Η ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (2016) (Συνοπτική παρουσίαση)

 

ΠΩΣ ΟΔΗΓΗΣΑΝ 

ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ 

ΚΑΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ 

ΣΤΗΝ ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΗΣ 

ΚΡΗΤΗΣ ΕΡΗΜΗΝ ΤΟΥ ΠΙΣΤΟΥ 

ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΛΑΟΥ;

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Η Σύνοδος της Ορθοδόξου Εκκλησίας (Κρήτη, 2016) δεν υπήρξε απλώς μια γραφειοκρατική διαδικασία δεκαετιών, αλλά η συστηματική και ασυγχώρητη προδοσία της Συνοδικής φύσεως της Ορθοδοξίας. Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του προβληματισμού, των θεμάτων και της θεολογικής γλώσσας έπαιξαν οι Γενικές Συνελεύσεις του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ).

Η Εκκλησιολογική Εκτροπή: Από το ΠΣΕ στην Κρήτη

Οι συνελεύσεις του λεγόμενου «Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών» (ΠΣΕ) δεν υπήρξαν αθώες ή απλές ιστορικές συναντήσεις. Αποτέλεσαν το εργαστήριο όπου κυοφορήθηκε και συστηματικά καλλιεργήθηκε μια νόθα, εκφυλισμένη και επικίνδυνη «νέα εκκλησιολογία», η οποία τελικά διολισθύησε και επιβλήθηκε θεσμικά στη λεγόμενη «Αγία και Μεγάλη Σύνοδο» της Κρήτης.

Αυτή η αλλοτριωμένη εκκλησιολογία συνιστά ευθεία άρνηση της Παραδόσεως των Αγίων Πατέρων, στηριζόμενη στους εξής πυλώνες:

• Αναγνώριση «Εκκλησιαστικότητας» στην Αίρεση: Τολμά να αποδίδει «εκκλησιαστικά στοιχεία», «εκκλησιαστικότητα» ή ακόμα και τον τίτλο της «Εκκλησίας» σε κακόδοξες, εκτός της Μίας Εκκλησίας, συσπειρώσεις, νοθεύοντας τα όρια της Σωτηρίας.
• Διφορούμενος και Συμβιβαστικός Λόγος: Χρησιμοποιεί σκοπίμως μια ασαφή, «διπλωματική» και διφορούμενη γλώσσα, η οποία σχεδιάστηκε για να συγκαλύπτει τις δογματικές διαφορές, να εξισώνει την Αλήθεια με το ψεύδος και να περιπαίζει το αισθητήριο του πιστού λαού.
• Θεσμοθέτηση της «Ομοφωνίας» με τους Ετεροδόξους: Υποτάσσει την Ορθόδοξη μαρτυρία στις διαδικασίες και τους συμβιβασμούς της «ομοφωνίας» με τους αιρετικούς, λες και η Αλήθεια της Πίστεως είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης ή δημοκρατικής ψηφοφορίας.
• Ένοχη Σιωπή προς τη «Θεωρία των Κλάδων»: Αποφεύγει συστηματικά και με δειλία να καταδικάσει απερίφραστα την κακόδοξη «Θεωρία των Κλάδων», ανεκτική στην πλάνη ότι η Μία Εκκλησία έχει διασπαστεί σε ατελή κομμάτια.
• Διολίσθηση στον Διαθρησκειακό Συγκρητισμό: Επεκτείνει τον οικουμενιστικό κατήφορο σε «διαλόγους» με αλλόθρησκες παραδόσεις, απεμπολώντας το μοναδικό και αποκλειστικό Σωτηριολογικό μήνυμα του Εσταυρωμένου και Αναστάντος Χριστού.
• Άρνηση της Μοναδικότητας της Ορθοδοξίας: Αποτυγχάνει τραγικά να ομολογήσει με παρρησία, σαφήνεια και αγιοπατερικό σθένος ότι η Ορθόδοξος Εκκλησία είναι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία του Χριστού, εκτός της οποίας δεν υπάρχει ούτε πλήρης Χάρις ούτε Αλήθεια.

 

 

Συνοπτική παρουσίαση της επίδρασης κάθε μιας συνέλευσης του Π.Σ.Ε στη  Σύνοδο της Κρήτης.

1. Άμστερνταμ (1948): Η θεσμική εμπλοκή

Η Συνέλευση του Άμστερνταμ αποτέλεσε την απαρχή της ορθόδοξης παρουσίας στο ΠΣΕ και έθεσε τα θεμέλια για την ανάγκη εσωτερικής συνεννόησης μεταξύ των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Σύμφωνα με το κείμενο, το Άμστερνταμ (1948) εγκαινίασε τη θεσμική εμπλοκή στον διαχριστιανικό διάλογο, ενώ η Κρήτη (2016) προσέφερε τη συνοδική «νομιμοποίηση» αυτής της τακτικής. Με άλλα λόγια, ό,τι ξεκίνησε ως θεσμική συμμετοχή το 1948, η Σύνοδος της Κρήτης το μετέτρεψε σε επίσημη συνοδική απόφαση.

 

2. Τορόντο (1950): Η «κεφαλαιώδους σημασίας» Δήλωση

Η Συνέλευση του Τορόντο (1950) συντάχθηκε με τίτλο «Η Εκκλησία, αι Εκκλησίαι και το Παγκόσμιον Συμβούλιον Εκκλησιών», προκειμένου να λύσει τις παρεξηγήσεις που είχαν δημιουργηθεί μετά την ίδρυση του ΠΣΕ. Τα βασικά σημεία της Δήλωσης του Τορόντο που θεωρούνται ότι προάγουν τον Οικουμενισμό είναι:

• Η αναγνώριση εκκλησιαστικότητας εκτός της Ορθοδοξίας.
• Η σχετικοποίηση της «Μίας» Εκκλησίας.
• Η υποστήριξη της βαπτισματικής θεολογίας, όπου τα όρια της Εκκλησίας ταυτίζονται με τα όρια του βαπτίσματος.
• Η εισαγωγή της έννοιας των «πνευματικών σχέσεων» για να «οικοδομηθεί το Σώμα του Χριστού».

Το κείμενο σημειώνει ότι η Δήλωση του Τορόντο χαρακτηρίστηκε ως «κεφαλαιώδους σημασίας» για την ορθόδοξη συμμετοχή στο ΠΣΕ, και η Σύνοδος της Κρήτης (2016) την επικύρωσε συνοδικά, αναφερόμενη ρητά στις εκκλησιολογικές προϋποθέσεις του εν λόγω κειμένου ως καθοριστικές για τη στάση της Ορθοδοξίας απέναντι στον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο.

3. Έβανστον (1954): Η συνέχεια του διαλόγου

Η Συνέλευση του Έβανστον ήταν η δεύτερη κατά σειρά, με τη συμμετοχή 161 Εκκλησιών-μελών από 48 χώρες. Το γενικό θέμα ήταν «Ο Χριστός, η Ελπίδα του Κόσμου». Οι Ορθόδοξοι, αρνούμενοι να υπερψηφίσουν το κεντρικό κείμενο επειδή εξέφραζε κυρίως την προτεσταντική θεολογία, κατέθεσαν δική τους «Ειδική Ορθόδοξη Δήλωση», τονίζοντας ότι η πλήρης ενότητα της Εκκλησίας υπάρχει ήδη στην Ορθόδοξη Εκκλησία ως τη «Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία». Η Συνέλευση αυτή ανέδειξε την άμεση ανάγκη διαμόρφωσης κοινής πανορθόδοξης στάσης, γεγονός που επέσπευσε τις διαδικασίες για τη σύγκληση των Πανορθόδοξων Διασκέψεων της Ρόδου.

 

4. Νέο Δελχί (1961): Ο θεμέλιος λίθος της Συνόδου της Κρήτης

Η Συνέλευση του Νέου Δελχί (1961) αποτελεί έναν ιστορικό σταθμό, καθώς σηματοδότησε την επίσημη είσοδο του Πατριαρχείου της Μόσχας και άλλων Εκκλησιών από το ανατολικό μπλοκ στο ΠΣΕ. Αυτή η εξέλιξη κατέστησε επιτακτική την ανάγκη σύγκλησης Πανορθόδοξων Διασκέψεων.

 Η Συνέλευση του Νέου Δελχί (1961) υπήρξε ο θεμέλιος λίθος της Συνόδου της Κρήτης (2016)». Έδωσε το έναυσμα για την έναρξη της προσυνοδικής πορείας, διαμόρφωσε το θεολογικό πλαίσιο εκπροσώπησης στο ΠΣΕ και τροφοδότησε τη διατύπωση των κρίσιμων άρθρων (16–21) που καθόρισαν τη στάση της σύγχρονης Ορθοδοξίας. Όσα συμφωνήθηκαν σιωπηρά ή πρακτικά στο Νέο Δελχί το 1961, η Σύνοδος της Κρήτης τα μετέτρεψε σε επίσημο συνοδικό κείμενο το 2016 (άρθρα 16–21), δίνοντας εκκλησιολογικό «άλλοθι» στη συμμετοχή της Ορθοδοξίας στο ΠΣΕ.

5. Ουψάλα (1968): Η σφραγίδα της νοοτροπίας

Η 4η Γενική Συνέλευση του ΠΣΕ στην Ουψάλα (1968) θεωρείται μία από τις πιο καθοριστικές συνελεύσεις, καθώς σηματοδότησε τη στροφή του ΠΣΕ προς τα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα της εποχής. Το κείμενο της Κρήτης  «ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΙΠΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΟΣΜΟ» φέρει ακέραια τη σφραγίδα της νοοτροπίας της Ουψάλας  όπως φαίνεται παρακάτω:

·         Στην Ουψάλα εμπεδώθηκε η ιδέα ότι οι προτεσταντικές ομολογίες αποτελούν τμήματα της ίδιας Χριστιανοσύνης. Το κείμενο των «Σχέσεων» στην Κρήτη (παράγραφοι 6 και 16) έκανε λόγο για «ετερόδοξες Εκκλησίες» και «ιστορικές ονομασίες Εκκλησιών». Η Κρήτη υιοθέτησε τη γραμμή της Ουψάλας, υποβιβάζοντας την Ορθοδοξία από Μία και Μοναδική Εκκλησία σε «μία από τις πολλές Εκκλησίες».

·         Μετά το 1968, το ΠΣΕ κατέστη ο κεντρικός μηχανισμός προώθησης του διαχριστιανικού συγκρητισμού. Στην παράγραφο 17, η Σύνοδος της Κρήτης χαρακτήρισε τη συμμετοχή της Ορθοδοξίας στο ΠΣΕ ως «ουσιαστική παράμετρο» των σχέσεών της με τον χριστιανικό κόσμο, δίνοντας ουσιαστικά «συνοδική βούλα» σε έναν θεσμό που γεννήθηκε και διαμορφώθηκε στην Ουψάλα από προτεσταντικές βάσεις.

·         Αντικαταστάθηκε το αγιοπατερικό αίτημα για επιστροφή των αιρετικών μέσω μετανοίας στην Ορθοδοξία, με την έννοια της «αμοιβαίας κατανοήσεως» και της «κοινής διακονίας». Το κείμενο της Κρήτης εστιάζει στην «αποκατάσταση της ενότητας» μέσω διμερών διαλόγων, χωρίς να αξιώνει ρητά την αποκήρυξη των πλανών, θυμίζοντας την οριζόντια τακτική της Ουψάλας.

 

6. Ναϊρόμπι (1975): Η «συνοδική κοινωνία» και η πολιτικοποίηση

Η Ε' Γενική Συνέλευση του ΠΣΕ (Ναϊρόμπι, 1975) με θεματικό άξονα «Ο Χριστός ελευθερώνει και ενώνει» αποτέλεσε τη συνέχεια του πνεύματος της Ουψάλας. Το κείμενο εντοπίζει σημαντικές ομοιότητες μεταξύ Ναϊρόμπι και Κρήτης, ιδιαίτερα γύρω από τις έννοιες της συνοδικότητας, της κοινωνίας, του διαλόγου και της χριστιανικής ενότητας.

Το πιο χαρακτηριστικό σημείο του Ναϊρόμπι είναι η έννοια της «conciliar fellowship» (συνοδικής κοινωνίας), όπου «η μία Εκκλησία πρέπει να νοείται ως μία συνοδική κοινωνία τοπικών Εκκλησιών». Αυτή η λογική παρουσιάζει την ενότητα ως κοινωνία διαφόρων τοπικών Εκκλησιών που καλούνται να ζουν και να μαρτυρούν από κοινού. Μια αντίληψη που απέχει πολύ από την κλασική Ορθόδοξη θέση ότι η Εκκλησία είναι ήδη ΜΙΑ.

Στο Ναϊρόμπι η συνοδική κοινωνία παρουσιάζεται ως τρόπος έκφρασης της ενότητας των χριστιανικών Εκκλησιών, ενώ στην Κρήτη η συνοδικότητα παρουσιάζεται πρωτίστως ως στοιχείο της ζωής της ήδη υπάρχουσας Ορθοδόξου Εκκλησίας. Ωστόσο, και στα δύο κείμενα η συνοδικότητα συνδέεται στενά με την ενότητα και την εκκλησιαστική ζωή, μετατοπίζοντας την εκκλησιολογική προτεραιότητα από την  ενότητα της Μίας Εκκλησίας σε μια διαδικαστική, διαλογική σύνθεση.

Πρώτα Συμπεράσματα: Η Συνοδική Νομιμοποίηση της Αποστασίας Από τη συνοπτική αυτή επισκόπηση απογυμνώνεται πλήρως η αλήθεια: η λεγόμενη «Σύνοδος της Κρήτης» (2016) ουδόλως υπήρξε μια αυτόνομη ή θεόπνευστη θεολογική πρωτοβουλία. Αντιθέτως, απετέλεσε τη θεσμική υποταγή, τη συνοδική σφράγιση και την απροκάλυπτη ενσωμάτωση όλων των κακόδοξων αποφάσεων που είχαν προηγηθεί στα «μαγειρεία» των Γενικών Συνελεύσεων του αιρετίζοντος ΠΣΕ: Άμστερνταμ: Έδωσε τη θεσμική αφετηρία για την εμπλοκή των Ορθοδόξων στον οικουμενιστικό λαβύρινθο. Τορόντο: Έθεσε τις αντικανονικές εκκλησιολογικές προϋποθέσεις, τις οποίες η Κρήτη ήρθε ανερυθρίαστα να επικυρώσει. Νέο Δελχί: Αποτέλεσε τον «θεμέλιο λίθο» της εκτροπής, μετατρέποντας τις σιωπηρές συμβατικότητες και τους θεολογικούς συμβιβασμούς σε δήθεν συνοδικό κείμενο. Ουψάλα: Εμφύσησε το δηλητήριο του ισοπεδωτικού συγκρητισμού, υποβιβάζοντας την Ακέραια Ορθοδοξία στο επίπεδο «μίας ακόμα εκκλησίας» ανάμεσα στις δεκάδες των αιρέσεων. Ναϊρόμπι: Εισήγαγε την παραπλανητική «συνοδική κοινωνία» ως ένα νόθο, ετεροκίνητο εναλλακτικό μοντέλο ενότητας, ξένο προς την αγιοπατερική διδασκαλία. Κατά συνέπεια: Η «νέα εκκλησιολογία» της Συνόδου της Κρήτης δεν συνιστά σε καμία περίπτωση οργανική συνέχεια της Ορθοδόξου Παραδόσεως, αλλά την επίσημη, θεσμική εισαγωγή του οικουμενιστικού συγκρητισμού στο σώμα της Εκκλησίας. Πρόκειται για μια πρωτοφανή απόπειρα νομιμοποίησης μιας πορείας εκτροπής, η οποία διαμορφώθηκε πλήρως εκτός των Ιερών Κανόνων και των ορίων της Ορθοδόξου Εκκλησιολογίας.

 

 

(ΙΑ) Η Δέκατη (Ι) Σύναξη του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών στο Πουσάν (2013).

 

ΠΩΣ ΟΔΗΓΗΣΑΝ 

ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ 

ΚΑΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ 

ΣΤΗΝ ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΗΣ 

ΚΡΗΤΗΣ ΕΡΗΜΗΝ ΤΟΥ ΠΙΣΤΟΥ 

ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΛΑΟΥ;

ΜΕΡΟΣ ΙΑ 

Εισαγωγικά.

Η Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών στο Μπουσάν της Κορέας το 2013 αποτέλεσε τον τελευταίο κομβικό σταθμό πριν από τη Σύνοδο της Κρήτης. Με το συνοπτικό άρθρο που θα  ακολουθήσει , ολοκληρώνεται το πρώτο μέρος της ερευνητικής μας εργασίας με τίτλο: «ΠΩΣ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΣΤΗΝ ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ, ΕΡΗΜΗΝ ΤΟΥ ΠΙΣΤΟΥ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΛΑΟΥ».

Το δεύτερο και το τρίτο μέρος που θα ακολουθήσουν στη συνέχεια, επικεντρώνονται στους θεολογικούς διαλόγους και στις ποικίλες συνεδριάσεις που προηγήθηκαν της Συνόδου της Κρήτης, αποκαλύπτοντας τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκαν τα τελικά κείμενα και οι αποφάσεις της.

Η εργασία αυτή αποτελεί καρπό πολυετούς και συστηματικής έρευνας, με  σκοπό να παρουσιάσει με τρόπο σαφή,τεκμηριωμένο και εκλαϊκευμένο το πώς οδηγήθηκε η Ορθοδοξία σε μια εκκλησιολογικά αιρετική Σύνοδο, ερήμην του πιστού ορθοδόξου λαού.

Κατά τη διάρκεια της ερευνητικής μας πορείας αντιμετωπίσαμε σημαντικές δυσκολίες. Χρησιμοποιήσαμε ως πρωτογενή πηγή την επίσημη ιστοσελίδα του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών, όπου βρίσκονται κατατεθειμένα τα πολυσέλιδα πορίσματα των συνεδριάσεων. Η αποκωδικοποίηση αυτών των κειμένων απαιτούσε την παράλληλη μελέτη και διασταύρωση πληθώρας εξειδικευμένων εργασιών, ώστε να οδηγηθούμε σε ασφαλή και αδιάσειστα συμπεράσματα. Οι επιμέρους βιβλιογραφικές πηγές έχουν ήδη μνημονευθεί σε κάθε άρθρο, ενώ η πλήρης συμπληρωματική βιβλιογραφία θα παρατεθεί στο τέλος του συνοπτικού άρθρου.

π.Δ.Α

------------------------------------------------------------------------------

Η Σύναξη του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ) που πραγματοποιήθηκε στο Πουσάν της Νότιας Κορέας (30 Οκτωβρίου – 8 Νοεμβρίου 2013) . Πριν από το Πουσάν, τον Οκτώβριο του 2012 (στην Κω), πραγματοποιήθηκε η Διαορθόδοξη Προ-Συνελευσιακή Διαβούλευση , με πρωτοβουλία του ΠΣΕ και υπό την προεδρία του Μητροπολίτη Γενναδίου Σασίμων. Συμμετείχαν 37 ιεράρχες, κληρικοί, πανεπιστημιακοί, λαϊκοί και νέοι από τις Ανατολικές και Μια Φυλές Ορθοδόξων Εκκλησιών. Η διαβούλευση αυτή εξέτασε:

• Τη συμμετοχή των Ορθοδόξων στις επιτροπές του ΠΣΕ (Πίστεως και Τάξεως, Ιεραποστολής, Διεθνών Υποθέσεων).
• Τη συνεργασία με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία και τις Πεντηκοστιανές Εκκλησίες.
• Την ανάγκη επιστροφής στη διδασκαλία της πρώιμης Εκκλησίας και πατρική ερμηνεία των Γραφών.
• Την καταδίκη του προσηλυτισμού.
• Τη σημασία της Δήλωσης του Τορόντο (1950) και της Ειδικής Επιτροπής για την Ορθόδοξη Συμμετοχή στο ΠΣΕ.

---

Α΄. Το ΠΣΕ και η Σύναξη του Πουσάν: Ιστορικό πλαίσιο και αποφάσεις

1. Το πλαίσιο της Συνάξεως

Η Σύναξη του Πουσάν συγκεντρώθηκε υπό τον γενικό τίτλο «Θεέ της ζωής, οδήγησέ μας στη δικαιοσύνη και στην ειρήνη». Η επιλογή του τόπου δεν ήταν τυχαία: η Ασία, ως ήπειρος θρησκευτικής πολυμορφίας και ταχείας οικονομικής ανάπτυξης, προσέφερε το κατάλληλο υπόβαθρο για τη συζήτηση περί διαθρησκειακού διαλόγου, κοινωνικής δικαιοσύνης και οικολογικής ευθύνης. Για την Ορθοδοξία, η συμμετοχή σε αυτή τη Σύναξη είχε διττή σημασία: αφενός επιβεβαίωνε τη διαχρονική δέσμευσή της στον οικουμενικό διάλογο, αφετέρου επανέφερε στο προσκήνιο παλαιότερες εντάσεις σχετικά με την εκκλησιολογική ταυτότητα και τα όρια της οικουμενικής συνεργασίας.

2. Οι κεντρικές αποφάσεις και το κείμενο «Μαζί στο δρόμο»

Το κείμενο «Μαζί στο δρόμο»  που υιοθετήθηκε στο Πουσάν αποτέλεσε έναν νέο πνευματικό οδηγό για την οικουμενική κίνηση. Τα κύρια σημεία του, από ορθόδοξη σκοπιά, φαίνονται παρακάτω:

α)  Το κείμενο προέβαλε μια ευρεία εκκλησιολογική αντίληψη, στην οποία η έννοια της «Εκκλησίας» επεκτεινόταν πέραν των ορίων της ιστορικής και κανονικής Ορθοδοξίας. Η χρήση όρων όπως «εκκλησιολογία της ζωής» και «κοινότητα ζωής» δημιούργησε ανησυχίες μεταξύ ορισμένων ορθοδόξων κύκλων ότι υποβαθμιζόταν η σημασία της μυστηριακής ενότητας και της ευχαριστιακής κοινωνίας ως κριτηρίων εκκλησιαστικότητας.

β) Η έντονη έμφαση στον διάλογο με άλλες θρησκείες (ιδίως τον βουδισμό, τον ινδουισμό και τον κινεζικό λαϊκό πολιτισμό) προκάλεσε αντιδράσεις σε όσους υποστήριζαν ότι ο χριστιανικός οικουμενισμός δεν πρέπει να συγχέεται με τον θρησκευτικό συγκρητισμό. Η διατύπωση ότι «το Πνεύμα εργάζεται και έξω από τα όρια της Εκκλησίας» αποτέλεσε σημείο ιδιαίτερης θεολογικής διαμάχης.

γ) Η σύνδεση της οικουμενικής μαρτυρίας με ζητήματα κοινωνικής δικαιοσύνης, οικολογίας και ειρήνης βρήκε ευρύτερη αποδοχή, καθώς συνέπιπτε με την πατερική παράδοση της Ορθοδοξίας για τη διακονία στον πλησίον και τη φροντίδα της κτίσεως.

Β΄. Οι οικουμενιστικές αποφάσεις: Θεολογική αξιολόγηση

1. Το ζήτημα της «εκκλησιολογίας του ΠΣΕ»

Από την ίδρυση του ΠΣΕ (1948) μέχρι σήμερα, η Ορθόδοξη Εκκλησία βρίσκεται σε μια διαρκή εσωτερική συζήτηση σχετικά με τη φύση της συμμετοχής της. Η Τοροντική Διακήρυξη (1950) είχε διατυπώσει την αρχή ότι η συμμετοχή στο ΠΣΕ δεν συνεπάγεται αναγνώριση των άλλων μελών ως Εκκλησιών «κατά την αυστηρή έννοια του όρου».[^1] Ωστόσο, η πρακτική της συνύπαρξης σε κοινές συνεδριάσεις, λειτουργίες και προσευχές δημιούργησε μια de facto εκκλησιολογική σύγχυση.

Στο Πουσάν, η κατάσταση επιδεινώθηκε από το γεγονός ότι οι ορθόδοξοι αντιπρόσωποι συμμετείχαν σε εκδηλώσεις όπου η προσευχή γινόταν «αδιακρίτως», χωρίς σαφή διαχωρισμό μεταξύ ορθοδόξων και ετεροδόξων. Αυτό προκάλεσε την έντονη αντίδραση συντηρητικών κύκλων, οι οποίοι επικαλέστηκαν τις αποφάσεις προηγούμενων Ορθοδόξων Συνόδων (π.χ. την Εγκύκλιο του 1848 και τις αποφάσεις του 1895) που απαγόρευαν την κοινή προσευχή με αιρετικούς ή σχισματικούς.

2. Η στάση των ορθοδόξων Εκκλησιών

Η στάση των ορθοδόξων Εκκλησιών απέναντι στο Πουσάν δεν ήταν ενιαία:

• Η Εκκλησία της Ελλάδος και το Οικουμενικό Πατριαρχείο υποστήριξαν τη συμμετοχή, θεωρώντας ότι η παρουσία της Ορθοδοξίας στο ΠΣΕ είναι αναγκαία για τη μαρτυρία της αληθείας σε παγκόσμιο επίπεδο.
• Η Εκκλησία της Ρωσίας και άλλες τοπικές Εκκλησίες εξέφρασαν επιφυλάξεις, υποστηρίζοντας ότι το ΠΣΕ είχε απομακρυνθεί από τον αρχικό του στόχο και είχε ενσωματώσει στοιχεία συγκρητιστικά.
• Οι παραδοσιακοί  κύκλοι αποχώρησαν ή αρνήθηκαν να συμμετάσχουν, θεωρώντας ότι η οικουμενική κίνηση συνιστά «παναιρέσεως όψιν» και απειλή για την ορθόδοξη εκκλησιολογία.

 

Οι συμμετέχοντες στο Πουσάν

Πηγές Οι πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για την άντληση των πληροφοριών σχετικά με τη συμμετοχή του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ελλάδος στη 10η Συνέλευση του Πουσάν (2013) και άλλα συναφή θέματα είναι οι εξής: [^1]: Encountering the God of life: report of the 10th assembly of the World Council of Churches, Busan, Republic of Korea, from 30 October to 8 November 2013 — Η επίσημη έκθεση της 10ης Συνέλευσης του ΠΣΕ. [^2]: PRESS BULLETIN regarding the 10th WCC General Assembly — Επίσημο ενημερωτικό δελτίο της Εκκλησίας της Ελλάδος (Ecclesia.gr). [^3]: «Επίσημον Δελτίον της Εκκλησίας της Ελλάδος» — Περιοδικό ΕΚΚΛΗΣΙΑ, τεύχος 9, Οκτώβριος 2023. [^4]: Orthodox Handbook on Ecumenism – Resources for Theological Education (2013), Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου. [^5]: From Lyon to Budapest – Conference of European Churches (CEC), περίοδος 2009–2012. [^6]: Orthodox Reflections on the Way to Karlsruhe (2022), ΠΣΕ. [^7]: Resource Book – World Council of Churches 11th Assembly, Karlsruhe, Germany 2022. [^8]: Στυλιανός Χ. Τσομπανίδης, «Η Εκκλησία δεν ζει για τον εαυτό της», Ακαδημία Θεολογικών Σπουδών Βόλου. [^9]: Eco-Theology, Climate Justice and Food Security, Repositorio Digital CLACSO. [^10]: «Assembly renews churches' commitment towards justice and peace», άρθρο για τη Σύναξη του Πουσάν.

 

ΑΝΤΙΠΡΟΣΩΠΕΙΕΣ ΑΝΑ ΕΚΚΛΗΣΙΑ Α. Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως Επίσημοι αντιπρόσωποι (delegates) και στελέχη: Μητροπολίτης Σασίμων Γεννάδιος (Λυμούρης) — Αντιπρόεδρος (Vice-Moderator) της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΣΕ Μητροπολίτης Προύσης Ελπιδοφόρος (νυν Αμερικής) — Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής Επίσκοπος Πατάρων Ιωσήφ (Bosch) — Βοηθός Επίσκοπος Αρχιεπισκοπής Μπουένος Άιρες και Νοτίου Αμερικής Καθηγήτρια Δήμητρα Κούκουρα — Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και της Επιτροπής Επιχειρήσεων Δρ Λουκάς Ανδριανός — Στέλεχος (Μαδαγασκάρη / Ελλάδα), ομιλητής στην ολομέλεια Πρωτοπρεσβύτερος Εμμανουήλ Κλάψης — Αντιπρόσωπος Αρχιμανδρίτης Θεόδωρος Μεϊμάρης — Αντιπρόσωπος Πρωτοπρεσβύτερος Κωνσταντίνος Κενανίδης — Αντιπρόσωπος Πρωτοπρεσβύτερος Χρυσόστομος Νάσσης — Αντιπρόσωπος Αρχιμανδρίτης Daniel Na — Αντιπρόσωπος Δρ Perry Hamalis — Αντιπρόσωπος Δρ Ξανθή Μόρφη — Αντιπρόσωπος Μαγ. Εμμανουέλα Λαρεντζάκη — Αντιπρόσωπος Κυρία Ιόλη Κυμιατζή — Αντιπρόσωπος Αδελφή Αγαθή Paik — Αντιπρόσωπος Στελέχη του ΠΣΕ και άλλοι ρόλοι: Γεώργιος Λεμόπουλος — Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας του ΠΣΕ Κυριακή Αυτζή — Στέλεχος του ΠΣΕ Γεώργιος Βλαντής — Μέλος της Επιτροπής Λατρείας (Assembly Worship Planning Committee) Αικατερίνη Πεκρίδου — Συμμετέχουσα στο GETI (Global Ecumenical Theological Institute) Β. Εκκλησία της Ελλάδος Μέλη της αντιπροσωπείας: Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος — Επικεφαλής της αντιπροσωπείας Μητροπολίτης Θερμοπυλών Ιωάννης — Μέλος αντιπροσωπείας Επίσκοπος Διαυλείας Γαβριήλ (νυν Μητροπολίτης Νέας Ιωνίας) — Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής Αρχιμανδρίτης Ιγνάτιος Σωτηριάδης (νυν Επίσκοπος Σαλώνων) — Σύμβουλος της Αντιπροσωπείας στην Ε.Ε. Πρωτοπρεσβύτερος Αδαμάντιος Αυγουστίδης — Μέλος αντιπροσωπείας Καθηγητής Γεώργιος Μαρτζέλος — Μέλος αντιπροσωπείας Καθηγητής Στυλιανός Τσομπανίδης — Μέλος της Επιτροπής Υποψηφιοτήτων (Nominations Committee) Καθηγήτρια Μαρίνα Κολοβοπούλου — Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής Κυρία Αικατερίνη Βούλγαρη — Μέλος αντιπροσωπείας Ειδικοί σύμβουλοι: Δρ Ελένη Κασσελούρη-Χατζηβασιλειάδη — Σύμβουλος (Βιβλική θεολόγος), προετοίμασε τη μελέτη για την 3η Βιβλική Μελέτη της Συνέλευσης

 

 

Λοιπές Ανατολικές Ορθόδοξες Εκκλησίες

Πατριαρχείο Αντιοχείας Πατριάρχης Ιωάννης Ι΄ — Εκλέχθηκε ένας από τους Προέδρους του ΠΣΕ. Αρχιμανδρίτης Jack Khalil — Συμμετείχε στις εργασίες και εξέφρασε θεολογικές επιφυλάξεις. Anne Glynn-Mackoul — Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής και εισηγήτρια της Επιτροπής Δημόσιων Θεμάτων. Εκκλησία της Ρωσίας (Πατριαρχείο Μόσχας) Μητροπολίτης Ιλαρίων (Αλφέγεφ) Βολοκολάμσκ — Κεντρικός ομιλητής στην ολομέλεια. Πρωτοπρεσβύτερος Mikhail Goundiaev — Εκλέχθηκε Αντιπρόεδρος της Εκτελεστικής Επιτροπής. Μαργαρίτα Νελιούμποβα — Στέλεχος του Πατριαρχείου. Εκκλησία της Ρουμανίας Μητροπολίτης Νήφων (Τιργοβιστίου) — Μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής. Δρ Νικόλαος-Αδριανός Λεμένης — Πρώην Γενικός Γραμματέας Θρησκευμάτων της Ρουμανίας. Εκκλησία της Κύπρου Μητροπολίτης Κωνσταντίας και Αμμοχώστου Βασίλειος — Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Σόνια Τζιοβάνη — Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Πατριαρχείο Αλεξανδρείας Μητροπολίτης Ζιμπάμπουε Σεραφείμ — Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Μητροπολίτης Κένυας Μακάριος — Επίσημος αντιπρόσωπος. Πατριαρχείο Ιεροσολύμων Δρ Audeh Quawas — Μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής. Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντίνης Αρίσταρχος — Επικεφαλής της αντιπροσωπείας. Εκκλησία της Σερβίας Επίσκοπος Αυστραλίας και Νέας Ζηλανδίας Ειρηναίος — Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Andrej Jeftić — Νέος θεολόγος, μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Εκκλησία της Αλβανίας Επίσκοπος Απολλωνίας Νικόλαος (Hyka) — Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Προχαλκηδόνιες (Oriental) Ορθόδοξες Εκκλησίες Αρμενική Αποστολική Εκκλησία (Ετσμιατζίν) Πατριάρχης και Καθολικός Καρεκίν Β΄ — Εκλέχθηκε Πρόεδρος του ΠΣΕ και κήρυξε στην εναρκτήρια δέηση. Επίσκοπος Hovakim Manukyan — Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Κοπτική Ορθόδοξη Εκκλησία Μητροπολίτης Πισόυ (Bishoy) της Δαμιέττης — Ηγετικό στέλεχος στην επιτροπή «Πίστη και Τάξη». Δρ Wedad Abbas Tawfik — Καθηγήτρια θεολογίας, ομιλήτρια στην ολομέλεια. Συριακή Ορθόδοξη Εκκλησία Επίσκοπος Geevarghese Mor Coorilos — Πρόεδρος της Επιτροπής Παγκόσμιας Ιεραποστολής και Ευαγγελισμού (CWME). Ορθόδοξη Εκκλησία της Ινδίας (Malankara) Πρωτοπρεσβύτερος Δρ K.M. George — Moderator των οικουμενικών συζητήσεων για την κοινή προσευχή. Αιθιοπική Ορθόδοξη Εκκλησία Αρχιεπίσκοπος Gabriel Melaku Hailegabrial — Μέλος της Κεντρικής Επιτροπής. Ορθόδοξη Εκκλησία της Ερυθραίας Επίσκοπος Abune Lukas — Αντιπρόσωπος. Σημείωση: Οι Εκκλησίες της Γεωργίας και της Βουλγαρίας είχαν αναστείλει τη συμμετοχή τους ως μέλη στο ΠΣΕ, ωστόσο διατήρησαν ορισμένες επαφές μέσω θεολόγων.

 

Σημείωση επί του ζητήματος του Αγίου Όρους

Μια απόφαση που επιδέχεται ελάχιστες ερμηνείες, αλλά αναμένεται να προκαλέσει ποικίλες αντιδράσεις, έλαβε το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών. Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Ορθόδοξος Τύπος», κατά τη συνέλευση στο Πουσάν υπεγράφησαν 16 συμφωνίες μεταξύ των χριστιανικών εκκλησιών, καθώς και 16 διαθρησκειακές συμφωνίες. Από τις χριστιανικές συμφωνίες, τρεις φαίνεται να επηρεάζουν άμεσα το Άγιο Όρος:

• 7η Συμφωνία: Προβλέπει αλλαγή στη διαρρύθμιση των Ιερών Μονών, διοργάνωση συνεδρίων εντός αυτών, καθώς και κατάργηση των πολλαπλών Ακολουθιών.
• 8η Συμφωνία: Ορίζει την κατάργηση του «Αβάτου» σε διάφορες περιοχές του κόσμου που υπάγονται σε χριστιανικές εκκλησίες ή άλλες θρησκείες.
• 16η Συμφωνία: Αφορά τη διεξαγωγή κοινών Ακολουθιών και λατρευτικών εκδηλώσεων μεταξύ των Χριστιανικών Εκκλησιών, με κεντρικό μήνυμα τη «Νέα Εποχή».

---

Τα άρθρα από το Κείμενο του Πουσάν: «Η Εκκλησία: Προς ένα Κοινό Όραμα» (TCTV)

με οικουμενιστική λογική.

Άρθρο 9 — Η Βαπτισματική Ενότητα

«Η αμοιβαία αναγνώριση του βαπτίσματος θεωρείται συχνά ως μια σημαντική έκφραση της αυξανόμενης ενότητας των Χριστιανών...»

Το άρθρο αυτό επισημαίνει τη «βαπτισματική θεολογία», εξισώνοντας το ορθόδοξο Βάπτισμα με τις τελετουργίες άλλων χριστιανικών κοινοτήτων.

Άρθρα 13–24 — Τα Όρια της Εκκλησίας και η «Πληρότητα»

Άρθρο 13: «Η βασική κλήση της Εκκλησίας είναι να διακηρύσσει τη Βασιλεία του Θεού που εγκαινίασε ο Ιησούς Χριστός. Αυτή η διακήρυξη απαιτεί από τα μέλη της Εκκλησίας να ζουν με τρόπο που να αντικατοπτρίζει την αγάπη, τη δικαιοσύνη και την ειρήνη που ο Θεός επιθυμεί για ολόκληρη τη δημιουργία. Η κοινωνία στην οποία καλούνται οι Χριστιανοί δεν είναι μια κλειστή ομάδα, αλλά μια κοινότητα απεσταλμένη στον κόσμο για να μάρτυρα την ελπίδα που βρίσκεται στον Χριστό.»

Άρθρο 14: «Η Εκκλησία είναι από τη φύση της ιεραποστολική. Η ιεραποστολή πηγάζει από την αγάπη του Πατρός, η οποία αποκαλύπτεται στον Υιό και πραγματοποιείται δια του Αγίου Πνεύματος. Όλοι οι Χριστιανοί καλούνται να συμμετέχουν σε αυτή τη θεία αποστολή (Missio Dei), φέροντας το Ευαγγέλιο σε κάθε γωνιά της γης και φροντίζοντας για τους φτωχούς, τους περιθωριοποιημένους και τους αδικημένους.»

Άρθρο 15: «Η ενότητα της Εκκλησίας και η ενότητα της ανθρωπότητας συνδέονται στενά. Ο Θεός θέλει τη σωτηρία και την ανακεφαλαίωση των πάντων εν Χριστώ. Επομένως, η διαίρεση μεταξύ των Χριστιανών παραμορφώνει τη μαρτυρία του Ευαγγελίου και εμποδίζει την Εκκλησία από το να εκπληρώσει την αποστολή της ως σημείο και όργανο της ειρήνης και της συγχώρησης του Θεού για ολόκληρο τον κόσμο.»

Άρθρο 16: «Παρά τις διαιρέσεις του παρελθόντος, οι Χριστιανοί αναγνωρίζουν σήμερα ότι μοιράζονται μια ουσιαστική βάση πίστης. Η κοινή ομολογία του Ιησού Χριστού ως Θεού και Σωτήρα, η αποδοχή των Αγίων Γραφών και η τέλεση του Βαπτίσματος δημιουργούν έναν δεσμό κοινωνίας που, αν και ατελής, είναι πραγματικός και ζωντανός.»

Άρθρο 17: «Η αυξανόμενη αυτή κοινωνία καλεί τις Εκκλησίες να επανεξετάσουν τα όρια που τις χώριζαν ιστορικά. Πολλές διαφωνίες του παρελθόντος που αφορούσαν τη δογματική διατύπωση, τις λατρευτικές πρακτικές ή την εκκλησιαστική διοίκηση αναθεωρούνται σήμερα μέσα από τον θεολογικό διάλογο, αποκαλύπτοντας ότι συχνά εκφράζουν την ίδια συμπληρωματική αλήθεια με διαφορετικούς τρόπους.»

Άρθρο 18: «Η αμοιβαία αναγνώριση των στοιχείων της Εκκλησίας (vestigia ecclesiae) που υπάρχουν εκτός των ορίων των μεμονωμένων παραδόσεων αποτελεί αποφασιστικό βήμα προς την πλήρη ορατή ενότητα. Όπου διαπιστώνεται η παρουσία του Αγίου Πνεύματος, η κήρυξη του Λόγου και η τέλεση των μυστηρίων, εκεί φανερώνεται η χάρις του Θεού.»

Άρθρο 19: «Η διαδικασία προς την πλήρη κοινωνία απαιτεί από κάθε Εκκλησία να είναι ανοικτή στην αυτοκριτική και τη διαρκή μετάνοια (metanoia). Καμία ιστορική κοινότητα δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι έχει εκφράσει το μυστήριο της Εκκλησίας με τρόπο απόλυτα πλήρη και εξαντλητικό στην ιστορική της διαδρομή, καθώς όλες καλούνται να αυξηθούν μαζί προς την πληρότητα της αλήθειας.»

Άρθρο 20: «Η ποικιλομορφία στις εκφράσεις της πίστης, στη λατρεία και στη θεολογία δεν αποτελεί κατ' ανάγκην απειλή για την ενότητα, αλλά μπορεί να είναι πλούτος. Η νόμιμη ποικιλομορφία αντανακλά την πολυποίκιλη σοφία του Θεού, αρκεί να μην παραβιάζει την αποστολική πίστη και να μην διασπά την ευχαριστιακή κοινωνία.»

Άρθρο 21: «Το όριο μεταξύ της θεμιτής ποικιλομορφίας και της διαιρετικής κακοδοξίας (αίρεσης) αποτελεί κρίσιμο ζήτημα για τον οικουμενικό διάλογο. Οι Εκκλησίες οφείλουν να διακρίνουν μαζί, υπό την καθοδήγηση του Αγίου Πνεύματος, ποιες διαφορές είναι διαφορετικές εκφράσεις της ίδιας πίστης και ποιες αποτελούν πραγματικά εμπόδια στην κοινωνία.»

Άρθρο 22: «Η αποκατάσταση της ορατής ενότητας απαιτεί μια κοινή κατανόηση της Αποστολικής Πίστης, όπως αυτή παραδόθηκε στις Γραφές και συνοψίστηκε στα Οικουμενικά Σύμβολα. Καλούνται οι Εκκλησίες να συνομολογήσουν την ίδια πίστη, έστω κι αν διατηρούν τις ιδιαίτερες λειτουργικές και θεολογικές τους παραδόσεις.»

Άρθρο 23: «Η πλήρης κοινωνία περιλαμβάνει επίσης τη δυνατότητα αμοιβαίας αναγνώρισης των μυστηρίων και της θείας ευχαριστίας, καθώς και την αμοιβαία αναγνώριση των λειτουργών (υπουργημάτων) της Εκκλησίας. Αυτή η αναγνώριση αποτελεί το επιστέγασμα της θεολογικής σύγκλισης και της πνευματικής προσέγγισης.»

Άρθρο 24: «Στο δρόμο προς αυτόν τον στόχο, οι Εκκλησίες καλούνται να ζουν από τώρα σε μια σχέση αμοιβαίας υπευθυνότητας και αλληλεγγύης. Η κοινή προσευχή, η συνεργασία στην υπηρεσία του κόσμου και η θεολογική διαβούλευση είναι απαραίτητα βήματα για την υπερνίκηση των εμποδίων που εξακολουθούν να χωρίζουν τους Χριστιανούς.»

Τα άρθρα αυτά εισάγουν τη «θεωρία των κλάδων», υποστηρίζοντας ότι καμία Εκκλησία (ούτε η Ορθόδοξη) δεν κατέχει την πλήρη Αλήθεια, αλλά όλοι μαζί αποτελούν τμήματα μιας διαιρεμένης Εκκλησίας.

Άρθρο 30 — Η Εκκλησιαστικότητα των Ετεροδόξων

«...αναγνώριση των στοιχείων της Εκκλησίας που υπάρχουν σε άλλες Χριστιανικές Κοινότητες...»

Η διάταξη αυτή αποδίδει εκκλησιαστική υπόσταση (vestigia ecclesiae) εκτός των ορίων της Ορθοδοξίας, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτήματα σε σχέση με την ορθόδοξη εκκλησιολογική παράδοση και το Σύμβολο της Πίστεως.

Σχολιασμός των άρθρων

• Άρθρο 13 (Αποστολή στον κόσμο): Η αποστολή της Εκκλησίας δεν είναι μια γενικόλογη προώθηση κοινωνικής ειρήνης και δικαιοσύνης (κοσμικός ανθρωπισμός), αλλά η κήρυξη της εν Χριστώ Σωτηρίας και της Μετανοίας. Η εξίσωση της Βασιλείας του Θεού με επίγειες κοινωνικές ιδέες υποβιβάζει την Εκκλησία σε κοινωνικό οργανισμό.

(Ι)-Η Θ΄ Γενική Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών στο Πόρτο Αλέγκρε (2006)

 ΠΩΣ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ, ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΣΤΗΝ ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΕΡΟΣ -Ι 

Έρευνα:  πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ,

ΧΩΡΙΣ ΤΟΝ ΠΙΣΤΟ ΛΑΟ, 

ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ 

ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ;

1. Εισαγωγή και Ιστορικό Πλαίσιο

Η Θ΄ Γενική Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ) πραγματοποιήθηκε στο Πόρτο Αλέγκρε της Βραζιλίας από 14 έως 23 Φεβρουαρίου 2006. Ήταν η πρώτη συνέλευση του ΠΣΕ στον 21ο αιώνα και η πρώτη που έλαβε χώρα στη Λατινική Αμερική, σε μια περιοχή με έντονα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά προβλήματα.

Το θέμα της Συνέλευσης ήταν: «Θεέ, με τη χάρη Σου, μεταμόρφωσε τον κόσμο» (God, in your grace, transform the world). Η επιλογή του Πόρτο Αλέγκρε δεν ήταν τυχαία, καθώς η πόλη είχε γίνει γνωστή ως κέντρο του Παγκόσμιου Κοινωνικού Φόρουμ και του αντι-παγκοσμιοποίησης κινήματος.

Συμμετείχαν πάνω από 700 αντιπρόσωποι και σύμβουλοι, εκπροσωπώντας πάνω από 340 μέλη-εκκλησίες του ΠΣΕ από όλο τον κόσμο, ενώ συνολικά περίπου 4.000 άτομα πήραν μέρος στις εκδηλώσεις.

 

2. Οι Αντιπρόσωποι από την Ελλαδική Εκκλησία και το Οικουμενικό Πατριαρχείο

Ο πλήρης κατάλογος των 16 αντιπροσώπων του Οικουμενικού Πατριαρχείου και των υπολοίπων μελών της ελληνικής αντιπροσωπείας δεν έχει δημοσιευθεί στις προσβάσιμες online πηγές. Τα παραπάνω ονόματα προκύπτουν από επίσημες ανακοινώσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος και του Οικουμενικού Πατριαρχείου, καθώς και από δημοσιεύματα του ΠΣΕ για τις εκλογές των οργάνων του.

Α. Εκκλησία της Ελλάδος

 

Σύμφωνα με την επίσημη έκθεση για την 9η Γενική Συνέλευση του ΠΣΕ στο Πόρτο Αλέγκρε (2006), η αντιπροσωπία της Εκκλησίας της Ελλάδος, η οποία συγκροτήθηκε κατόπιν απόφασης της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, αποτελούνταν από τα εξής μέλη: Ιεράρχες και Κληρικοί Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος Μητροπολίτης Καλαβρύτων Αμβρόσιος Επίσκοπος Θερμοπυλών Ιωάννης Επίσκοπος Αχαΐας Αθανάσιος (Διευθυντής του Γραφείου της Εκκλησίας της Ελλάδος στην Ε.Ε.), ο οποίος συμμετείχε στην Επιτροπή Διοικητικών Υποθέσεων. Αρχιμανδρίτης Γαβριήλ Παπανικολάου (νυν Μητροπολίτης Νέας Ιωνίας), ο οποίος συμμετείχε στις Επιτροπές Πολιτικού Σχεδιασμού και Προγραμμάτων Νέων. Λαϊκοί και Καθηγητές Πανεπιστημίου Καθηγητής Βλάσιος Φειδάς Καθηγητής Κωνσταντίνος Σκουτέρης, ο οποίος συμμετείχε στην Επιτροπή Προγραμματισμού. Καθηγητής Γεώργιος Μαρτζέλος Καθηγητής Γεώργιος Γαλίτης Αικατερίνη Καρκαλά-Ζορμπά, η οποία συμμετείχε στην Επιτροπή Προγραμμάτων Γυναικών. Μαρίνα Κολοβοπούλου Δημοσθένης Θεοχάρης Σέργιος Βοΐλας, ο οποίος εκπροσώπησε τη ΜΚΟ της Εκκλησίας «Αλληλεγγύη» και παρουσίασε τις προοπτικές των κοινωνικών της προγραμμάτων. Η αποστολή αυτή είχε προετοιμαστεί συστηματικά μέσω ειδικών εισηγήσεων και συνεργασίας με την αντιπροσωπία του Οικουμενικού Πατριαρχείου, προκειμένου να υπάρξει συντονισμένη ορθόδοξη παρουσία στις εργασίες της Συνέλευσης

 

Σημαντικό γεγονός προηγήθηκε της Συνέλευσης: τον Μάιο του 2006, ο τότε Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος Χριστόδουλος επισκέφθηκε προσωπικά τα γραφεία του ΠΣΕ στη Γενεύη και ζήτησε την αύξηση των εκπροσώπων της Εκκλησίας της Ελλάδος. Ως αποτέλεσμα, η Εκκλησία της Ελλάδος απέκτησε δύο εκπροσώπους στη Γενική Συνέλευση, αντί για έναν που είχε μέχρι τότε.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, παρά τις επιφυλάξεις του για τον οικουμενισμό, ενίσχυσε τη συμμετοχή της Ελλαδικής Εκκλησίας στον οικουμενικό διάλογο. Επίσης, ο Μητροπολίτης Γαβριήλ συμμετείχε και στην Ι΄ Γενική Συνέλευση του ΠΣΕ αργότερα.

Β. Οικουμενικό Πατριαρχείο

Το Οικουμενικό Πατριαρχείο είχε ισχυρή παρουσία στη Συνέλευση. Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος δεν παρέστη προσωπικά, αλλά η αντιπροσωπεία του Πατριαρχείου ήταν από τις μεγαλύτερες ορθόδοξες αντιπροσωπείες.

Από το Οικουμενικό Πατριαρχείο: Μητροπολίτης Σασίμων Γεννάδιος: Διατέλεσε επικεφαλής της αντιπροσωπείας του Πατριαρχείου και εξελέγη τότε Αντιπρόεδρος της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΣΕ. Μητροπολίτης Γαλλίας Εμμανουήλ: Συμμετείχε ως βασικό στέλεχος της αντιπροσωπείας. Αρχιδιάκονος Ελπιδοφόρος Λαμπρινιάδης (νυν Αρχιεπίσκοπος Αμερικής): Συμμετείχε εκπροσωπώντας το Φανάρι. Επίσης, ο Γεώργιος Λαιμόπουλος διετέλεσε Αναπληρωτής Γενικός Γραμματέας του ΠΣΕ και από το 2008 έγινε μόνιμος αντιπρόσωπος του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Συμβούλιο. Η παρουσία αυτών των προσώπων σε καίριες θέσεις του ΠΣΕ αποδεικνύει την ενεργό και καθοριστική συμμετοχή του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην οικουμενική κίνηση. Επίσης η  Δέσποινα Πράσσας (Despina Prassas): Αναφέρεται ρητά ως μέλος που εκπροσωπούσε το Οικουμενικό Πατριαρχείο στην Ειδική Επιτροπή για την Ορθόδοξη Συμμετοχή στο ΠΣΕ (Special Commission on Orthodox Participation in the WCC). Η επιτροπή αυτή είχε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του νέου πλαισίου συνεργασίας (όπως η καθιέρωση της αρχής της ομοφωνίας) που υιοθετήθηκε στη Συνέλευση του Πόρτο Αλέγκρε το 2006

 

Οι Αποφάσεις με Οικουμενιστική λογική.

Οι αποφάσεις της 9ης Συνέλευσης του ΠΣΕ στο Πόρτο Αλέγκρε (2006) που ενσωματώνουν την οικουμενιστική λογική — δηλαδή την αντίληψη ότι οι διαφορετικές χριστιανικές παραδόσεις (και όχι μόνο) οφείλουν να συνεργάζονται υπό την ομπρέλα ενός κοινού οργάνου με στόχο την «ορατή ενότητα» — είναι οι εξής:

---

1. «Called to be the One Church» — Το εκκλησιολογικό κείμενο του Πόρτο Αλέγκρε

Αυτό το κείμενο (~2.300 λέξεις) υιοθετήθηκε επίσημα από τις εκκλησίες-μέλη ως βάση για την ανανεωμένη δέσμευση στην αναζήτηση της ορατής ενότητας.

Το κείμενο καλεί τις εκκλησίες:

• να αγωνιστούν για την «πλήρη, ορατή ενότητα της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας» (full visible unity of the One, Holy, Catholic and Apostolic Church)
• να εκφράσουν την ενότητά τους «γύρω από το ένα Τραπέζι του Κυρίου» (around the one Table of the Lord)
• να ανταλλάσσουν τα χαρίσματα των παραδόσεών τους (receive the gifts of each other's traditions, and offer our gifts to one another)
• να συνεχίσουν τις θεολογικές συνομιλίες δίνοντας προσοχή σε «νέες φωνές και διαφορετικές μεθόδους προσέγγισης»

Αυτό είναι το πυρήνα της οικουμενιστικής λογικής: η θεώρηση του ΠΣΕ ως οργάνου που οδηγεί σε μία ενιαία εκκλησιαστική δομή πέρα από τις υπάρχουσες διαφορές.

---

2. Το Μήνυμα της 9ης Συνέλευσης

Το επίσημο Μήνυμα της Συνέλευσης (σε μορφή προσευχής) περιλαμβάνει:

• Ομολογία ότι οι εκκλησίες «πληγώσαμε ο ένας τον άλλον με τις διαιρέσεις παντού»
• Έκκληση να «αγωνιστούμε για την πλήρη, ορατή ενότητα της μίας Εκκλησίας του Ιησού Χριστού»
• Να «γίνουμε γείτονες σε όλους» (neighbours to all)

Το Μήνυμα θεωρεί τις διαιρέσεις ως αποτυχία που πρέπει να υπερπηδηθεί μέσω της οικουμενικής συνεργασίας.

---

3. Το αναθεωρημένο Σύνταγμα του ΠΣΕ (2006)

Η Συνέλευση υιοθέτησε αναθεωρημένο Σύνταγμα με δύο κρίσιμες αλλαγές:

• Μετάβαση από την πλειοψηφική ψηφοφορία σε μοντέλο συναίνεσης (consensus-model decision-making), κατόπιν σύστασης της Ειδικής Επιτροπής για τη Συμμετοχή των Ορθοδόξων. Αυτό σημαίνει ότι αποφάσεις που δεν έχουν την πλήρη σύμφωνη γνώμη όλων (συμπεριλαμβανομένων των Ορθοδόξων) δεν μπορούν να ληφθούν — ενισχύοντας έτσι την ιδέα ότι όλες οι παραδόσεις είναι ισότιμοι εταίροι σε ένα κοινό όργανο.
• Το Σύνταγμα διατηρεί ως σκοπό του ΠΣΕ την κλήση των εκκλησιών προς «ορατή ενότητα σε μία πίστη και μία ευχαριστιακή κοινωνία» (visible unity in one faith and in one eucharistic fellowship).

---

4. Έκκληση AGAPE — Συνεργασία με άλλες θρησκείες

Η έκκληση για «Εναλλακτική Παγκοσμιοποίηση που Απευθύνεται σε Ανθρώπους και Γη» (AGAPE) περιλαμβάνει τη δέσμευση:

«Θα συνταχθούμε για την ευημερία της ανθρωπότητας και της δημιουργίας με εκείνους από άλλες κοινότητες πίστης» (make common cause for the wellbeing of humanity and creation with those of other faith communities).

Αυτή η διατύπωση επεκτείνει την οικουμενιστική λογική πέρα από τον χριστιανικό κόσμο, συμπεριλαμβάνοντας μη χριστιανικές θρησκείες σε κοινές δράσεις.

---

5. Διαθρησκειακός διάλογος στο Μήνυμα της Συνέλευσης

Το Μήνυμα ευχαριστεί τον Θεό για:

«τους βαθείς και ανοιχτούς διαλόγους που έχουν αρχίσει τόσο μέσα στις δικές μας εκκλησίες όσο και με εκείνους άλλων πιστών στη αναζήτηση αμοιβαίας κατανόησης και σεβασμού» (deep and open dialogues that have begun both within our own churches and with those of other faiths in the search for mutual understanding and respect).

Αυτή η διατύπωση ενσωματώνει τη λογική του διαθρησκειακού οικουμενισμού, όπου ο διάλογος με μη χριστιανικές θρησκείες τοποθετείται στο ίδιο επίπεδο με τον ενδοχριστιανικό διάλογο.

---

6. Συνεργασία ΠΣΕ — Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία

Η Συνέλευση ενέκρινε την έκθεση της Κοινής Ομάδας Εργασίας ΠΣΕ/Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας για τα 40 χρόνια σχέσεων. Η έκθεση περιελάμβανε ειδική ενότητα για τους διαχριστιανικούς γάμους και διατύπωνε ότι το θέμα θα παραμείνει στην ατζέντα. Η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία δεν είναι μέλος του ΠΣΕ, αλλά η ενσωμάτωσή της στη λήψη αποφάσεων μέσω της Κοινής Ομάδας Εργασίας αποτελεί έκφραση της οικουμενιστικής λογικής που θεωρεί το ΠΣΕ ως κοινό όργανο όλων των χριστιανικών παραδόσεων.

---

7. Η «οικουμενική συνείδηση» (ecumenical consciousness)

Το αναθεωρημένο Σύνταγμα του 2006 διατήρησε την έννοια της «οικουμενικής συνείδησης» που είχε επανεισαχθεί το 1998. Σύμφωνα με ακαδημαϊκή ανάλυση, αυτή η έννοια έχει διευρυνθεί ώστε να μην περιορίζεται μόνο στις χριστιανικές εκκλησίες, αλλά να αφορά την οικουμένη, τον «ολόκληρο τον κατοικούμενο κόσμο των θρησκειών».