Καλλίστου Βλαστού ….. Όσα έγιναν από αυτόν στη ψευδοσύνοδο της Φεράρας- Φλωρεντίας (Ε)

 

ΜΕΡΟΣ Ε-

Έναρξη των Προπαρασκευαστικών Συζητήσεων

«Μετά το πέρας των ημερών του Πάσχα, οι Λατίνοι ζήτησαν να προχωρήσουν σε συνεδριάσεις με τους Έλληνες, ώστε να εξετάσουν τις δογματικές διαφορές. Οι Έλληνες, όμως, έφεραν αντιρρήσεις, θεωρώντας ότι ήταν άδικο να συζητούν για δόγματα χωρίς να είναι παρόντες οι αρχιερείς που είχαν συγκεντρωθεί στη Σύνοδο της Βασιλείας. Τελικά, δέχτηκαν να συναντώνται ιδιαιτέρως σε έναν ναό για να εξετάσουν τη θεωρία περί καθαρτηρίου πυρός καθώς και κάποιες άλλες διαφορές.

Αφού αυτό έγινε δεκτό, αποφασίστηκε να συνεδριάζουν τρεις φορές την εβδομάδα στον ναό του Αγίου Ανδρέου, με επιτροπές και από τις δύο πλευρές για τη συζήτηση των εν λόγω θεμάτων. Ως συμμετέχοντες από την πλευρά των Ανατολικών ορίστηκαν: ο Αρχιεπίσκοπος Εφέσου Μάρκος, οι Μητροπολίτες Μονεμβασίας, Νικαίας, Λακεδαιμονίας και Αγχιάλου, ο Μέγας Χαρτοφύλακας, ο Μέγας Εκκλησιάρχης, οι ηγούμενοι των μονών Παντοκράτορος και Καλέως, καθώς και ο ιερομόναχος Μωυσής. Από αυτούς, ο Αυτοκράτορας διέταξε να συζητούν με τους Λατίνους μόνο ο Άγιος Μάρκος και ο Νικαίας...

Έτσι, οι επιμέρους συνελεύσεις άρχισαν στις 4 Ιουνίου, για να μην κάθονται οι Ανατολικοί άπραγοι και να μην καταναλώνουν τα φλωρία του Πάπα χωρίς να εργάζονται, μέχρι να καταφθάσουν οι Λατίνοι επίσκοποι που είχαν κληθεί με τις επιστολές του Πάπα. Διότι, ως γνωστόν, είχε συμφωνηθεί ο Βασιλιάς να λαμβάνει κάθε μήνα 30 φλωρία, ο Πατριάρχης 25, ο αδελφός του Βασιλιά 20, οι συνοδοί του Βασιλιά και του Πατριάρχη από 5, και οι υπηρέτες από 3, ως αντίτιμο για τη διατροφή τους.»

Το Δογματικό Ζήτημα του Καθαρτηρίου Πυρός

«Στην πρώτη συνεδρία αποφασίστηκε να συζητηθούν τα περί του καθαρτηρίου πυρός (purgatorium), την ύπαρξη του οποίου οι Ανατολικοί αρνούνταν κατηγορηματικά. [...] Η Δυτική Εκκλησία δοξάζει ότι υπάρχουν τρεις διαφορετικοί τόποι στους οποίους μεταβαίνουν οι ψυχές μετά τον θάνατο: Ο Παράδεισος ή η Βασιλεία των Ουρανών, ο Άδης ή η αιώνια κόλαση και το καθαρτήριο πυρ, την ύπαρξη του οποίου ανέκαθεν απέρριπτε, απορρίπτει και θα απορρίπτει και στο μέλλον —ορθώς πράττοντας— η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία του Χριστού. [...] Σε αυτό συνίσταται ο μύθος περί καθαρτηρίου πυρός, τον οποίο επινόησαν οι Δυτικοί χάριν αργυρολογίας και πλουτισμού, τον οποίο όμως αργότερα θέλησαν να επιβάλουν ως δόγμα στην Εκκλησία.»

Η Εσωτερική Ρήξη της Ελληνικής Αποστολής

«Από την αρχή των συζητήσεων φάνηκε αμέσως αφενός η πολυμάθεια, η σοφία, το σθένος του χαρακτήρα και ο ζήλος του Ιερού Μάρκου για τα πατροπαράδοτα, ο οποίος δικαίωσε έτσι τις προσδοκίες και τις ελπίδες που στήριζαν σε αυτόν οι της Ανατολικής Εκκλησίας. Αφετέρου φάνηκε η μικροψυχία και τα ταπεινά κίνητρα από τα οποία δυστυχώς οδηγούνταν πολλοί άλλοι, οι οποίοι, ενώ όφειλαν να είναι συναγωνιστές του, ενάντια σε κάθε προσδοκία μετατράπηκαν σε εχθρούς. [...] Ο Βασιλιάς διέταξε τους δικούς μας να συντάξουν απάντηση σε όσα είχαν γραφτεί από εκείνους. Επειδή όμως ο Αυτοκράτορας, λέγοντας αυτά, φαινόταν να απευθύνεται μάλλον στον Ιερό Μάρκο, οργίστηκε ο Νικαίας για αυτή την προτίμηση και έκτοτε άρχισε να τον βλέπει με καχυποψία. [...] Η ρήξη εκδηλώθηκε έμπρακτα και φανερά σε μια συνεδρία, όπου ενώ ο Βασιλιάς θέλησε να εμποδίσει τον Νικαίας να πάρει τον λόγο την ώρα που ο Ιερός Μάρκος ανέπτυσσε τις δοξασίες της Εκκλησίας μας προς τους Λατίνους, εκείνος οργισμένος σηκώθηκε και, περιφρονώντας τη διαταγή του Βασιλιά, είπε ότι ήταν εντελώς ελεύθερος να εκφράσει την προσωπική του γνώμη για το θέμα που συζητούνταν.»

Η Πορεία των Συζητήσεων και οι Δυτικοί Αντίπαλοι

«Στις συζητήσεις που διεξάγονταν προφορικά, ο Ιερός Μάρκος, παίρνοντας τον λόγο, απαντούσε εκτενώς, διαλύοντας τις απορίες των Δυτικών και αντικρούοντας με σθένος τα επιχειρήματά τους. [...] Οι Λατίνοι, μη αρκούμενοι στις προφορικές συζητήσεις, θέλησαν να αναπτύξουν τις απόψεις τους και εγγράφως. [...] Περιελθών σε αδιέξοδο κατά τη διάρκεια μιας συζήτησης για το καθαρτήριο πυρ και μην έχοντας τι να απαντήσει στα λεχθέντα, επιχείρησε να εκτρέψει τη συζήτηση σε εντελώς σοφιστικά ζητήματα, προτείνοντας προς επίλυση, μεταξύ άλλων, τις εξής απορίες: πώς ίπτανται οι άγγελοι; από ποια ύλη θα άναβε το άσβεστο πυρ της Κόλασης; Αυτές οι ανόητες, γελοίες και ασεβείς ερωτήσεις, που παρεμβάλλονταν εντελώς άκαιρα και αταίριαστα στη συζήτηση του κύριου θέματος, εξόργισαν τόσο πολύ τους παρόντες από την πλευρά των Ορθοδόξων, ώστε ένας συγκλητικός, ο Ιάγαρις το όνομα, στρεφόμενος προς τον Ιωάννη την ώρα που απηύθυνε την τελευταία του ερώτηση για τη φωτιά της αιώνιας Κόλασης, είπε με αγανάκτηση: "Θα το μάθει αυτό ο ερωτών, όταν βρεθεί εκεί".»

Η Αδιαφορία του Αυτοκράτορα και η Επίσημη Έναρξη

«Ο ασύνετος αυτοκράτορας, έχοντας διαμηνύσει στον άρχοντα της Φεράρας να μην επιτρέψει σε κανέναν Έλληνα να βγει από την πόλη χωρίς να παρουσιάσει σε αυτόν βασιλική άδεια, έφυγε από την πόλη και έμενε σε ένα μοναστήρι που απείχε από αυτήν περίπου έξι μίλια. Εκεί, ασχολούμενος με διασκεδάσεις και κυνήγι, δεν έδειχνε κανένα ενδιαφέρον για τις εκκλησιαστικές υποθέσεις. [...] Μόλις λοιπόν, μετά από πολλές πιέσεις του Πατριάρχη και του Πάπα, ήρθε ο αυτοκράτορας στη Φεράρα, αφήνοντας για λίγο το κυνήγι, συσκέφθηκαν και όρισαν ως ημέρα έναρξης των εργασιών της Συνόδου την 6η Οκτωβρίου.

Επέλεξαν δε, για να συμμετέχουν στις συζητήσεις της Συνόδου, οι μεν Έλληνες τον ιερό Μάρκο Εφέσου, τον Ισίδωρο Ρωσίας, τον Βησσαρίωνα Νικαίας, τον Γεώργιο Γεμιστό, τον Μέγα Χαρτοφύλακα Μιχαήλ Βαλσαμώνα, τον Μέγα Εκκλησιάρχη Συρόπουλο και, αφού αυτός παραιτήθηκε, τον Μέγα Σκευοφύλακα Θεόδωρο Ξανθόπουλο...»

Ο τόπος των συνελεύσεων και η στάση των Λατίνων

 «Οι συνελεύσεις λοιπόν ξεκίνησαν την ορισμένη ημέρα, όχι στον Ναό της επισκοπής, όπου έγινε η ανακήρυξη της Συνόδου, όπως ήταν το σύνηθες, διότι όλες οι Οικουμενικές Σύνοδοι συγκεντρώνονταν σε ιερούς ναούς, αλλά στο παλάτι του Πάπα: "Είναι ασύμβατο και ανάρμοστο", έλεγαν οι Καρδινάλιοι, "για τη μεγαλειότητα και την υπεροχή του Πάπα να πηγαίνει στην επισκοπή και να διέρχεται μέσα από πλήθη ανθρώπων, συνοδευόμενος από τέσσερις ή πέντε Καρδιναλίους και λίγους Επισκόπους". Εκεί λοιπόν που έγινε η συνέλευση, δεν ήρθαν ούτε τοποτηρητές των ηγεμόνων της Ευρώπης, ούτε παρουσιάστηκαν οι Καρδινάλιοι και οι αρχιερείς που συνεδρίαζαν στη Βασιλεία, οι οποίοι μάλιστα είχαν καθαιρέσει τον Πάπα Ευγένιο ως επίορκο, σχισματικό, σιμωνιακό και αιρετικό.»

Η έναρξη των συζητήσεων και οι θέσεις του Μάρκου

 «Στην πρώτη συνέλευση αγόρευσαν ο Νικαίας Βησσαρίων και ο Ρόδου Ανδρέας, ο ένας στα ελληνικά και ο άλλος στα λατινικά, πλέκοντας εγκώμια για τον Πάπα, τον Αυτοκράτορα, τον Πατριάρχη και τη σύνοδο. Στις επόμενες συνελεύσεις, επειδή το θέμα της συζήτησης ήταν η προσθήκη στο άγιο Σύμβολο της Πίστεως, πρώτος ο ιερός Μάρκος πήρε τον λόγο και είπε τα εξής: "Πρώτον, ότι είναι πολύ αναγκαία η ειρήνη που μας άφησε ο Δεσπότης μας Χριστός· δεύτερον, ότι η Ρωμαϊκή Εκκλησία παραμέλησε την αγάπη και διαλύθηκε η ειρήνη· τρίτον, ότι η Ρωμαϊκή Εκκλησία, ανακαλώντας τώρα την αγάπη που είχε παραμεληθεί τότε, έσπευσε να έλθουμε εδώ και να εξετάσουμε τις διαφορές μεταξύ μας· τέταρτον, ότι είναι αδύνατον να αποκατασταθεί η ειρήνη αν δεν λυθεί η αιτία του σχίσματος· και πέμπτον, να διαβαστούν οι όροι των Οικουμενικών Συνόδων, ώστε να φανεί ότι εμείς είμαστε σύμφωνοι με τους Πατέρες εκείνων των συνόδων και ότι η παρούσα σύνοδος ακολουθεί εκείνες". Αυτά είπε ο Άγιος Μάρκος Εφέσου με αναλυτικό και λογικό τρόπο.»

Η προσπάθεια των Λατίνων να αποφύγουν τους όρους

 «Οι Λατίνοι προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να μην αναγνωστούν οι όροι των Οικουμενικών Συνόδων, διότι η ανάγνωσή τους θα ήλεγχε την προσθήκη που είχαν κάνει στο Άγιο Σύμβολο. [...] "Και τι θα κερδίζατε", έλεγαν προς αυτούς, "αν κηρυττόταν το ανάθεμα εναντίον ημών των Οικουμενικών συνόδων;". [...] Οι δικοί μας, βλέποντας ότι το ζήτημα του θεόσοφου Μάρκου θα συντελούσε τα μέγιστα στην ταπείνωση της λατινικής έπαρσης και αυθάδειας, αντέδρασαν και οι ίδιοι συμμεριζόμενοι τη γνώμη του, δηλώνοντας προκειμένου να τους αναγκάσουν σε υποχώρηση, ότι αν δεν αναγιγνώσκονταν πρώτα οι όροι σε κοινή συνεδρία στο παλάτι του Πάπα, ήταν αδύνατον να γίνει άλλη συνέλευση. [...] Βλέποντας οι Λατίνοι την πολλή επιμονή των δικών μας, υπέκυψαν άκοντες, δεχόμενοι να γίνει δημόσια, σε επήκοο του πλήθους, η ανάγνωσή τους. Αλλά όμως, για να δείξουν πόσο αυτό ήταν λυπηρό και πικρό για αυτούς, επινόησαν τα εξής: Πρώτον βρήκαν τρόπο να μην είναι εκεί όλο εκείνο το πλήθος που προηγουμένως συγκεντρωνόταν. Δεύτερον, το Άγιο Ευαγγέλιο, το οποίο στις άλλες συνελεύσεις βρισκόταν στο μέσο ανοιχτό, τότε βρέθηκε κλειστό. Τρίτον, οι λαμπάδες ήταν σβηστές και όχι αναμμένες όπως πρότερα· και τέταρτον, τα αγάλματα των Αγίων Αποστόλων Πέτρου και Παύλου δεν είχαν αφεθεί όρθια στο ιερό, όπως πάντοτε, αλλά ήταν ξαπλωμένα.»

Η επίδραση του Μάρκου και η εσωτερική υπονόμευση

 «Και είναι αλήθεια ότι και μόνο η απλή ανάγνωση των όρων αρκούσε για να ανατρέψει όλες τις καινοτομίες των Λατίνων. Αλλά ο Ιερός Μάρκος δεν αρκέστηκε μόνο σε αυτό [...] Τόση ήταν η εντύπωση από τα λόγια του Ιερού Μάρκου, ώστε και πολλοί από τους έγκριτους Λατίνους μοναχούς [...] αναγκάστηκαν να ομολογήσουν [...] ότι οι Έλληνες πίστευαν και δογμάτιζαν πολύ πιο ορθά από τους Λατίνους [...] Ο Νικαίας Βησσαρίων, μετά την εκφώνηση κάποιου λόγου που είχε συνταχθεί από τον Σχολάριο, καθόλου δεν αναμειγνύονταν στις συζητήσεις, δελεασμένος από τις υποσχέσεις του Πάπα [...] Ο δε προαναφερθείς Γρηγόριος, που ήταν μάλλον σατανικός παρά πνευματικός, και κάποιος δάσκαλος Αμηρούτζης, λιώνοντας από φθόνο προς τον ιερό Μάρκο [...] ειρωνεύονταν κρυφά και χλεύαζαν όσα έλεγε εκείνος.»

Η εξαθλίωση και ο λόγος του Μάρκου (8 Δεκεμβρίου)

 «Όταν συνέβαιναν αυτά, προσθέτει ο Συρόπουλος, οι δικοί μας στερούνταν τα αναγκαία· διότι έπρεπε πρώτα να συγκατανεύσουν σε ό,τι ήθελαν οι Λατῖνοι, και τότε να δοθεί το σιτηρέσιο [...] Στη 15η συνέλευση, η οποία έγινε στις 8 Δεκεμβρίου και ήταν η τελευταία των συνελεύσεων στη Φεράρα, λαμβάνοντας τον λόγο με εντολή του Βασιλιά ο ιερός Μάρκος είπε τα ακόλουθα:

«Εγώ, που μεγάλωσα με τη βοήθεια του Θεού και με ευσεβή διδάγματα, και ακολουθώ σε όλα την Αγία Καθολική Εκκλησία, πιστεύω και ομολογώ τον Θεό Πατέρα ως τον μόνο που δεν έχει αρχή και δεν προέρχεται από κάποιον άλλο, πηγή και αιτία του Υιού και του Πνεύματος. Γιατί ο Υιός γεννήθηκε από Αυτόν και το Πνεύμα εκπορεύεται από Αυτόν, χωρίς να συμβάλλει τίποτα ο Υιός στην εκπόρευση, όπως ούτε το Πνεύμα συμβάλλει στη γέννηση, σύμφωνα με το ότι οι πρόοδοι είναι ταυτόχρονες και αλληλένδετες, όπως διδάσκουν οι θεολόγοι Πατέρες. Γι' αυτό και το Άγιο Πνεύμα λέγεται ότι εκπορεύεται δι' Υιού, δηλαδή μαζί με τον Υιό, και όπως ο Υιός, έστω και αν όχι γεννητώς όπως Εκείνος. Ο δε Υιός δεν λέγεται ότι γεννιέται διά του Πνεύματος, γιατί σχετικό είναι το όνομα του Υιού, για να μη φανεί ότι είναι υιός του Πνεύματος. Από εδώ και Πνεύμα Υιού λέγεται για το κατά φύση οικείο, και το δι' αυτού φυσιολογικά να δίνεται στους ανθρώπους. Ο δε Υιός του Πατρός λέγεται, του δε Πνεύματος Υιός δεν λέγεται σύμφωνα με τον Γρηγόριο τον Νύσσης. Αν δε το «δι' Υιού» εκπορεύεσθαι δήλωνε την αιτία, όπως λένε οι νέοι θεολόγοι, και όχι το δι' αυτού να λάμπει και να δίνεται, και εντελώς το να προέρχεται μαζί και να συνοδεύει σύμφωνα με τον θεόπνευστο Δαμασκηνό, δεν θα αφαιρούσαν οι θεολόγοι όλοι ρητά από τον Υιό την αιτία: Ο μεν Διονύσιος λέγοντας «μόνη πηγή δηλαδή αιτία της υπερουσίου θεότητας ο Πατήρ», και με αυτό διακρίνεται από τον Υιό και το Πνεύμα. Ο δε Αθανάσιος «μόνος αγέννητος και μόνος πηγή θεότητας ο Πατήρ», δηλαδή μόνος αιτία καθώς και μόνος χωρίς αιτία. Ο δε Γρηγόριος ο Θεολόγος «όλα όσα ο Πατήρ του Υιού πλην της αιτίας». Ο δε Μάξιμος ότι και οι Ρωμαίοι τον Υιό δεν κάνουν αιτία του Πνεύματος. Ο δε Δαμασκηνός και αλλού «όσα αρμόζει πηγή, αιτία, γεννήτορι, στον Πατέρα μόνο να αποδίδονται», δεν θα ο πιο θεολογικός αυτός Δαμασκηνός θέτοντας τη ΔΙΑ επί του Υιού, απαγόρευε την ΕΚ, Στο μεν όγδοο των θεολογικών λέγοντας «εκ του Υιού το Πνεύμα δεν λέμε, Πνεύμα δε Υιού ονομάζουμε και δι' Υιού να φαίνεται σε μας ομολογούμε». Στο δε 13ο πάλι ο ίδιος «Πνεύμα Υιού όχι ως από αυτόν, αλλά ως δι' αυτού εκ του Πατρός εκπορευόμενον, μόνος γαρ αίτιος ο Πατήρ». Και στην προς Ιορδάνην επιστολή προς το τέλος «Πνεύμα υποστατικό εκπόρευμα και πρόβλημα, δι' Υιού δέ, και όχι εξ Υιού, ως Πνεύμα στόματος Θεού Λόγου εξαγγελτικόν». Και στον εις την θεόσωμον ταφήν του Κυρίου λόγο «Πνεύμα Άγιον του Θεού και Πατρός, ως από αυτού εκπορευόμενον, όπερ και του Υιού λέγεται, ως δι' αυτού φανερούμενον και τη κτίσει μεταδιδόμενον. Αλλ' όχι από αυτόν έχον την ύπαρξιν». Δηλαδή όπου μεσιτεία αιτιώδη δηλώνει η ΔΙΑ και το άμεσο αίτιο, όπως θέλουν οι Λατίνοι, πάντως ισοδυναμεί τότε με την ΕΚ, και η μία της άλλης παίρνει τη χρήση. Όπως το «απέκτησα άνθρωπο διά του Θεού» ταυτόν με το «εκ του Θεού», και «ο άνδρας διά γυναικός», δηλαδή εκ γυναικός. Όπου λοιπόν η ΕΚ απαγορεύτηκε, φανερό ότι και η αιτία αυτή συναπαγορεύτηκε. Λείπεται άρα το «εκ του Πατρός δι' Υιού εκπορεύεσθαι» το Πνεύμα το Άγιον έτσι να λέγεται σύμφωνα με τον τρόπο της συμπυκνωμένης θεολογίας, ως εκ Πατρός εκπορευόμενον, δι' ου φανερούσθαι, ή γνωρίζεσθαι, ή εκλάμπειν, ή να δίνεται να νοείται. Αυτό γιατί λέει ο μέγας Βασίλειος ότι το γνωριστικό σημείο της κατά την υπόσταση ιδιότητας είναι το να γνωρίζεται μαζί με τον Υιό και όχι άλλη κάποια προς τον Πατέρα, ή το να υφίσταται από αυτόν. Αυτό άρα και το διά του Υιού θέλει, το να γνωρίζεται μαζί του, και όχι άλλη κάποια προς τον Πατέρα, ή το να υφίσταται από αυτόν. Άρα όχι εκ του Υιού υφέστηκεν, ούτε το είναι έχει το Πνεύμα το Άγιον. Όπως δι' Υιού τα πάντα έγιναν λέγεται. Αλλ' εκείνο μεν λέγεται της ΔΙΑ κειμένης αντί της ΕΚ, αυτό δε καθόλου όχι. Ούτε αν βρει κανείς πουθενά κείμενο έτσι χωρίς του Πατρός αλλά εκ Πατρός δι' Υιού λέγεται. Αυτό δε την αιτία δεν δίνει εξ ανάγκης στον Υιό. Γι' αυτό και το εξ Υιού και παντελώς δεν βρέθηκε και καθαρά απαγορεύτηκε. Τις δε των Δυτικών διδασκάλων φωνές, που την αιτία στον Υιό δίνουν, ούτε γνωρίζω, ούτε παραδέχομαι, συμπεραίνοντας ότι είναι διεφθαρμένες και πλασματικές διά τε πολλών άλλων και διά του προχθές προσφερθέντος από αυτούς βιβλίου της Οικουμενικής έβδομης συνόδου τον όρο έχοντος μετά της στο σύμβολο προσθήκης, όπερ διαβασθέν όσην αυτών ντροπή έχυσε, ξέρουν οι τότε παρόντες. Αλλ' ούτε αν αντίθετα στις Οικουμενικές συνόδους και τα κοινά αυτών δόγματα, ούτε αν εντελώς ασύμφωνα με τους Ανατολικούς διδασκάλους έγραψαν οι πατέρες εκείνοι, ούτε και στον εαυτό τους ασυνεπή, όπως διά άλλων πολλών εκείνων των λόγων αποδεικνύεται. Γι' αυτό τέτοιες επικίνδυνες φωνές περί της του Αγίου Πνεύματος εκπορεύσεως αθετώ και συμφωνών με τον άγιο Δαμασκηνό, εκ του Υιού το Πνεύμα δεν λέω, κι όποιος άλλος το λέει. Ούτε λέω τον Υιό αιτία, ούτε προβολέα, για να μην υπάρχει δεύτερος αιτίας στην τριάδα, κι από εδώ δύο αίτιοι και δύο αρχές γνωριστούν. Ούτε γιατί ουσιώδες εδώ το αίτιο κοινό και στα τρία πρόσωπα υπάρχει, και γι' αυτό τις δύο αρχές πουθενά με κανέναν τρόπο οι Λατίνοι δεν θα αποφύγουν όσο τον Υιό λένε αρχή του Πνεύματος. Η δε αρχή προσωπική υπάρχει και διακρίνει τα πρόσωπα. Κατά πάντα λοιπόν ακολουθών τις άγιες και Οικουμενικές επτά συνόδους και αυτούς που σε αυτές έλαμψαν θεοσόφους πατέρες: «Πιστεύω εις ένα Θεόν Πατέρα παντοκράτορα...» Και λέγεται όλο αυτό το ιερό της πρώτης συνόδου και της δεύτερης εκτεθέν, από δε των υπολοίπων και επικυρωθέν, όλη ψυχή δεχόμενος και φυλάττων, αποδέχομαι και ασπάζομαι μαζί με τις ειπωμένες επτά συνόδους, και την μετ' αυτούς συγκροτηθείσα επί του ευσεβούς Βασιλείου βασιλέως Ρωμαίων και του Αγιωτάτου Πατριάρχου Φωτίου, την Οικουμενική ογδόη ονομασθείσα, που και των τοποτηρητών παρόντων Ιωάννη του μακαρίου Πάπα της πρεσβυτέρας Ρώμης, Παύλου και Ευγενίου των Επισκόπων και Πέτρου Πρεσβυτέρου και Καρδινάλιου, επικύρωσε μεν και ανακήρυξε την έβδομη Οικουμενική Σύνοδο και να συντάσσεται με τις πριν από αυτήν όρισε. Αποκατέστησε δε στον οικείο θρόνο τον Αγιώτατο Φώτιο, καταδίκασε δε και αναθεμάτισε, όπως και οι πριν από αυτήν Οικουμενικές Σύνοδοι, αυτούς που τολμούν προσθήκη τινά να καινοτομούν ή αφαίρεση: «Αν κάποιος γαρ, λέει, παρά αυτό το ιερό σύμβολο τολμήσει άλλο να συντάξει, ή να προσθέσει ή να αφαιρέσει και όρο να ονομάσει αποτολμήσει, κατάδικος και κάθε χριστιανικής πολιτείας απόβλητος». Τα ίδια και ο Πάπας Ιωάννης προς τον Άγιο Φώτιο γράφοντας λέει πιο εκτεταμένα και πιο καθαρά περί της στο σύμβολο αυτής προσθήκης. Αυτή η σύνοδος και κανόνες εξέθεσε αυτούς που σε όλα τα κανονικά βιβλία βρίσκονται. Σύμφωνα με τους όρους λοιπόν αυτής και των πριν από αυτήν συνόδων, το ιερό της πίστεως σύμβολο ακίνητο πρέπει να φυλάγεται κρίνω, όπως εκδόθηκε και όσους απορρίπτουν συναπορρίπτοντας, ποτέ σε κοινωνία δεν θα δεχτώ, αυτούς που τολμήσαντες στο σύμβολο την καινοτομία να προσθέσουν περί της του Αγίου Πνεύματος εκπορεύσεως, όσο επιμένουν σε τέτοια καινοτομία. Γιατί αυτός που κοινωνεί με τον ακοινώνητο και ο ίδιος ακοινώνητος ας είναι. Και ο θείος Χρυσόστομος ερμηνεύοντας το «Αν κάποιος σας ευαγγελίζεται παρ' ο παραλάβετε, ανάθεμα»· δεν είπε, λέει, αν αντίθετα καταγγέλλουν, ή το όλο ανατρέπουν, αλλά, κι αν μικρό τι ευαγγελίζονται, παρ' ο παραλάβετε, κι αν το τυχόν παρακινήσουν, ανάθεμα ας είναι. Και ο ίδιος πάλι· πρέπει να οικονομούμε εκεί που δεν πρέπει να παρανομούμε. Και ο μέγας Βασίλειος στους ασκητικούς· φανερή έκπτωση πίστεως και υπερηφάνειας κατηγορία, το να αθετεί κανείς κάτι από τα γραμμένα ή να εισάγει κάτι από τα μη γραμμένα, του Κυρίου μας Ιησού που είπε «τα δικά μου πρόβατα της φωνής μου ακούν». Και πριν από αυτό που είπε «σε ξένο όμως δεν θα ακολουθήσουν αλλά θα φύγουν από αυτόν, γιατί δεν ξέρουν τη φωνή των ξένων». Και στην προς μοναχούς επιστολή· αυτοί που την υγιή πίστη προσποιούνται να ομολογούν, κοινωνούν δε με τους αιρετικούς, τέτοιους, αν μετά την παραγγελία δεν απομακρυνθούν, όχι μόνο ακοινώνητους να έχεις, αλλά ούτε αδελφούς να ονομάζεις. Και πριν από αυτόν ο Θεοφόρος Ιγνάτιος στην προς τον θείο Πολύκαρπο Σμύρνης επιστολή· κάθε αυτός που λέει, λέει, παρά τα διατεταγμένα, κι αξιόπιστος είναι, κι αν νηστεύει, κι αν σημεία κάνει, κι αν προφητεύει, λύκος ας φαίνεται σε σου σε προβιά προβάτου, προβάτων καταστροφή κατεργαζόμενος. Και τι πρέπει να λέμε πολλά; Όλοι οι της Εκκλησίας δάσκαλοι, όλες οι σύνοδοι, όλες οι θείες γραφές να φεύγουν τους αιρετικούς συμβουλεύουν, και της αυτών κοινωνίας να απέχουν. Αυτών λοιπόν εγώ όλων καταφρονήσας, θα ακολουθήσω αυτούς που με πρόσχημα πλασματικής ειρήνης να ενωθούμε διατάζουν, αυτούς που το θείο σύμβολο πλαστογράφησαν, και τον Υιό εισάγουν δεύτερη αιτία του Αγίου Πνεύματος; Γιατί τα υπόλοιπα των ατοπημάτων από εδώ και στο εξής, που και μόνο ένα ήταν αρκετό να μας χωρίσει από αυτούς, μη πάθω αυτό ποτέ, καλέ μου παράκλητε, μηδ' έτσι εγώ του εαυτού μου και των καθηκόντων λογισμών πέσω. Της δε δικής σου διδασκαλίας και των από σου εμπνευσμένων μακαρίων ανδρών κρατούμενος, να προστεθώ στους δικούς μου πατέρες, αυτό αν μη και τίποτα άλλο από εδώ παίρνοντας την ευσέβεια.»

 

 Ο επίλογος του Αγίου Μάρκου

Το ίδιο, επίλογος του λόγου που είπε στη Σύνοδο, συμπεριλαμβάνοντας όλο το ορθόδοξο φρόνημα, μετά τον οποίο σιώπησε.

«Αυτό το Σύμβολο σας ζητούμε, φίλοι, την καλή παρακαταθήκη των Πατέρων μας, που συγκεντρώθηκαν στη βασιλίδα πόλη μας. Επιστρέψτε το λοιπόν, όπως το παραλάβατε από μας. Αν κάποιος σας εμπιστεύτηκε παρακαταθήκη, δεν θα την παρέδιδες όπως την παρέλαβες; Επιστρέψτε λοιπόν και το Σύμβολο των Πατέρων, όπως το πήρατε. Δεν δέχεται προσθήκη, δεν δέχεται μείωση. Κλείστηκε από αυτούς και σφραγίστηκε, και αποπέμπουν όσους τολμούν να το καινοτομήσουν, και υποβάλλουν σε ευθύνες όσους κάνουν άλλο παρά αυτό. Σας φαίνεται μικρή η γενόμενη προσθήκη της λέξης, και λίγος ο λόγος γι' αυτήν; Άρα και αν αφαιρεθεί, μικρό θα βλάψει ή τίποτα, μάλλον δε θα ωφελήσει τα μέγιστα· γιατί θα ενώσει όλους τους Χριστιανούς. Αλλά μεγάλο το γεγονός και πολύς ο λόγος γι' αυτό; Άρα ούτε κι εμείς αμαρτάνουμε κάνοντας πολύν τον λόγο γι' αυτό. Αν για κάποια οικονομία προστέθηκε; Για οικονομία ας αφαιρεθεί πάλι, για να κερδίσετε αδελφούς που σπαράζονται και την αγάπη έτσι πολύτιμη θεωρούν. Σας παρακαλούμε λοιπόν, πατέρες και αδελφοί και κύριοι τιμιώτατοι, όπως και πριν σας παρακαλέσαμε, για τα σπλάγχνα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού που μας αγάπησε ανάξιους όντας και αμαρτωλούς και απεγνωσμένους, και έβαλε την ψυχή Του υπέρ ημών, ας επιστρέψουμε στην καλή συμφωνία που είχαμε προς εμάς τους ίδιους και τους Αγίους Πατέρες που είχαμε πριν, όταν όλοι λέγαμε το ίδιο και δεν υπήρχε σχίσμα μεταξύ μας· ας αναγνωριστούμε αδελφικά· ας ντραπούμε τους κοινούς Πατέρες μας· ας τιμήσουμε τους όρους τους· ας φοβηθούμε τις απειλές τους· ας φυλάξουμε τις παραδόσεις· για να ομοθυμαδόν με ένα στόμα και μια καρδιά δοξάσουμε το πάντιμον και μεγαλοπρεπές όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν».

 

Καλλίστου Βλαστού .Η ζωή του Αγίου Μάρκου Ευγενικού, Αρχιεπισκόπου Εφέσου, και όσα έγιναν από αυτόν στη ψευδοσύνοδο της Φλωρεντίας (Δ)

 

 

ΜΕΡΟΣ Δ

Οι δεκαέξι συνεδρίες στη Φεράρα, και το υπόμνημα που επέδωσε στον Πάπα ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, Εφέσου, εκ μέρους των Ορθοδόξων, το οποίο αποτελούσε προτροπή για ένωση, ελέγχοντας την κακοδοξία των Δυτικών και κυρίως τη χρήση των αζύμων· και οι αγώνες του υπέρ των ορθών δογμάτων της Ορθόδοξης Ανατολικής του Χριστού Εκκλησίας.

Μετά την παρέλευση κάποιων ημερών, ο Αυτοκράτορας απαιτούσε να παρευρεθούν στη Σύνοδο όχι μόνο όλοι οι Λατίνοι επίσκοποι, αλλά και οι Βασιλείς και οι Δούκες, είτε αυτοπροσώπως είτε μέσω αντιπροσώπων (τοποτηρητών)· ο Πάπας όμως έλεγε ότι αυτό ήταν αδύνατο λόγω των διχονοιών και των εσωτερικών συγκρούσεων που υπήρχαν μεταξύ των Λατίνων. Επειδή όμως ο Αυτοκράτορας επέμενε ζητώντας το ως συμφωνημένο, ο Πάπας ζήτησε προθεσμία τεσσάρων μηνών. Αφού δόθηκε η προθεσμία, ο Πάπας έστειλε παντού επιστολές καλώντας όλους τους ηγεμόνες και τους επισκόπους στη Σύνοδο. Ωστόσο, ελάχιστοι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά του.

Είχε αποφασιστεί οι συνεδρίες της Συνόδου να πραγματοποιηθούν στον ναό της Φεράρας που τιμάται στο όνομα του Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, ο οποίος είχε διακοσμηθεί καταλλήλως για τον σκοπό αυτό, και στον οποίο είχαν τοποθετηθεί τα καθίσματα που απαιτούνταν για όσους θα συμμετείχαν.

Για τη σειρά των θέσεων έγιναν μεγάλες διαφωνίες μεταξύ Ελλήνων και Λατίνων. Διότι οι Λατίνοι ζητούσαν να κάθονται οι ίδιοι στη μία πλευρά του ναού, ο Αυτοκράτορας, ο Πατριάρχης και οι υπόλοιποι Έλληνες στην άλλη, και στη μέση ο Πάπας σε υπερυψωμένο θρόνο, ως συνδετικός κρίκος και κεφαλή και των δύο πλευρών. Μετά από πολλές συζητήσεις και φιλονικίες, αποφασίστηκε ο Πάπας με τους περί αυτόν να καθίσει στα αριστερά, και στα δεξιά ο Αυτοκράτορας με τους υπόλοιπους Έλληνες.

Έτσι, αφού κάθισαν, κηρύχθηκε η έναρξη των εργασιών της Συνόδου στις 9 Απριλίου του έτους 1438, η οποία συνέπιπτε με τη Μεγάλη Τετάρτη. Το έγγραφο της ανακήρυξης αναγνώστηκε από τον άμβωνα, στα Ελληνικά από τον Δωρόθεο Μυτιλήνης και στα Λατινικά από τον Αρχιεπίσκοπο Γρανδένσης. Οι συζητήσεις διεξάγονταν στα Ελληνικά από τους δικούς μας, που είχαν ως διερμηνέα τον Νικόλαο Σεκουνδινό, άνθρωπο πολύ έμπειρο τόσο στην ελληνική όσο και στη λατινική γλώσσα, και στα Λατινικά από τους δυτικούς επισκόπους, οι οποίοι είχαν ως διερμηνέα τον Λατίνο επίσκοπο Ρόδου, Ανδρέα. Στο μέσο βρισκόταν το ιερό Ευαγγέλιο, βάσει του οποίου όφειλαν να επιλυθούν οι διαφορές Ελλήνων και Λατίνων.

Αφού κάθισαν έτσι, ο Άγιος Μάρκος της Εφέσου, λαμβάνοντας την άδεια από τον Βασιλέα και τον Πατριάρχη, σηκώθηκε και μίλησε ως εξής:

Ο  περίφημος Λόγος του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού προς τον Πάπα Ευγένιο Δ΄ κατά τη Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας.

«Ὑμεῖς ἐστε σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους»

Σήμερα είναι τα προοίμια της παγκόσμιας χαράς, σήμερα οι νοητές ακτίνες του Ήλιου της Ειρήνης ανατέλλουν προκαταβολικά σε ολόκληρη την οικουμένη. Σήμερα τα μέλη του Σώματος του Δεσπότη Χριστού, που για πολλούς χρόνους πριν ήταν διασκορπισμένα και πληγωμένα, επείγονται προς την ένωση μεταξύ τους. Διότι η κεφαλή των πάντων, ο Χριστός ο Θεός, δεν ανέχεται να βρίσκεται πάνω σε ένα διαιρεμένο σώμα, ούτε η αγάπη θέλει να καταργηθεί εντελώς από εμάς ο δεσμός της αγάπης.

Γι’ αυτό, εξήγειρε εσένα, τον πρώτο ανάμεσα στους Ιερείς Του, προς αυτή τη δική μας κλήση. Ξεσήκωσε τον ευσεβέστατο Βασιλιά μας προς την υπακοή, και τον αγιώτατο Ποιμένα και Πατριάρχη μας τον έκανε να λησμονήσει το γήρας και τη μακρά ασθένεια. Εμάς, τους ποιμαινομένους από αυτόν, μας συγκέντρωσε από παντού και μας έκανε να τολμήσουμε μακρύ ταξίδι, πέλαγα και άλλους κινδύνους, πράγμα που φανερά έγινε με τη δύναμη και την κρίση του Θεού. Και το πόσο καλό και φίλο στον Θεό θα είναι αυτό, προαναγγέλλεται ήδη από τώρα.

Έλα λοιπόν, αγιώτατε Πάτερ, υποδέξου τα τέκνα σου που έρχονται από μακριά από τις ανατολές, αγκάλιασε θερμά αυτούς που για πολύ χρόνο βρίσκονταν μακριά και κατέφυγαν στις αγκάλες σου. Θεράπευσε αυτούς που σκανδαλίστηκαν, και δώσε εντολή να αφαιρεθεί από τη μέση κάθε εμπόδιο και σκάνδαλο που κωλύει την ειρήνη. Πες και εσύ στους αγγέλους, ως μιμητής του Θεού: "Ανοίξτε τον δρόμο για τον λαό μου και απομακρύνετε τις πέτρες από τον δρόμο".

Μέχρι πότε εμείς, που είμαστε του ίδιου Χριστού και της ίδιας πίστεως, θα αλληλοπληγωνόμαστε και θα κατατεμνόμαστε; Μέχρι πότε εμείς, προσκυνητές της ίδιας Τριάδας, θα δαγκώνουμε και θα κατατρώμε ο ένας τον άλλον, μέχρι να αναλωθούμε μεταξύ μας και να παραδοθούμε στους έξωθεν εχθρούς για να εκμηδενιστούμε; Μη γένοιτο, Χριστέ Βασιλιά, να συμβεί αυτό, ούτε να νικήσει την αγαθότητά Σου το πλήθος των αμαρτιών μας. Αλλά όπως στους παλαιότερους χρόνους, όταν είδες την κακία να έχει εξαπλωθεί και να έχει προχωρήσει πολύ, την ανέκοψες με τη δική Σου δύναμη και των Αποστόλων Σου από την ορμητική της φορά και επέστρεψες τους πάντες στη δική Σου επίγνωση, έτσι και τώρα, διά μέσου των υπηρετών Σου, που δεν έθεσαν τίποτα πιο σημαντικό από τη δική Σου αγάπη, σύνδεσε εμάς μεταξύ μας και με Εσένα, και κάνε να ολοκληρωθεί εκείνη η ευχή που έλεγες προσευχόμενος λίγο πριν πας στο Πάθος: "Δώσε τους να είναι ένα, όπως Εμείς ένα είμαστε".

Βλέπεις, Κύριε, τη διασπορά μας πόσο ελεεινή είναι, και πώς οι μεν, συνηθισμένοι στην αυτονομία και την αυθάδεια, καταχραστήκαμε την ελευθερία ως αφορμή για τη σάρκα και γίναμε δούλοι της αμαρτίας και καθαρά σαρκικοί. Οι δε, παραδοθήκαμε στους εχθρούς του Σταυρού Σου για διαρπαγή και δουλεία, και λογιστήκαμε ως πρόβατα σφαγής. Ιλάσθητι, Κύριε, πρόσεξε, Κύριε, αντελάβο, Κύριε.

Αυτό που από παλιά διαλαλούνταν, ότι δηλαδή υπάρχει ανάγκη Οικουμενικής Συνόδου για τα πράγματα, σήμερα εμείς το εκπληρώσαμε και έχουμε εισφέρει όλο το δικό μας μέρος· δώσε λοιπόν και Εσύ τα αναγκαία για την τελείωση αυτών που αρχίσαμε, γιατί μπορείς αν θελήσεις μόνο, και το θέλημά Σου είναι πράξη συντελεσμένη. Πες και σε εμάς, όπως παλαιότερα διά μέσου του Προφήτη Σου: "Ιδού εγώ είμαι μαζί σας και το Πνεύμα μου βρίσκεται ανάμεσά σας". Γιατί αν Εσύ είσαι παρών, όλα πλέον θα γίνουν εύκολα και ομαλά.

Και αυτά μεν ας είναι η ευχή μου για το παρόν. Προς εσένα όμως πλέον, αγιώτατε Πάτερ, θα απευθύνω τον λόγο. Ποια είναι αυτή η τόση φιλονεικία σχετικά με αυτή την καινοτόμο προσθήκη [το Filioque], που κατέκοψε και διέσχισε το σώμα του Χριστού και διίστασε τόσο πολύ τις γνώμες αυτών που καλούνται από Αυτόν; Ποια είναι η μακρά και χρόνια ένσταση, η αφιλάνθρωπη υπεροψία και η αλλοτρίωση των αδελφών που σκανδαλίζονται; Τι κακό βρήκαμε στους Πατέρες, ώστε, παραβαίνοντας τις κοινές τους παραδόσεις, φρονούμε και λέμε άλλα; Θέτουμε τη δική τους πίστη ως ελλιπή και εισάγουμε τη δική μας ως τελειότερη; Γιατί κηρύσσουμε άλλο ευαγγέλιο από αυτό που παραλάβαμε;

Ποιος πονηρός δαίμονας μάς φθόνησε την ομόνοια και την ένωση; Ποιος αφαίρεσε από εμάς την αδελφική αγάπη, εισάγοντας τη διάφορη θυσία [τα άζυμα] που προσφέρεται κατά τρόπο μη ορθό; Είναι άραγε αυτά προϊόντα αποστολικής ψυχής, πατρικής γνώμης και αδελφικής διάθεσης; Ή μήπως το αντίθετο, ενός ανθρώπου σκαιού, διεστραμμένου και αυθαίρετου, που δεν θεωρούσε τίποτα τρομερό ακόμη κι αν χάνονταν όλοι;

Εγώ πιστεύω ότι εκείνος που εισήγαγε αυτή τη διαίρεση και έσχισε τον από πάνω υφαντό χιτώνα του δεσποτικού σώματος, υποφέρει ποινή μεγαλύτερη και από τους σταυρωτές, και μεγαλύτερη από όλους τους ασεβείς και αιρετικούς από καταβολής κόσμου. Αλλά για εσένα, μακαριώτατε Πάτερ, θα είναι το αντίθετο, αν θελήσεις μόνο να ενώσεις τα διεστώτα, να γκρεμίσεις το μεσότοιχο του φραγμού και να εργαστείς ένα έργο της οικονομίας του Θεού. Την αρχή αυτού του έργου εσύ την έθεσες, και με τις λαμπρές σου φιλοτιμίες και τις μεγάλες δωρεές το αύξησες· αξιώσου να το ολοκληρώσεις, γιατί δεν θα βρεις καταλληλότερο καιρό από αυτόν που σου παρείχε σήμερα ο Θεός.

Ύψωσε κυκλικά τα μάτια σου και δες: πολιές αιδέσιμες και ιεροπρεπείς, που γέρνουν πλέον από το βάρος και έχουν ανάγκη αναπαύσεως, ξεσηκώθηκαν από τα οικεία τους όρια και έτρεξαν προς τη δική σου τελειότητα, συνεχόμενες μόνο από την ελπίδα στον Θεό και την αγάπη προς εσάς. Δες το στεφάνι της δόξας που πλέχτηκε και μην αναβάλεις να το φορέσεις. Ένας άλλος κατέτεμε, εσύ θεράπευσε το τραύμα· ένας άλλος διέσχισε και έσπευσε να κάνει το κακό αδιόρθωτο, εσύ φιλοτίμησε να επανορθώσεις το γεγονός, σαν να μην είχε γίνει ποτέ εξ αρχής.

Καλλίστου Βλαστού .Η ζωή του Αγίου Μάρκου Ευγενικού, Αρχιεπισκόπου Εφέσου, και όσα έγιναν από αυτόν στη ψευδοσύνοδο της Φλωρεντίας (Γ)

 

ΜΕΡΟΣ -Γ

11. Η θεία λειτουργία και η εντύπωση των Βενετσιάνων

Μετά από αυτά, τους έδωσαν και έναν ιερό ναό και μπήκαν οι δικοί μας να τελέσουν την αναίμακτη θυσία (την Αγία Λειτουργία). Εκείνη τη μέρα μαζεύτηκαν όλοι οι άντρες και οι γυναίκες της πόλης να δουν και να ακούσουν τη θεία και ιερή μυσταγωγία σύμφωνα με το έθος της Ανατολικής Εκκλησίας.

«Βλέποντας και δακρύζοντας και φωνάζοντας από βάθους ψυχής "Κύριε, φύλαξε την Εκκλησία Σου άτρωτη από τα βέλη του πονηρού, εσύ ένωσε σε ένα, εσύ τα σκάνδαλα από μέσα διάλυσε" — εμείς που δεν είχαμε δει ποτέ Έλληνες, ούτε ξέραμε τη τάξη τους, τους ακούγαμε με δυνατή φωνή και τους θεωρούσαμε βαρβάρους. Τώρα όμως ξέρουμε και πιστέψαμε ότι αυτοί είναι τα πρωτότοκα παιδιά της Εκκλησίας, και Πνεύμα Θεού είναι που μιλάει μέσα τους.»

Ο Πατριάρχης πήγε με το κλήρο του και στον μεγαλοπρεπή ναό του Αγίου Μάρκου και είδε τα πολύτιμα κειμήλια. Εκεί είδαν και τις θείες εικόνες του ιερού τέμπλου, που έλαμπαν από τη λάμψη του χρυσού, την ομορφιά των μαργαριταριών, και την τέχνη και ποικιλία που καταπλήσσουν τους θεατές — οι οποίες κατά την άλωση, όταν η πόλη άλωθηκε από τους Λατίνους, πήγαν από εκεί εκεί με το νόμο της λείας και συνετέθησαν σε σχήμα μιας μεγάλης εικόνας.

 

12. Το ταξίδι προς Φερράρα

Στις 28 Φεβρουαρίου φύγαμε από τη Βενετία — ο βασιλιάς, ο Δεσπότης (ο αδελφός του με αυτόν τον τίτλο), όλος ο κλήρος και η συνοδία τους — και πλέαμε προς τη Φερράρα. Ο Πατριάρχης έμεινε στη Βενετία για έλλειψη μικρών πλοίων. Εμείς ήρθαμε στο φρούριο Φραγκολί, όπου αράζουν τα πλοία από τη Βενετία προς τη Φερράρα.

Ήρθαν έφιπποι άρχοντες γύρω στους 50 και προσκύνησαν τον βασιλιά. Ο βασιλιάς διέταξε να φέρουν το πρωί 150 άλογα, για να πάει ξηλός στη Φερράρα, όπου ήταν ο Πάπας που περίμενε. Τα πλοία πήγαν στη Φερράρα από τον ποταμό. Ο βασιλιάς έφτασε στις 4 Μαρτίου, Τρίτη, γύρω στη 6η ώρα της ημέρας, και μπήκε έφιππος στη Φερράρα με μεγάλη τιμή και παρρησία. Ήταν πολλοί άρχοντες μαζί του, Μητροπολίτες και επίσκοποι του Πάπα, και ο αυθέντης της χώρας ο Μαρκήσιος, επίσης ιερείς του βασιλιά και ο πνευματικός του ο μέγας πρωτοσύγκελος Γρηγόριος.

Ο βασιλιάς καθόταν σε άλογο ετοιμασμένο με κόκκινο κάλυμμα και χρυσοΰφαντο χαλί. Κάποιοι άρχοντες πήγαιναν μαζί του κρατώντας ουρανόλευκο κάλυμμα πάνω του. Και ένα άλλο άσπρο άλογο, επίσης ετοιμασμένο με χρυσούς αετούς στο χαλί, πήγαινε μπροστά από τον βασιλιά χωρίς αναβάτη.

Ο Πάπας περίμενε στο παλάτι του με όλο τον κλήρο του — καρδινάλιους, Μητροπολίτες, επισκόπους και ιερείς. Όταν ήρθαν οι μπροστινοί καβαλάρηδες, κάποιοι από τους άρχοντες κατέβηκαν, και ο ίδιος ο Δεσπότης Δημήτριος, και μπήκε από τη μεγάλη πύλη μέσα στο παλάτι όπου ήταν ο Πάπας. Τον βασιλιά τον έβαλαν έφιππο από άλλη πύλη. Ο Πάπας, μαθαίνοντας ότι ο βασιλιάς είναι κοντά στην πύλη, κατέβηκε και τον δέχτηκε στην αγκαλιά του. Καθίσαντες μίλησαν μυστικούς λόγους ειρήνης και χώρισαν. Ο Πάπας έμεινε στο παλάτι του, τον βασιλιά τον πήγαν έφιππο οι ίδιοι καβαλάρηδες με σάλπιγγες σε άλλο πολύ καλά ετοιμασμένο παλάτι, και εκεί ξεκουράστηκε με τους άρχοντες και υπηρέτες του, με βασιλική τάξη, στις 4 Μαρτίου, Τρίτη.

 

13. Η άφιξη του Πατριάρχη και η διαμάχη για τον ασπασμό του ποδιού

Ο Πατριάρχης με τους Αρχιερείς και τον κλήρο του πήγαν στη Φερράρα από τον ποταμό. Ο αυτοκράτορας έστειλε μήνυμα από εκεί μέσω του Καρυστινού στον Πατριάρχη που ακόμα ταξίδευε, ότι ο Πάπας της Ρώμης απαιτεί να ασπαστεί ο Πατριάρχης το πόδι του.

Όταν ο Πατριάρχης πλησίασε στη γέφυρα της πόλης, ο Πάπας έστειλε έξι από τους επισκόπους του που του είπαν να φιλήσει τους πόδες του Πάπα όταν τον συναντήσει.

Σε αυτές τις απαιτήσεις των Δυτικών, ο Πατριάρχης αντιστάθηκε με κάθε θυσία, υπερασπιζόμενος τη δική του τιμή και αξιοπρέπεια, και έμεινε μια μέρα στο πλοίο. Σε αυτό το διάστημα, επανειλημμένα τον επισκέφτηκαν αυτοί που αγωνίζονταν για την παπική μεγαλειότητα, κάνοντας τα πάντα για να μην χαλάσει το σχέδιό τους σε βάρος του Πάπα που τον λάτρευαν σαν ίσο με Θεό. Ελπίζαν ότι θα έφτανε στην κορυφή η δόξα του Πάπα και θα έμενε αξέχαστη η στιγμή που ο Οικουμενικός Πατριάρχης, με όλη την Ανατολική Εκκλησία, θα έπεφταν να ασπαστούν το πόδι του Πάπα.

Αλλά, όπως είπαμε και παραπάνω, σε αυτό αντιστάθηκε με επιμονή ο Πατριάρχης, απαντώντας στους σταλμένους του Πάπα με παρρησία:

«Από πού έχει αυτό ο Πάπας; Ποια Σύνοδος του το έδωσε; Δείξτε μου από πού το έχει και πού είναι γραμμένο; Όμως ο Πάπας λέει ότι είναι διάδοχος του Πέτρου. Αν λοιπόν αυτός είναι διάδοχος του Πέτρου, είμαστε και εμείς διάδοχοι των υπολοίπων αποστόλων. Ασπάστηκαν λοιπόν οι Απόστολοι το πόδι του Αγίου Πέτρου; Ποιος άκουσε αυτό;»

Σε αυτά απάντησαν οι επίσκοποι ότι αυτό ήταν αρχαίο έθος στην αυλή του Πάπα, και όλοι του κάνουν αυτόν τον ασπασμό — επίσκοποι, βασιλιάδες, ο βασιλιάς των Αλαμανών (Γερμανών) και οι καρδινάλιοι.

Ο Πατριάρχης όμως, μη πεισθείς, είπε:

«Αυτό είναι καινοτομία, και δεν το δέχομαι ποτέ. Αλλά αν θέλει ο Πάπας να ασπαστώ αδελφικά σύμφωνα με το δικό μας αρχαίο και εκκλησιαστικό έθος, έτσι θα πάω σε αυτόν. Αν δεν το δέχεται αυτό, παραιτούμαι από όλα και γυρίζω πίσω.»

Καλλίστου Βλαστού .Η ζωή του Αγίου Μάρκου Ευγενικού, Αρχιεπισκόπου Εφέσου, και όσα έγιναν από αυτόν στη ψευδοσύνοδο της Φλωρεντίας (Β)

 

ΜΕΡΟΣ -Β-

6. Οι προειδοποιήσεις του Πατριάρχη Ιωσήφ

Μια μέρα, ο Πατριάρχης Ιωσήφ μιλούσε στο δωμάτιό του με κάποιους εκκλησιαστικούς άρχοντες και είπε τα εξής (όπως τα καταγράφει ο Συρόπουλος):

«Λένε ότι θα γίνει η σύνοδος στην Ιταλία, και ότι θα πάνε οι δικοί μας εκεί, και θα μείνουν στη σύνοδο, και ότι θα έχουν τα έξοδα του ταξιδιού και τη σίτιση από εκείνους. Όταν όμως πάνε έτσι και περιμένουν και τη καθημερινή τροφή από αυτούς, γίνονται ήδη δούλοι και μισθωτοί — εκείνοι όμως είναι αφεντικά. Και ο δούλος πρέπει να κάνει το θέλημα του αφεντικού του, και κάθε μισθωτός κάνει τη δουλειά αυτού που τον πληρώνει. Και αυτός που πληρώνει κάποιον, του δίνει το μισθό για να κάνει ο μισθωτός ό,τι του πει. Αν δεν το κάνει, δεν παίρνει μισθό. Αν λοιπόν κρατήσουν τη σίτιση, τι θα κάνουν οι δικοί μας; Και δεν θα θέλουν να γυρίσουν με δικά τους έξοδα και ναυλα; Τι άραγε θα μπορούν να κάνουν; Γιατί λοιπόν συμφέρει αυτούς τους λίγους, τους ξένους, τους φτωχούς, να πάνε στους πολλούς, τους πλούσιους, τους υπερήφανους, τους ντόπιους, και να δουλωθούν σε αυτούς; Και μετά να συζητούν και να τους διδάσκουν για πίστη και ευσέβεια; Αυτό δεν είναι καλό, δεν μου φαίνεται, γιατί δεν συμφέρει καθόλου σε μας.»

 

7. Η αλλαγή γνώμης του Πατριάρχη

Αλλά μετά από λίγο καιρό, ο Πατριάρχης Ιωσήφ που έλεγε αυτά τα σωστά πράγματα, αφού ο βασιλιάς και οι σταλμένοι από τον Πάπα μίλησαν μαζί του ιδιαίτερα και μυστικά, και του υποσχέθηκαν όλα όσα μπορούν να ευχαριστήσουν μια φιλόδοξη ψυχή, άλλαξε απότομα γνώμη. Και ο ίδιος άρχισε να ετοιμάζεται, και όσους δεν ήθελαν να τον ακολουθήσουν τους πίεζε έντονα και τους ανάγκαζε με κάθε τρόπο, λέγοντάς τους:

«Έχω πολύ θάρρος και βεβαιότητα, και από γράμματα και από λόγια αυτών που έρχονται από εκεί, ότι πηγαίνοντας εκεί με το Θεό, θα μας υποδεχτούν όλους με μεγάλη τιμή και αγάπη, και θα μας περιποιηθούν πολύ. Και θα έχουμε κάθε ελευθερία να λέμε ό,τι θέλουμε, και θα αποδείξουμε τη δική μας πίστη με τη χάρη του Χριστού, καθαρή και λαμπρή. Και όσον αφορά τα δόγματα, οι δικοί μας θα φανούν δάσκαλοί τους· και θα πειστούν και θα αγαπήσουν τη δική μας πίστη, και έτσι θα ενωθούμε και θα γυρίσουμε νικητές, θριαμβευτές.»

Γι' αυτό και όλοι οι υπόλοιποι, σιωπηλά, τον ακολούθησαν.

 

8. Το ταξίδι προς Ιταλία

Ο βασιλιάς, τρεφόμενος από τις μάταιες ελπίδες που είπαμε παραπάνω, βιαζόταν να φύγει όσο πιο γρήγορα γινόταν για να πάει στην Ιταλία. Αφού έκανε τις απαραίτητες παρακλήσεις στον ναό της Αγίας Σοφίας, στις 27 Νοεμβρίου 1436 έπλευσε για Βενετία, συνοδευόμενος από τον αδελφό του Δημήτριο, τον γέροντα Πατριάρχη Ιωσήφ με τους υπόλοιπους Αρχιερείς και συγκλητικούς που αναφέραμε.

Όλα τα έξοδα και τη συντήρηση της συνοδίας μέχρι την επιστροφή στην Κωνσταντινούπολη ανέλαβε ο Πάπας Ευγένιος:

• Στον βασιλιά Ιωάννη: 30 φλωρίνια το μήνα
• Στον Πατριάρχη Ιωσήφ: 25
• Στον αδελφό του βασιλιά Δημήτριο: 20
• Σε κάθε επίσκοπο: 5
• Σε κάθε υπηρέτη: 3

 

9. Οι θεοσημείες που έδειχναν ότι δεν ήταν θέλημα Θεού

Όταν ήρθαν οι τριήρεις του Πάπα στην Κωνσταντινούπολη, την ώρα που η ναυαρχίδα που επέβαινε ο Κουτλουμέρας αγκυροβόλησε στον βασιλικό ναύσταθμο, έγινε αμέσως μεγάλος σεισμός. Και όταν ο βασιλιάς ανέβηκε στη δική του τριήρη, έγινε μεγάλος κυματισμός στη θάλασσα — αυτό το θεώρησαν δεύτερη θεομηνία.

Αφού έφυγαν από την Κωνσταντινούπολη και περνούσαν την Καλλιούπολη, ο βασιλιάς θέλησε να δείξει μεγαλοπρέπεια πλησιάζοντας πρώτος τη χώρα, αλλά οι Καλλιουπολίτες τον ανταπέδωσαν με πολλά βέλη και πέτρες από πολεμικά όργανα. Έτσι πέρασε στη Μάδυτο.

Αφού σταμάτησε η τριήρης του βασιλιά στη Μάδυτο, λίγη ώρα αργότερα έγινε πάλι μεγάλος σεισμός — ο τρίτος — τόσο που φάνηκε ξεκάθαρα ο κλόνος και στη τριήρη. Αυτό το θεώρησαν τρίτη θεομηνία.

Όμως ο ασύνετος βασιλιάς δεν τα κατάλαβε ούτε τα σκέφτηκε, και έφτασε στο Παρέντζο μετά από πολλούς κινδύνους και ταλαιπωρίες. Στις 7 Φεβρουαρίου 1438, όλες οι τριήρεις έφυγαν από το Παρέντζο μαζί. Η βασιλική τριήρης, που ήταν πιο γρήγορη, προχώρησε πιο μπροστά και έφτασε στον Άγιο Νικόλαο του Λιδό στις 8 του μήνα, γύρω στη 2η ώρα της ημέρας. Οι υπόλοιπες γύρω στη 4η.

---------------------------------------------------------------------------------

10. Η υποδοχή στη Βενετία

Βγήκαν από τη Βενετία αμέτρητα μικρά καράβια να υποδεχτούν τον βασιλιά — τόσα που σχεδόν δεν φαινόταν η θάλασσα από το πλήθος τους. Ήρθε και μήνυμα από την Αυθεντία (την ηγεσία της Βενετίας) να μην βγει ο βασιλιάς μέχρι το πρωί, για να έρθει ο Δόγης με όλη την Αυθεντία και να κάνει την πρέπουσα τιμή. Λίγο αργότερα ήρθε ο Δόγης με τους άρχοντες και προσκύνησαν τον βασιλιά που καθόταν. Έκατσε ο Δόγης στα αριστερά του βασιλιά και μίλησαν φιλικά χαιρετισμούς και άλλα μυστικά. Ο Δόγης είπε ότι το πρωί θα έρθουν να κάνουν την πρέπουσα τιμή και να τον υποδεχτούν με παρρησία, και έτσι θα μπει μέσα στη Βενετία.

Καλλίστου Βλαστού .Η ζωή του Αγίου Μάρκου Ευγενικού, Αρχιεπισκόπου Εφέσου, και όσα έγιναν από αυτόν στη ψευδοσύνοδο της Φλωρεντίας (Α)

 

ΓΙΑ ΤΟΥΣ   ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΤΟΥ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ

Γνωστοποιούμε στους αναγνώστες του ιστολογίου τα εξής:

Α. Μέχρι την εορτή της κοιμησης του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού στις 23 Ιουνίου 2026  στο ιστολόγιο «ΟΜΟΛΟΓΙΑ»  θα δημοσιεύονται σχετικά αποσπάσματα από το έργο « ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ ΠΕΡΙ Τ ΟΥ ΣΧΙΣΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΑΠΟ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ. ΤΩΝ ΠΡΟΣ ΕΝΩΣΙΝ ΑΠΟΠΕΙΡΩΝ ΕΠΙ ΜΙΧΑΗΛ ΤΟΥ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ Ι´ ΠΑΠΑ ΡΩΜΗΣ- ΤΟΥ ΒΙΟΥ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΜΑΡΚΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΕΦΕΣΟΥ ΤΟΥ ΕΥΓΕΝΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΝ Τῌ ΦΛΩΡΕΝΤΙᾼ ΣΥΝΟΔῼ ΓΕΝΟΜΕΝΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΘΕΝ ΥΠΟ ΤΟΥ ΕΝ ΜΟΝΑΧΟΙΣ ΕΛΑΧΙΣΤΟΥ ΚΑΛΛΙΣΤΟΥ ΒΛΑΣΤΟΥ ΑΓΙΟΡΕΙΤΟΥ ΤΟΥ ΕΦΕΣΙΟΥ (Σκήτη Ἁγίας Ἄννης, Ἅγιον Ὄρος, 1895)

Β. Επειδή φέτος συμπληρώνονται ΔΕΚΑ ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ  ΚΟΛΥΜΠΑΡΙΟ ΣΥΝΟΔΟ ΤΟΥ 2016 στο ιστολόγιο «ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ»  θα δημοσιεύονται σχετικά άρθρα  που αφορούν τα κείμενα της Συνόδου της Κρήτης.’Ηδη μέχρι τώρα δημοσιεύτηκε το σχετικό άρθρο “«Οι Αντιρρήσεις της Εκκλησίας της Γεωργίας για το Κείμενο "Το Μυστήριον του Γάμου και τα Κωλύματα Αυτού"» της Συνόδου της Κρήτης” στην ηλεκτρονική διεύθυνση.

 https://fdathanasiou-parakatathiki.blogspot.com/2026/06/blog-post.html

MEΡΟΣ-Α

Εισαγωγικά

Το έργο «Δοκίμιον Ιστορικόν περί του Σχίσματος της Δυτικής Εκκλησίας από της Ορθοδόξου Ανατολικής…», συγγραφέν και εκδοθέν υπό του εν μοναχοίς ελαχίστου Καλλίστου Βλαστού (Σκήτη Ἁγίας Ἄννης, Ἅγιον Ὄρος, 1895), αποτελεί ένα σημαντικό δείγμα εκκλησιαστικής ιστοριογραφίας του 19ου αιώνα, με έντονο θεολογικό και απολογητικό χαρακτήρα. Το βιβλίο πραγματεύεται το Σχίσμα Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας, τις προσπάθειες επανένωσης κατά την εποχή του Μιχαήλ Η΄ Παλαιολόγου και του πάπα Γρηγόριος Ι΄, καθώς και τα γεγονότα της Συνόδου  Φερράρας-Φλωρεντίας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη μορφή του Αγίου  Μάρκου του  Ευγενικού  ως υπερασπιστή της Ορθοδοξίας.

Στο πλαίσιο αυτό, θα παρουσιαστούν χαρακτηριστικά αποσπάσματα από τη Σύνοδο Φερράρας–Φλωρεντίας, αποδομένα σε απλή και κατανοητή γλώσσα, ώστε να καταστούν προσιτά στο ευρύτερο αναγνωστικό κοινό. Ο συγγραφέας παρουσιάζει με λεπτομέρεια τα ιστορικά γεγονότα και αναδεικνύει πρόσωπα-κλειδιά της εποχής, προσδίδοντας στο έργο  πληρότητα για τα δεδομένα της εποχής του. Το ύφος είναι λόγιο και εκκλησιαστικό, γραμμένο σε καθαρεύουσα, γεγονός που ενισχύει τη σοβαρότητα και το κύρος του κειμένου, ενώ η προβολή του Μάρκου Ευγενικού λειτουργεί ως ηθικό και θεολογικό πρότυπο, ενισχύοντας τον διδακτικό χαρακτήρα του έργου.

Παράλληλα, το έργο διαπνέεται από την αγωνία για τη διαφύλαξη της ορθόδοξης πίστης, όπως χαρακτηριστικά εκφράζεται και στο αποστολικό παράγγελμα «Ὦ Τιμόθεε, τὴν παρακαταθήκην φύλαξον…» (Α΄ Τιμ. στ΄ 20), το οποίο προτάσσεται ως θεματικός και πνευματικός άξονας της όλης αφήγησης.

 

 

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Η ζωή του Αγίου Μάρκου Ευγενικού, Αρχιεπισκόπου Εφέσου, και όσα έγιναν από αυτόν στη ψευδοσύνοδο της Φλωρεντίας

 

1. Καταγωγή και Σπουδές

Ο Μάρκος Ευγενικός ήταν ένας μεγάλος δάσκαλος και γενναίος υπερασπιστής της Ορθόδοξης Ανατολικής Εκκλησίας. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κωνσταντινούπολη, από γονείς που ήταν πολύ αξιοσέβαστοι και λαμπροί — τόσο, που ονομάζονταν «Ευγενικοί» (ευγενείς). Ήταν επίσης πολύ ευσεβείς στην ορθόδοξη πίστη.

• Πατέρας: Γεώργιος, διάκονος και σακελλίων (υπεύθυνος οικονομικών) της Μεγάλης Εκκλησίας
• Μητέρα: Μαρία, κόρη του Λουκά, ενός ευσεβούς γιατρού

Ο Μάρκος έμαθε τα πρώτα γράμματα και τη ρητορική από τον πατέρα του, τον οποίο όμως έχασε άτυχα στα 13 του χρόνια. Μετά, είχε δάσκαλο στα μαθηματικά τον Γεώργιο Πλήθωνα (ή Γεμιστό). Μαζί του σπούδαζε και ο Βησσαρίων, που αργότερα έγινε ο μεγαλύτερος αντίπαλός του στους αγώνες για την ορθοδοξία.

Παρά το ότι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία βρισκόταν σε παρακμή, εκείνη την εποχή άνθιζαν μεγάλοι σοφοί: ο Μανουήλ Χρυσολωράς, ο Γεννάδιος Σχολάριος, ο Γεώργιος Γεμιστός, ο Ιωσήφ Βρυέννιος, ο Θεόδωρος Γαζής και πολλοί άλλοι. Ανάμεσά τους ξεχώριζαν δύο λαμπρά αστέρια: ο Μάρκος και ο αδελφός του Ιωάννης, που ξεπερνούσαν κατά πολύ τους κορυφαίους φιλοσόφους και επιστήμονες.

Πολλοί συγγραφείς μαρτυρούν ότι ο Μάρκος ήταν εξαιρετικά μορφωμένος — τόσο που τον αποκαλούσαν «φιλόσοφο». Αυτό φαίνεται και από τις προσευχές του προς τον Θεό, που φέρουν την επιγραφή «Ιωάννου του Φιλοσόφου». Η σοφία του φαίνεται πιο καθαρά στην άριστη και πολύ επιδέξια αντίρρηση που έγραψε ενάντια στον ψευδώνυμο «όρο» (απόφαση) της συνόδου της Φλωρεντίας.

 

2. Μοναχική ζωή και Αρχιερωσύνη

Ο Μάρκος ξεχώρισε τόσο πολύ στη ρητορική, που έγινε αμέσως διευθυντής του πατριαρχικού φροντιστηρίου (σχολής), από όπου βγήκαν πολλοί δάσκαλοι.

Στα 25 του χρόνια, ποθώντας την ήσυχη ζωή του μοναχού, αποχώρησε από τα εγκόσμια και τα πολλά προβλήματά τους. Μοίρασε όλη του την περιουσία στους φτωχούς και πήγε στη Μονή του Μεγαλομάρτυρα Γεωργίου στα Μάγγανα. Εκεί υπέμεινε με προθυμία τη σκληρή άσκηση της υπακοής για τον Χριστό που αγάπησε.

Αφού πέρασε με επιτυχία τους ασκητικούς αγώνες, έγινε όργανο του Αγίου Πνεύματος. Ξυρίστηκε μοναχός με το όνομα Μάρκος (πριν λεγόταν Μανουήλ). Αργότερα χειροτονήθηκε ιερέας.

Θαύμαζε τόσο πολύ τον Μέγα Βασίλειο, που όπως εκείνος προετοιμάστηκε πριν αρχίσει τον αγώνα του, έτσι και ο Μάρκος μελετούσε μέρα-νύχτα τον αμέτρητο θησαυρό της θύραθεν (κοσμικής) και ιεράς παιδείας. Έλεγε με τον Δαβίδ: «Πόσο γλυκά είναι στο λαιμό μου τα λόγια Σου, πιο γλυκά από μέλι στο στόμα μου».

Γι' αυτό έβλεπε πολύ σπάνια συγγενείς και φίλους. Στα Μάγγανα ζούσε μακριά, σαν να ήταν στην έρημο. Δεν ήταν όμως διάσημος μόνο σε όσους τον έβλεπαν από κοντά για την αρετή και τη σοφία του, αλλά και σε όσους ήταν μακριά.

Ο ιερομνήμων Θεόδωρος λέει σε διάλογο με κάποιον μοναχό:

«Θαυμάσιος άνθρωπος ο θείος Μάρκος, στολισμένος με όλα τα πνευματικά χαρίσματα, γεμάτος από κάθε θεία σοφία. Πριν γίνει Αρχιερέας, έζησε ασκητική ζωή. Στη Σύνοδο έλαμψε όπως άκουσες.»

Μοναχός: Γιατί δεν παρασύρθηκε κι αυτός όπως οι άλλοι να συμφωνήσει;

Ιερομνήμων: «Ο άνθρωπος αυτός είναι έξω από κάθε πάθος, αφοσιωμένος μόνο στον Θεό, με το νου του στραμμένο μόνο σε Αυτόν. Απομακρύνεται εντελώς από τα εγκόσμια και όσα αφορούν τη φροντίδα του σώματος. Τέτοιος άνθρωπος δεν φοβάται την εξορία, δεν υποχωρεί στην πείνα, δεν υπολογίζει τη δίψα, δεν τρομάζει το ξίφος, δεν φοβάται τη φυλακή — τον θάνατο τον θεωρεί ευεργέτη. Τι πιο δυνατό από αυτά θα μπορούσε να τον αναγκάσει να εγκαταλείψει την ορθή πίστη;»

Μοναχός: Γιατί δεν τον ακολούθησαν και οι άλλοι;

Ιερομνήμων: «Γιατί δεν ήταν όπως εκείνος απαθείς (απαλλαγμένοι από τα πάθη).»

3. Η απόφαση για τη Σύνοδο της Φλωρεντίας

Εκείνη την εποχή, ο αυτοκράτορας Ιωάννης Παλαιολόγος, παρασυρμένος από απερισκεψία και αγνοώντας τις συμβουλές του πατέρα του Μανουήλ, εγκατέλειψε τον Θεό. Έβαλε μπρος ένα καταστροφικό σχέδιο: να πάει με την Ανατολική Σύνοδο στην Ιταλία στον Πάπα Ευγένιο, να κάνει οικουμενική σύνοδο με τους Λατίνους και να ενώσει τις Εκκλησίες που ήταν χωρισμένες εδώ και καιρό. Νόμιζε ότι αν γινόταν μια Εκκλησία με κοινή πίστη, ο Πάπας θα έπειθε τους δικούς του βασιλιάδες να του στείλουν βοήθεια.

Κάλεσε με βασιλικά γράμματα επισκόπους από τις επαρχίες στην πρωτεύουσα και τους έπεισε ότι η ένωση θα γινόταν σύμφωνα με τους κανόνες της αρχέγονης Εκκλησίας. Έστειλε επίσης πρέσβεις στον ηγεμόνα της Ιβηρίας, στον μεγάλο Κνιάζη (βασιλιά) της Ρωσίας, στον βασιλιά της Τραπεζούντας και στον ηγεμόνα της Βλαχίας, για να στείλουν αντιπροσώπους στη σύνοδο.

 

4. Η εκλογή του Μάρκου ως εκπροσώπου

Όταν συγκεντρώθηκαν οι Αρχιερείς με βασιλική εντολή, ορίστηκαν αντιπρόσωποι. Ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας, παρακάμπτοντας όλους τους άλλους αξιόλογους Μητροπολίτες, επέλεξε τον θείο Μάρκο ως αντιπρόσωπό του στη σύνοδο.

Ο Μάρκος είχε τόση φήμη και υπόληψη, ακόμα και πριν γίνει Αρχιερέας και ζούσε ήσυχα στα Μάγγανα, που εκλέχτηκε αντιπρόσωπος και από τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων.

Μετά, με κανονική ψήφο της Ιεράς Συνόδου και με επίμονη απαίτηση (μάλλον απαράβατη εντολή) του αυτοκράτορα Ιωάννη Παλαιολόγου, ανέβηκε στον υψηλό θρόνο της Μητρόπολης Εφέσου.

Έτσι, από την Ιερά Σύνοδο, το μεγάλο αυτό φως — η αρετή και η σοφία του Αγίου Μάρκου — τοποθετήθηκε στο κανδήλι (λυχνία) της Μητρόπολης Εφέσου, ή μάλλον έγινε πυρσός ολόκληρης της Οικουμένης και νέος στύλος φωτός που οδηγεί τον ορθόδοξο λαό.

Τελικά, ομόφωνα από όλους τους Ανατολικούς, αναδείχθηκε έξαρχος (επικεφαλής) ολόκληρης της Ανατολικής Συνόδου. Η προαγωγή του οφειλόταν κυρίως στο ότι στο πρόσωπό του έβλεπαν να αναβιώνει το πνεύμα των Αθανασίων, Βασιλείων, Χρυσοστόμων, Γρηγορίων και Φωτίων.

Πράγματι, δεν τους διέψευσε. Αυτός ο ευγενής στην καρδιά γιος της Κωνσταντινούπολης, που ξεχώριζε για την απλότητα των χριστιανικών του τρόπων, μόνος έμεινε μέχρι τέλους κήρυκας της καθολικής ορθοδοξίας. Έμεινε σταθερά αντίθετος σε όλες τις δόλιες προσπάθειες και κάθε διεφθαρμένο μέσο που χρησιμοποίησε ο Πάπας Ευγένιος στη σύνοδο της Φλωρεντίας.

Μόνος ο ιερός Μάρκος από όλους φάνηκε στη ψευδοσύνοδο σαν δίκοπο μαχαίρι ενάντια στα κακά ζιζάνια που σπάρθηκαν στο χωράφι των ιερών δογμάτων της Εκκλησίας — όπως φαίνεται από την περιγραφή των γεγονότων που ακολουθεί.

 

 Ο Χριστιανισμός απειλείται στα μέρη που γεννήθηκε

Ο Χριστιανισμός απειλείται στα μέρη που γεννήθηκε

Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου

            Οι επισκέψεις και οι συναντήσεις των Ελληνορθοδόξων  Πατριαρχών Αντιοχείας κ. Ιωάννη και Ιεροσολύμων κ. Θεοφίλου με θρησκευτικές και πολιτικές ηγεσίες της Ελλάδος, της Κύπρου και άλλων χωρών είχαν ως κύριο θέμα τους άμεσους κινδύνους για τις ζωές τους, που αντιμετωπίζουν οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι στα μέρη όπου γεννήθηκε η Εκκλησία και ιδρύθηκαν τα πρεσβυγενή* Πατριαρχεία. 

Ο  Πατριάρχης Αντιοχείας συναντήθηκε με τους Πατριάρχες Κωνσταντινουπόλεως και Βουλγαρίας, με τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου με εκπροσώπους του Πατριαρχείου της Μόσχας και με τον Γ.Γ. Θρησκευμάτων της Ελλάδος Γιώργο Καλαντζή. Επίσης είχε συνεργασία με τους στον Λίβανο υπ’ αυτόν Μητροπολίτες. Ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων συναντήθηκε πρόσφατα με τους Προέδρους των ΗΠΑ Ντ. Τραμπ και της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Επισκέφθηκε επίσης την Ελλάδα και συναντήθηκε με τον Αρχιεπίσκοπο της Ελλάδος, με τον Πρωθυπουργό της και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας κ. Κων. Τασούλα. 

            Υπενθυμίζεται ότι στα Ιεροσόλυμα Σταυρώθηκε και Αναστήθηκε ο Θεάνθρωπος Ιησούς Χριστός, με την Πεντηκοστή ιδρύθηκε η  Εκκλησία και στην Ιερουσαλήμ, προ της καταστροφής της από τα ρωμαϊκά στρατεύματα, συνήλθε η Αποστολική Σύνοδος  υπό την προεδρία του Αποστόλου Ιακώβου. Κάθε Βήμα στην Αγία Γη είναι τόπος προσευχής, λατρείας και προσκυνήσεως για τους Χριστιανούς: Ο Πανάγιος Τάφος, η Βηθλεέμ, η Γεθσημανή, ο Ιορδάνης ποταμός, το Όρος των Ελαιών, τα Μοναστήρια. Όλα θυμίζουν ότι για 2.000 περίπου χρόνια η Ορθόδοξη Εκκλησία και ο Ελληνισμός τα διαφυλάσσουν.

Σήμερα το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα. Φανατικοί Εβραίοι κακοποιούν Χριστιανούς, το κράτος του Ισραήλ με διάφορους τρόπους έχει πρόγραμμα να ιδιοποιηθεί σημαντικούς  χώρους του Πατριαρχείου στην παλαιά πόλη και στον χριστιανικό τομέα και μεθοδεύει δια των εποίκων να καταπατήσει εκτάσεις που ανήκουν σε Μονές του. Επίσης δια του στρατού του το Ισραήλ επιδίωξε να εκδιώξει από τη Γάζα  ποίμνιο του Πατριαρχείου. Δικαίως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Κων. Τασούλας απένειμε τιμητικές διακρίσεις στον ηγούμενο της Μονής Αγίου Πορφυρίου Γάζας Αρχιεπίσκοπο Τιβεριάδος Αλέξιο και τον βοηθό του Αρχιμανδρίτη Σίλα που και οι δύο κατά την ισοπέδωση της πόλης και της περιοχής της Γάζας από τα ισραηλινά στρατεύματα έμειναν στο εκεί Μοναστήρι μαζί με το ποίμνιό τους που προστάτευαν, λέγοντας ότι θα υποστούν ό, τι και αυτό. Η ηρωική και σύμφωνη με τη χριστιανική διδασκαλία ενέργειά τους έσωσε τη ζωή εκατοντάδων ανθρώπων.

Υπό την εκκλησιαστική  δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων είναι και η Μονή Σινά, που κρατικά ανήκει στην Αίγυπτο και αντιμετωπίζει πολλά προβλήματα από την κυβέρνησή της, που θέλει να καταπατήσει κτήματά της και να τα μετατρέψει σε τουριστικά κέντρα.

Στην Αντιόχεια, μετά τον λιθοβολισμό του Στεφάνου, μαζεύτηκαν οι μαθητές του Ιησού και στην πόλη αυτή ονομάστηκαν Χριστιανοί. Ο Απόστολος Παύλος πηγαίνοντας προς τη Δαμασκό δια θαύματος από διώκτης των Χριστιανών κατέστη ο Απόστολος των Εθνών. Οι Ελληνορθόδοξοι του Πατριαρχείου Αντιοχείας νιώθουν μεγάλη ευλογία γιατί μιλάνε τα αραμαϊκά, τη γλώσσα, που μιλούσε ο Ιησούς Χριστός.

Το Πατριαρχείο Αντιοχείας έχει υπό την δικαιοδοσία του τους Ορθοδόξους  των Συρίας, Λιβάνου, Ιράν, Ιράκ, Ομάν, Μπαχρέιν, Κατάρ, ΗΑΕ και της Κιλικίας, που σήμερα ανήκει στην Τουρκία. Ακριβώς διότι η Αντιόχεια είναι υπό τουρκική κυριαρχία η έδρα του Πατριαρχείου έχει μεταφερθεί στη Δαμασκό. Το Πατριαρχείο λέγεται πάντα Ελληνορθόδοξο, αλλά λόγω αβελτηρίας της Ελληνικής Πολιτείας και επεμβάσεων των Ρώσων έχει στην ουσία καταστεί Αραβορθόδοξο. Μετά την «αραβική άνοιξη», που εκδηλώθηκε το 2010/11 σε αραβικές χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, το Πατριαρχείο διέρχεται περίοδο έντονης δοκιμασίας, λόγω και μετανάστευσης του ποιμνίου του. Στο Ιράκ από το 2003 το Πατριαρχείο έχει χάσει το 80% του ποιμνίου του. Στη Συρία και ειδικότερα στο Χαλέπι από 200.000 που ήσαν οι Χριστιανοί πριν από τον πόλεμο σήμερα είναι λιγότεροι από 20.000. Στην περιοχή της Δαμασκού λεηλατήθηκαν μοναστήρια, στο Χαλέπι απήχθησαν και εφονεύθησαν κληρικοί, το 2025 η τρομοκρατική επίθεση αυτοκτονίας σουνιτών τζιχαντιστών στον Ιερό Ναό του Προφήτη Ηλία της Δαμασκού προκάλεσε τον θάνατο 25 πιστών και τον τραυματισμό 63. Στον Λίβανο πύραυλοι του Ισραήλ έπληξαν Ελληνορθοδόξους οικισμούς και κατέστρεψαν τον Ορθόδοξο Ναό του Αγίου Γεωργίου. Γενικά οι Χριστιανοί στον Λίβανο βρίσκονται μεταξύ των πυρών της Χεζμπολά και του Ισραήλ και ως διέξοδο επιβίωσης βρίσκουν τη μετανάστευση.

Η περιοχή της Αιγύπτου, έδρα του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, είναι η κοιτίδα του μοναχισμού ανατολικής και δυτικής Εκκλησίας και σημαντικών θεολόγων, όπως οι άγιοι Αθανάσιος και Κύριλλος, οι οποίοι συνέβαλαν αποφασιστικά στην καθιέρωση των δογμάτων της Εκκλησίας. Ιδρυτής της Εκκλησίας της Αλεξανδρείας είναι ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Μάρκος. Η θέση του Ελληνορθοδόξου Πατριάρχου  Αλεξανδρείας στη ζωή της αρχαίας Εκκλησίας φαίνεται και από το τίτλο του. Πρώτος που ονομάστηκε «Πάπας» ήταν ο Επίσκοπος Αλεξανδρείας. Πρώτος Πάπας ονομάστηκε ο Μέγας Αθανάσιος από τον Μέγα Βασίλειο, ο οποίος καλεί τον Ρώμης απλώς «Επίσκοπο» Ρώμης.  Τον τίτλο του Πάπα προσοικειώθηκε ο Ρώμης τέσσερις αιώνες μετά. Αυτό το σπουδαίο στη φήμη  Πατριαρχείο κατά τον 20ό αιώνα απλώθηκε σε όλη την Αφρική, με την ιεραποστολή φωτισμένων ελληνορθοδόξων κληρικών. Το Πατριαρχείο επλήγη από το χάσιμο του μεγίστου μέρους του  ελληνικού ποιμνίου του, λόγω της πολιτικής του Νάσερ και, από το 2022, αντιμετωπίζει μείζον πρόβλημα με την ίδρυση της Ρωσικής Πατριαρχικής Εξαρχίας στην Αφρική, με κέντρο το Κάϊρο. Το Πατριαρχείο της Μόσχας υποστηρίζει  ότι με την ίδρυση της Εξαρχίας του άνω των εκατό κληρικών του Πατριαρχείου Αλεξανδρειας εντάχθηκαν σε αυτήν.

Το Πατριαρχείο της Μόσχας δήλωσε ότι προχώρησε στην ενέργεια της δημιουργίας Εξαρχίας στην Αφρική, λόγω της στάσεως του σημερινού Πατριάρχου Αλεξανδρείας Θεοδώρου στο Ουκρανικό. Συγκεκριμένα η ανακοίνωση αναφέρει ότι τον Οκτώβριο του 2018 ο κ. Θεόδωρος συλλειτούργησε με τον κανονικό ( υπό το Πατριαρχείο της Μόσχας) Μητροπολίτη Κιέβου κ. Ονούφριο και απευθυνόμενος στους πιστούς, τους προέτρεψε να μείνουν πιστοί στην Κανονική Εκκλησία. Στις 27 Σεπτεμβρίου 2019 επανέλαβε τα ίδια. Όμως, στις 8 Νοεμβρίου 2019, κατόπιν παραινέσεων της ελληνικής κυβερνήσεως και άλλων ισχυρών παραγόντων, ο Πατριάρχης Θεόδωρος αναγνώρισε τους σχισματικούς, τους οποίους προώθησε η κυβέρνηση της Ουκρανίας, με την ευλογία του Οικουμενικού Πατριαρχείου.-

*Πρεσβυγενή καλούνται τα Πατριαρχεία που ιδρύθηκαν κατά τους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού. Η σειρά των αντιστοίχων  Εκκλησιών κατά χρονολογική σειρά ιδρύσεως είναι των Ιεροσολύμων, της Αντιοχείας, της Ρώμης, της Αλεξανδρείας, και της Κωνσταντινούπολης.  Κατά την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο ο Αλεξανδρείας είχε τη δεύτερη θέση, μετά τον Ρώμης. Μετά την καθιέρωση σειράς πολιτικής και εκκλησιαστικής  αξιολογήσεως τοποθετήθηκε στη σειρά των πρεσβείων τιμής πρώτη η Εκκλησία της Ρώμης, ως πρώτη πρωτεύουσα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, δεύτερη η Εκκλησία της Κωνσταντινούπολης μετά την μεταφορά της πρωτεύουσας της Αυτοκρατορίας σε αυτήν,  τρίτη η της Αλεξανδρείας, ως μεγαλούπολης της εποχής, τετάρτη η της Αντιοχείας και πέμπτη η των Ιεροσολύμων, πόλης η οποία είχε σχεδόν εγκαταλειφθεί μετά την ολοτελή καταστροφή της από τα υπό τον αυτοκράτορα Τίτο ρωμαϊκά στρατεύματα, το 70 μ.Χ.. Μετά το Μεγάλο Σχίσμα η Εκκλησία της Ρώμης δεν αποτελεί μέρος της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας.