Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και αιρετικές εκτροπές.

 

'Ερευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Η διδασκαλία και η στάση του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου απέναντι στην αιρετική εκτροπή και την αποτείχιση αποτελούν θεμελιώδη πυξίδα στην Ορθόδοξη Εκκλησιολογία. Μέσα από τα συγγράμματα και τις ομιλίες του, ο Ιερός Χρυσόστομος οριοθετεί με απόλυτη ακρίβεια τα όρια της υπακοής στους ποιμένες, τη διακοπή κοινωνίας για λόγους Πίστεως, καθώς και την πραγματική έννοια του εκκλησιαστικού σχίσματος.

 

1. Η Διαστολή «Πίστεως Ένεκεν» και «Βίου Ένεκεν»

Ερμηνεύοντας το αποστολικό χωρίο «Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ ὑπείκετε», ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος θέτει τον αμετακίνητο κανόνα της εκκλησιαστικής υπακοής διαστέλλοντας τα θέματα Δόγματος από τα θέματα ηθικής/βίου:

Ορίζει απερίφραστα τη διακοπή κάθε υπακοής και κοινωνίας: «Εἰ μὲν πίστεως ἕνεκεν, φεῦγε αὐτὸν καὶ παραίτησαι, μὴ μόνον ἂν ἄνθρωπος ᾖ, ἀλλὰ κἂν ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ κατιών»* Αν ο επίσκοπος ή ο ιερέας διδάσκει διεστραμμένο δόγμα («εἰ δέ δόγμα ἔχει διεστραμμένον»), ο πιστός οφείλει να τον αποφεύγει και να μην τον ακολουθεί, ακόμη κι αν ο λειτουργός φαίνεται αγγελικός.

 Ο πιστός δεν επιτρέπεται να αποσχίζεται ή να περιεργάζεται τις αμαρτίες του ποιμένα, διότι η Χάρις του Αγίου Πνεύματος ενεργεί στα Μυστήρια δια των χειρών του κανονικού ιερέως χάριν της σωτηρίας του λαού.

 

2. Η Ακοινωνησία από την Αίρεση και ο Συμμολυσμός

Ο Χρυσόστομος διακηρύσσει ότι η ορθότητα του προσωπικού βίου δεν παρέχει καμία σωτηριολογική ωφέλεια όταν το φρόνημα είναι αλλοιωμένο («Οὐδὲν ὠφελεῖ βίος ὀρθὸς δογμάτων διεστραμμένων»).

Όπως επισημαίνει ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, ο Ιερός Χρυσόστομος διατράνωσε με «μεγάλη και πολλή φωνή» ότι εχθροί του Θεού δεν είναι μόνο οι αιρετικοί, αλλά και όσοι κοινωνούν «εν γνώσει» μαζί τους. Η συμμετοχή στα μυστήρια ή η εκκλησιαστική κοινωνία με κακόδοξους λειτουργούς καθιστά τον πιστό συνένοχο στην αδικία και μέτοχο στον πνευματικό συμμολυσμό. Επιπλέον, προειδοποιεί να μην αποδεχόμαστε καμία αλλοίωση του δόγματος υπό το πρόσχημα της «αγάπης» ή της «ομόνοιας», διότι η αληθινή αγάπη δεν θυσιάζει την Αλήθεια.

 

3. Ανασκευή των Παρερμηνειών: Το «Σχίσμα» των Ιωαννιτών

Πολλοί υποστηρικτές της ανοχής απέναντι στην αίρεση επικαλούνται τις παραινέσεις που έδωσε ο Χρυσόστομος λίγο πριν την εξορία του προς τους 40 επισκόπους και τις διακόνισσες (να μην διασπαστεί η Εκκλησία και να μην μείνει «ανεπίσκοπος»), ισχυριζόμενοι ότι δήθεν απαγόρευε την αποτείχιση:

 Οι συμβουλές εκείνες αφορούσαν προσωπική αδικία, αντικανονική δίκη και διοικητικό διωγμό εναντίον του προσώπου του, και όχι κήρυξη αιρέσεως.

 Όταν οι διάδοχοί του (Αρσάκιος και Αττικός) εδραίωσαν την παρανομία και τον διωγμό, ο ίδιος ο Χρυσόστομος μέσα από τις επιστολές της εξορίας επαινούσε και δικαίωνε πλήρως τους «Ιωαννίτες» (κληρικούς και λαϊκούς) που αρνούνταν την εκκλησιαστική κοινωνία με τους διώκτες του, θεωρώντας τους μάρτυρες κατά προαίρεση.

 Ο Χρυσόστομος διδάσκει ότι το σχίσμα είναι εξίσου φοβερό κακό με την αίρεση. Ωστόσο, υπαίτιος του σχίσματος είναι εκείνος που περιφρονεί την κανονική τάξη και την αλήθεια της Πίστεως (δηλαδή ο παρανομών/αιρετίζων επίσκοπος) και όχι όποιος αποτειχίζεται για να περιφρουρήσει την Ορθοδοξία.

Αναλυτικότερα:

Ο «Διάλογος ἱστορικὸς περὶ βίου καὶ πολιτείας τοῦ μακαρίου Ἰωάννου» που συνέγραψε ο Επίσκοπος Ελενουπόλεως Παλλάδιος διασώζει τις ιστορικές και εκκλησιολογικές λεπτομέρειες γύρω από τη Σύνοδος επί Δρυν (403 μ.Χ.) και τη στάση των σαράντα (40) επισκόπων που συμπαραστάθηκαν στον Ιερό Χρυσόστομο:

1. Η Έκκληση των 40 Επισκόπων προς τον Θεόφιλο Αλεξανδρείας

Όταν ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόφιλος συγκρότησε τη ληστρική Σύνοδο επί Δρυν για να καθαιρέσει αντικανονικά τον Χρυσόστομο, σαράντα επίσκοποι παρέμειναν συσπειρωμένοι γύρω από τον Άγιο. Με τη σύμφωνη γνώμη του Χρυσοστόμου, απέστειλαν επιστολή προς τον Θεόφιλο, απευθύνοντάς του την ιστορική έκκληση:

***«Μὴ κατάλυε τὰ πράγματα τῆς Ἐκκλησίας, καὶ μὴ σχίζε τὴν Ἐκκλησίαν, δι’ ἣν ὁ Θεὸς εἰς σάρκα κατῆλθεν»***.

Ο Παλλάδιος αναδεικνύει ότι υπαίτιος του σχίσματος και της διασπάσεως είναι εκείνος που καταπατεί την κανονική τάξη (εν προκειμένω ο Θεόφιλος και οι συν αυτώ), και όχι οι επίσκοποι ή οι πιστοί που αμύνονται υπέρ των Ιερών Κανόνων.

2. Η Αρχική Σύσταση του Χρυσοστόμου

Πριν από την απομάκρυνσή του, ο Ιερός Χρυσόστομος ζήτησε από τους 40 επισκόπους και τις διακόνισσες (όπως την Αγία Ολυμπιάδα) να επιδείξουν προσωρινή υπομονή και να μην εγκαταλείψουν τις εκκλησίες, λέγοντας ότι *«οὐ δύναται γὰρ ἡ Ἐκκλησία ἄνευ ἐπισκόπου εἶναι»*.

 Η δίωξη εναντίον του ήταν τότε αμιγώς προσωπική, διοικητική και αντικανονική, χωρίς να εγείρεται ζήτημα δογματικής αιρέσεως.

Η εκφυλισμένη «Αποτείχιση»: Από την Ομολογία Πίστεως στον ιδεολογικό εκτροχιασμό και το Σχίσμα

 

Παρατηρούμε εδώ και αρκετό καιρό, με έντονο προβληματισμό, την πρακτική  ορισμένων αντ-οικουμενιστικών ιστολογίων και  «αποτειχισμένων», οι οποίοι αναλώνονται συστηματικά σε θέματα παντελώς αλλότρια προς την πατερική ιεροκανονική  αποτείχιση.

Αντί να εστιάζουν στη δογματική ακρίβεια, εκτρέπονται σε επικίνδυνες παραφιλολογίες γύρω από:

1. Τις ηλεκτρονικές ταυτότητες και τον Προσωπικό Αριθμό.
2. Λειτουργικές εμμονές, όπως η χωροθεσία του Εσταυρωμένου στο Ιερό Βήμα.

Για τα θέματα των ταυτοτήτων και των κρατικών αριθμών, έχουμε καταστήσει σαφές επανειλημμένως: Πρόκειται αμιγώς για ζητήματα ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ. Συνιστούν φασιστικές κρατικές πρακτικές που μετατρέπουν την κοινωνία σε ελεγχόμενη φυλακή και ΔΕΝ  προσβάλλουν το Αυτεξούσιο του κατ' εικόνα του  ανθρώπου. 

Η ΑΡΝΗΣΗ ΠΑΡΑΛΑΒΗΣ ΤΟΥΣ ΔΕΝ ΣΥΝΙΣΤΑ ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΠΙΣΤΕΩΣ. Όποιος προσπαθεί να τα ενδύσει με θεολογικό ή εσχατολογικό μανδύα απλώς καπηλεύεται την Πίστη. Ο κάθε πολίτης οφείλει να πράξει κατά συνείδηση.

Όσον αφορά το λειτουργικό ζήτημα του Εσταυρωμένου, η γνήσια Ορθόδοξη Παράδοση έχει αποφανθεί προ πολλού, διαχωρίζοντας σαφέστατα την έννοια του ΣΤΑΥΡΟΥ από αυτήν του ΕΣΤΑΥΡΩΜΕΝΟΥ.

Ο Άγιος Νεκτάριος, στη σπουδαία μελέτη του για τον Τίμιο Σταυρό, επικαλείται την αψευδή διδασκαλία του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Ο Ιερός Χρυσόστομος υπογραμμίζει τη δεσπόζουσα θέση του σημείου και του τύπου του Τιμίου Σταυρού στη λατρεία, αναφέροντας ρητά ότι ο Σταυρός δεσπόζει πάνω στην Αγία Τράπεζα («ούτος εν τη ιερά τραπέζη»). ΠΟΥΘΕΝΑ στην πατερική γραμματεία δεν υπάρχει αναφορά ή νομιμοποίηση για τον ξύλινο Εσταυρωμένο ως αυτοτελές ξυλόγλυπτο πίσω από την Αγία Τράπεζα.

Οι φωτογραφίες από τα Ιερά Βήματα των ναών αποτειχισμένων της Σερβίας, καθώς και από το Καθολικό της Ιεράς Μονής Αγίας Φωτεινής της Σαμαρείτιδας στην Ιεριχώ, καταρρίπτουν ανεπίστρεπτα τους νεοφανείς αυτούς ισχυρισμούς.

Ερώτημα προς τους αυτόκλητους «λειτουργιολόγους» της αποτείχισης:

Ας μας απαντήσουν επιτέλους με θεολογικά επιχειρήματα: "Ποιο είναι πράγματι το «όπισθεν» μέρος της Αγίας Τραπέζης;". Αναμένουμε  με ενδιαφέρον την απάντησή τους.

Ζητήματα όπως η χωροθεσία των εικόνων, η διοικητική οργάνωση της ενορίας ή τα πολιτικά/αστικά μέτρα (Προσωπικός Αριθμός) ΔΕΝ ΣΥΝΙΣΤΟΥΝ ΚΗΡΥΞΗ ΔΟΓΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΚΟΔΟΞΙΑΣ.

Εάν η διακοπή κοινωνίας επεκταθεί αυθαίρετα σε θέματα εκτός της δογματικής Πίστεως τότε  ο  αποτειχιζόμενος ΕΚΠΙΠΤΕΙ ΑΜΕΣΩΣ από την προστασία του 2ου μέρους του 15ου Κανόνα της ΑΒ Συνόδου. Εμπίπτει αυτόματα στις ΑΥΣΤΗΡΕΣ ΚΥΡΩΣΕΙΣ του 1ου μέρους του ίδιου Κανόνα. Μετατρέπει την ομολογία σε ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΑΤΟΜΟΚΡΑΤΙΣΜΟ και ΑΝΤΙΚΑΝΟΝΙΚΟ ΣΧΙΣΜΑ.

Η Πατερική Αποτείχιση είναι αμιγώς δογματικό και σωτηριολογικό όπλο για τη διαφύλαξη της καθαρότητας της Ορθοδόξου Πίστεως από την αίρεση. Δεν αποτελεί όχημα εκτόνωσης προσωπικών, κοινωνικών, διοικητικών ή ιδιόρρυθμων λειτουργικών διαφωνιών. Όποιος τη μετατρέπει σε τέτοιο, εργάζεται φανερά κατά της Εκκλησίας.

π. Δ.Α.

ΠΗΓΗ.ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ.

 

ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΑΡΙΘΜΟ (Π.Α)

 

Εισαγωγικά

Πρόσφατα κυκλοφόρησε μία ανοικτή επιστολή προς την Ιερά Κοινότητα, την Ιερά Επιστασία και τις 20 Ιερές Μονές του Αγίου Όρους, η οποία λειτουργεί ως συμπληρωματική προηγούμενου υπομνήματος της 2ας Ιουλίου 2026. Κεντρικό θέμα της επιστολής είναι η κατεπείγουσα ανάγκη παρέμβασης του Αγίου Όρους σχετικά με το Σύστημα του Προσωπικού Αριθμού (Π.Α.), τις νέες ψηφιακές ταυτότητες (Κάρτες Πολίτη) και τον ευρύτερο ψηφιακό μετασχηματισμό.

Βασικά σημεία της επιστολής:

1.  Επισημαίνεται ότι ο Προσωπικός Αριθμός έχει τεθεί νομοθετικά σε λειτουργία στο παρασκήνιο μέσω της διασύνδεσης δημόσιων υπηρεσιών και εφαρμογών (όπως το gov.gr και το myschool), γεγονός που –κατά τους συντάκτες– καθιστά κενό γράμμα την όποια έννοια προαιρετικότητας.
2. Αναφέρονται η εισαγωγή συστημάτων πιστοληπτικής αξιολόγησης (credit score) και παρακολούθησης ιδιωτικού χρέους (Υπερ-Τειρεσίας) στα πρότυπα ξένων μοντέλων επιτήρησης, καθώς και πιέσεις προς πολίτες και στρατιωτικούς για συμμόρφωση.
3.  Θέτονται κρίσιμα ερωτήματα προς την Ιερά Κοινότητα σχετικά με το αν η λήψη της νέας ταυτότητας και η ένταξη στο σύστημα του Π.Α. συνιστά «πτώση» ή άρνηση Χριστού, επικαλούμενες διδασκαλίες και προειδοποιήσεις αγίων (όπως ο Αγ. Παΐσιος και ο Αγ. Πορφύριος).
4.  Ζητείται η ολική κατάργηση του συστήματος του Προσωπικού Αριθμού και της ψηφιακής ταυτότητας/Κάρτας Πολίτη, η αποχή από τις ψηφιακές υπηρεσίες που τις προϋποθέτουν, η επαναφορά μη ψηφιακών ταυτοτήτων, καθώς και η κατάργηση των συστημάτων αξιολόγησης και του ψηφιακού χρήματος.
5. Στα ειδικά Παραρτήματα περιλαμβάνονται απαντήσεις από τον e-ΕΦΚΑ σχετικά με τη διαλειτουργικότητα και τη χρήση τομεακών κλειδιών (όπως ο ΑΜΚΑ), καθώς και ανάλυση γύρω από την παγίδα της «προαιρετικότητας» σε σχέση με το θεόδοτο αυτεξούσιο του ανθρώπου

Δεν θα ξαναασχοληθούμε με τα θεολογικά ζητήματα που θέτει η επιστολή, για τα οποία στο παρελθόν έχουμε ασχοληθεί πολλές φορές.

 Για καθαρά ενημερωτικούς λόγους των αναγνωστών παρουσιάζουμε αυτούσιο την δεύτερη αναλυτική παράγραφο της επιστολής.

Ολόκληρη την επιστολή δημοσιεύεται στο link. https://www.romfea.gr/images/article-images/2026/11/anoixti-epistoli.pdf

Οι συντάκτες της ανοικτής επιστολής είναι οι:

Δημήτριος Αράπογλου, MD, MSc - Ορθοπεδικός Χειρουργός

Αντωνία Σφακιανάκη, MSc - Καθηγήτρια Πληροφορικής

 

-----------------------------------------------------------------

 

Πώς θα αντιδρούσε ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, αν ζούσε σήμερα, μετά την Σύνοδο της Κρήτης.

 

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Με βάση τη θεολογία, τις επιστολές και την ιστορική στάση του Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου κατά τη Μοιχειανική έριδα και την Εικονομαχία, όπως καταγράφονται στις εκκλησιαστικές πηγές, η αντίδρασή του σήμερα μετά τη Σύνοδο της Κρήτης (2016) θα διαρθρωνόταν στους εξής άξονες:

1. Ο Όσιος Θεόδωρος θα διέκοπτε αμέσως την εκκλησιαστική κοινωνία και το μνημόσυνο του επιχώριου επισκόπου και του Πατριάρχου που αποδέχθηκαν ή συνυπέγραψαν τις αποφάσεις της Κρήτης.  Θα θεωρούσε την επίσημη συνοδική αναγνώριση ετεροδόξων ως «εκκλησιών» και τη συμμετοχή στο «Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών» ως **δημόσια κήρυξη αιρέσεως («γυμνῇ τῇ κεφαλῇ»).  Όπως συνέβη το 809 μ.Χ. με τη Μοιχειανική Σύνοδο, ο Στουδίτης δεν θα δεχόταν ότι πρόκειται για απλή «διοικητική οικονομία», αλλά για θεσμική επικύρωση παρανομίας και αλλοτρίωση του Ευαγγελίου.

2.  Θα εφάρμοζε αυστηρά τη θεμελιώδη στουδιτική διακήρυξη: «πλὴν μολυσμὸν ἔχει ἡ κοινωνία ἐκ μόνου τοῦ ἀναφέρειν αὐτόν, κἂν ὀρθόδοξος εἴη ὁ ἀναφέρων».  Θα αρνούνταν  κατηγορηματικά να συλλειτουργήσει ή να κοινωνήσει με κληρικούς που μνημονεύουν οικουμενιστές επισκόπους, θεωρώντας ότι η μνημόνευση εισάγει τον πνευματικό μολυσμό στο θυσιαστήριο και καθιστά τους συμμετέχοντες οργανικούς συνένοχους στην κακοδοξία.

Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης και η Αποτείχιση (+11 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ)

 

Θεολογική, Κανονική και Ιστορική Θεώρηση

Επιμέλεια έρευνας:  πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

1. Το Ιστορικό και Εκκλησιολογικό Πλαίσιο της Στουδιτικής Ομολογίας

Ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης (759–826 μ.Χ.) δεσπόζει στην εκκλησιαστική ιστορία της Βυζαντινής περιόδου ως η πλέον εμβληματική μορφή ομολογιακού σθένους, μοναστικής αναμορφώσεως και κανονικής ακρίβειας. Η δράση και η θεολογική του παρακαταθήκη διαμορφώθηκαν μέσα από τις συμπληγάδες δύο μεγάλων εκκλησιολογικών και δογματικών κρίσεων που συντάραξαν την Αυτοκρατορία κατά τον 8ο και 9ο αιώνα: τη Μοιχειανική έριδα (806–811 μ.Χ.) και τη δευτέρα φάση της Εικονομαχίας (815–843 μ.Χ.).

Στη Μοιχειανική έριδα, ο Όσιος Θεόδωρος, μαζί με τον γέροντά του Όσιο Πλάτωνα και τη στουδιτική αδελφότητα, ορθώθηκε απέναντι στην αντικανονική ανοχή και συνοδική αμνήστευση του παρανόμου γάμου του αυτοκράτορος Κωνσταντίνου ΣΤ΄ με τη Θεοδότην από τον ιερουργήσαντα πρεσβύτερο Ιωσήφ (τον επικληθέντα «μοιχοζεύκτη»). Όταν η τοπική Σύνοδος του 809 μ.Χ. αποκατέστησε τον Ιωσήφ και αναθεμάτισε όσους δεν δέχονταν την εκκλησιαστική οικονομία επί του ζητήματος, ο Όσιος Θεόδωρος διέκοψε αμέσως την εκκλησιαστική κοινωνία και το μνημόσυνο του Πατριάρχου Αγίου Νικηφόρου και των συν αυτώ επισκόπων, θεωρώντας ότι η σχετικοποίηση των Θείων Εντολών χάριν της πολιτικής εξουσίας συνιστά αλλοτρίωση του ήθους και της Πίστεως της Εκκλησίας.

Στη δεύτερη φάση της Εικονομαχίας, υπό τον αυτοκράτορα Λέοντα Ε΄ τον Αρμένιο (815 μ.Χ.), ο Όσιος Θεόδωρος ηγήθηκε του ανταιρετικού αγώνος, όταν η ψευδοσύνοδος της Αγίας Σοφίας αποκήρυξε την Αγία Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδο (787 μ.Χ.) και επανέφερε την εικονομαχική κακοδοξία. Ευρισκόμενος σε συνεχείς εξορίες, φυλακίσεις και σκληρούς δαρμούς, ο Όσιος ανέπτυξε μέσω των περίφημων Επιστολών του ένα πλήρες, οργανωμένο και θεολογικά θεμελιωμένο σύστημα κανονικής αποτείχισης, λειτουργικής διαποίμανσης και ομολογίας Πίστεως.

 

2. Η Θεολογία του Μολυσμού από την μνημόνευση.

Στον πυρήνα της στουδιτικής εκκλησιολογίας βρίσκεται η διδασκαλία για τον πνευματικό μολυσμό (συμμολυσμό) που προκαλείται στον πιστό από την εκκλησιαστική κοινωνία και τη μνημόνευση αιρετιζόντων ή συμβιβαζομένων ποιμένων. Ο Όσιος Θεόδωρος διατυπώνει με απόλυτη σαφήνεια την πατερική θεμελίωση της αποτείχισης, συμπυκνώνοντας τη διδασκαλία του στη χαρακτηριστική ρήση:

«Πλὴν μολυσμὸν ἔχει ἡ κοινωνία ἐκ μόνου τοῦ ἀναφέρειν αὐτῷ, κἂν ὀρθόδοξος εἴη ὁ ἀναφέρων»

Σύμφωνα με τον Στουδίτη Πατέρα, η αναφορά του ονόματος του Επισκόπου κατά τη Θεία Λειτουργία (στα Ιερά Δίπτυχα) δεν αποτελεί μια τυπική διοικητική πράξη ή μια ουδέτερη ευχή. Όπως ερμηνεύει ο Θεόδωρος Ανδίδων και υιοθετούν οι Αγιορείτες Πατέρες του 13ου αιώνα στη δογματική επιστολή τους προς τον λατινόφρονα αυτοκράτορα Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγο, η μνημόνευση του Αρχιερέως επί των Αδύτων σημαίνει ότι ο λειτουργός και οι προσερχόμενοι πιστοί αποδέχονται την «τελείαν συγκοινωνίαν» και μετέχουν πλήρως στην πίστη του μνημονευομένου.

Αρχή των Συγκοινωνούντων Δοχείων

Ο Όσιος Θεόδωρος εξηγεί ότι όταν ο Επίσκοπος κηρύσσει δημοσίως κακοδοξία ή κοινωνεί με αιρετικούς, η μνημόνευσή του μεταδίδει τον μολυσμό αλυσιδωτά σε όσους κοινωνούν μαζί του εν γνώσει. Η πνευματική αυτή μεταδοτικότητα διέπεται από τις εξής κανονικές παραδοχές:

• Ο μνημονεύων ταυτίζεται λειτουργικά και δογματικά με τον μνημονευόμενο. Εάν ο Προεστώς έχει αποκλίνει από την Ορθόδοξο Πίστη, ο λειτουργός που τον μνημονεύει καθίσταται συνένοχος στην ασέβεια, ακόμη κι αν ο ίδιος διακρατεί ιδιωτικά ορθόδοξο φρόνημα.
• Ο εκκλησιαστικός μολυσμός δεν σημαίνει την ακαριαία, αυτόματη αφαίρεση της Ιερωσύνης  από τον ακατάκριτο ακόμη Επίσκοπο, ούτε την ακυρότητα των μυστηρίων του προ της συνοδικής καθαιρέσεως. Σημαίνει όμως τη μίανση των μυστηρίων, δηλαδή ότι η Θεία Ευχαριστία παύει να παρέχει άφεση αμαρτιών και μετατρέπεται σε κρίμα και κατάκριμα για τους «εν γνώσει» συμμετέχοντες.
•  Βάσει του 10ου Αποστολικού Κανόνα και του 2ου της εν Αντιοχεία Συνόδου, όποιος συμπροσεύχεται ή κοινωνεί εκκλησιαστικά με ακοινώνητο ή αιρετίζοντα καθίσταται και ο ίδιος ακοινώνητος.

 

3. Ορισμός και Αμετακίνητα Όρια της Εκκλησιαστικής Οικονομίας

Ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της στουδιτικής θεολογίας είναι η αποσαφήνιση της έννοιας, του σκοπού και των ορίων της Εκκλησιαστικής Οικονομίας (Οἰκονομία) σε αντιπαραβολή προς την Κανονική Ακρίβεια (Ἀκρίβεια). Ο Όσιος Θεόδωρος διατυπώνει τον απαράβατο πατερικό κανόνα:

«Οἰκονομίας γὰρ ὅρος, ὡς οἶσθα, μήτε τι τῶν κειμένων ἀθετεῖν καθόλου» (=Όπως γνωρίζεις, ο κανόνας της εκκλησιαστικής οικονομίας είναι να μην καταργείται απολύτως τίποτα από όσα έχουν καθιερωθεί»)

 

Ο Στουδίτης Πατέρας  παρομοιάζει την οικονομία με τον έμπειρο πηδαλιούχο, ο οποίος, ευρισκόμενος εν μέσω σφοδρής καταιγίδας, υποχωρεί ελαφρώς και προσωρινά στρέφοντας το πηδάλιο, προκειμένου να διασώσει το σκάφος της Εκκλησίας και να επανέλθει αμέσως μόλις κοπάσει ο κίνδυνος στην ευθεία πορεία της Ακρίβειας. Εάν ο πηδαλιούχος αφήσει το πλοίο να παρασύρεται διαρκώς από τον άνεμο, τότε δεν ασκεί οικονομία, αλλά προκαλεί ναυάγιο και εκπίπτει στην παρανομία.

Η Κανονική Ακρίβεια αποτελεί τον αρχικό και τελικό στόχο της Εκκλησίας, επιτάσσοντας την πλήρη τήρηση των Ιερών Κανόνων και τη διακοπή κάθε κοινωνίας με την κακοδοξία. Σε περιπτώσεις ανθρώπινης αδυναμίας ή φόβου διωγμού, επιστρατεύεται η Πρόσκαιρη Εκκλησιαστική Οικονομία ως παιδαγωγική συγκατάβαση, με απαρέγκλιτη προϋπόθεση τη μη αθέτηση δογμάτων ή κανόνων. Τέλος, η Επαναφορά στην Ακρίβεια στοχεύει στη σταδιακή θεραπεία των «ασθενούντων προβάτων» και την πλήρη αποκατάσταση της κανονικής τάξεως.

Ανάλυση των Επιστολών 40 και 49 προς τον Μοναχό Ναυκράτιο

Στις Επιστολές 40 και 49 προς τον μαθητή του Όσιο Ναυκράτιο, ο Όσιος Θεόδωρος παρέχει εξαιρετικά λεπτές και διακριτικές οδηγίες για τη διαχείριση κληρικών και πιστών που βρέθηκαν εγκλωβισμένοι στους διωγμούς:

• Επιστολή 40 : Ο Όσιος εξετάζει την περίπτωση πρεσβυτέρου που μνημονεύει αιρετίζοντα Επίσκοπο αποκλειστικά «φόβῳ διωγμοῦ». Επιτρέπει στους ορθοδόξους μοναχούς να αποδεχθούν τον ιερέα αυτόν σε κοινωνική συνεστίαση, συμπροσευχή (κοινή ψαλμωδία) και ευλογία βρωμάτων («εἰς συνεστίασιν καὶ ψαλμῳδίαν καὶ εὐλογίαν βρωμάτων»). Ωστόσο, απαγορεύει αυστηρότατα τη συμμετοχή στη Θεία Μετάληψη από τα χέρια του. Η οικονομία ισχύει μόνο για τα δευτερεύοντα, ώστε να μην παραλυθεί το ασθενές πρόβατο, αλλά στα καίρια (Θεία Κοινωνία) τηρείται η ακρίβεια προς αποφυγή του συμμολυσμού.
• Επιστολή 49 : Ο Όσιος αντιμετωπίζει την περίπτωση ορθοδόξου ιερέως που μνημονεύει ορθόδοξο στο φρόνημα Επίσκοπο, ο οποίος όμως Επίσκοπος μνημονεύει από φόβο αιρετικό Μητροπολίτη. Ο Στουδίτης εξηγεί ότι η προσωρινή ανοχή προς τον ιερέα αυτόν έχει αμιγώς θεραπευτικό χαρακτήρα. Σκοπός είναι να ενισχυθεί σταδιακά η συνείδηση του κληρικού, ώστε να οδηγηθεί στην πλήρη διακοπή μνημοσύνου και την επάνοδο στην κανονική ακρίβεια.

 

 

4. Η Λειτουργική Διαποίμανση εν καιρώ Διωγμού

Όταν η αίρεση επικρατεί στους δημόσιους ναούς, οι χώροι αυτοί μετατρέπονται, κατά τον Μέγα Βασίλειο και τον Όσιο Θεόδωρο τον Στουδίτη, σε «κοινοὺς οἴκους» (βεβηλωμένους). Προκειμένου το ορθόδοξο ποίμνιο να μην εισέρχεται σε «εκκλησία ασεβών», η λατρεία μεταφέρεται εκτός των ναών, στις «κατ' οίκον συνάξεις».

Οδηγίες της Επιστολής 632 για τη Χρήση του Αγίου Αντιμινσίου

Στην Επιστολή 632, ο Όσιος Θεόδωρος εξειδικεύει τις κανονικές προϋποθέσεις υπό τις οποίες ένας αποτειχισμένος ορθόδοξος ιερέας επιτρέπεται να επιτελεί τη Θεία Λειτουργία σε ιδιωτικούς ευκτήριους οίκους ή παρεκκλήσια:

• Η Θεία Λειτουργία τελείται απαραιτήτως πάνω σε καθαγιασμένο Άγιο Αντιμίνσιο, το οποίο έχει καθαγιασθεί από ορθόδοξο Επίσκοπο. Το Αντιμίνσιο αναπληρώνει την Αγία Τράπεζα και συνδέει τη μυστική σύναξη οργανικά με το σώμα της Καθολικής Εκκλησίας.
• Ο ιδιοκτήτης του οίκου, οι ψάλτες, ο διακονούντες και οι προσερχόμενοι πιστοί οφείλουν να είναι αυστηρά ορθόδοξοι στο φρόνημα και αποτειχισμένοι από την αίρεση.
• Ο ευκτήριος οίκος δεν πρέπει να έχει χρησιμοποιηθεί προηγουμένως για λειτουργίες ή συμπροσευχές αιρετικών.

Μυστική Διακονία και Μεταμφιέσεις

Για την εξασφάλιση των Μυστηρίων στο διωκόμενο ποίμνιο, ο Όσιος Θεόδωρος συντόνισε ένα εκτεταμένο δίκτυο μετακινούμενων ιερέων. Όπως αναφέρει ο ίδιος σε επιστολή του προς τον Ναυκράτιο, εξαιτίας του μένους των εικονομάχων αρχών, οι ιερείς αναγκάζονταν να κρύβονται σε σπήλαια και να περιέρχονται τις οικίες μεταμφιεσμένοι με λαϊκά ενδύματα («μεταμφιασαμένους ἐσθῆτα λαϊκῶν»), προκειμένου να προσφέρουν μυστικά («λανθανόντως διακονίαν») τα Άχραντα Μυστήρια στους πιστούς.

 

Θεσις του Μεγαλου Αθανασιου για την ευθυνη ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΠΙΣΤΩΝ και οχι μονο των Θεολογων που μπορουν να κρινουν τον ορθοδοξο απο τον μη ορθοδοξο

 

«Εἶναι καλὸν καὶ ἀναγκαῖον νὰ προσευχώµεθα νὰ λάβωμεν τὸ χάρισμα τῆς διακρίσεως τῶν πνευμάτων, διὰ νὰ γνωρίζη ὁ καθ’ ἕνας, ποίους ὀφείλει νὰ ἀποστρέφεται καὶ ποίους νὰ προσεταιρίζεται ὡς φίλους καὶ ὁμοδόξους.

«Ἀδελφοί, πρέπει νὰ ἀγρυπνοῦμεν, ὅπως εἶπεν ὁ Κύριος, καὶ νἁ εἴμεθα προσεκτικοί, µήπως κάποτε ἐξαπατηθῶμεν ἀπὸ τὴν ὡραιότητα τῶν λόγων, ἢ µήπως ἔλθῃ κανεὶς μὲ χριστιανικὀν ὄνομα καὶ μᾶς εἰπῇ ὅτι ‘Καὶ ἐγὼ κηρύσσω τὸν Χριστόν’, καὶ ὕστερα ἀπ᾿ ὀλίγο ἀποδειχθῆ ἀντίχριστος»

«Τίποτε δὲν θὰ μᾶς χωρίσει ἀπὸ τὴν ἀγάπην τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἂν ἀκόμη οἱ αἱρετικοὶ μᾶς ἀπειλοῦν μὲ θάνατον. Ναί, ἀδελφοί, τοιαύτη παρρησία χρειάζεται τώρα, διότι δὲν ἐλάβομεν πνεύμα δουλείας διὰ νὰ φοβούμεθα πάλιν, ἀλλ᾽ ὁ Θεὸς μᾶς ἔχει καλέσει νὰ εἴμεθα ἐλεύθεροι»

«Ἡμεῖς δὲ ὠπλισμένοι μὲ τὰ λόγια τῶν θείων Γραφῶν ἂς ἀντισταθῶμεν πρὸς αὐτούς, ὡσὰν πρὸς ἀποστάτας καὶ οὔτε νὰ φοβηθῶμεν τὸν σωματικὸν θάνατον οὔτε τοὺς δρόµους των νὰ ζηλέψωμεν, ἀλλὰ περισσότερον ἀπὸ ὅλα νἁ προτιμᾶται ὁ λόγος τῆς ἀληθείας».