησίας, η άσκηση έκκλητου δεν είναι απλώς μια γραφειοκρατική διαδικασία, αλλά θεσμικό δικαίωμα και θεμελιώδης κανονική διαδικασία που διασφαλίζει την ορθή εφαρμογή των Ιερών Κανόνων και των κανονικών δικαιωμάτων των ιεραρχών.

Το δεύτερο έκκλητο του Τυχικού: