Οι συμμετέχοντες στην Σύνοδο της Κρήτης (2016)

 

Εισαγωγικά

Συνεχίζουμε την δημοσίευση αποσπασμάτων απο το τρίτο μέρος της εργασίας που αφορά τα κείμενα της Συνόδου της Κρήτης.Οι δημοσιεύσεις θα περιλαμβάνουν σχολιασμό σε όλα τα κείμενα τησ Συνόδου, που είναι:

1.ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ τῆς Ἁγίας και Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας.

2.ΜΗΝΥΜΑ Τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας

3.Η ΣΠΟΥΔΑΙΟΤΗΣ ΤΗΣ ΝΗΣΤΕΙΑΣ ΚΑΙ Η ΤΗΡΗΣΙΣ ΑΥΤΗΣ ΣΗΜΕΡΟΝ

4.ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΛΟΙΠΟΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΝ ΚΟΣΜΟΝ

5.ΤΟ ΑΥΤΟΝΟΜΟΝ ΚΑΙ Ο ΤΡΟΠΟΣ ΑΝΑΚΗΡΥΞΕΩΣ ΑΥΤΟΥ

6.Η ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΔΙΑΣΠΟΡΑ

7.ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟΝ ΤΟΥ ΓΑΜΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΚΩΛΥΜΑΤΑ ΑΥΤΟΥ

8.Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΕΝ ΤΩ ΣΥΓΧΡΟΝΩ ΚΟΣΜΩ.

Πρίν ξεκινήσουμε τον σχετικό σχολιασμό δημοσιεύουμε όλα τα ονόματα των συμμετεχόντων στην Σύνοδο.

---------------------------

Στην  Σύνοδο της  Εκκλησίας (Κρήτη, 2016»  συμμετείχαν  οι ακόλουθες 10 Αυτοκέφαλες Ορθόδοξες Εκκλησίες με τους Προκαθημένους τους και τις αντίστοιχες αντιπροσωπείες ιεραρχών:

---

 

1. Οικουμενικόν Πατριαρχείον Προκάθημενος & Πρόεδρος της Συνόδου: † ὁ Κωνσταντινουπόλεως Βαρθολομαίος Αντιπροσωπεία: † ὁ Καρελίας και πάσης Φιλλανδίας Λέων † ὁ Ταλλίνης και πάσης Εσθονίας Στέφανος † ὁ Γέρων Περγάμου Ιωάννης † ὁ Γέρων Αμερικής Δημήτριος † ὁ Γερμανίας Αυγουστίνος † ὁ Κρήτης Ειρηναίος † ὁ Ντένβερ Ησαΐας † ὁ Ατλάντας Αλέξιος † ὁ Πριγκηποννήσων Ιάκωβος † ὁ Προικοννήσου Ιωσήφ † ὁ Φιλαδελφείας Μελίτων † ὁ Γαλλίας Εμμανουήλ † ὁ Δαρδανελλίων Νικήτας † ὁ Ντητρόιτ Νικόλαος † ὁ Αγίου Φραγκίσκου Γεράσιμος † ὁ Κισάμου και Σελίνου Αμφιλόχιος † ὁ Κορέας Αμβρόσιος † ὁ Σηλυβρίας Μάξιμος † ὁ Αδριανουπόλεως Αμφιλόχιος † ὁ Διοκλείας Κάλλιστος † ὁ Ιεραπόλεως Αντώνιος (επί κεφαλής των Ουκρανών Ορθοδόξων εν ΗΠΑ) † ὁ Τελμησσού Ιώβ † ὁ Χαριουπόλεως Ιωάννης (επί κεφαλής της Πατριαρχικής Εξαρχίας των εν τη Δυτική Ευρώπη Ορθοδόξων Παροικιών Ρωσσικής Παραδόσεως) † ὁ Νύσσης Γρηγόριος (επί κεφαλής των Καρπαθορώσσων Ορθοδόξων εν ΗΠΑ)

 

 

 

 

 

2. Πατριαρχείον Αλεξανδρείας

3. Πατριαρχείον Ιεροσολύμων

Προκάθημενος: † ὁ Αλεξανδρείας Θεόδωρος Αντιπροσωπεία: † ὁ Γέρων Λεοντοπόλεως Γαβριήλ † ὁ Ναϊρόμπι Μακάριος † ὁ Καμπάλας Ιωνάς † ὁ Ζιμπάμπουε και Αγκόλας Σεραφείμ † ὁ Νιγηρίας Αλέξανδρος † ὁ Τριπόλεως Θεοφύλακτος † ὁ Καλής Ελπίδος Σέργιος † ὁ Κυρήνης Αθανάσιος † ὁ Καρθαγένης Αλέξιος † ὁ Μουάντζας Ιερώνυμος † ὁ Γουϊνέας Γεώργιος † ὁ Ερμουπόλεως Νικόλαος † ὁ Ειρηνουπόλεως Δημήτριος † ὁ Ιωαννουπόλεως και Πρετορίας Δαμασκηνός † ὁ Άκκρας Νάρκισσος † ὁ Πτολεμαΐδος Εμμανουήλ † ὁ Καμερούν Γρηγόριος † ὁ Μέμφιδος Νικόδημος † ὁ Κατάγκας Μελέτιος † ὁ Μπραζαβίλ και Γκαμπόν Παντελεήμων † ὁ Μπουρούντι και Ρουάντας Ιννοκέντιος † ὁ Μοζαμβίκης Χρυσόστομος † ὁ Νιέρι και Όρους Κένυας Νεόφυτος

Προκάθημενος: † ὁ Ιεροσολύμων Θεόφιλος Αντιπροσωπεία: † ὁ Φιλαδελφείας Βενέδικτος † ὁ Κωνσταντίνης Αρίσταρχος † ὁ Ιορδάνου Θεοφύλακτος † ὁ Ανθηδώνος Νεκτάριος † ὁ Πέλλης Φιλούμενος

 

---

 

 

Συνέντευξη του Σέρβου Επισκόπου Ξενοφώντα, της επισκοπής Ράσκας-Πριζρένης εν εξορία¨ στην εφημερίδα «Sloboda» (Μέρος Β΄)

 

ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Το πρώτο μέρος της συνέντευξης δημοσιεύτηκε στο link. https://apotixisi.blogspot.com/2026/07/sloboda.html,

Στο κείμενο που δημοσιεύουμε  Ε=ερώτηση .Α=Απάντηση,MOC´=Μακεδονική Ορθόδοξη Εκκλησία.

--------------------------------------------------------------------------

Ε: Ο Επίσκοπος Αρτέμιος ανέφερε ότι το Συμβούλιο της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν τον ήθελε στην Επαρχία Ράσκα-Πριζρέν (ERP), και σε αντάλλαγμα, διώκοντάς τον, την διέδωσε σε όλο τον κόσμο. Πόσο δύσκολο είναι να διοικείς μια Επισκοπή που διαθέτει κατακόμβες σε πολλές ηπείρους; 

Α: Πρόκειται για πρόκληση, έναν μεγάλο σταυρό και μια τεράστια ευθύνη. Οφείλουμε να διατηρήσουμε όσα μας άφησαν παρακαταθήκη οι Απόστολοι και οι άγιοι πρόγονοί μας άθικτα και να τα παραδώσουμε στους απογόνους μας.

Ε: Η Επισκοπή στην Εξορία διαθέτει μόνο ένα μοναστήρι στις Ηνωμένες Πολιτείες – τη Μονή των Αγίων Σέρβων Φωτιστών στο Μίσιγκαν. Έχετε τη δυνατότητα να επεκτείνετε την αποστολή σας; Α: Δεν επιβληθήκαμε ποτέ σε κανέναν, αλλά μεταβήκαμε όπου μας καλούσαν οι πιστοί. Η αποστολή στο Κολόμπους, όπου η Θεία Λειτουργία τελείται καθημερινά, διατηρείται και προχωρά με τη συμμετοχή πιστών διαφόρων εθνοτικών καταβολών.

Ε: Αντιμετωπίζει η εν εξορία Επισκοπή προβλήματα με τις κρατικές και τις «επίσημες» εκκλησιαστικές αρχές στις περιοχές όπου διατηρεί κατακόμβες; Α: Υπάρχουν πολλά προβλήματα και δολιοφθορές, από την απαγόρευση παρουσίας στην Έκθεση Βιβλίου του Βελιγραδίου έως την πρόσφατη απέλαση του Αρχιμανδρίτη Προχόρου από τις κατακόμβες στο Ντουσάνοβο. Εμείς πράττουμε το καθήκον μας και αφήνουμε τον ελεήμονα Θεό να αποδώσει δικαιοσύνη.

Ε: Διατηρείτε επαφές με το Πατριαρχείο Βελιγραδίου και ποιες ήταν οι προϋποθέσεις που έθετε ο αείμνηστος Επίσκοπος Αρτέμιος για την υπέρβαση του σχίσματος;

 Α: Δεν έχουμε καμία απολύτως επαφή. Βασική προϋπόθεση για την άρση του διχασμού είναι η καταδίκη του οικουμενισμού και η αποχώρηση από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών, καθώς και η ακύρωση όλων των αντικανονικών αποφάσεων που αφορούν τον Επίσκοπο Αρτέμιο.

Ε: Τι σημαίνει αυτή η εκκλησιαστική κατάσταση για τους πιστούς, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στην Αμερική; Α: Αποδεικνύει ότι δεν έχουν χαθεί όλα και ότι το λάβαρο του Αγίου Σάββα και η Αλήθεια δεν έχουν προδοθεί. Όποιος το επιθυμεί είναι ευπρόσδεκτος να αγωνιστούμε από κοινού για να διαφυλάξουμε την Ορθόδοξη πίστη.

Ε: Πώς εξηγείτε στα κηρύγματά σας το πλαίσιο με το οποίο αναφέρεσθε στη Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία και στο Πατριαρχείο Βελιγραδίου; 

Α: Η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η αγία τοπική Εκκλησία μας, ενώ το Πατριαρχείο Βελιγραδίου αποτελεί δυστυχώς συνώνυμο εθνικής και θρησκευτικής προδοσίας. Ακολουθούμε τον Άγιο Ιουστίνο (Πόποβιτς) κάνοντας αυτή τη σαφή διάκριση.

ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΣΥΚΟΦΑΝΤΙΚΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΑ

 

Ιδιαίτερη χαρά μας προξένησε η στατιστική ανάλυση των δημοσιεύσεών μας με τον τίτλο «ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ, ΟΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΚΑΙ Η ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ».

Η επισκεψιμότητα στα σχετικά άρθρα και στα δύο ιστολόγια, στα οποία δημοσιεύτηκαν (ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΑΣ και ΟΜΟΛΟΓΙΑ) ήταν πολύ υψηλή και τα μηνύματα που πήραμε ήταν μηνύματα ευχαριστίας. Έτσι πιστεύουμε ότι πετύχαμε το πρώτο μέρος του σκοπού των δημοσιεύσεων, που ήταν η ενημέρωση των ενδιαφερομένων. Εξαίρεση σε όλη την προσπάθεια αυτή ήταν το αντι-οικουμενιστικό ιστοκλογιο -ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΣ. (https://eugenikos.blogspot.com/2026/08/blog-post_879.html)

Σε αυτό ο διαχειριστής του με ένα γεμάτο εμπάθεια άρθρο όχι μόνο αμφισβήτησε την προσπάθεια, αλλά εμμέσως πλην σαφώς συκοφάντησε τον γράφοντα, χωρίς βέβαια να τον γνωρίζει. Θεωρώ ότι η ενασχόλησή μου με τον συγκεκριμένο ιστολόγο και το συγκεκριμένο άρθρο είναι χάσιμο χρόνου, αλλά, απλά, υπενθυμίζω τα εξής:

Α. Αντί ο κ.Α.Τ να κάθεται στην κερκίδα του αντι-οικουμενιστικού αγώνα και να κάνει εκ του ασφαλούς κριτική, να κατέβει και στον στίβο. Να φροντίσει να βρει, μέσω του πνευματικού του,  ορθόδοξο επίσκοπο να τον χειροτονήσει ιερέα  και να αναλάβει να καλύψει τα λειτουργικά κενά των αποτειχισμένων αδελφών του. Ας μη ξεχνάει ότι τα μυστήρια της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι επτά. ΤΟ ΒΑΠΤΙΣΜΑ, ΤΟ ΧΡΙΣΜΑ, Η ΘΕΙΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ, Ο ΓΑΜΟΣ, Η ΙΕΡΩΣΥΝΗ, ΤΟ ΕΥΧΕΛΑΙΟ, ΚΑΙ ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ. ΤΑ ΕΞΙ ΑΠΟ ΑΥΤΑ μπορεί να τα διακονήσει και οι αποτειχισμένοι έχουν ανάγκη απ΄ όλα τα μυστήρια. Το να επικεντρώνει την προσοχή του σε ένα εξ αυτών ξεφεύγει από την ολοκληρωμένη ορθόδοξη εκκλησιολογία.. Το μυστήριο της Θ.Ευχαριστίας είναι βεβαίως κορυφαίο μυστήριο, αλλά δεν είναι ΑΠΡΟΫΠΟΘΕΤΟ. Μπορεί να μας πει ο κ.,Α.Τ τι θα κάνει ένας αποτειχισμένος που θέλει να κάνει ορθόδοξο γάμο και να βαπτίσει ορθόδοξα  τα παιδιά  του;

Β. Κατηγορεί τον γράφοντα ότι δεν προπαγανδίζει την αποτείχιση, αλλά οι δημοσιεύσεις του έχουν αλλότριους σκοπούς. Γράφει συγκεκριμένα :

Τὸν τελευταῖο καιρὸ προβάλλονται σὲ πολλὰ ἱστολόγια ἄρθρα/ἀναλύσεις γιὰ τὰ οἰκουμενιστικὰ κείμενα καὶ τὶς προδοτικὲς συμφωνίες πρὸ καὶ μετὰ τὴν ληστρικὴ σύνοδο τοῦ Κολυμπαρίου. Στὰ ἄρθρα αὐτά (π.χ. ἐδῶ κι ἐδῶ) οἱ συγγραφεῖς, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἱερεῖς, κάνουν ὡσὰν αὐτοὶ νὰ ἀνακάλυψαν τὸν τροχὸ καὶ ὁμιλοῦν γιὰ τὸν Οἰκουμενισμὸ καὶ ὅσα ἔχουν σχέση μὲ αὐτόν, λὲς καὶ ἐμφανίστηκε αὐτὸς τώρα, κάνοντας ἀναλύσεις πάνω στὶς ἀναλύσεις, ἀλλὰ ἀκόμα χειρότερα: Μιλοῦν γιὰ τὴν αἵρεση ἀλλὰ οὔτε οἱ ἴδιοι φεύγουν ἀπὸ τὴν κοινωνία μαζί της δηλ. ἀποτειχίζονται οὔτε καλοῦν τοὺς πιστοὺς νὰ τὸ πράξουν. Ἡ στάση τους δείχνει, ὅτι δὲν νοιάζονται οὔτε γιὰ τὸ ποίμνιο οὔτε γιὰ τὴν σωτηρία καὶ τὴν ἑνότητα τῶν ἀγωνιζόμενων πιστῶν. Τὸ μόνο ποὺ ζητοῦν ὁ καθένας γιὰ τὸν ἑαυτὸ του εἶναι ὁ τίτλος τῆς αὐθεντίας, τὴν ὁποία σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν Πίστη ὑπερασπίζουν μὲ νύχια καὶ μὲ δόντια. Ἐμεῖς ρωτοῦμε ὅμως: Ἔτσι ἔκαναν οἱ Ἅγιοι;    ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ Ἐμεῖς παρακαλοῦμε παρόλα αὐτὰ τοὺς ἱερεῖς αὐτοὺς νὰ ἀφήσουν τὴν ἐπιστημονογραφία καὶ νὰ ἀρχίσουν μὲ τὴν ποιμαντική. Νὰ ἀγνοήσουν τὴν ἀναγνώριση ἀπὸ τοὺς ἀνθρώπους καὶ νὰ ἐπιδιώξουν τὴν ἀναγνώριση ἀπὸ τὸν Θεό καὶ τὸ ποίμνιό Του. Ποτὲ δὲν εἶναι ἀργά γιὰ κανέναν μας. Ὅλοι μας μποροῦμε. Ὅσο εἶναι ἀκόμα καιρός, ἂς ἐφαρμόσουμε ὅλοι, μὲ ὁμόνοια, ἑνότητα, ταπείνωση καί, βέβαια, ΘΥΣΙΑΣΤΙΚΟ πνεῦμα τὶς συγκεκριμένες Ἐντολὲς τοῦ Θεοῦ, ὡς πρὸς τὴν ἀπομάκρυνση ἀπὸ τοὺς αἱρετικούς. Τὸ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ τῶν Ἁγίων εἶναι εὔκολα καὶ γρήγορα ψηλαφίσημο καὶ μποροῦμε νὰ τὸ συγκρίνουμε μὲ τὸ ΑΝΤΙΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ποὺ μᾶς συνιστοῦν οἱ σύγχρονοι ψευδοποιμένες.  Ποτὲ δὲν εἶναι ἀργά. Κι ἐμεῖς θὰ τοὺς στηρίξουμε μὲ ὅλες μας τὶς δυνάμεις, ὡς ἁρμόζει σὲ ἱερεῖς τοῦ Ὑψίστου.

 

Ο κ. Α.Τ. βρίσκεται εκτός τόπου και εκτός χρόνου και εθελοτυφλεί.

Η σύγχρονη εκκλησιαστική πραγματικότητα απέχει πάρα πολύ  από την εποχή των μεγάλων Πατέρων, καθώς το σύγχρονο ποίμνιο είναι συντριπτικά ακατήχητο, ενώ απουσιάζει εντελώς το βιωματικό μαρτυρικό φρόνημα που χαρακτήριζε τους αγώνες του παρελθόντος. Σε αυτό το περιβάλλον της πνευματικής σύγχυσης, η αποτείχιση δεν μπορεί να αποτελεί ένα αυτόματο ή μηχανικό σύνθημα, αλλά ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΤΗ ΕΠΙΛΟΓΗ.

 

Τα Άρθρα του Κειμένου «Σχέσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας προς τον υπόλοιπο Χριστιανικό Κόσμο», οι συνελεύσεις του Π.Σ.Ε και οι Θεολογικοί διάλογοι.

 

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου.

Εισαγωγικά

Προκειμένου να αντιληφθούμε την πορεία της προετοιμασίας της Συνόδου της Κρήτης και να κωδικοποιήσουμε ό,τι αναλύσαμε σε προηγούμενα άρθρα για τις Συνελεύσεις του Π.Σ.Ε και των θεολογικών διαλόγων, παρουσιάζουμε τα άρθρα του κειμένου «Σχέσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας προς τον υπόλοιπο Χριστιανικό Κόσμο», σημειώνοντας για κάθε άρθρο από τι επηρεάστηκε μέχρι την τελική του διαμόρφωση.

Με το άρθρο αυτό κλείνει και το δεύτερο μέρος της εργασίας για τους θεολογικούς διαλόγους. Ένα μέρος των βιβλιογραφικών πηγών που χρησιμοποιήθηκαν αναφέρθηκαν σε κάθε άρθρο. Συμπληρωματική βιβλιογραφία θα παρουσιάσουμε στο τέλος της εργασίας.

Το τρίτο μέρος που ετοιμάζουμε (και θα δημοσιευτεί μελλοντικά),  θα έχει  ως περιεχόμενο  τον  αναλυτικό σχολιασμό όλων των κειμένων της Συνόδου της Κρήτης και την νέα εκκλησιολογία που εισήγαγε.

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.

 

---

ΑΡΘΡΟ 1

Η Ορθόδοξη Εκκλησία, ως η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία, πιστεύει ότι κατέχει κύρια θέση στην προώθηση της χριστιανικής ενότητας.

Συνδέσεις με το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Π.Σ.Ε.): Άμστερνταμ 1948 (ίδρυση Π.Σ.Ε.), Έβανστον 1954, Νέο Δελχί 1961, Ουψάλα 1968, Ναϊρόμπι 1975, Βανκούβερ 1983, Καμπέρα 1991, Χαράρε 1998, Πόρτο Αλέγκρε 2006.

Θεολογικοί Διάλογοι: —

---

ΑΡΘΡΟ 2

Η ενότητα της Εκκλησίας θεμελιώνεται στην ίδρυσή της από τον Κύριο, στην κοινωνία μέσα στην Αγία Τριάδα και στα μυστήρια, και εκφράζεται μέσω της αποστολικής διαδοχής.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Δήλωση του Τορόντο (1950), άρθρα 2, 3.3, 4.4 · Άρθρο-βάση του Καταστατικού του Π.Σ.Ε.

Θεολογικοί Διάλογοι: Ορθόδοξοι — Καθολικοί: «Πίστη, μυστήρια, ενότητα της Εκκλησίας» (Μπάρι 1987), Συμφωνία Μπαλαμάντ (1993), «Οι εκκλησιολογικές και κανονικές συνέπειες της Ουνίας» (–1998, Βαλτιμόρη 2000).

---

ΑΡΘΡΟ 3

Η ευθύνη της Ορθόδοξης Εκκλησίας για την ενότητα εκφράστηκε από τις Οικουμενικές Συνόδους· προβλήθηκε ο άρρηκτος δεσμός της ορθής πίστης και της μυστηριακής κοινωνίας.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: —

Θεολογικοί Διάλογοι: Γ΄ Προσυνοδική Διάσκεψη (Σαμπεζύ 1986), Ε΄ Προσυνοδική Διάσκεψη (Σαμπεζύ 2015), Συνάντηση Θεσσαλονίκης (1998).

---

ΑΡΘΡΟ 4

Η Ορθόδοξη Εκκλησία καλλιέργησε διάλογο με όσους αποχώρησαν από αυτήν, πρωτοστάτησε στη σύγχρονη αναζήτηση τρόπων αποκατάστασης της ενότητας και συμμετείχε στην Οικουμενική Κίνηση.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Άμστερνταμ 1948, Έβανστον 1954, Νέο Δελχί 1961, Ουψάλα 1968, Ναϊρόμπι 1975, Βανκούβερ 1983, Καμπέρα 1991, Χαράρε 1998, Πόρτο Αλέγκρε 2006.

Θεολογικοί Διάλογοι: —

---

ΑΡΘΡΟ 5

Οι σύγχρονοι διμερείς θεολογικοί διάλογοι και η συμμετοχή στην Οικουμενική Κίνηση βασίζονται στη συνείδηση της Ορθοδοξίας για τον τελικό στόχο της ενότητας όλων των Χριστιανών.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Όλες οι Γενικές Συνελεύσεις του Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών.

Θεολογικοί Διάλογοι: Προσυνοδικές Διασκέψεις: Ρόδος 1961, Γενεύη 1968, Αντίς Αμπέμπα 1971, Σαμπεζύ 1976, Σαμπεζύ 1982, Σαμπεζύ 1986 (εντολή διεξαγωγής διαλόγων).

---

ΑΡΘΡΟ 6

Η Ορθόδοξη Εκκλησία αποδέχεται την ιστορική ονομασία των ετεροδόξων, αλλά πιστεύει ότι οι σχέσεις πρέπει να στηρίζονται στην όσο το δυνατόν ταχύτερη αποσαφήνιση του εκκλησιολογικού ζητήματος, των μυστηρίων, της χάριτος και της ιερωσύνης.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Δήλωση του Τορόντο (1950).

Θεολογικοί Διάλογοι: Ορθόδοξοι — Καθολικοί (Μπάρι 1987, Μπαλαμάντ 1993, Freising, ), Ορθόδοξοι — Αγγλικανοί, Ορθόδοξοι — Λουθηρανοί (έναρξη 1981, Δαμασκός, Κρήτη 2003), Ορθόδοξοι — Μεταρρυθμισμένοι (έναρξη 1986).

---

ΑΡΘΡΟ 7

Όλες οι κατά τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες συμμετέχουν ενεργά σε επίσημους θεολογικούς διαλόγους και σε διάφορους εθνικούς, περιφερειακούς και διεθνείς διαχριστιανικούς οργανισμούς.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Όλες οι Γενικές Συνελεύσεις του Π.Σ.Ε.,

---

ΑΡΘΡΟ 8

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν παραγνωρίζει τις δυσκολίες του διαλόγου, αναμένει την επίσταση του Αγίου Πνεύματος, το οποίο ευχήθηκε «ίνα πάντες εν ώσιν» (να είναι όλοι ένα).

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Δήλωση του Τορόντο (1950), Κείμενα Επιτροπής «Πίστη και Τάξη».

Θεολογικοί Διάλογοι: Όλα τα κείμενα των Μεικτών Θεολογικών Επιτροπών.

---

ΑΡΘΡΟ 9

Οι σύγχρονοι διμερείς θεολογικοί διάλογοι, κηρυχθέντες από Πανορθόδοξες Διασκέψεις, εκφράζουν την ομόθυμη απόφαση όλων των Ορθόδοξων Εκκλησιών.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: —

Θεολογικοί Διάλογοι: Προσυνοδικές Διασκέψεις: Ρόδος 1961, Γενεύη 1968, Αντίς Αμπέμπα 1971, Σαμπεζύ 1976, Σαμπεζύ 1982, Σαμπεζύ 1986 (κήρυξη διαλόγων).

---

ΑΡΘΡΟ 10

Τα προβλήματα των Μεικτών Θεολογικών Επιτροπών δεν αποτελούν επαρκή αιτιολόγηση για μονομερή ανάκληση· η αποχώρηση αποφεύγεται.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: —

Θεολογικοί Διάλογοι: Ορθόδοξοι — Καθολικοί: Μπαλαμάντ 1993, Βαλτιμόρη 2000 (οι Ορθόδοξοι δήλωσαν τα όσα είχαν συμφωνηθεί στο Μπαλαμάντ «ως μη γενόμενα»), Ορθόδοξοι — Μεταρρυθμισμένοι: Σιμπίου (Καλβινιστές) (πλήρης διαφωνία επί της «αγιότητας της Εκκλησίας»).

---

ΑΡΘΡΟ 11

Η μεθοδολογία των διαλόγων στοχεύει στη λύση θεολογικών διαφορών και στην αναζήτηση κοινών στοιχείων, προϋποθέτει όμως την ενημέρωση του πληρώματος της Εκκλησίας.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: —

Θεολογικοί Διάλογοι: Ορθόδοξοι — Καθολικοί (Μπάρι 1987, Μπαλαμάντ 1993, Ariccia), Ορθόδοξοι — Λουθηρανοί (Δαμασκός, Κρήτη 2003), Ορθόδοξοι — Μεταρρυθμισμένοι (Σαμπεζύ 1986, Ελβετία 1988, Σιμπίου).

---

ΑΡΘΡΟ 12

Κοινός σκοπός των διαλόγων είναι η τελική αποκατάσταση της ενότητας· η διαφορετικότητα των προβλημάτων προϋποθέτει διαφοροποίηση της μεθοδολογίας, όχι όμως του σκοπού.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Δήλωση του Τορόντο (1950), «Η Εκκλησία, οι Εκκλησίες και το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών».

Θεολογικοί Διάλογοι: Όλα τα κείμενα των Μεικτών Θεολογικών Επιτροπών.

---

ΑΡΘΡΟ 13

Επιβάλλεται προσπάθεια συντονισμού του έργου των Διορθόδοξων Θεολογικών Επιτροπών.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: —

Θεολογικοί Διάλογοι: Γ΄ Προσυνοδική Διάσκεψη (Σαμπεζύ 1986), Συνάντηση Θεσσαλονίκης (1998).

---

ΑΡΘΡΟ 14

Η ολοκλήρωση ενός θεολογικού διαλόγου επιτυγχάνεται με την ολοκλήρωση του έργου της Μεικτής Θεολογικής Επιτροπής και κηρύσσεται λήξασα με πανορθόδοξη απόφαση.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: —

Θεολογικοί Διάλογοι: Γ΄ Προσυνοδική Διάσκεψη (Σαμπεζύ 1986), Αγία και Μεγάλη Σύνοδος Κρήτης (2016).

---

ΑΡΘΡΟ 15

Η πανορθόδοξη απόφαση για την αποκατάσταση της εκκλησιαστικής κοινωνίας βασίζεται στην ομοφωνία όλων των Ορθόδοξων Εκκλησιών.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: —

Θεολογικοί Διάλογοι: Γ΄ Προσυνοδική Διάσκεψη (Σαμπεζύ 1986), Αγία και Μεγάλη Σύνοδος Κρήτης (2016).

---

ΑΡΘΡΟ 16

Ένα από τα κύρια όργανα της Οικουμενικής Κίνησης είναι το Π.Σ.Ε.· ορισμένες Ορθόδοξες Εκκλησίες υπήρξαν ιδρυτικά μέλη, ενώ όλες έγιναν μέλη του.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Άμστερνταμ 1948, Έβανστον 1954, Νέο Δελχί 1961, Ουψάλα 1968, Ναϊρόμπι 1975, Βανκούβερ 1983, Καμπέρα 1991, Χαράρε 1998, Πόρτο Αλέγκρε 2006.

Θεολογικοί Διάλογοι: —

---

ΑΡΘΡΟ 17

Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες-μέλη συμμετέχουν πλήρως και ισοτίμως στο Π.Σ.Ε.· έγινε αποδεκτή η σύσταση Ειδικής Επιτροπής για την Ορθόδοξη συμμετοχή.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Διορθόδοξη Συνάντηση Θεσσαλονίκης (1998), Μόνιμη Επιτροπή Συνεργασίας και Συναίνεσης, καθώς και η ενσωμάτωση κριτηρίων στο Καταστατικό και στον Κανονισμό λειτουργίας του Π.Σ.Ε.

Θεολογικοί Διάλογοι: —

---

ΑΡΘΡΟ 18

Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αποδέχεται καθόλου την ιδέα της «ισότητας των Ομολογιών» ούτε την ενότητα ως διαομολογιακή προσαρμογή.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Δήλωση του Τορόντο (1950), Άρθρο-βάση του Καταστατικού του Π.Σ.Ε.

Θεολογικοί Διάλογοι: Ορθόδοξοι — Καθολικοί, Ορθόδοξοι — Λουθηρανοί, Ορθόδοξοι — Μεταρρυθμισμένοι (όλα τα κείμενα των Μεικτών Επιτροπών).

---

ΑΡΘΡΟ 19

Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες θεωρούν ως απαραίτητο όρο της συμμετοχής στο Π.Σ.Ε. το Άρθρο-βάση του Καταστατικού του· οι εκκλησιολογικές προϋποθέσεις της Δήλωσης του Τορόντο είναι κεφαλαιώδους σημασίας.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Άρθρο-βάση Καταστατικού Π.Σ.Ε., Δήλωση του Τορόντο (1950), άρθρα 2, 3.3, 4.4.

Θεολογικοί Διάλογοι: —

---

ΑΡΘΡΟ 20

Οι προοπτικές των θεολογικών διαλόγων καθορίζονται με βάση τις αρχές της ορθόδοξης εκκλησιολογίας και τα κανονικά κριτήρια της εκκλησιαστικής παράδοσης.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: —

Θεολογικοί Διάλογοι: Γ΄ Προσυνοδική Διάσκεψη (Σαμπεζύ 1986), Ορθόδοξοι — Καθολικοί, Ορθόδοξοι — Λουθηρανοί, Ορθόδοξοι — Μεταρρυθμισμένοι, Ορθόδοξοι — Αγγλικανοί.

---

ΑΡΘΡΟ 21

Η Ορθόδοξη Εκκλησία επιθυμεί την ενίσχυση του έργου της Επιτροπής «Πίστη και Τάξη»· εκτιμά θετικά τα θεολογικά κείμενα που έχει εκδώσει.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Επιτροπή «Πίστη και Τάξη» (Faith and Order), Κείμενα BEM (Baptism, Eucharist, Ministry, 1982), «The Church: Towards a Common Vision» (2013).

Θεολογικοί Διάλογοι: —

---

ΑΡΘΡΟ 22

Η Ορθόδοξη Εκκλησία θεωρεί καταδικαστέα κάθε διάσπαση της ενότητας· η διατήρηση της γνήσιας πίστης διασφαλίζεται μέσω του συνοδικού συστήματος.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: —

Θεολογικοί Διάλογοι: Προσυνοδικές Διασκέψεις: Ρόδος 1961, Γενεύη 1968, Αντίς Αμπέμπα 1971, Σαμπεζύ 1976, Σαμπεζύ 1982, Σαμπεζύ 1986, Αγία και Μεγάλη Σύνοδος Κρήτης (2016).

---

ΑΡΘΡΟ 23

Η Ορθόδοξη Εκκλησία κρίνει αναγκαίο ο διάλογος να συνοδεύεται από μαρτυρία αμοιβαίας κατανόησης και αγάπης, με αποκλεισμό κάθε πράξης προσηλυτισμού.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Δήλωση του Τορόντο (1950), Επιτροπή «Πίστη και Τάξη».

Θεολογικοί Διάλογοι: Ορθόδοξοι — Καθολικοί: Συμφωνία Μπαλαμάντ (1993, απαγόρευση προσηλυτισμού), όλα τα κείμενα των Μεικτών Επιτροπών.

---

ΑΡΘΡΟ 24

Η κίνηση προς αποκατάσταση της ενότητας λαμβάνει νέες μορφές· είναι απαραίτητη η συνέχιση της μαρτυρίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας με βάση την αποστολική παράδοση.

Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.: Πόρτο Αλέγκρε 2006, Χαράρε 1998, καθώς και όλες οι Γενικές Συνελεύσεις του Π.Σ.Ε.

Θεολογικοί Διάλογοι: Ορθόδοξοι — Καθολικοί, Ορθόδοξοι — Λουθηρανοί, Ορθόδοξοι — Μεταρρυθμισμένοι, Ορθόδοξοι — Αγγλικανοί (συνέχεια και προοπτικές).

----------------------------------------------------------------------------------

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ

Α. Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Π.Σ.Ε.)

Το Π.Σ.Ε. είναι ένας παγκόσμιος οργανισμός στον οποίο συμμετέχουν διάφορες Χριστιανικές Εκκλησίες με σκοπό τον διάλογο και τη συνεργασία.

• Γενικές Συνελεύσεις: Είναι τα μεγάλα παγκόσμια συνέδρια του Π.Σ.Ε. που γίνονται κάθε λίγα χρόνια (Άμστερνταμ 1948, Έβανστον 1954, Νέο Δελχί 1961, Ουψάλα 1968, Ναϊρόμπι 1975, Βανκούβερ 1983, Καμπέρα 1991, Χαράρε 1998, Πόρτο Αλέγκρε 2006).
• Δήλωση του Τορόντο (1950): Το πιο σημαντικό κείμενο για τη συμμετοχή των Ορθοδόξων στο Π.Σ.Ε.
• Επιτροπή «Πίστη και Τάξη»: Επίσημη ομάδα του Π.Σ.Ε. που μελετά θεολογικά το πώς μπορούν να ενωθούν οι Χριστιανοί. Σημαντικά κείμενά της: το BEM (1982) και το «Η Εκκλησία: Προς ένα κοινό όραμα» (2013).
• Περιφερειακά Όργανα: Τοπικά συμβούλια συνεργασίας Εκκλησιών ανά περιοχή (Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Αφρική).

Β. Πανορθόδοξες Προσυνοδικές Διασκέψεις

Συναντήσεις μεταξύ των Ορθοδόξων Εκκλησιών για να προετοιμάσουν κοινές αποφάσεις και τη Μεγάλη Σύνοδο.

• Ρόδος (1961): Αποφασίστηκε επίσημα η Ορθόδοξη Εκκλησία να συμμετέχει στις προσπάθειες για τη χριστιανική ενότητα (Οικουμενική Κίνηση).
• Γενεύη (1968), Αντίς Αμπέμπα (1971), Σαμπεζύ (1976 & 1982): Συναντήσεις προετοιμασίας και θεολογικών διευκρινίσεων.
• Σαμπεζύ (1986): Πολύ σημαντική συνάντηση. Ετοίμασε το βασικό κείμενο για τις σχέσεις της Ορθοδοξίας με τον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο και καθόρισε πώς θα γίνονται οι διάλογοι.

·         Συνάντηση Θεσσαλονίκης (1998): Αποφασίστηκε να φτιαχτεί μια Ειδική Επιτροπή για να εξετάσει τους όρους συμμετοχής των Ορθοδόξων στο Π.Σ.Ε.

• Σαμπεζύ (2015): Επικαιροποίησε και ανανέωσε το κείμενο του 1986.

Γ. Διάλογοι μεταξύ δύο Πλευρών (Διμερείς Θεολογικοί Διάλογοι)

Διμερείς Θεολογικοί Διάλογοι και Π.Σ.Ε.

Ορθόδοξοι — Καθολικοί

·         1980: Έναρξη επίσημου διαλόγου.

·         Μπάρι (1987): Εστίαση στην κοινή πίστη και στα μυστήρια.

·         Μπαλαμάντ (1993): Συμφωνία για το ζήτημα της Ουνίας, αναγνώριση αμοιβαία ως «αδελφές Εκκλησίες» και απαγόρευση της αναβάπτισης.

·         Ariccia (1997-1998): Περαιτέρω διαπραγματεύσεις για τις συνέπειες της Ουνίας.

Η συνάντηση στην Αρίτσια (1997-1998) αποτέλεσε κρίσιμο σταθμό στον επίσημο θεολογικό διάλογο μεταξύ Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών, με αποκλειστικό αντικείμενο την εξέταση των εκκλησιολογικών και κανονικών συνεπειών της Ουνίας σε συνέχεια της συμφωνίας του Μπαλαμάντ. Παρά τις προσπάθειες γεφύρωσης των διαφορών γύρω από την κανονική θέση και τη νομιμότητα των Ανατολικών Καθολικών Εκκλησιών (Ουνιτικών), οι έντονες διαφωνίες που αναδείχθηκαν απέτρεψαν την οριστική έγκριση του κειμένου εργασίας, οδηγώντας τον διάλογο σε τέλμα και αναγκάζοντας τα εμπλεκόμενα μέρη σε μακροχρόνιες μελλοντικές διαπραγματεύσεις.

·         Βαλτιμόρη (2000): Απόρριψη των προηγούμενων συμφωνιών του Μπαλαμάντ από την ορθόδοξη πλευρά.

Ορθόδοξοι — Λουθηρανοί

·         1981: Έναρξη διαλόγου.

·         Κρήτη (2003): Εξέταση θεμάτων που αφορούν τη Σωτηρία, τη Θεία Χάρη και τη συνεργασία μεταξύ Θεού και ανθρώπου.

Ορθόδοξοι — Μεταρρυθμισμένοι (Καλβινιστές)

·         1986: Έναρξη συζητήσεων στο Κέντρο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Σαμπεζύ.

·         Σιμπίου: Συζήτηση γύρω από την «αγιότητα της Εκκλησίας», η οποία κατέληξε σε πλήρη διαφωνία.

Ορθόδοξοι — Αγγλικανοί

·         Βασική Θεματολογία: Διεξαγωγή συζητήσεων για θεμελιώδη δογματικά θέματα, όπως ο Τριαδικός Θεός, η φύση του Χριστού και η φύση της Εκκλησίας.

Αποχωρήσεις από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Π.Σ.Ε.)

·         Εκκλησία της Γεωργίας (1997): Αποχώρησε λόγω έντονων διαφωνιών με την πορεία και τις θέσεις του συμβουλίου.

·         Εκκλησία της Βουλγαρίας (1998): Αποχώρησε επίσης επικαλούμενη διαφωνίες επί οικουμενικών ζητημάτων.

Δ. Αποχωρήσεις από το Π.Σ.Ε.

Ορισμένες Ορθόδοξες Εκκλησίες αποφάσισαν να αποχωρήσουν από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών λόγω διαφωνιών:

• Εκκλησία της Γεωργίας (1997)
• Εκκλησία της Βουλγαρίας (1998)

 

ΑΛΛΟΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ

 

Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Διάλογος Ορθοδόξων – Λουθηρανών

Ιστορικό Υπόβαθρο

Ο διάλογος μεταξύ Ορθοδόξων και Λουθηρανών έχει ιστορία περίπου 450 ετών. Ξεκίνησε με την αλληλογραφία μεταξύ θεολόγων της Τυβίγγης και του Οικουμενικού Πατριάρχη Ιερεμία Β΄ Κωνσταντινουπόλεως στα τέλη του 16ου αιώνα, όταν οι Λουθηρανοί παρουσίασαν την Ομολογία της Αυγούστας στον Ορθόδοξο κόσμο.

Έναρξη και Πορεία του Διαλόγου

Ο σύγχρονος επίσημος διάλογος ξεκίνησε το 1981, μετά από απόφαση της 4ης Πανορθόδοξης Συνδιάσκεψης (1968). Η Διεθνής Μικτή Επιτροπή Ορθοδόξων και Λουθηρανών συνέρχεται δύο φορές τον χρόνο και αποτελεί τον μοναδικό θεολογικό διάλογο της Ορθόδοξης Εκκλησίας με αυτή τη συχνότητα.

Κύρια Θεολογικά Ζητήματα

• Ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα ήταν η Κοινή Δήλωση του 2024 στο Κάιρο, όπου συμφωνήθηκε η σημασία της χρήσης του αυθεντικού Συμβόλου της Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως χωρίς την προσθήκη του filioque.
• Η 18η Ολομέλεια (2024) και η προπαρασκευαστική συνάντηση (2023) εστίασαν στον ρόλο του Αγίου Πνεύματος, ενώ η 19η Ολομέλεια (Λάρνακα, Μάιος 2025) συζήτησε το θέμα «Συνοδικότης και Πρωτεῖον».
• Οι συζητήσεις καλύπτουν επίσης τη Θεία Ευχαριστία, το Βάπτισμα και την εκκλησιολογική δομή και των δύο παραδόσεων.

Βασικά Στοιχεία Σύγκλισης και Απόκλισης

Στον διάλογο μεταξύ Ορθοδόξων και Λουθηρανών, τα βασικά σημεία σύγκλισης και απόκλισης εστιάζονται σε καίρια δογματικά και εκκλησιολογικά ζητήματα. Στα θετικά σημεία σύγκλισης περιλαμβάνονται η κοινή αποδοχή της Τριαδολογίας και της χριστολογίας —καθώς οι Λουθηρανοί ομολογούν δύο φύσεις στο πρόσωπο του Χριστού—, καθώς και η πρόσφατη ιστορική συμφωνία του 2024 στο Κάιρο σχετικά με τη χρήση του αυθεντικού Συμβόλου της Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως χωρίς την προσθήκη του filioque.

Από την άλλη πλευρά, σημαντικές αποκλίσεις παραμένουν στην εκκλησιολογία, όπου η λουθηρανική παράδοση αντιλαμβάνεται την Εκκλησία ως «αόρατη» και «ορατή», στη Θεία Ευχαριστία, όπου οι Λουθηρανοί υποστηρίζουν τη «μυστηριακή ένωση» απορρίπτοντας όμως τη δογματική μετουσίωση, καθώς και στη διοικητική δομή και διακυβέρνηση των Εκκλησιών, η οποία διαφοροποιείται ανάμεσα στο επισκοπικό σύστημα και στις συνόδους πιστών.

 

Συμμετέχοντες στους Θεολογικούς Διαλόγους Διάλογος Ορθοδόξων – Λουθηρανών Εκκλησία της Ελλάδος: Ο Μητροπολίτης Περιστερίου Γρηγόριος (Παπαθωμάς) έχει διατελέσει ενεργό μέλος και συμπρόεδρος σε διεθνείς επιτροπές, μαζί με πανεπιστημιακούς θεολόγους. Οικουμενικό Πατριαρχείο: Ο Μητροπολίτης Σασάνων Γεννάδιος (Λιμούρης) υπήρξε κορυφαία μορφή και συμπρόεδρος της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής για δεκαετίες. Στις πιο πρόσφατες συναντήσεις (όπως η 19η Ολομέλεια στη Λάρνακα το 2025 και η Κοινή Δήλωση στο Κάιρο το 2024), το Πατριαρχείο εκπροσωπείται σταθερά από ανώτατους ιεράρχες και καθηγητές θεολογίας (π.χ. ο Μητροπολίτης Κρήτης Ευγένιος ή ειδικοί σύμβουλοι της Πατριαρχικής Αντιπροσωπείας).

 

 

 Διάλογος Ορθοδόξων – Αγγλικανών

Ιστορικό Υπόβαθρο

Οι επαφές ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1930, αλλά ο επίσημος θεολογικός διάλογος άρχισε το 1973. Υπάρχει μακρά ιστορία, με αξιοσημείωτη την αλληλογραφία του Πατριάρχη Κυρίλλου Λουκάρεως με τον Αρχιεπίσκοπο του Κάντερμπουρι τον 17ο αιώνα.

Έναρξη και Πορεία του Διαλόγου

Το 1976 οι Αγγλικανοί έκαναν ένα σημαντικό βήμα, παραδεχόμενοι ότι το filioque πρέπει να απαλειφθεί από το Σύμβολο της Πίστεως. Το 1978 εκδόθηκε το Athens Statement στην Αθήνα, το οποίο τόνιζε ότι η χειροτονία γυναικών θα αποτελούσε «ανατροπή όλων των ελπίδων για την επίτευξη ενότητος».

Κύρια Θεολογικά Ζητήματα

• Χειροτονία Γυναικών: Η απόφαση της Αγγλικανικής Εκκλησίας να χειροτονεί γυναίκες (και αργότερα ομοφυλόφιλους κληρικούς σε επισκοπικό βαθμό) προκάλεσε σοβαρούς κλυδωνισμούς και αποτέλεσε σημαντικό εμπόδιο στην πρόοδο του διαλόγου.
• Εκκλησιολογία και Ιεροσύνη: Η Αγγλικανική Κοινωνία διατηρεί τριμερή ιεραρχία (διάκονοι, πρεσβύτεροι, επίσκοποι) και αποδέχεται ιστορική διαδοχή, αλλά με διαφορετική κατανόηση της παράδοσης.
• Θεία Ευχαριστία και Λειτουργική Ζωή: Υπάρχουν συζητήσεις για τη μυστηριακή θεολογία, αν και οι Αγγλικανοί έχουν ευρύ φάσμα απόψεων.

Τρέχουσα Κατάσταση

Ο διάλογος συνεχίζεται σε διμερές επίπεδο (π.χ. στις ΗΠΑ), αλλά η πρόοδος έχει επιβραδυνθεί σημαντικά λόγω των εσωτερικών εξελίξεων στην Αγγλικανική Κοινωνία. Οι Ορθόδοξοι επιμένουν ότι η χειροτονία γυναικών και η αποδοχή της ομοφυλοφιλίας σε εκκλησιαστικό επίπεδο αποτελούν ασυμβίβαστα σημεία με την παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Διάλογος Ορθοδόξων – Αγγλικανών Εκκλησία της Ελλάδος: Σημαντική συμμετοχή είχαν κατά καιρούς ακαδημαϊκοί καθηγητές δογματικής και συμβολικής θεολογίας από τα Θεολογικά Τμήματα Αθηνών και Θεσσαλονίκης (όπως ο αείμνηστος Καθηγητής Νίκος Νησιώτης σε πολυμερείς φάσεις, και εκπρόσωποι της Συνοδικής Επιτροπής επί των Διορθοδόξων και Διαχριστιανικών Σχέσεων). Οικουμενικό Πατριαρχείο: Ο Μητροπολίτης Σασάνων Γεννάδιος και ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας)

 

 

Διάλογος Ορθοδόξων – Μεταρρυθμιστών (Προτεσταντών)

Ιστορικό Υπόβαθρο

Ο όρος «Μεταρρυθμιστές» αναφέρεται γενικά στις Εκκλησίες και Ομολογίες που προέκυψαν από τη Μεταρρύθμιση του 16ου αιώνα (Καλβινισμός, Μεθοδισμός, Επισκοπελιανοί, Πρεσβυτεριανοί κ.ά.). Οι Ορθόδοξοι διακρίνουν τις Μεταρρυθμισμένες Εκκλησίες σε «ἀπώτερον» (Λουθηρανισμός, Καλβινισμός, Μεθοδιστές) και «ἐγγύτερον» (Επισκοπελιανοί, Αγγλικανική Εκκλησία) προσκείμενες στην Ορθοδοξία.

Έναρξη και Πορεία του Διαλόγου

Οι επαφές εντάσσονται στο πλαίσιο του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ), όπου οι Ορθόδοξοι συμμετέχουν από το 1948. Ο διάλογος δεν είναι τόσο δομημένος όσο με τους Λουθηρανούς ή τους Αγγλικανούς, αλλά πραγματοποιείται μέσω πολυμερών και διμερών συναντήσεων.

Κύρια Θεολογικά Ζητήματα

• Οι Μεταρρυθμιστές υποστηρίζουν ότι η σωτηρία επιτυγχάνεται «μόνο δια πίστεως» (sola fide) και ότι η μόνη πηγή αυθεντίας είναι η Αγία Γραφή (sola scriptura), σε αντίθεση με την Ορθόδοξη παράδοση που αποδέχεται εξίσου την Ιερά Παράδοση και τα έργα.
• Οι Μεταρρυθμιστές απορρίπτουν την έννοια της «μίας, αγίας, καθολικής και αποστολικής Εκκλησίας» ως ορατού σώματος με συγκεκριμένη δομή, και υιοθετούν την έννοια της «αόρατης Εκκλησίας».
• Οι περισσότεροι Μεταρρυθμιστές απορρίπτουν τη μετουσίωση και θεωρούν τη Θεία Ευχαριστία συμβολική ή μνημειακή πράξη, σε αντίθεση με την Ορθόδοξη μυστηριακή θεολογία.
• Όπως και οι Λουθηρανοί και οι Αγγλικανοί, οι Μεταρρυθμιστές (με εξαιρέσεις) αποδέχονται το filioque, κάτι που αποτελεί σημείο διαφωνίας με την Ορθοδοξία.

Βασικά Στοιχεία Σύγκλισης και Απόκλισης

Παρά το γεγονός ότι οι Ορθόδοξοι και οι Προτεσταντές πιστεύουν στην Αγία Τριάδα και στον Χριστό, και διαφωνούν με ορισμένες πρακτικές της Καθολικής Εκκλησίας, έχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ τους. Συγκεκριμένα, διαφωνούν στον τρόπο που σώζεται ο άνθρωπος (η Ορθοδοξία μιλά για ελεύθερη βούληση και θέωση, ενώ οι Προτεσταντές για σωτηρία μόνο μέσω της πίστης), στα Μυστήρια της Εκκλησίας, καθώς και στο πόσο σημαντική είναι η Παράδοση σε σχέση με τη Βίβλο.

Διάλογος Ορθοδόξων – Παλαιοκαθολικών

Οι Παλαιοκαθολικοί, οι οποίοι αποσχίστηκαν από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία μετά το Α' Βατικανό Σύνοδο του 1870 αρνούμενοι το παπικό αλάθητο (με τον όρο να εμφανίζεται από το 1853), διατηρούν πολλά κοινά στοιχεία με την Ορθόδοξη Εκκλησία. Συγκεκριμένα, αναγνωρίζουν την επταπλή μυστηριακή ζωή, διατηρούν την ιστορική αποστολική διαδοχή και τη λειτουργική παράδοση, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν απορρίψει και το filioque. Λόγω αυτών των συγκλίσεων, βρίσκονται σε ανεπίσημο θεολογικό διάλογο με την Ορθοδοξία από τον 19ο αιώνα, ο οποίος προωθείται μέσα από κοινές δημοσιεύσεις θεολόγων και Αρχιερέων.

Διάλογος Ορθοδόξων – Παλαιοκαθολικών Εκκλησία της Ελλάδος: Ο Μητροπολίτης Δημητριάδος Ιγνάτιος και καθηγητές του Πανεπιστημίου Αθηνών συμμετέχουν συχνά στις διμερείς θεολογικές επιτροπές.(πχ  ο Ομότιμος Καθηγητής Γεώργιος Μαρτζέλος). Οικουμενικό Πατριαρχείο: Ο Μητροπολίτης Σασίμων Γεννάδιος

 

 

Διάλογος Ορθοδόξων – Ασσυρίων (Ανατολικοί Ασσύριοι / «Νεστοριανοί»)

Αν και δεν υπάρχει τόσο εκτεταμένη βιβλιογραφία στα ελληνικά, η Ορθόδοξη Εκκλησία διατηρεί επαφές και με την Ανατολική Ασσυριακή Εκκλησία (πρώην «Νεστοριανή»), μέσω του ΠΣΕ και διμερών επαφών. Το κεντρικό ζήτημα είναι η χριστολογία (η Ασσυριακή Εκκλησία δέχεται δύο υποστάσεις/πρόσωπα στον Χριστό, σε αντίθεση με την Ορθόδοξη διδασκαλία της μίας υποστάσεως και δύο φύσεων).

---

4. Διάλογος Ορθοδόξων – Πεντηκοστιανών / Ευαγγελικών

Οι σχέσεις μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και των Πεντηκοστιανών-Ευαγγελικών διαμορφώνονται κυρίως μέσα από πολυμερείς συνεργασίες στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (ΠΣΕ) και τοπικές πρωτοβουλίες, καθώς απουσιάζει ένας επίσημος, δομημένος θεολογικός διάλογος. Οι μεταξύ τους διαφορές είναι βαθιές και εντοπίζονται σε καίρια δογματικά ζητήματα: οι Πεντηκοστιανοί υιοθετούν την αρχή Sola Scriptura απορρίπτοντας την Ιερά Παράδοση, απορρίπτουν τον νηπιοβαπτισμό, τη μυστηριακή εξομολόγηση και τη μετουσίωση της Θείας Ευχαριστίας, δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στα πνευματικά χαρίσματα και τη γλωσσολαλία ως «δεύτερο βάπτισμα», ενώ εσχατολογικά προσδοκούν την «αρπαγή» των πιστών πριν από τη Δευτέρα Παρουσία.

---

5. Διάλογος Ορθοδόξων – Μεθοδιστών / Άλλων Προτεσταντικών Ομολογιών

Μέσω του ΠΣΕ, η Ορθόδοξη Εκκλησία συνομιλεί και με Μεθοδιστές, Πρεσβυτεριανούς, Βαπτιστές και άλλες προτεσταντικές ομολογίες. Αυτοί οι διάλογοι είναι γενικά λιγότερο δομημένοι και περισσότερο πολυμερείς.

ΟΙ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΚΑΙ Η ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ

Οι επίσημοι διμερείς και πολυμερής θεολογικοί διάλογοι της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τις λοιπές χριστιανικές ομολογίες (Λουθηρανούς, Αγγλικανούς, Μεταρρυθμιστές, Παλαιοκαθολικούς, Ασσυρίους και Πεντηκοστιανούς) συνδέθηκαν άμεσα με την Σύνοδο της Κρήτης (2016). Το συνοδικό κείμενο «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν Χριστιανικόν κόσμον» παρείχε την επίσημη θεσμική ομπρέλα και το πλαίσιο αναφοράς για όλες αυτές τις επαφές. Η  παροχή «συνοδικής ομπρέλας» στους διαλόγους ισοδυναμεί με συνοδική αναγνώριση των αιρέσεων και προδοσία της ορθόδοξης εκκλησιολογίας. Προσπάθειες προσέγγισης και κοινές δηλώσεις —όπως οι πρόσφατες συζητήσεις και συμφωνίες για το filioque με τους Λουθηρανούς— αποτελούν  απαράδεκτες δογματικές υποχωρήσεις και αλλοίωση της πατερικής διδασκαλίας. Η συνέχιση του διμερούς διαλόγου με τους Αγγλικανούς, παρά τις σαρωτικές εκτροπές τους σε ζητήματα πίστης και ηθικής (όπως η χειροτονία γυναικών και η αποδοχή της LGBTQ+ ατζέντας), θεωρείται τρανταχτή απόδειξη της ηθικής και πνευματικής κατάπτωσης του οικουμενιστικού κινήματος. Η πολυμερής συμμετοχή στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών και οι επαφές με Μεταρρυθμιστές και Πεντηκοστιανούς κρίνονται ως ανοιχτή αποδοχή των αιρετικών προτεσταντικών αρχών, όπως το Sola Scriptura ( «μόνο η Γραφή») και το Sola Fide («μόνο δια πίστεως).

 

Βασικές βιβλιογραφικές πηγές.

Βασικές Πηγές και Επίσημα Κείμενα

• Διεθνής Μικτής Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου μεταξύ της Ορθοδόξου Εκκλησίας και της Λουθηρανικής Παγκόσμιας Ομοσπονδίας – Κοινές Ανακοινώσεις και Πρακτικά Ολομελειών (συμπεριλαμβανομένης της Κοινής Δήλωσης του Καΐρου του 2024 και των πορισμάτων της Λάρνακας του 2025).
• Αρχεία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ελλάδος – Εκθέσεις των Συνοδικών Επιτροπών επί των Διορθοδόξων και Διαχριστιανικών Σχέσεων που δημοσιεύονται στα επίσημα περιοδικά «Επισ“», «Θεολογία» και «Πάντος».
• Athens Statement (1978) – Το επίσημο ανακοινωθέν της Θεολογικής Επιτροπής στον διάλογο Ορθοδόξων-Αγγλικανών.