Η Μετάσταση της Θεοτόκου: Κριτική Θεώρηση του Ρωμαιοκαθολικού Δόγματος από την Ορθόδοξη Παράδοση

 

(Το παρακάτω διαμορφωμένο ως προς την έκταση κείμενο, είναι από την ακαδημαϊκή εργασία της κ. ΑΜΑΛΙΑΣ ΣΠΟΥΡΛΑΚΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑΔΟΥ με τίτλο «Η ΠΑΝΑΓΙΑ ΘΕΟΤΟΚΟΣ ΤΎΠΟΣ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΉΣ ΑΠΟΤΗΤΟΣ. Συμβολή εις τήν όρθόδοξον τοποθέτησιν έναντι της ρωμαιοκαθολικής Ασπίλου Συλλήψεως καί των συναφών ταύτη δογμάτων». Επιμέλεια κειμένου: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου).

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Στις 1 Νοεμβρίου 1950, ο Πάπας Πίος ΙΒ΄, με το Αποστολικό Σύνταγμα (Constitutio Apostolica) «Munificentissimus Deus», διακήρυξε ως δόγμα αποκαλυμμένο από τον Θεό την εξής διδασκαλία:

«Η Άσπιλος Θεοτόκος, η Αειπάρθενος Μαρία, μετά το τέλος της επίγειας ζωής της, ανυψώθηκε (μετέστη) με το σώμα και την ψυχή στην ουράνια δόξα».

Η διακήρυξη αυτή αποτελεί τον καρπό μιας θεολογικής επεξεργασίας που εκτίθεται διεξοδικά στο ίδιο το κείμενο. Σύμφωνα με το έγγραφο, η διδασκαλία ανταποκρίνεται στη συνολική εκκλησιαστική παράδοση και την πίστη των χριστιανών για το τέλος της Θεοτόκου, ενώ παράλληλα προβάλλει τον ισχυρισμό ότι το δόγμα αυτό περιέχεται στην παρακαταθήκη της χριστιανικής πίστης που έχει εμπιστευθεί ο Θεός στην Εκκλησία.

Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να προσεγγίσει το συγκεκριμένο δόγμα μέσα από την Ορθόδοξη Παράδοση, διερευνώντας τόσο την ίδια τη διδασκαλία όσο και τις θεολογικές προϋποθέσεις της. Εξετάζονται:

• Η αγιογραφική (βιβλική) και πατερική θεμελίωση του δόγματος.
• Η σχέση του με τη διδασκαλία περί της «Ασπίλου Συλλήψεως» και της «Νέας Εύας».
• Η συγκριτική θεώρηση της Ορθόδοξης και της Ρωμαιοκαθολικής Παράδοσης σχετικά με το τέλος της Θεοτόκου.

Α΄. Το Περιεχόμενο του Δόγματος και η Αοριστία για το Ζήτημα του Θανάτου της

1. Η ουσία του δόγματος (Assumptio)

Το δόγμα αυτό καθαυτό αναφέρεται αποκλειστικά στην αναχώρηση της Θεοτόκου από τον επίγειο κόσμο και στην είσοδό της στην ουράνια δόξα με το σώμα και την ψυχή της. Δηλαδή, μετά το τέλος της επίγειας ζωής της δεν ακολούθησε διαχωρισμός του σώματος και της ψυχής, ούτε επιστροφή του σώματος στο χώμα (κατά το Γεν. 3,19). Αντίθετα, ανυψώθηκε με δόξα για να συναντήσει και να συνυπάρξει με τον αναστημένο Υιό της (καθώς ο όρος «ουράνια δόξα» δεν μπορεί να ερμηνευθεί διαφορετικά).

Την ερμηνεία αυτή την αντλούμε από το ίδιο το παπικό κείμενο, το οποίο ορίζει την Ανάληψη/Μετάσταση (Assumptio) της Θεοτόκου ως:

• Την κατάσταση ουράνιας δόξας στην οποία εισήλθε το παρθενικό σώμα και η ψυχή της Αγίας Θεοτόκου.
• Την απαλλαγή της από τον νόμο της σήψης/φθοράς στον τάφο και από την αναμονή της λύτρωσης του σώματος μέχρι τη συντέλεια των αιώνων.
• Την ανύψωση του σώματος και της ψυχής της στην ανώτατη βαθμίδα της ουράνιας δόξας —κατά το παράδειγμα του Υιού της και μετά τη νίκη επί του θανάτου— ώστε να λάμπει ως Βασίλισσα στα δεξιά του αθάνατου Βασιλιά των αιώνων.

2. Η παράβλεψη του θανάτου της Θεοτόκου

Έτσι όπως είναι διατυπωμένο το κείμενο, παραβλέπει εντελώς τα γεγονότα που προηγήθηκαν της μεταστάσεως, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο αυτή συνέβη. Δεν προσδιορίζει αν η Παναγία ελήφθη στον ουρανό ενώ ήταν ζωντανή (πριν υποστεί φυσικό ή βίαιο θάνατο, όπως θα «αρπαγούν» οι δίκαιοι κατά τη Δευτέρα Παρουσία — Α΄ Θεσσ. 4,17), ή αν πέθανε πρώτα, αναστήθηκε και στη συνέχεια μετέστη με σώμα και ψυχή στους ουρανούς, χωρίς να υποστεί φθορά στον τάφο.

Δεν απέχουμε από την αλήθεια ανπούμε ότι ολόκληρο το κείμενο του Συντάγματος ευνοεί (χωρίς να το θεσπίζει επίσημα) την εκδοχή ότι η Θεοτόκος δεν πέθανε, αλλά μετέστη ζωντανή. Αυτό συμβαίνει για τους εξής βασικούς λόγους:

1. Απουσία αναφοράς στον θάνατο: Σε κανένα σημείο του κειμένου, όπου διατυπώνεται η παπική θέση και το συμπέρασμά της, δεν γίνεται λόγος για θάνατο της Θεοτόκου.
2. Η Άσπιλος Σύλληψη ως κύρια αιτία: Η «Άσπιλος Σύλληψη» προβάλλεται ως ο πρωταρχικός λόγος της Μεταστάσεως. Αυτό συνεπάγεται ότι η Θεοτόκος νίκησε την αμαρτία (το προπατορικό αμάρτημα) και τις συνέπειές της, όπως η σήψη του σώματος, ο διαχωρισμός ψυχής και σώματος και η αναμονή της αναστάσεως μέχρι τη συντέλεια του κόσμου.
3. Η παραλληλία Νέου Αδάμ και Νέας Εύας: Ο Πάπας Πίος ΙΒ΄ αναφέρεται στην απόλυτη ενότητα Χριστού και Θεοτόκου ως «Νέου Αδάμ» και «Νέας Εύας». Αντιπαραβάλλοντας τη νίκη και των δύο απέναντι στην αμαρτία και τον θάνατο, διακηρύσσει ως αντίστοιχα νικηφόρα συμβάντα την Ανάσταση του Χριστού και τη Μετάσταση της Θεοτόκου (και όχι την ανάστασή της, όπως θα περίμενε κανείς ώστε να αντιστοιχεί στην Ανάληψη του Κυρίου).

Αυτή η έντονη αντιστοιχία ουσιαστικά εκμηδενίζει τον θάνατο και την ανάσταση της Θεοτόκου. Μάλιστα, από την αναφορά του Πάπα στο χωρίο Α΄ Κορ. 15,54 προκύπτει το συμπέρασμα ότι η νίκη της Θεοτόκου επί του θανάτου συντελέστηκε όσο ήταν ακόμη ζωντανή, μέσω μιας άμεσης «αλλαγής» του θνητού της σώματος κατά τη στιγμή της αναχώρησής της από τη γη.

Σύμφωνα με το πνεύμα του παπικού κειμένου, η νίκη της Θεοτόκου πραγματοποιεί το αποστολικό λόγιο: «όταν το θνητό αυτό ενδυθεί αθανασία, τότε θα γίνει ο λόγος που είναι γραμμένος: Καταπόθηκε ο θάνατος με νίκη». Το λόγιο αυτό αναφέρεται σε όσους θα «αλλαγούν» ενώ είναι ζωντανοί και δεν θα υποστούν φυσικό θάνατο, σε αντίθεση με τα διαλυμένα νεκρά σώματα που ανασταίνονται από τον τάφο.

Η ελευθερία γνώμης και η υποχρεωτικότητα του δόγματος

Με βάση τα παραπάνω, η οριστική διατύπωση του δόγματος δεν καταργεί την ελευθερία γνώμης που υπήρχε προηγουμένως σχετικά με το αν η Θεοτόκος πέθανε ή όχι. Η άποψη περί θανάτου παραμένει έκτοτε ως «ευσεβής γνώμη» (sententia pia) ή «κοινή γνώμη» (sententia communior). Αυτό ήταν φυσικό, καθώς στην αρχαία εκκλησιαστική παράδοση —στην οποία καταφεύγει ο Πάπας— ο θάνατος και η μετάσταση αποτελούν μια αδιάσπαστη ενότητα.

Αντίθετα, η αποδοχή της διδασκαλίας για την ένδοξη κατάσταση του σώματος της Θεοτόκου κατά την αναχώρησή της από τη γη αποτελεί υποχρέωση κάθε χριστιανού στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Οποιαδήποτε αμφιβολία γι' αυτόν τον παπικό ορισμό συνεπάγεται —σύμφωνα με το κείμενο— «τελεία αποστασία από τη θεία και καθολική πίστη».

Β΄. Η Θεολογική Θεμελίωση: Από την Αγία Γραφή στην Άσπιλη Σύλληψη και τη Νέα Εύα

1. Τα αγιογραφικά (βιβλικά) χωρία

Το παπικό Σύνταγμα αναφέρει:

«[Η Μετάσταση] βασίζεται στην Αγία Γραφή, είναι ριζωμένη στις καρδιές των πιστών, μαρτυρείται από αρχαιοτάτων χρόνων στις ιερές ακολουθίες, βρίσκεται σε πλήρη αρμονία με τις άλλες αποκαλυφθείσες αλήθειες και ερμηνεύεται ιδιαίτερα μέσα από τις εργασίες και τη γνώση των θεολόγων».

Ωστόσο, όπως ομολογεί ο ίδιος ο Πάπας, τα βιβλικά χωρία που προσάγονται χρησιμοποιούνται από τους θεολόγους και ρήτορες με μια ορισμένη «ευλάβεια» (συμβολικά/προσαρμοστικά), γεγονός που αποκλείει την άμεση και ρητή (expliciter) σχέση τους με την έννοια της Μεταστάσεως.

Τα συνηθέστερα χωρία που επιστρατεύονται είναι:

• Ψαλμός 13,8: «Ανάστηθι, Κύριε, εἰς τὴν ἀνάπαυσίν σου, σὺ καὶ ἡ κιβωτὸς τοῦ ἁγιάσματός σου». Είναι προφανές ότι το χωρίο αυτό δεν έχει άμεση σχέση με τη Μετάσταση.
• Ψαλμός 44, 10. 14-16: Αναφορά στη «βασίλισσα» που στέκεται στα δεξιά του Βασιλιά. Όπως ομολογούν και οι ίδιοι οι Ρωμαιοκαθολικοί ερμηνευτές, η «βασίλισσα» συμβολίζει την Εκκλησία στους πνευματικούς της γάμους με τον Χριστό. Παρότι κάθε καθαρή ψυχή (και κατεξοχήν η Θεοτόκος) μπορεί να περιγραφεί με αυτή την εικόνα, η θεμελίωση ενός δογματικού προνομίου πάνω σε αυτό το κείμενο παραβιάζει την αρχική, καθαρά μεσσιανική του έννοια.
• Άσμα Ασμάτων 3,6: «Τις είναι αυτή που ανεβαίνει από την έρημο...». Η «νύμφη» στο Άσμα Ασμάτων είναι η Εκκλησία. Η δυτική προτίμηση (από τον 12ο αιώνα και μετά) για μαριολογικές εφαρμογές αυτού του βιβλίου βασίζεται στη μέθοδο της προσαρμογής (accomodatio), η οποία δεν μπορεί να αναγάγει μια διδασκαλία σε αποκαλυμμένο δόγμα (revelatum dogma).
• Αποκάλυψη, Κεφάλαιο 12: Η περιγραφή της «γυναίκας περιβεβλημένης τον ήλιο». Πρόκειται για μια συμβολική/αλληγορική ερμηνεία. Ο Ρωμαιοκαθολικός θεολόγος M. Jugie επικαλείται την αυθεντία του Πάπα Πίου Γ΄ (μέσω της εγκυκλίου Ad diem illum, 1904) για να γεφυρώσει το κενό μεταξύ του κειμένου της Αποκαλύψεως και του δόγματος της Μεταστάσεως.

Συνοψίζοντας την αγιογραφική θεμελίωση, το περιεχόμενο του παπικού Συντάγματος δεν θεμελιώνει σαφώς (expliciter) τον αποκαλυμμένο χαρακτήρα αυτού του δόγματος μέσα από τη Γραφή.

Παρακλητικός Κανών ΚΟΙΜΗΣΕΩΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ, ἁγ. Μάρκου Εὐγενικοῦ

 

    Εὐλογήσαντος τοῦ Ἱερέως ὁ ρμβ΄ (142) Ψαλμός

 καί τό Θεός Κύριος μετά τῶν στίχων αὐτοῦ.

Εἶτα τά Τροπάρια. Ἦχος δ΄. Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ.

Τοὺς ἀνυμνοῦντάς Σου τὴν ἄνοδον Κόρη, δι’ ἧς παρέστης ὡς Βασίλισσα πάντων, ἐν δεξιοῖς τοῦ Σοῦ Υἱοῦ καὶ Δεσπότου· φρούρει τε καὶ σκέπασον, ἐκ παντοίων κινδύνων, χάριν δὲ καὶ ἔλεος, καὶ τὴν λύσιν πταισμάτων, ἐξαιτουμένη Πάναγνε ἡμῖν, τοῖς προσκυνοῦσι, τὴν θείαν Σου Κοίμησιν

Δόξα. Καὶ νῦν. Θεοτοκίον.

Ἐκ τῶν περάτων οἱ σοφοὶ θιασῶται, παραγενόμενοι Σεμνὴ ἐν νεφέλαις, καὶ τὴν Σιὼν κατέλαβον τιμῶντές Σε· ὅθεν καὶ προέπεμπον, τὸ Σὸν ἄχραντον σκῆνος, ὕμνουν δὲ τὴν ἄνοδον, πρὸς τὸν θεῖον Υἱόν Σου· Ὃν ἐκδυσώπει πάντοτε Ἁγνή, δοῦναι τῷ κόσμῳ, ζωὴν τὴν αἰώνιον.

Ὁ Ν΄ (50) Ψαλμός.

Εἶτα, ὁ Κανών. 

ᾨδὴ α΄. Ἦχος πλ. δ΄. Ἁρματηλάτην Φαραώ.

Ἐκ τῶν περάτων θεαρχίῳ νεύματι, συναθροισθέντες εἰς ἕν, οἱ τοῦ Χριστοῦ μῦσται, οἱ πνευματοῤῥήτορες, χορείαν θεοκρότητον, συστησάμενοι ἅμα, τῇ Θεομήτορι ᾄδουσι, μέλος λιγυρὸν ἐναρμόνιον.

Κήρυκες θεῖοι καὶ μύσται τῆς χάριτος, σοφοὶ Ἀπόστολοι, τὰ χρυσαυγῆ σκεύη, τῆς ἀπείρου γνώσεως, σοφίας τε τὰ ὄργανα, Μήτηρ πάντων Κυρίου, ὕμνον ἐξόδιον ᾄσατε, καὶ σεπτῶς Αὐτῇ μεγαλύνατε.

   Συναπτικὴ τῶν διεστῶτων ἕνωσις χαῖρε Θεόνυμφε· χαῖρε Θεοῦ Μήτηρ, ᾍδου ἡ καθαίρεσις, θανάτου ἡ ἀναίρεσις· χαῖρε λύσις τῆς λύπης, ποῦ νῦν ἀπαίρεις Ὑπέρτιμε, πόλις τοῦ Θεοῦ ἐπουράνιε.

Χαῖρε κατάρας παλαιᾶς ἡ λύτρωσις καὶ εὐλογίας πηγή· χαῖρε κτιστῆς πάσης, ἀνωτέρα φύσεως· χαῖρε Χριστοῦ παλάτιον· χαῖρε πύρινε θρόνε, πρὸς οὐρανὸν νῦν ἀπαίρουσα, μὴ λίπῃς ἡμᾶς ἐποπτεύουσα.

ᾨδὴ γ΄. Ὁ στερεώσας κατ’ ἀρχάς.

Τῇ φωτοφόρῳ τοῦ Θεοῦ, καθέδρᾳ τιμιωτάτη, Γαβριὴλ ὁ Ἀρχιστράτηγος πάλιν, οὐρανόθεν καταβάς, τὸ χαῖρέ Σοι προσφθέγγεται· Εὐλογημένη χαῖρε, πρὸς θείαν λῆξιν ἀπαίρουσα.

Σὲ τὴν καλὴν Περιστεράν, καὶ Νύμφην ὄντως τελείαν, ὁ Νυμφίος τῶν ψυχῶν ὁ ὡραῖος, ὑπεδέξατο χερσί, πρὸς οὐρανὸν ἀπαίρουσαν, καὶ πρὸς τὰς αἰωνίους, Μονὰς ἐσκήνωσε χαίρουσα.

Ὕμνοις ἐξ ὕμνων οἱ σεπτοί, τῶν οὐρανίων Ταγμάτων, ἀρχηγοὶ τὴν τοῦ Κυρίου Μητέρα, παραπέμποντες φαιδρῶς, ἕως ἐκεῖ κατέπαυσεν, ὅπου ὁ θεῖος θρόνος, καὶ ἡ Τριὰς ἡ Ὑπέρθεος.

Τὴν ἀδιόδευτον βροτοῖς, καὶ ἐπουράνιον πύλην, τοῦ Θεοῦ τὴν φωτοφόρον καθέδραν, τὴν λυχνίαν τὴν χρυσῆν, τὸ ὄρος τὸ κατάσκιον, τὴν θεοδόχον κλίνην, τὴν Θεοτόκον ὑμνήσωμεν.

Διάσωσον, ἀπὸ κινδύνων καὶ θλίψεων Θεοτόκε, τοὺς ἀνυμνοῦντας ἐκ πόθου τὴν θείαν Σου Κοίμησιν, παρέχουσα πᾶσι δὲ χάριν ἄφθονον.

Ἐπίβλεψον, ἐπὶ τοὺς δούλους Σου ἄχραντε Θεοτόκε, τοὺς ἀνυμνοῦντας καὶ προσκυνοῦντάς Σου τὴν Κοίμησιν, καὶ ἴασαι ψυχάς τε καὶ σώματα.

Κάθισμα. Ἦχος β΄. Πρεσβεία θερμή.

Ἀνῆλθες ἐκ γῆς, πρὸς δόξαν τὴν οὐράνιον, ὡς Μήτηρ Θεοῦ, καὶ τοῦ κόσμου Βασίλισσα, παναμώμητε Δέσποινα· διὰ τοῦτο πάντες πρὸς Σὲ βοῶμεν· τὸν Σὸν Υἱὸν ἀπαύστως δυσώπει, ὑπὲρ τῶν τιμώντων Σου τὴν κοίμησιν.

ᾨδὴ δ΄. Εἰσακήκοα Κύριε.

Ἡ ἡμέρα προσήγγισε, τῆς πρὸς Θεὸν ἀνόδου Σου Πανύμνητε· χαῖρε πύλη ἀδιόδευτε, καὶ πεφυλαγμένη θείῳ Πνεύματι.

Ἴδει γὰρ καὶ συγχαίρει Σοι, στίφος τῶν πιστῶν Παρθένε Πανύμνητε, καὶ προσφέρει Σοι τὸν ὕμνον, ἐξιτήριον καὶ προεόρτιον.

Σὺν Ἀποστόλοις Ἄγγελοι, μέλος θεοκρότητον ἑτοιμάζουσι, Σὺ τῇ Μητρὶ τοῦ Κυρίου, μεθισταμένη νῦν πρὸς τὰ οὐράνια.

Τάφος πῶς ὑπεδέξατο, σῶμά Σου τὸ ἅγιον Ἀειπάρθενε, καὶ γὰρ τὴν θείαν ψυχήν Σου, ὁ Υἱὸς καὶ Θεός Σου ἐδέξατο.

ᾨδὴ ε΄. Ἵνα τί με ἀπώσω.

Ἡ τοῦ κόσμου Κυρία, πρὸς τὴν ὑπερκόσμιον ζωὴν μεθίσταται· ὁ ναὸς ὁ θεῖος, πρὸς ναὸν ἐπουράνιον αἴρεται, ἡ χρυσῆ λυχνία, ἡ κιβωτὸς τῆς Διαθήκης, ἐν Ἁγίων Ἁγίοις οἰκίζεται.

Ὁ Θεοῦ Θεὸς Λόγος, ἐπὶ Σὲ νῦν Παρθένε κατέρχετε, ἔχων ἀκολούθους, τῶν Ἀγγέλων τὰ τάγματα ἅπαντα, ὅπως Σὲ ἐνδόξως, ὡς ἑαυτοῦ ἁγνὴν Μητέρα, ἐπουράνιον ἐνδείξει Ἄνασσαν.

Ὁ χορὸς Ἀποστόλων, ἀνυμνῶν προέπεμπεν Κόρη Θεόνυμφε, τὸ ἀκήρατόν Σου σῶμα, σὺν δάκρυσιν ὕμνοις τε, ποῦ Μῆτερ ἀπαίρεις βοᾶν· ἡμᾶς ἐγκαταλείπῃς, ἐπὶ γῆς ὀρφανοὺς ἀπροστάτευτους.

Ἀλλὰ καὶ αἱ τάξεις, τῶν Ἀγγέλων ἅπασαι Μῆτερ ἀπείρανδρε, μέλος ἐμελώδουν, θεοκρότητον καὶ ἐναρμόνιον, Σὺ τῇ Παντανάσσῃ, καὶ ὡς Θεοῦ ἁγνὴ Μητέρα, Σὲ προέπεμπον καὶ ἐμακάριζον.

ᾨδὴ στ΄. Ἱλάσθητί μοι Σωτήρ.

Ὁ Υἱός Σου ὁ καὶ Θεός, τῷ Γαβριὴλ πέμπει Δέσποινα, μηνῦσαί Σοι εὐλαβῶς, τὴν θείαν μετάστασιν· ὅθεν ἐκβοῶμέν Σοι, ἄφεσιν πταισμάτων, καὶ σωτηρίαν ἡμῖν αἴτησαι.

Ἀκούσασα ἡ ἁγνή, παρὰ Ἀγγέλου τὸ μήνυμα, ἐν ὄρει τῶν Ἐλαιῶν, ἀπῆλθες προσεύξασθαι, ἔκυψαν δὲ Πάναγνε, τὰ φυτὰ καὶ δένδρα, καὶ ὡς εἰκὼς Σὲ προσεκύνησαν.

Ἀλλὰ καὶ πάντες ἡμεῖς, κλίνομεν γόνυ Σοι Δέσποινα, καὶ εὐλαβῶς ὡς εἰκώς, προσκυνοῦμεν Ἄχραντε, τὴν θείαν Εἰκόνα Σου, τῶν πταισμάτων λύσιν, παρὰ Σοῦ εὑρεῖν ἐλπίζοντες.

Ὤφθη Θεὸς ἐπὶ γῆς, καὶ τοῖς ἀνθρώποις ὡμίλησεν, διὰ Σοῦ θεοπρεπῶς, καὶ κόσμον ἡγίασεν· ὅθεν ἐκβοῶμέν Σοι· χαῖρε Θεοτόκε, σωτηρίας ἡμῖν πρόξενε.

Διάσωσον, ἀπὸ κινδύνων καὶ θλίψεων Θεοτόκε, τοὺς ἀνυμνοῦντας ἐκ πόθου τὴν θείαν Σου Κοίμησιν, παρέχουσα πᾶσι δὲ χάριν ἄφθονον.

Ἄχραντε, ἡ διὰ λόγου τὸν Λόγον ἀνερμηνεύτως, ἐπ’ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τεκοῦσα δυσώπησον, ὡς ἔχουσα μητρικὴν παῤῥησίαν.

Κοντάκιον. Ἦχος β΄. Προστασία τῶν Χριστιανῶν.

Προστασίαν ἐν κινδύνοις Σὲ κεκτήμεθα, καὶ μεσίτριαν τῷ Σῷ Υἱῷ προβαλλόμεθα, οἱ τιμῶντες τὴν Σὴν ἄνοδον Πάναγνε· καὶ νῦν Αὐτῷ παρισταμένη, τὴν Σὴν βοήθειαν δίδου, τοῖς πιστῶς ἀνακράζουσι· τάχυνον εἰς πρεσβείαν, καὶ ῥῦσαι πάσης ἀνάγκης, ἡ μεταστάσα ἐκ τῆς γῆς, πρὸς ζωὴν τὴν αἰώνιον.

Προκείμενον. Μνησθήσομαι τοῦ ὀνόματός Σου, ἐν πάσῃ γενεᾷ καὶ γενεᾷ.

Στ. Ἄκουσον θύγατερ καὶ ἴδε καὶ κλῖνον τὸ οὖς Σου καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ Σου καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός Σου καὶ ἐπιθυμήσει ὁ Βασιλεὺς τοῦ κάλλους Σου.

Εὐαγγέλιον ἐκ τοῦ κατὰ Λουκᾶν (Κεφ. α΄ 39-49, 56).

Ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, ἀναστᾶσα Μαριάμ, ἐπορεύθη μετὰ σπουδῆς εἰς την Ὀρεινήν, εἰς πόλιν Ἰούδα καὶ εἰσῆλθεν εἰς τὸν οἶκον Ζαχαρίου καὶ ἠσπάσατο τὴν Ἐλισάβετ. Καὶ ἐγένετο ὡς ἤκουσεν ἡ Ἐλισάβετ τὸν ἀσπασμὸν τῆς Μαρίας, ἐσκίρτησε τὸ βρέφος ἐν τῇ κοιλίᾳ αὐτῆς. Καὶ ἐπλήσθη Πνεύματος Ἁγίου ἡ Ἐλισάβετ καὶ ἀνεφώνησε φωνῇ μεγάλῃ καὶ εἶπεν· εὐλογημένη σὺ ἐν γυναιξί καὶ εὐλογημένος ὁ καρπὸς τῆς κοιλίας σου. Καὶ πόθεν μοι τοῦτο, ἵνα ἔλθῃ ἡ Μήτηρ τοῦ Κυρίου μου πρός με; Ἰδοὺ γάρ, ὡς ἐγένετο ἡ φωνὴ τοῦ ἀσπασμοῦ σου εἰς τὰ ὦτά μου, ἐσκίρτησε τὸ βρέφος ἐν ἀγαλλιάσει ἐν τῇ κοιλίᾳ μου. Καὶ μακαρία ἡ πιστεύσασα ὅτι ἔσται τελείωσις τοῖς λελαλημένοις αὐτῇ παρὰ Κυρίου. Καὶ εἶπε Μαριάμ· μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν Κύριον καὶ ἠγαλλίασε τὸ πνεῦμά μου ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρί μου· ὅτι ἐπέβλεψεν ἐπὶ τὴν ταπείνωσιν τῆς δούλης Αὐτοῦ. Ἰδοὺ γὰρ ἀπὸ τοῦ νῦν μακαριοῦσί με πᾶσαι αἱ γενεαί· ὅτι ἐποίησέ μοι μεγαλεῖα ὁ Δυνατός καὶ ἅγιον τὸ ὄνομά Αὐτοῦ. Ἔμεινε δὲ Μαριὰμ σὺν αὐτῇ, ὡσεὶ μῆνας τρεῖς καὶ ὑπέστρεψεν εἰς τὸν οἶκον αὐτῆς.

Δόξα. Ταῖς τῆς Παναχράντου…

Καὶ νῦν. Ταῖς τῆς Θεοτόκου…

Προσόμοιον. Ἦχος πλ. β΄. Ὅλην ἀποθέμενοι. Στ. Ἐλέησόν με, ὁ Θεός…

Χαίρουσα ἀνέδραμες, πρὸς οὐρανίους σκηνώσεις, τοῦ κόσμου Βασίλισσα, ἐν δεξιᾷ ἔστης τοῦ ἐκ Σοῦ τεχθέντος, χάριν παρέχουσα, καὶ φωτισμὸν πᾶσι, τοῖς τὴν σεπτήν Σου μετάστασιν, ὕμνοις γεραίρουσι, καὶ χαρμονικῶς ἐκβοῶσί Σοι· θεοχαρίτωτε Κόρη, μὴ ἐλλίπῃς πάντοτε σκέπουσα, ὡς Μήτηρ Κυρίου, ἐκ πάσης ἐπηρείας τοῦ κακοῦ, καὶ νοσημάτων καὶ θλίψεων, τοὺς Σὲ μακαρίζοντας.

-

 

Η ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΩΝ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (2016) (Συνοπτική παρουσίαση)

 

ΠΩΣ ΟΔΗΓΗΣΑΝ 

ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ 

ΚΑΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ 

ΣΤΗΝ ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΗΣ 

ΚΡΗΤΗΣ ΕΡΗΜΗΝ ΤΟΥ ΠΙΣΤΟΥ 

ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΛΑΟΥ;

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Η Σύνοδος της Ορθοδόξου Εκκλησίας (Κρήτη, 2016) δεν υπήρξε απλώς μια γραφειοκρατική διαδικασία δεκαετιών, αλλά η συστηματική και ασυγχώρητη προδοσία της Συνοδικής φύσεως της Ορθοδοξίας. Σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του προβληματισμού, των θεμάτων και της θεολογικής γλώσσας έπαιξαν οι Γενικές Συνελεύσεις του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ).

Η Εκκλησιολογική Εκτροπή: Από το ΠΣΕ στην Κρήτη

Οι συνελεύσεις του λεγόμενου «Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών» (ΠΣΕ) δεν υπήρξαν αθώες ή απλές ιστορικές συναντήσεις. Αποτέλεσαν το εργαστήριο όπου κυοφορήθηκε και συστηματικά καλλιεργήθηκε μια νόθα, εκφυλισμένη και επικίνδυνη «νέα εκκλησιολογία», η οποία τελικά διολισθύησε και επιβλήθηκε θεσμικά στη λεγόμενη «Αγία και Μεγάλη Σύνοδο» της Κρήτης.

Αυτή η αλλοτριωμένη εκκλησιολογία συνιστά ευθεία άρνηση της Παραδόσεως των Αγίων Πατέρων, στηριζόμενη στους εξής πυλώνες:

• Αναγνώριση «Εκκλησιαστικότητας» στην Αίρεση: Τολμά να αποδίδει «εκκλησιαστικά στοιχεία», «εκκλησιαστικότητα» ή ακόμα και τον τίτλο της «Εκκλησίας» σε κακόδοξες, εκτός της Μίας Εκκλησίας, συσπειρώσεις, νοθεύοντας τα όρια της Σωτηρίας.
• Διφορούμενος και Συμβιβαστικός Λόγος: Χρησιμοποιεί σκοπίμως μια ασαφή, «διπλωματική» και διφορούμενη γλώσσα, η οποία σχεδιάστηκε για να συγκαλύπτει τις δογματικές διαφορές, να εξισώνει την Αλήθεια με το ψεύδος και να περιπαίζει το αισθητήριο του πιστού λαού.
• Θεσμοθέτηση της «Ομοφωνίας» με τους Ετεροδόξους: Υποτάσσει την Ορθόδοξη μαρτυρία στις διαδικασίες και τους συμβιβασμούς της «ομοφωνίας» με τους αιρετικούς, λες και η Αλήθεια της Πίστεως είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης ή δημοκρατικής ψηφοφορίας.
• Ένοχη Σιωπή προς τη «Θεωρία των Κλάδων»: Αποφεύγει συστηματικά και με δειλία να καταδικάσει απερίφραστα την κακόδοξη «Θεωρία των Κλάδων», ανεκτική στην πλάνη ότι η Μία Εκκλησία έχει διασπαστεί σε ατελή κομμάτια.
• Διολίσθηση στον Διαθρησκειακό Συγκρητισμό: Επεκτείνει τον οικουμενιστικό κατήφορο σε «διαλόγους» με αλλόθρησκες παραδόσεις, απεμπολώντας το μοναδικό και αποκλειστικό Σωτηριολογικό μήνυμα του Εσταυρωμένου και Αναστάντος Χριστού.
• Άρνηση της Μοναδικότητας της Ορθοδοξίας: Αποτυγχάνει τραγικά να ομολογήσει με παρρησία, σαφήνεια και αγιοπατερικό σθένος ότι η Ορθόδοξος Εκκλησία είναι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία του Χριστού, εκτός της οποίας δεν υπάρχει ούτε πλήρης Χάρις ούτε Αλήθεια.

 

 

Συνοπτική παρουσίαση της επίδρασης κάθε μιας συνέλευσης του Π.Σ.Ε στη  Σύνοδο της Κρήτης.

1. Άμστερνταμ (1948): Η θεσμική εμπλοκή

Η Συνέλευση του Άμστερνταμ αποτέλεσε την απαρχή της ορθόδοξης παρουσίας στο ΠΣΕ και έθεσε τα θεμέλια για την ανάγκη εσωτερικής συνεννόησης μεταξύ των Ορθοδόξων Εκκλησιών. Σύμφωνα με το κείμενο, το Άμστερνταμ (1948) εγκαινίασε τη θεσμική εμπλοκή στον διαχριστιανικό διάλογο, ενώ η Κρήτη (2016) προσέφερε τη συνοδική «νομιμοποίηση» αυτής της τακτικής. Με άλλα λόγια, ό,τι ξεκίνησε ως θεσμική συμμετοχή το 1948, η Σύνοδος της Κρήτης το μετέτρεψε σε επίσημη συνοδική απόφαση.

 

2. Τορόντο (1950): Η «κεφαλαιώδους σημασίας» Δήλωση

Η Συνέλευση του Τορόντο (1950) συντάχθηκε με τίτλο «Η Εκκλησία, αι Εκκλησίαι και το Παγκόσμιον Συμβούλιον Εκκλησιών», προκειμένου να λύσει τις παρεξηγήσεις που είχαν δημιουργηθεί μετά την ίδρυση του ΠΣΕ. Τα βασικά σημεία της Δήλωσης του Τορόντο που θεωρούνται ότι προάγουν τον Οικουμενισμό είναι:

• Η αναγνώριση εκκλησιαστικότητας εκτός της Ορθοδοξίας.
• Η σχετικοποίηση της «Μίας» Εκκλησίας.
• Η υποστήριξη της βαπτισματικής θεολογίας, όπου τα όρια της Εκκλησίας ταυτίζονται με τα όρια του βαπτίσματος.
• Η εισαγωγή της έννοιας των «πνευματικών σχέσεων» για να «οικοδομηθεί το Σώμα του Χριστού».

Το κείμενο σημειώνει ότι η Δήλωση του Τορόντο χαρακτηρίστηκε ως «κεφαλαιώδους σημασίας» για την ορθόδοξη συμμετοχή στο ΠΣΕ, και η Σύνοδος της Κρήτης (2016) την επικύρωσε συνοδικά, αναφερόμενη ρητά στις εκκλησιολογικές προϋποθέσεις του εν λόγω κειμένου ως καθοριστικές για τη στάση της Ορθοδοξίας απέναντι στον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο.

3. Έβανστον (1954): Η συνέχεια του διαλόγου

Η Συνέλευση του Έβανστον ήταν η δεύτερη κατά σειρά, με τη συμμετοχή 161 Εκκλησιών-μελών από 48 χώρες. Το γενικό θέμα ήταν «Ο Χριστός, η Ελπίδα του Κόσμου». Οι Ορθόδοξοι, αρνούμενοι να υπερψηφίσουν το κεντρικό κείμενο επειδή εξέφραζε κυρίως την προτεσταντική θεολογία, κατέθεσαν δική τους «Ειδική Ορθόδοξη Δήλωση», τονίζοντας ότι η πλήρης ενότητα της Εκκλησίας υπάρχει ήδη στην Ορθόδοξη Εκκλησία ως τη «Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία». Η Συνέλευση αυτή ανέδειξε την άμεση ανάγκη διαμόρφωσης κοινής πανορθόδοξης στάσης, γεγονός που επέσπευσε τις διαδικασίες για τη σύγκληση των Πανορθόδοξων Διασκέψεων της Ρόδου.

 

4. Νέο Δελχί (1961): Ο θεμέλιος λίθος της Συνόδου της Κρήτης

Η Συνέλευση του Νέου Δελχί (1961) αποτελεί έναν ιστορικό σταθμό, καθώς σηματοδότησε την επίσημη είσοδο του Πατριαρχείου της Μόσχας και άλλων Εκκλησιών από το ανατολικό μπλοκ στο ΠΣΕ. Αυτή η εξέλιξη κατέστησε επιτακτική την ανάγκη σύγκλησης Πανορθόδοξων Διασκέψεων.

 Η Συνέλευση του Νέου Δελχί (1961) υπήρξε ο θεμέλιος λίθος της Συνόδου της Κρήτης (2016)». Έδωσε το έναυσμα για την έναρξη της προσυνοδικής πορείας, διαμόρφωσε το θεολογικό πλαίσιο εκπροσώπησης στο ΠΣΕ και τροφοδότησε τη διατύπωση των κρίσιμων άρθρων (16–21) που καθόρισαν τη στάση της σύγχρονης Ορθοδοξίας. Όσα συμφωνήθηκαν σιωπηρά ή πρακτικά στο Νέο Δελχί το 1961, η Σύνοδος της Κρήτης τα μετέτρεψε σε επίσημο συνοδικό κείμενο το 2016 (άρθρα 16–21), δίνοντας εκκλησιολογικό «άλλοθι» στη συμμετοχή της Ορθοδοξίας στο ΠΣΕ.

5. Ουψάλα (1968): Η σφραγίδα της νοοτροπίας

Η 4η Γενική Συνέλευση του ΠΣΕ στην Ουψάλα (1968) θεωρείται μία από τις πιο καθοριστικές συνελεύσεις, καθώς σηματοδότησε τη στροφή του ΠΣΕ προς τα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα της εποχής. Το κείμενο της Κρήτης  «ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΥΠΟΛΟΙΠΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΟΣΜΟ» φέρει ακέραια τη σφραγίδα της νοοτροπίας της Ουψάλας  όπως φαίνεται παρακάτω:

·         Στην Ουψάλα εμπεδώθηκε η ιδέα ότι οι προτεσταντικές ομολογίες αποτελούν τμήματα της ίδιας Χριστιανοσύνης. Το κείμενο των «Σχέσεων» στην Κρήτη (παράγραφοι 6 και 16) έκανε λόγο για «ετερόδοξες Εκκλησίες» και «ιστορικές ονομασίες Εκκλησιών». Η Κρήτη υιοθέτησε τη γραμμή της Ουψάλας, υποβιβάζοντας την Ορθοδοξία από Μία και Μοναδική Εκκλησία σε «μία από τις πολλές Εκκλησίες».

·         Μετά το 1968, το ΠΣΕ κατέστη ο κεντρικός μηχανισμός προώθησης του διαχριστιανικού συγκρητισμού. Στην παράγραφο 17, η Σύνοδος της Κρήτης χαρακτήρισε τη συμμετοχή της Ορθοδοξίας στο ΠΣΕ ως «ουσιαστική παράμετρο» των σχέσεών της με τον χριστιανικό κόσμο, δίνοντας ουσιαστικά «συνοδική βούλα» σε έναν θεσμό που γεννήθηκε και διαμορφώθηκε στην Ουψάλα από προτεσταντικές βάσεις.

·         Αντικαταστάθηκε το αγιοπατερικό αίτημα για επιστροφή των αιρετικών μέσω μετανοίας στην Ορθοδοξία, με την έννοια της «αμοιβαίας κατανοήσεως» και της «κοινής διακονίας». Το κείμενο της Κρήτης εστιάζει στην «αποκατάσταση της ενότητας» μέσω διμερών διαλόγων, χωρίς να αξιώνει ρητά την αποκήρυξη των πλανών, θυμίζοντας την οριζόντια τακτική της Ουψάλας.

 

6. Ναϊρόμπι (1975): Η «συνοδική κοινωνία» και η πολιτικοποίηση

Η Ε' Γενική Συνέλευση του ΠΣΕ (Ναϊρόμπι, 1975) με θεματικό άξονα «Ο Χριστός ελευθερώνει και ενώνει» αποτέλεσε τη συνέχεια του πνεύματος της Ουψάλας. Το κείμενο εντοπίζει σημαντικές ομοιότητες μεταξύ Ναϊρόμπι και Κρήτης, ιδιαίτερα γύρω από τις έννοιες της συνοδικότητας, της κοινωνίας, του διαλόγου και της χριστιανικής ενότητας.

Το πιο χαρακτηριστικό σημείο του Ναϊρόμπι είναι η έννοια της «conciliar fellowship» (συνοδικής κοινωνίας), όπου «η μία Εκκλησία πρέπει να νοείται ως μία συνοδική κοινωνία τοπικών Εκκλησιών». Αυτή η λογική παρουσιάζει την ενότητα ως κοινωνία διαφόρων τοπικών Εκκλησιών που καλούνται να ζουν και να μαρτυρούν από κοινού. Μια αντίληψη που απέχει πολύ από την κλασική Ορθόδοξη θέση ότι η Εκκλησία είναι ήδη ΜΙΑ.

Στο Ναϊρόμπι η συνοδική κοινωνία παρουσιάζεται ως τρόπος έκφρασης της ενότητας των χριστιανικών Εκκλησιών, ενώ στην Κρήτη η συνοδικότητα παρουσιάζεται πρωτίστως ως στοιχείο της ζωής της ήδη υπάρχουσας Ορθοδόξου Εκκλησίας. Ωστόσο, και στα δύο κείμενα η συνοδικότητα συνδέεται στενά με την ενότητα και την εκκλησιαστική ζωή, μετατοπίζοντας την εκκλησιολογική προτεραιότητα από την  ενότητα της Μίας Εκκλησίας σε μια διαδικαστική, διαλογική σύνθεση.

Πρώτα Συμπεράσματα: Η Συνοδική Νομιμοποίηση της Αποστασίας Από τη συνοπτική αυτή επισκόπηση απογυμνώνεται πλήρως η αλήθεια: η λεγόμενη «Σύνοδος της Κρήτης» (2016) ουδόλως υπήρξε μια αυτόνομη ή θεόπνευστη θεολογική πρωτοβουλία. Αντιθέτως, απετέλεσε τη θεσμική υποταγή, τη συνοδική σφράγιση και την απροκάλυπτη ενσωμάτωση όλων των κακόδοξων αποφάσεων που είχαν προηγηθεί στα «μαγειρεία» των Γενικών Συνελεύσεων του αιρετίζοντος ΠΣΕ: Άμστερνταμ: Έδωσε τη θεσμική αφετηρία για την εμπλοκή των Ορθοδόξων στον οικουμενιστικό λαβύρινθο. Τορόντο: Έθεσε τις αντικανονικές εκκλησιολογικές προϋποθέσεις, τις οποίες η Κρήτη ήρθε ανερυθρίαστα να επικυρώσει. Νέο Δελχί: Αποτέλεσε τον «θεμέλιο λίθο» της εκτροπής, μετατρέποντας τις σιωπηρές συμβατικότητες και τους θεολογικούς συμβιβασμούς σε δήθεν συνοδικό κείμενο. Ουψάλα: Εμφύσησε το δηλητήριο του ισοπεδωτικού συγκρητισμού, υποβιβάζοντας την Ακέραια Ορθοδοξία στο επίπεδο «μίας ακόμα εκκλησίας» ανάμεσα στις δεκάδες των αιρέσεων. Ναϊρόμπι: Εισήγαγε την παραπλανητική «συνοδική κοινωνία» ως ένα νόθο, ετεροκίνητο εναλλακτικό μοντέλο ενότητας, ξένο προς την αγιοπατερική διδασκαλία. Κατά συνέπεια: Η «νέα εκκλησιολογία» της Συνόδου της Κρήτης δεν συνιστά σε καμία περίπτωση οργανική συνέχεια της Ορθοδόξου Παραδόσεως, αλλά την επίσημη, θεσμική εισαγωγή του οικουμενιστικού συγκρητισμού στο σώμα της Εκκλησίας. Πρόκειται για μια πρωτοφανή απόπειρα νομιμοποίησης μιας πορείας εκτροπής, η οποία διαμορφώθηκε πλήρως εκτός των Ιερών Κανόνων και των ορίων της Ορθοδόξου Εκκλησιολογίας.