Στην Νίκαια της Βιθυνίας το 325 μ.Χ.

 

Η εκκλησία της Αγίας Σοφίας όπου είχε γίνει η Α’ Οικουμενική Σύνοδος,

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου.

Εισαγωγικά.

Το 325 μ.Χ στη Νίκαια της Βιθυνίας ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Α’ συγκάλεσε την Πρώτη Σύνοδο της Νίκαιας ή Α’ Οικουμενική Σύνοδο με σκοπό την αποκατάσταση της ειρήνης στα εκκλησιαστικά ζητήματα της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.

Η σύνοδος καταδίκασε τη διδασκαλία του Αρείου, συνέταξε το Σύμβολο της Νίκαιας που καθιέρωσε τον όρο ομοούσιος και όρισε την ημερομηνία εορτασμού του Πάσχα. Με τη Σύνοδο αυτή η Εκκλησία εντάχθηκε στις επίσημες δομές της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και ο συνοδικός θεσμός έγινε θεμελιώδους σημασίας για τον Ορθόδοξο Χριστιανισμό. Οι εξελίξεις αυτές είχαν μακροχρόνιες επιρροές θεολογικού και πολιτικού χαρακτήρα στην Ανατολή κατά τη διάρκεια όλου του Μεσαίωνα. Επίσης, αποτέλεσε το πρότυπο για τις μελλοντικές Οικουμενικές Συνόδους.

Η έκπληξη του Αγίου Κωνσταντίνου.

Ο Θεοδώρητος Κύρου,συγγραφέας του Ε΄αιώνος,μας παρέχει μια σημαντική λεπτομέρεια για τα πρόσωπα που συμμετείχαν στην Σύνοδο.Μπαίνοντας στην αίθουσα της Συνόδου  ο Μ.Κωνσταντίνος,άρχισε να χαιρετάει μειδιών τους Πατέρες.Όμως το μειδίαμά του πολύ γρήγορα χάθηκε από το πρόσωπό του.Έβλεπε μπροστά του ένα παράξενο θέαμα.Οι περισσότεροι Πατέρες, που ήρθαν στην Σύνοδο ήταν λωβοί και ακρωτηριασμένοι.Άλλου του έλειπαν τα αυτιά,άλλου τα μάτια και άλλου η μύτη του.Άλλος,τον χαιρέτησε με το αριστερό χέρι,γιατί το δεξί δεν υπήρχε πλέον.Και πολλοί δεν μπορούσαν να σηκωθούν από τις θέσεις τους,αφού τα πόδια τους ήταν παράλυτα.

Ξαφνιάστηκε ο αυτοκράτορας και ρώτησε με κατάπληξη. «Γιατί όλοι σχεδόν οι Επίσκοποι που ήρθαν στην Σύνοδο είναι λωβημένοι;¨»

Ένας αρχιερέας του απάντησε:«Διότι ,βασιλιά,έρχονται από τα Μαρτύρια.Όλοι αυτοί που βλέπεις είναι Μάρτυρες και Ομολογητές».

Συγκινήθηκε ο Μ.Κωνσταντίνος και δάκρυσε.Σηκώθηκε και πλησίασε τους λαβωμένους Επισκόπους.Γονάτισε και φίλησε τα παράλυτα πόδια τους,τις άδειες κόγχες των ματιών τους και τα χέρια τους τα ακρωτηριασμένα και κάθησε ως έσχατος σε χαμηλό θρονί παρακολουθώντας τις εργασίες της Συνόδου.Αυτό προξένησε εντύπωση και όταν τον ρώτησαν σχετικά τους απάντησε:

«Αυτοί οι Επίσκοποι και οι άλλοι κληρικοί είναι οι εκπρόσωποι του Θεού στη γή και φροντίζουν για την Εκκλησία Του.Καθοδηγούν τις ψυχές των ανθρώπων στον Ουρανό και στο Θεό.Ενώ εγώ είμαι επιφορτισμένος από τον Θεό για να ρυθμίζω μόνο τις πρακτικές και γήϊνες ανάγκες του λαού Του.Αυτοί λοιπόν πρέπει να κάθονται στα ψηλά καθίσματα και εγώ στο μικρότερο,διότι μικρότερο είναι και το έργο μου».

Η Συγκρότηση της Συνόδου.

Στη σύνοδο αυτή από τη μια μεριά είχε παραταχθεί ο Άρειος με τους ικανούς ρήτορες και οπαδούς του επισκόπους. Κι ήταν αυτοί ο Νικομήδειας Ευσέβιος, ο Νικαίας Θεαγένης και ο Χαλκηδόνος Μακάριος. Μαζί μ’ αυτούς, με την άδεια του Βασιλιά, προσήλθαν και παρεκάθισαν στη σύνοδο και αρκετοί φιλόσοφοι ομοϊδεάτες του Αρείου και υπερασπιστές του. Ανάμεσα σ’ αυτούς ξεχώριζε κι ένας Έλληνας φιλόσοφος, ο Ευλόγιος, που στη διαλεκτική τέχνη, την ευστροφία του λόγου και τα σοφίσματα εθεωρείτο ανίκητος.

Στην παράταξη των ορθοδόξων είχαν συγκεντρωθεί 317 σεβάσμιοι αρχιερείς και κληρικοί. Μεταξύ αυτών διακρίνονταν, οι άγιοι Νικόλαος και Αλέξανδρος, ιερέας ακόμη, ο επίσκοπος Αντιοχείας Ευστάθιος, ο Παφνούτιος από τη Θηβαΐδα, ο Μέγας Αθανάσιος, διάκονος τότε της Αλεξανδρινής Εκκλησίας, ο επίσκοπος Τριμυθούντος Σπυρίδων και άλλοι πολλοί.

Το θαύμα του Αγίου Σπυρίδωνα.

Στη συζήτηση, που είχε ανάψει ο τρομερός Άρειος με τη φιλοσοφική του μόρφωση, την πανουργία και την ευγλωττία του, αλλά και τους οπαδούς του ρήτορες, που τον ενίσχυαν αφάνταστα, πετούσε κυριολεκτικά κεραυνούς ενάντια στην αλήθεια και την Εκκλησία του Χριστού. Οι ώρες περνούσαν, χωρίς ένα θετικό αποτέλεσμα. Κάποια στιγμή μάλιστα ένας από τους πιο δεινούς ρήτορες του Αρείου, ο Έλληνας σοφός Ευλόγιος είχε προβάλει τέτοια επιχειρήματα και με τόση μαεστρία που είχε νομισθεί ότι το δίκαιο βρισκόταν με το μέρος τους. Οι υπερασπιστές της χριστιανικής αλήθειας, κι αυτός ο Μ. Αθανάσιος, σώπασαν. Νεκρική σιγή είχε απλωθεί για μερικά δευτερόλεπτα στη μεγάλη αίθουσα της συνόδου. Εκείνη την ώρα σηκώθηκε από τη θέση του ο άγιος Σπυρίδωνας  και ζήτησε να μιλήσει. Αργά προχωρεί προς το βήμα. Οι οπαδοί του αιρεσιάρχη χαμογέλασαν, σαν τον είδαν. Οι άλλοι πατέρες στενοχωρήθηκαν. Γνώριζαν πώς ο άγιος ήταν αγνός κι ενάρετος. Ήταν όμως, κι ο άνθρωπος ο απλοϊκός, με τα λίγα γράμματα και χωρίς αυτό που λέμε κατά κόσμο σοφία και γνώση. Πώς θα μπορούσε λοιπόν ο ταπεινός βοσκός να τα βγάλει πέρα μ’ ένα ρήτορα σοφό και διεστραμμένο; Γι’ αυτό στενοχωρήθηκαν και μερικοί αγωνιζόντουσαν να τον εμποδίσουν να ομιλήσει. Φοβόντουσαν μήπως ο τραχύς κι αδιάντροπος ρήτορας ζητήσει να τον εκθέσει και να τον γελοιοποιήσει. Ο Σπυρίδωνας, όμως, επέμενε. Κι ο Βασιλιάς έδωκε τον λόγο.

 

Παρασκευή 22 Μαΐου 2026 Η Σχέση της Συνόδου της Κρήτης με τα Κείμενα του ΠΣΕ (Το Κείμενο της Λίμα (1982) – «Βάπτισμα, Ευχαριστία, Διακονία» (BEM)

 

Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

 

Αν και η Σύνοδος της Κρήτης (2016) περιέλαβε ονομαστική αναφορά και αποδοχή της Δήλωσης του Τορόντο, απέφυγε στην επίσημη ορολογία της να κατονομάσει και να εγκρίνει ρητά άλλα κείμενα του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ). Ωστόσο, στο τελικό κείμενο με τίτλο «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» (ιδιαίτερα στις παραγράφους 16–21), η Σύνοδος προέβη σε μια συνολική, θετική αποτίμηση του έργου του ΠΣΕ, εστιάζοντας κυρίως στην προσφορά της Επιτροπής «Πίστις και Τάξις» (Faith and Order).

Η σχέση της Συνόδου με τη θεολογική παραγωγή του ΠΣΕ εξειδικεύεται στα ακόλουθα σημεία στην  γενική αποδοχή των κειμένων της Επιτροπής «Πίστις και Τάξις».

Στην παράγραφο 21 του επίσημου κειμένου της Κρήτης αναφέρεται χαρακτηριστικά:

«Η Ορθόδοξος Εκκλησία [...] εκτιμά θετικώς τα υπ’ αυτής [της Επιτροπής Πίστις και Τάξις] εκδοθέντα θεολογικά κείμενα [...] τα οποία αποτελούν αξιόλογον βήμα εις την Οικουμενικήν Κίνησιν διά την προσέγγισιν των Εκκλησιών».

 

Με τη διατύπωση αυτή, η Σύνοδος παρείχε μια ευρεία «συνοδική αναγνώριση» στη θεολογική συνεισφορά της Επιτροπής, αξιολογώντας τα κείμενα αυτά ως χρήσιμα εργαλεία για την αμοιβαία προσέγγιση των Χριστιανών, χωρίς ωστόσο να τα εξισώνει με την Ορθόδοξη Δογματική Παράδοση.

Παρά το γεγονός ότι δεν κατονομάστηκαν ρητά στο τελικό κείμενο —προκειμένου να αποτραπούν περαιτέρω εσωτερικές αντιδράσεις και πολώσεις—, η θετική αυτή αποτίμηση αντανακλά κυρίως δύο ιστορικά κείμενα συγκλίσεως του ΠΣΕ, στη διαμόρφωση των οποίων είχαν συμπράξει κορυφαίοι Οικουμενιστες θεολόγοι:

•          Το Κείμενο της Λίμα (1982) – «Βάπτισμα, Ευχαριστία, Διακονία» (BEM): (Baptism, Eucharist, Ministry). Αποτελεί το πλέον εμβληματικό κείμενο της Επιτροπής «Πίστις και Τάξις», το οποίο επιχειρεί να αναδείξει μια κοινή χριστιανική συνισταμένη στα τρία αυτά θεμελιώδη μυστήρια. Η Ορθόδοξη Εκκλησία συμμετείχε ενεργά στη σύνταξή του, διατηρώντας πάντως σαφείς επιφυλάξεις απέναντι σε ορισμένες προτεσταντίζουσες διατυπώσεις.

•          Το Κείμενο «Η Εκκλησία: Προς ένα κοινό όραμα» (2013): Ένα μεταγενέστερο κείμενο θεολογικής σύγκλισης, το οποίο επικεντρώνεται στην Εκκλησιολογία (τη φύση, την αποστολή και τη δομή της Εκκλησίας.

Το Κείμενο της Λίμα (1982) – «Βάπτισμα, Ευχαριστία, Διακονία» (BEM): (Baptism, Eucharist, Ministry).

Το Κείμενο της Λίμα (1982): Μυστήρια, Κριτική και οι Πρωταγωνιστές

1. Η Προσέγγιση των Τριών Μυστηρίων

Α. Βάπτισμα: «Είμαστε όλοι Χριστιανοί»

Το βάπτισμα στο όνομα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος είναι η κοινή αρχή για όλους. Όποιος βαπτίζεται, καθαρίζεται από την αμαρτία και μπαίνει στην οικογένεια του Χριστού. Το κείμενο προτείνει οι Χριστιανοί να αναγνωρίζουν το βάπτισμα των άλλων ομολογιών, δηλαδή ένας Καθολικός ή Ορθόδοξος να δέχεται ότι και ο Προτεστάντης είναι βαπτισμένος Χριστιανός, ώστε να μην επαναλαμβάνεται το βάπτισμα χωρίς λόγο.

Β. Ευχαριστία (Θεία Κοινωνία): «Το κέντρο της πίστης»

Η Θεία Κοινωνία δεν είναι ένα απλό θρησκευτικό έθιμο ή μια απλή ανάμνηση του Μυστικού Δείπνου. Είναι το κέντρο της ζωής της Εκκλησίας, όπου προσφέρεται η θυσία του Χριστού και ευλογείται ο κόσμος από το Άγιο Πνεύμα. Με αυτόν τον τρόπο, προσπαθεί να φέρει τους Προτεστάντες, που συχνά βλέπουν την Κοινωνία ως κάτι καθαρά συμβολικό, πιο κοντά στην Ορθόδοξη και Καθολική άποψη ότι εκεί υπάρχει η πραγματική παρουσία του Χριστού.

Γ. Ιερωσύνη: «Ποιος οδηγεί την Εκκλησία;»

Η Εκκλησία χρειάζεται ανθρώπους με ειδική κλήση και χειροτονία, όπως Επισκόπους, Πρεσβυτέρους και Διακόνους, για να κηρύττουν το Ευαγγέλιο και να τελούν τα μυστήρια, συνεχίζοντας το έργο των Αποστόλων. Η διατύπωση αυτή προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στους Ορθοδόξους και Καθολικούς, που έχουν αυστηρή ιεραρχία και Αποστολική Διαδοχή, και τους Προτεστάντες, που δεν έχουν επισκόπους με την ίδια έννοια.

Θεολογική ορθόδοξη κριτική

Η Ορθόδοξη Εκκλησία εξέφρασε επιφυλάξεις επειδή το κείμενο χρησιμοποιεί κάπως γενικές και θολές εκφράσεις για να μείνουν όλοι ευχαριστημένοι. Για παράδειγμα, η Ορθόδοξη Εκκλησία πιστεύει ότι το ψωμί και το κρασί γίνονται πραγματικά Σώμα και Αίμα Χριστού, ενώ το κείμενο της Λίμα το διατυπώνει πιο ποιητικά και αφηρημένα για να μπορούν να το υπογράψουν και οι Προτεστάντες. Γενικότερα, η κριτική εστιάζει στο ότι το κείμενο προσπαθεί να εξισώσει τα μυστήρια των Ορθοδόξων με τις τελετές των Προτεσταντών.

Όσον αφορά το βάπτισμα, εισάγεται η ιδέα της βαπτισματικής ενότητας, ότι δηλαδή όλοι οι βαπτισμένοι χριστιανοί ανήκουν ήδη στην ίδια Εκκλησία. Η ορθόδοξη κριτική απαντά ότι δεν υπάρχει βάπτισμα έξω από τη Μία Εκκλησία. Αν αποδεχτούμε ότι το βάπτισμα των αιρετικών είναι έγκυρο χωρίς προϋποθέσεις, τότε αποδεχόμαστε ότι η Εκκλησία είναι ήδη διαιρεμένη σε κλάδους, πράγμα που καταρρίπτει το Σύμβολο της Πίστεως.

ΜΙΑ ΕΚΛΑΙΚΕΥΜΕΝΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΔΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΤΟΡΟΝΤΟ

 

Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Απαραίτητα  στοιχεία.

Δύο χρόνια μετά τη συγκρότηση του ΠΣΕ στο Άμστερνταμ, η Κεντρική Επιτροπή συνήλθε στο Τορόντο του Καναδά (8-15 Ιουλίου 1950) για να απαντήσει σε ένα κρίσιμο ερώτημα: Τι ακριβώς είναι το ΠΣΕ εκκλησιολογικά; Οι επικριτές του Συμβουλίου το κατηγορούσαν ότι επιδιώκει να γίνει μια «υπερ-εκκλησία» που θα υποκαταστήσει τις τοπικές Εκκλησίες. Η Ορθόδοξη Εκκλησία, που είχε ήδη ενταχθεί στο Συμβούλιο, αντιμετώπιζε εσωτερικές πιέσεις να διασαφηνίσει τη σχέση της με μια οργάνωση που περιελάμβανε ετερόδοξες κοινότητες.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Οι αντιπροσωπείες της Εκκλησίας της Ελλάδος και του Οικουμενικού Πατριαρχείου που συμμετείχαν στην Κεντρική Επιτροπή του ΠΣΕ στο Τορόντο και συνέβαλαν στη διαμόρφωση και την αποδοχή της δήλωσης αποτελούνταν από κορυφαίες θεολογικές και εκκλησιαστικές προσωπικότητες της εποχής. Οικουμενικό Πατριαρχείο Το Οικουμενικό Πατριαρχείο εκπροσωπήθηκε από ιεράρχες και καθηγητές που έθεσαν τις βάσεις για τη μετέπειτα ορθόδοξη παρουσία στο Συμβούλιο: Μητροπολίτης Θυατείρων Γερμανός (Στρινόπουλος): Ήταν μία από τις κεντρικότερες μορφές της Οικουμενικής Κίνησης και εκ των Προέδρων του ΠΣΕ. Μητροπολίτης Εφέσου Χρυσόστομος (Κωνσταντινίδης): Τότε νεαρός θεολόγος (μετέπειτα Μητροπολίτης Μύρων και έπειτα Εφέσου), ο οποίος διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στη σύνταξη του κειμένου. Καθηγητής Αμίλκας Αλιβιζάτος: Αν και καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών, συμμετείχε ενεργά και στις διεργασίες της πατριαρχικής αντιπροσωπείας λόγω του διεθνούς κύρους του στο Κανονικό Δίκαιο. Εκκλησία της Ελλάδος Η Εκκλησία της Ελλάδος εκπροσωπήθηκε κυρίως από διαπρεπείς καθηγητές της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, οι οποίοι είχαν οριστεί ως επίσημοι σύνεδροι: Καθηγητής Αμίλκας Αλιβιζάτος: Καθηγητής Κανονικού Δικαίου και Ποιμαντικής, εκ των κορυφαίων Ελλήνων θεολόγων με τεράστια συμβολή στις πρώτες δεκαετίες του ΠΣΕ. Καθηγητής Ιωάννης Καρμίρης: Καθηγητής Δογματικής, ο οποίος παρακολουθούσε στενά τα θεολογικά κείμενα για να διασφαλίσει ότι η Δήλωση θα ξεκαθάριζε πως το ΠΣΕ δεν είναι μια «Υπερ-εκκλησία» (κάτι που τελικά ενσωματώθηκε στο τελικό κείμενο). Καθηγητής Βασίλειος Ιωαννίδης: Καθηγητής Ερμηνείας της Καινής Διαθήκης, με συστηματική παρουσία στα διεθνή θεολογικά fora της εποχής.

 

Τα βασικά σημεία της δηλωσης  Τορόντο 

Η Δήλωση του Τορόντο, με τίτλο «Η Εκκλησία, οι Εκκλησίες και το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών», ξεκίνησε με πέντε καθοριστικές αρνήσεις που οριοθέτησαν τι δεν είναι το ΠΣΕ:

Πρώτον, «το ΠΣΕ δεν είναι και δεν πρέπει ποτέ να γίνει υπερ-εκκλησία». Αυτή η διακήρυξη απέκλεισε κάθε ενδεχόμενο το Συμβούλιο να αποκτήσει εκκλησιαστική εξουσία πάνω στα μέλη του. Το ΠΣΕ δεν είναι Εκκλησία, αλλά εργαλείο των Εκκλησιών.

Δεύτερον, ο σκοπός του δεν είναι να διαπραγματευθεί ενώσεις μεταξύ Εκκλησιών — κάτι που ανήκει αποκλειστικά στις ίδιες τις Εκκλησίες — αλλά να φέρει τις Εκκλησίες σε ζωντανή επαφή και να προωθήσει τη μελέτη και συζήτηση των ζητημάτων της εκκλησιαστικής ενότητας.

Τρίτον, το ΠΣΕ «δεν μπορεί και δεν πρέπει να βασίζεται σε μια συγκεκριμένη αντίληψη για την Εκκλησία». Δεν προκαταλαμβάνει το εκκλησιολογικό πρόβλημα. Αυτό σήμαινε ότι η ένταξη στο Συμβούλιο δεν απαιτούσε από καμία Εκκλησία να αποδεχθεί την εκκλησιολογία μιας άλλης.

Τέταρτον, η ιδιότητα του μέλους δεν συνεπάγεται ότι μια Εκκλησία αντιμετωπίζει τη δική της αντίληψη για την Εκκλησία ως απλώς σχετική.

Πέμπτον, η ιδιότητα του μέλους δεν συνεπάγεται την αποδοχή μιας συγκεκριμένης διδασκαλίας για τη φύση της εκκλησιαστικής ενότητας.

Η Δήλωση του Τορόντο (1950) ήταν μια προσπάθεια του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών να βρει τρόπο ώστε η Ορθόδοξη Εκκλησία να συμμετέχει μαζί με Προτεστάντες και άλλους χριστιανούς, χωρίς να χρειάζεται να πει ότι αυτοί είναι «Εκκλησίες» με την πλήρη έννοια του όρου.  Αυτή η «λύση» δημιούργησε έναν οργανισμό που λέγεται «Συμβούλιο Εκκλησιών» αλλά δεν ξέρει τι σημαίνει «Εκκλησία». Σαν να φτιάχναμε ένα «Συμβούλιο Γιατρών» όπου συμμετέχουν και όσοι έχουν διαβάσει βιβλία ιατρικής αλλά δεν είναι γιατροί — και να λέμε «δεν χρειάζεται να θεωρούμε ο ένας τον άλλον γιατρό με την πλήρη έννοια».

Για την Ορθόδοξη Εκκλησία αυτό σημαίνει: Συμμετέχουμε σε έναν οργανισμό όπου η λέξη «Εκκλησία» χάνει το νόημά της. Αποδεχόμαστε ότι η ενότητα μπορεί να υπάρχει χωρίς κοινωνία στην αλήθεια. Η δική μας πίστη ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία μετατρέπεται από δογματική βεβαιότητα σε «προσωπική πεποίθηση που σεβόμαστε»

Η Σύνοδος της Κρήτης και η ΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΤΟΡΟΝΤΟ

Στο επίσημο κείμενό της Συνόδου  με τίτλο: «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» και στην παράγραφο 19 γράφονται τα εξής:

«Αἱ Ὀρθόδοξοι Ἐκκλησίαι μέλη θεωροῦσιν ὡς ἀπαραίτητον ὅρον τῆς συμμετοχῆς αὐτῶν εἰς τὸ Π.Σ.Ἐ. τὴν θεμελιώδη διάταξιν τοῦ Καταστατικοῦ αὐτοῦ, συμφώνως πρός τήν ὁποίαν μέλη αὐτοῦ δύνανται νά εἶναι μόνον ἐκεῖνοι, οἵτινες πιστεύουσιν εἰς τόν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν ὡς Θεόν καί Σωτῆρα, κατά τάς Γραφάς, καί ὁμολογοῦσι τόν ἐν Τριάδι Θεόν, Πατέρα, Υἱόν καί Ἅγιον Πνεῦμα, κατά τό Σύμβολον Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως.

Εἶναι βαθειά πεποίθησις αὐτῶν ὅτι αἱ ἐκκλησιολογικαί προϋποθέσεις τῆς Δηλώσεως τοῦ Τορόντο (1950), “Ἡ Ἐκκλησία, αἱ Ἐκκλησίαι καί τό Παγκόσμιον Συμβούλιον τῶν Ἐκκλησιῶν”, ἀποτελοῦσι κεφαλαιώδη σημασίαν διά τήν ὀρθόδοξον συμμετοχήν εἰς τὸ Συμβούλιον.»

Με την αναφορά αυτή, η Σύνοδος της Κρήτης ουσιαστικά υπεραμύνεται της συμμετοχής των Ορθοδόξων στο ΠΣΕ, χρησιμοποιώντας τη Δήλωση του Τορόντο ως «ασπίδα».

Επομένως, η Σύνοδος της Κρήτης επικαλέστηκε το Τορόντο για να τονίσει ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία συμμετέχει στον διαχριστιανικό διάλογο χωρίς να κάνει εκπτώσεις στην πίστη της ότι αποτελεί τη «Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία».

Γιατί προκάλεσε αντιδράσεις;

Παρά την παραπάνω διευκρίνιση, η ρητή αναφορά στη Δήλωση του Τορόντο προκάλεσε έντονες θεολογικές συζητήσεις και αντιδράσεις, τόσο πριν όσο και κατά τη διάρκεια της Συνόδου (ορισμένες μάλιστα Τοπικές Εκκλησίες, όπως της Ρωσίας, της Βουλγαρίας, της Γεωργίας και της Αντιοχείας, τελικά δεν παρέστησαν στη Σύνοδο).

Οι επικριτές της αναφοράς υποστήριξαν ότι:

• Η έμμεση ή άμεση αποδοχή κειμένων του ΠΣΕ εισάγει μια «νέα εκκλησιολογία».
• Η χρήση του όρου «Εκκλησίες» για τις ετερόδοξες κοινότητες (έστω και μέσα από το πλαίσιο του Τορόντο) αποδυναμώνει την ορθόδοξη αποκλειστικότητα.

Αντίθετα, οι υποστηρικτές της Συνόδου τόνισαν ότι η αναφορά ήταν απαραίτητη για να ξεκαθαριστεί ότι η Ορθοδοξία δεν απομονώνεται, αλλά συνομιλεί με τον υπόλοιπο κόσμο υπό πολύ συγκεκριμένους, αυστηρούς και ήδη συμφωνημένους όρους.

Εκλαϊκευμένη κριτική της Δήλωσης του ΤΟΡΟΝΤΟ

Η μεγαλύτερη και πιο βαθιά παγίδα της Δήλωσης του Τορόντο βρίσκεται στην εκκλησιολογική σχετικοποίηση της Αλήθειας μέσω της διπλωματικής γλώσσας.

Αν έπρεπε να την απομονώσουμε σε μία φράση, η παγίδα είναι η εξής: Η Δήλωση επέτρεψε στα μέλη του ΠΣΕ να συνυπάρχουν, αναγνωρίζοντας ο ένας στον άλλον το δικαίωμα να αυτοαποκαλείται «Εκκλησία», χωρίς όμως να απαιτείται κοινή συμφωνία για το τι σημαίνει πραγματικά η λέξη «Εκκλησία».

Αυτή η κεντρική παγίδα αναλύεται σε τρία συγκεκριμένα επίπεδα, τα οποία εξηγούν γιατί πολλοί Ορθόδοξοι θεολόγοι μιλούν για «θεολογική νάρκωση»:

Α. Το κείμενο λέει ότι κανένα μέλος δεν υποχρεούται να αναγνωρίσει τα άλλα μέλη ως «Εκκλησίες στην αληθινή και πλήρη έννοια».  Ενώ αυτό ακούγεται ως προστασία για την Ορθοδοξία (ώστε να μην αναγνωρίσει τους Προτεστάντες ως πραγματική Εκκλησία), στην πραγματικότητα δημιουργεί έναν χώρο όπου η ίδια η έννοια της Εκκλησίας υποβαθμίζεται. Αν κάθεσαι στο ίδιο τραπέζι ενός οργανισμού που λέγεται «Συμβούλιο Εκκλησιών», αλλά αποδέχεσαι ότι οι διπλανοί σου μπορεί να μην είναι καν Εκκλησία (ή αυτοί να θεωρούν εσένα απλώς ένα «κομμάτι» της Εκκλησίας), τότε αποδέχεσαι τη χρήση της λέξης «Εκκλησία» ως έναν απλό κοινωνιολογικό τίτλο και όχι ως τη μοναδική, σωστική κιβωτό.

Β. Στην Ορθόδοξη θεολογία, η Αλήθεια είναι απόλυτη, ιστορικά αποκαλυμμένη και βιώνεται ως πληρότητα. Το Τορόντο δημιούργησε ένα πλουραλιστικό μοντέλο όπου όλες οι απόψεις είναι ισότιμες. Όταν η Ορθόδοξη Εκκλησία καταθέτει τη μαρτυρία της ότι «Εγώ είμαι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία», μέσα στο περιβάλλον του Τορόντο αυτή η δήλωση δεν αντιμετωπίζεται ως η αντικειμενική αλήθεια, αλλά ως η «ιδιαιτερότητα» ή η «υποκειμενική πεποίθηση» των Ορθοδόξων. Έτσι, η δογματική βεβαιότητα υποβιβάζεται σε μια «θρησκευτική άποψη» ανάμεσα σε δεκάδες άλλες.

Γ. Η μεγαλύτερη παγίδα είναι ότι το Τορόντο νομιμοποίησε τη διαίρεση παρουσιάζοντάς την ως κάτι σχεδόν φυσιολογικό. Υποσχόμενο έναν «ασφαλή χώρο» όπου κανείς δεν θα πιέσει κανέναν να αλλάξει πίστη, το ΠΣΕ αφαίρεσε το κίνητρο για τον πραγματικό σκοπό του διαλόγου: την επιστροφή στην κοινή, αδιαίρετη πίστη των πρώτων αιώνων. Όταν όλοι είναι «ασφαλείς» και κανείς δεν ελέγχεται για τις αιρέσεις ή τις θεολογικές του αποκλίσεις, ο διάλογος σταματά να αναζητά την Αλήθεια και μετατρέπεται σε ένα αέναο διπλωματικό φόρουμ (έναν εκκλησιολογικό αγνωστικισμό), όπου η ειρηνική συνύπαρξη έγινε πιο σημαντική από τη δογματική ακρίβεια.

Η παγίδα του Τορόντο ήταν ότι έδωσε στην Ορθοδοξία ένα «πιστοποιητικό» ότι δεν κινδυνεύει η πίστη της εντός του Συμβουλίου, αλλά το τίμημα αυτού του πιστοποιητικού ήταν η αποδοχή ενός περιβάλλοντος όπου η ίδια η έννοια της μίας και μοναδικής Αλήθειας είχε ήδη τεθεί στο περιθώριο.

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΔΗΛΩΣΙ ΠΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ.

ΦΕΥΓΟΥΜΕ ΜΑΚΡΥΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΙΡΕΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΣΧΙΣΜΑΤΙΚΟΥΣ ΑΡΧΙΕΡΕΙΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ. 

1. Η απόφαση της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου να εκλέξει άλλον Επίσκοπο Πάφου στη θέση του ήδη υπάρχοντος, ο οποίος εξελέγη κανονικά και από τον ορθόδοξο λαό, δεν γίνεται αποδεκτή από τα μέλη της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Κύπρου.

2. Ο λόγος για τον οποίο ο κανονικός Επίσκοπος της Μητροπόλεως Πάφου, Τυχικός, τέθηκε σε αργία είναι το γεγονός ότι δεν υπέγραψε την αναγνώριση της λεγόμενης «Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας», που πραγματοποιήθηκε στην Κρήτη το 2016. Και εμείς, τα μέλη της Ορθόδοξης Εκκλησίας, απορρίπτουμε και αναθεματίζουμε αυτή τη σύνοδο, διότι αποτελεί αιρετική σύνοδο που άλλαξε τον δογματικό ορισμό του όρου Εκκλησία.
3. Η σύνοδος αυτή αποδέχθηκε ως βάση του διαλόγου με τους αιρετικούς το κείμενο «Οι σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον», το οποίο επικύρωσε τη Διακήρυξη του Τορόντο του 1950, με τίτλο «Η Εκκλησία, οι Εκκλησίες και το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών», όπου η Εκκλησία δεν ταυτίζεται με την Ορθόδοξη Εκκλησία, αλλά η Ορθόδοξη Εκκλησία παρουσιάζεται ως μία εκκλησία ανάμεσα σε άλλες ομολογίες («εκκλησίες»), έχοντας ως κοινή βάση το βάπτισμα στο όνομα της Αγίας Τριάδος, την κοινή πίστη στην Αγία Τριάδα και στον Ιησού Χριστό ως Κύριο και Σωτήρα, και όχι ως Θεό και Άνθρωπο, ώστε να μην ενοχληθούν οι μονοφυσίτες.
4. Στην ουσία αλλοιώθηκε το Σύμβολο της Πίστεως Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως, διότι η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν ορίζεται πλέον ως η Μία και μοναδική Σώμα του Χριστού, και μόνο Αυτή, αλλά χρησιμοποιούνται πονηρές και αντιφατικές εκφράσεις, οι οποίες παρουσιάζονται ξεκάθαρα στη Διακήρυξη του Τορόντο (1950), που υιοθετήθηκε και επικυρώθηκε ως βάση διαλόγου από τη Σύνοδο της Κρήτης του 2016, όπου δηλώνεται ότι «τα όρια της δικής μας Εκκλησίας (της Ορθόδοξης) δεν είναι τα όρια της Εκκλησίας του Χριστού», με την Εκκλησία του Χριστού να περιλαμβάνει, πέρα από την Ορθόδοξη Εκκλησία, και τις άλλες ομολογίες («χριστιανικές εκκλησίες»).
Αυτό αποτελεί βλασφημία και αίρεση, την οποία αποδέχθηκε η Σύνοδός μας, θέτοντας τον εαυτό της εκτός Ορθοδοξίας μέσω αιρετικών διδασκαλιών που αλλοιώνουν τα Δόγματα που παραδόθηκαν από το Πνεύμα της Αγιότητος, τα οποία διδάσκουν ότι μόνο η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η Εκκλησία του Συμβόλου της Πίστεως, η Μία. 

Οι υπόλοιποι είναι αιρετικοί και δεν μπορούν να ονομάζονται χριστιανοί. Χριστιανός είναι εκείνος που έχει το Άγιο Πνεύμα και είναι μέλος της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Για αυτόν τον λόγο δεν μπορούμε να αποδεχθούμε και απορρίπτουμε αυτή την απόφαση της Συνόδου της Εκκλησίας της Κύπρου να αποδεχθεί την ψευδή Σύνοδο της Κρήτης.
Επίσης, πιστεύουμε σε ένα Βάπτισμα, με τριπλή κατάδυση, που αποτελεί την πύλη εισόδου στη Μία και Μοναδική Ορθόδοξη Εκκλησία. Οι αιρετικοί δεν έχουν βάπτισμα αλλά βεβήλωση, όπως αναφέρει ο 47ος Αποστολικός Κανόνας.
Ο Μητροπολίτης Τυχικός απέρριψε τις αιρέσεις σας και γι’ αυτό διώκεται από εσάς, που έχετε εξέλθει από την Αλήθεια. Η Εκκλησία δεν είναι τα κτίρια ούτε η Σύνοδος, παρά μόνο στον βαθμό που διδάσκεται ορθά ο Λόγος της Αληθείας.
5. Επίσης, ο Μητροπολίτης Τυχικός δεν αποδέχθηκε την κοινωνία με το ουκρανικό σχισματικό-αιρετικό μόρφωμα. Και εμείς απορρίπτουμε και αποστασιοποιούμαστε από το ουκρανικό μόρφωμα που έχει ως κεφαλή τον Επιφάνιο Ντουμένκο, το οποίο έγινε αποδεκτό από τον Αρχιεπίσκοπο Γεώργιο.
6. Ζητούμε την παραίτηση του Αρχιεπισκόπου Γεωργίου Κύπρου, ο οποίος μας οδήγησε σε σχίσμα, αίρεση και αιώνιο θάνατο, αποδεικνύοντας ότι είναι λύκος με ένδυμα προβάτου και όχι ποιμένας.
Ο Αρχιεπίσκοπος Γεώργιος είναι η αιτία της πνευματικής μας καταστροφής. Θέτει σε κίνδυνο τη σωτηρία μας και μας έθεσε, μαζί με τα γραφεία και τις εκκλησίες, εκτός Εκκλησίας. Η Εκκλησία βρίσκεται εκεί όπου ομολογείται η Ορθοδοξία και όχι η αίρεση, ακόμη κι αν αποτελείται από λίγους διωγμένους και καταπιεσμένους ανθρώπους, που προτιμούν την κοινωνική απομόνωση και την καταδίκη παρά την κοσμική δόξα και την αιώνια απώλεια.
7. Δεν αποδεχόμαστε τη συνοδική απόφαση σύμφωνα με την οποία ο ορθόδοξος λαός αποκλείεται από την εκλογή του Αρχιεπισκόπου και των Μητροπολιτών.
Μέσω αυτής της νέας διαδικασίας, ο λαός παραμερίζεται από την εκλογή επισκόπων, αρχιεπισκόπων και μητροπολιτών.
Απευθύνουμε έκκληση προς ολόκληρη την κυπριακή κοινωνία — κληρικούς, λαϊκούς, πολιτικούς κ.λπ. — να λάβουν θέση και να συμμετάσχουν στην αποκατάσταση της Αλήθειας της Πίστεως.
Αγαπητοί Συνοδικοί,
Σας υπενθυμίζουμε ότι η Εκκλησία δεν είναι μόνο η Σύνοδος, ούτε μόνο οι Επίσκοποι, ούτε μόνο οι πρεσβύτεροι, ούτε μόνο ο ορθόδοξος λαός, αλλά η Εκκλησία αποτελείται από όλους αυτούς μαζί.
Και εάν συμβεί η Σύνοδος να πέσει στην αίρεση, όπως συμβαίνει τώρα, η Χάρις του Πνεύματος της Αγιότητος μάς οδηγεί να αποστασιοποιηθούμε από τη Σύνοδο της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Κύπρου και να ομολογήσουμε δημόσια ότι εμείς, ο λαός, δεν αποδεχόμαστε τον εμπαιγμό που επιβάλλεται με παπικό τρόπο από τη Σύνοδο και τον Αρχιεπίσκοπο.
Σας προειδοποιούμε να αποκηρύξετε τη Σύνοδο της Κρήτης και να άρετε την αργία που επιβλήθηκε στον Μητροπολίτη Τυχικό και να τον επανατοποθετήσετε δημόσια στον Θρόνο της Πάφου· διαφορετικά, θα συμβούν τα εξής:
Δεν θα είμαστε πλέον μαζί σας, δεν θα σας στηρίζουμε πλέον, δεν θα πληρώνουμε πλέον τίποτα στα κτίριά σας, δεν θα συμμετέχουμε πλέον στις ακολουθίες όπου λειτουργείτε εσείς προσωπικά ή ο Αρχιεπίσκοπος Γεώργιος, αλλά θα πηγαίνουμε μόνο σε αληθινούς ιερείς με ορθόδοξο φρόνημα.
Η Εκκλησία του Χριστού είναι μόνο η Ορθόδοξη Εκκλησία και θα συναθροιζόμαστε μόνο με όσους πιστεύουν αυτή την Αλήθεια. Ο λαός του Θεού σώζεται μέσω της ομολογίας της Αλήθειας και μέσα στην αγάπη και την ενότητα μεταξύ μας, του κυπριακού λαού.
Ο Χριστός συγχωρεί τα πάντα, αλλά όχι τη βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος.
Αμήν.

Η Ανάληψη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού – δέκα τοποθετήσεις σε δέκα ερωτήσεις (Πρωτοπρ. Γεώργιος Δ. Δράγας)

 

Η Ανάληψη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού – δέκα τοποθετήσεις σε δέκα ερωτήσεις (Πρωτοπρ. Γεώργιος Δ. Δράγας)

visit counter

1. Γιατί έγινε η Ανάληψη μετά από 40 μέρες και όχι αμέσως μετά την Ανάσταση;
2. Γιατί έφαγε ο αναστημένος Χριστός ψητό ψάρι και μέλι;
3. Γιατί έγινε η Ανάληψη στο Όρος των Ελαιών;
4. Γιατί έπρεπε να ήταν παρόντες οι Απόστολοι και η Θεοτόκος;
5. Πως έγινε η πρωτόγνωρη και μοναδική Ανάληψη του Χριστού;
6. Γιατί εστάλησαν οι δύο ανθρωπόμορφοι και λευκοφόροι Άγγελοι;
7. Ποιο ήταν το μήνυμα των λευκοφόρων Αγγέλων;
8. Ποιος ήταν ο αντίκτυπος της Ανάληψης στους Αποστόλους και στο μικρό ποίμνιο της πρώτης Εκκλησίας;
9. Ποιος ήταν ο αντίκτυπος της Ανάληψης στις ταξιαρχίες των Αγγέλων στους ουρανούς;
10. Γιατί διατηρήθηκαν τα αποτυπώματα των πληγών στο Αναστημένο Σώμα του Χριστού;

---------------------------------------------------------------------

1. Γιατί έγινε η Ανάληψη μετά από 40 μέρες και όχι αμέσως μετά την Ανάσταση;

Ο αρχηγός της ζωής, που έλυσε τα δεσμά του θανάτου με την Ανάστασή του,
συναναστράφηκε με τους μαθητές του επί σαράντα ημέρες και επιβεβαίωσε σ’
αυτούς την Ανάστασή του με πολλές αποδείξεις. Δεν ανέβηκε στους
ουρανούς την ίδια ημέρα που αναστήθηκε, γιατί κάτι τέτοιο θα
δημιουργούσε αμφιβολίες και ερωτηματικά. Διαφορετικά, πολλοί από τους
άπιστους θα μπορούσαν να προβάλλουν το επιχείρημα ότι η Ανάσταση δεν
ήταν παρά ένα ακόμη από τα όνειρα ευσεβών πόθων που γρήγορα έρχονται και
πιο γρήγορα παρέρχονται. Για αυτό ακριβώς έμεινε ο Χριστός σαράντα
ολόκληρες ημέρες στη γη, και εμφανίστηκε επανειλημμένα στους μαθητές
του, και τους έδειξε τις ουλές από τα πληγές του, τους μίλησε για τις
προφητείες που εκπλήρωσε με την ζωή και τα πάθη του ως άνθρωπος, και
μάλιστα συνέφαγε μαζί τους.

2. Γιατί έφαγε ο αναστημένος Χριστός ψητό ψάρι και μέλι;

Στο σημερινό Ευαγγέλιον της Εορτής ακούμε ότι ζήτησε και έφαγε ο Χριστός
«ιχθύος οπτού μέρος και από μελισσίου κηρίου», δηλ. ένα κομμάτι από ψητό
ψάρι και από κηρύθρα με μέλι (Λουκ. 24:42). Γιατί αναφέρεται η
λεπτομέρεια αυτή; Κατά την εκκλησιαστική παράδοση, η λεπτομέρεια αυτή
είχε πολύ σπουδαία αλληγορική σημασία. Όσον αφορά στο ψάρι, γνωρίζουμε
ότι αν και ζει μέσα στην αλμυρή θάλασσα, το σώμα του δεν είναι αλμυρό,
αλλά γλυκό. Κατά παρόμοιο τρόπο και ο Χριστός, που έζησε μέσα στην
‘αλμυρή θάλασσα της αμαρτίας’ του κόσμου τούτου, «αμαρτίαν ουκ εποίησε,
ουδέ ευρέθη δόλος εν τω στόματι αυτού», δηλ. δεν έκανε καμιά αμαρτία,
ούτε ξεστόμισε τίποτε το δόλιο (Ησ. 53:9). Επίσης, ο Χριστός παρέμεινε
πιο άφωνος και από το ψάρι όταν υπέστη το σωτήριο πάθος του και δέχτηκε
τα ανήκουστα εκείνα βασανιστήρια και ακατανόμαστους υβρισμούς. Όσον
αφορά στο μέλι και στο κερί, γνωρίζουμε ότι το μέλι είναι γλυκό και το
κερί φωτιστικό, γι’ αυτό και θεωρούνται σαν σύμβολα της πνευματικής
ηδονής και του φωτισμού που μεταδίδει στους πιστούς ο Χριστός μετά την
Ανάστασή του. Επίσης, συμβολίζουν, το μεν πρώτο την θεραπεία της μεγάλης
πίκρας της αμαρτίας την οποίαν συμβολίζει η χολή που του δόθηκε στο
πάθος του, το δε δεύτερο, την διάλυση του πυκτού σκοταδιού της αμαρτίας
την οποία συμβολίζει το σκοτάδι που έγινε κατά την σταύρωσή του.

3. Γιατί έγινε η Ανάληψη στο Όρος των Ελαιών;

Αφού λοιπόν επιβεβαίωσε ο Χριστός την εκ νεκρών Ανάστασή του στους μαθητές
του με μελιστάλακτους λόγους, και φώτισε τον νου τους και θέρμανε την
καρδιά τους με την παρουσία του, τους οδήγησε την 40ην ημέρα από την
Ανάστασή του στο Όρος των Ελαιών, που βρίσκεται στα ανατολικά της
Ιερουσαλήμ. Έπρεπε σ’ αυτό το Όρος να γίνει η Ανάληψη, γιατί σ’ αυτό,
σύμφωνα με μια αρχαία παράδοση, θα επανέλθει ο Κύριος σωματικά και με
δόξα για να κρίνει τον κόσμο κατά την έσχατη ημέρα. Εκεί θα ελεηθούν με
το μέγα έλεος οι δίκαιοι, και εκεί θα θρηνήσουν με τον αιώνιο και
απαρηγόρητο θρήνο οι αμαρτωλοί. Τις δύο αυτές αντίθετες καταστάσεις των
ανθρώπων δηλώνει η ονομασία του Όρους τούτου, γιατί οι κορυφές του
ονομάζονται Όρος Ελαιών, ενώ οι πρόποδές του, κοιλάδα του Κλαυθμώνος. Το
ίδιο προμήνυσε και ο χρησμός του προφήτη Ζαχαρία που ρητά δήλωσε «Ιδού
ημέρα έρχεται Κυρίου, και στήσονται οι πόδες αυτού επί το Όρος των
Ελαιών κατέναντι Ιερουσαλήμ εξ ανατολών» (Ζαχ. 14:4).

4. Γιατί έπρεπε να ήταν παρόντες οι Απόστολοι και η Θεοτόκος;

Σ’ αυτό το Όρος οδήγησε ο Κύριος τους μαθητές του και την Θεοτόκο που τον
γέννησε, για να δουν με τα μάτια τους την ένδοξη Ανάληψή του. Έπρεπε η
κατά σάρκα Μητέρα του να είναι παρούσα σ’ εκείνη την μεγάλη δόξα του
Υιού της, έτσι ώστε όπως σαν Μητέρα πληγώθηκε ψυχικά για το πάθος του
πάνω από όλους, έτσι κατά τρόπο ανάλογο να χαρεί πάνω από όλους
βλέποντας τον Υιό της να ανέρχεται με δόξα στους ουρανούς, να
προσκυνείται σαν Θεός από τους Αγγέλους και να καθίζεται στον θρόνο της
Μεγαλοσύνης πάνω από κάθε αρχή και εξουσία. Έπρεπε επίσης και οι θείοι
Απόστολοι να γίνουν αυτόπτες της Ανάληψής του, για να πληροφορηθούν, ότι
ο θείος Διδάσκαλός τους που ανεβαίνει τώρα στους ουρανούς, από εκεί
είχε κατεβεί, και εκεί θα τους περιμένει σαν αληθινός Υιός του Θεού και
Σωτήρας του κόσμου.

5. Πως έγινε η πρωτόγνωρη και μοναδική Ανάληψη του Χριστού;