Γυναίκες στην Ψαλτική Παράδοση και οι απόψεις του Π.Τρεμπέλα : Η Αλήθεια πίσω από τις Παρερμηνείες

 

Εισαγωγικά

Συνεχίζοντας την έρευνα του θέματαος-ΓΥΝΑΙΚΑ και ΨΑΛΤΙΚΗ δημοσιεύονται δύο κείμενα με τους παρακάτω τίτλους:

Α. «Σχόλια στις απόψεις του Π.Τρεμπέλα για την γυναικεία ψαλμωδία. (πρωτοπρεσβυτέρου Δ.Αθανασίου)

Β. Γυναίκες και Ψαλτική Παράδοση: Η Αλήθεια πίσω από τις Παρερμηνείες. του μουσικοδιδασκάλου Α.Λιλιόπουλου.(  Μια θεολογική και ιστορική προσέγγιση στη συμμετοχή των γυναικών στο αναλόγιο)

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΤΟΥ ΙΣΤΟΛΟΓΊΟΥ. Τα σχόλια που πιθανόν να σταλούν από ανωνύμους και επωνύμους  αν δεν έχουν εκκλησιαστικά -θεολογικά επιχειρήματα, αλλά είναι σχόλια-τρόλ, δεν θα δημοσιευτούν και θα διαγραφούν.

-----------------------------------------------------------------------------

Α. «Σχόλια στις απόψεις του Π.Τρεμπέλα για την γυναικεία ψαλμωδία.

Οι απόψεις του μακαριστού θεολόγου Π.Τρεμπέλα για το συγκεκριμένο θέμα δημοσιεύονται στο link

https://analogion.gr/logos/canons/80-gunaika-psalmwdia

(Ο,τι δημοσιεύεται στην συνέχεια  δεν θα πρέπει να ερμηνευτεί ως  υποτίμηση του τεράστιου  θεολογικού έργου του συγκεκριμένου προσώπου).

Ο Τρεμπέλας υποστηρίζει ότι η «εκκλησιαστική αρχαιότητα» δεν γνώρισε ποτέ τη γυναίκα στον άμβωνα ή στο χορό. Ωστόσο, η ιστορική έρευνα δείχνει ότι η πρώιμη Εκκλησία ήταν πολύ πιο συμπεριληπτική. Η ύπαρξη του βαθμού των διακονισσών στην αρχαία Εκκλησία συνεπαγόταν ενεργό ρόλο στη λατρεία. Σε γυναικεία μοναστήρια, οι γυναίκες επιτελούσαν (και επιτελούν) το σύνολο των λατρευτικών καθηκόντων, συμπεριλαμβανομένης της ανάγνωσης και της ψαλμωδίας. Η διάκριση που κάνει ο συγγραφέας μεταξύ «ενορίας» και «μονής» είναι λειτουργικά αυθαίρετη, καθώς η οντολογία της προσευχής παραμένει η ίδια.

Ο συγγραφέας ισχυρίζεται ότι η γυναίκα-ψάλτρια γίνεται «στόχος βλεμμάτων», γεγονός που διαταράσσει την κατάνυξη.  Η άποψη αυτή εστιάζει υπερβολικά στην εξωτερική εμφάνιση και υποτιμά την πνευματική ωριμότητα του πληρώματος της Εκκλησίας. Αν η παρουσία μιας γυναίκας στο αναλόγιο θεωρείται «σκάνδαλο», τότε το πρόβλημα δεν έγκειται στην ψάλλουσα γυναίκα, αλλά στον τρόπο που το εκκλησίασμα αντιλαμβάνεται το πρόσωπο. Στην Ορθόδοξη θεολογία, άνδρας και γυναίκα είναι ισότιμα μέλη του Σώματος του Χριστού («οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ»).

Ο Τρεμπέλας εκφράζει τον φόβο ότι η γυναικεία φωνή θα μετατρέψει την Εκκλησία σε θέατρο ή μελόδραμα. Η ποιότητα της ψαλμωδίας εξαρτάται από το ήθος και τη μουσική παιδεία του εκτελεστή, όχι από το φύλο του. Μια γυναίκα που γνωρίζει τη βυζαντινή σημειογραφία και το ύφος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας μπορεί να αποδώσει τους ύμνους με την ίδια (ή και μεγαλύτερη) κατάνυξη από έναν άνδρα. Η «θεατρικότητα» είναι κίνδυνος που αφορά εξίσου τους άνδρες ψάλτες που επιδιώκουν την επίδειξη φωνητικών ικανοτήτων.

Ο συγγραφέας προτείνει την επιστροφή στην «απλή ψαλμωδία του λαού» ως μόνη διέξοδο. Ενώ η συμμετοχή του λαού είναι επιθυμητή, η Βυζαντινή Μουσική είναι μια υψηλή τέχνη που απαιτεί εξειδίκευση. Ο αποκλεισμός των γυναικών από αυτή την τέχνη στερεί από την Εκκλησία το ταλέντο του μισού πληθυσμού της. Σε μια εποχή που οι ενορίες αντιμετωπίζουν έλλειψη στελεχωμένων αναλογίων, η αξιοποίηση των γυναικών που σπουδάζουν τη μουσική μας παράδοση δεν είναι «καινοτομία», αλλά ανάγκη επιβίωσης και μαρτυρίας.

Ο Τρεμπέλας θεωρεί πραξικοπηματική κάθε πρωτοβουλία που δεν προέρχεται από την Ιερά Σύνοδο.Αν και η θεσμική τάξη είναι απαραίτητη, η ίδια η ζωή της Εκκλησίας συχνά προπορεύεται των επίσημων αποφάσεων. Η καθιέρωση των γυναικείων χορών σε πολλές ενορίες σήμερα δεν οδήγησε στην αναρχία, αλλά σε μια πλουσιότερη και πιο ζωντανή λατρευτική ζωή, την οποία η επίσημη διοίκηση καλείται πλέον να αναγνωρίσει και να κατευθύνει, παρά να καταστείλει.

Οι απόψεις του Π. Τρεμπέλα, αν και ιστορικά σημαντικές, αντικατοπτρίζουν μια εποχή έντονης εσωστρέφειας και συντηρητισμού. Η σύγχρονη Εκκλησία, χωρίς να προδίδει την παράδοση, οφείλει να αναγνωρίσει ότι η γυναικεία φωνή στη λατρεία δεν είναι «ψιμύθιο» ή «σκάνδαλο», αλλά δοξολογία. Η συμμετοχή της γυναίκας στο αναλόγιο είναι μια φυσική εξέλιξη της ισοτιμίας των φύλων εντός της ευχαριστιακής σύναξης.

π.Δ.Α

Β.Γυναίκες και Ψαλτική Παράδοση: Η Αλήθεια πίσω από τις Παρερμηνείες (Α.Λιλιόπουλου)

Το ζήτημα της συμμετοχής των γυναικών στο ψαλτήρι επανέρχεται συχνά. Συνήθως συνοδεύεται από ισχυρισμούς όπως "οι γυναίκες απαγορεύεται να ψάλλουν", "απαγορεύεται να ανεβαίνουν στο αναλόγιο" ή "απαγορεύεται η συμψαλμωδία με άνδρες". Όμως υπάρχει άραγε τέτοια απαγόρευση στην Αγία Γραφή; Και τι λέει η Πατερική Παράδοση; Το παρόν άρθρο επιχειρεί μια νηφάλια θεώρηση με θεολογική ακρίβεια και ιστορική συνείδηση.

 

Νέα Αιρετικη Δογματική και Κανονική Αλλοίωση της Ορθοδόξου Εκκλησιολογίας στο Φανάρι

 

Η παρουσία του Κόπτη Πατριάρχη Θεοδώρου Β' στη Θεία Λειτουργία στο Φανάρι, η τοποθέτησή του σε τιμητικό θρόνο και η λειτουργική του συμμετοχή μέσω του ασπασμού και της ευλογίας αποτελούν άλλη μια βαθιά εκκλησιολογική εκτροπή, επειδή έχουμε άρνηση της Δ' Οικουμενικής Συνόδου της Χαλκηδόνας (451 μ.Χ.). 

Οι Κόπτες, ως Αντιχαλκηδόνιοι, εμμένουν σε μια χριστολογία που η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει καταδικάσει πρίν  1.500 έτη.

Η απόδοση τιμών "εν λειτουργία" σε έναν προκάθημενο που δεν αποδέχεται πλήρως τις δύο φύσεις του Χριστού (ασυγχύτως, ατρέπτως, αδιαιρέτως, αχωρίστως), αποτελεί νόθευση του δόγματος  ΚΗΡΥΞΗ ΑΙΡΕΣΗΣ  « ΓΥΜΝΗ ΤΗ ΚΕΦΑΛΗ» (ΔΗΜΟΣΙΑ) .

Σύντομη απάντηση στον ΑΔΙΑΒΑΣΤΟ π. Χερουβείμ Τσίνογλου

 

 

Ο π. Χερουβείμ Τσινόγλου, ενεργώντας χωρίς σύνεση, πέφτει στην πολύ σοβαρή πλάνη μιας αντιπατερικής ταύτισης της Εκκλησίας με τη διοικητική της δομή και τη μηχανική υποταγή στην ιεραρχία. Στην Ορθόδοξη Εκκλησιολογία, ο Επίσκοπος δεν έχει δική του εξουσία πάνω από την Πίστη, αλλά στέκεται «εις τύπον και τόπον Χριστού» αυστηρά και μόνο εφόσον διδάσκει σωστά τον λόγο της αλήθειας. Η αυθεντία του πηγάζει από την ταύτισή του με την Παράδοση των Αγίων· όταν αυτή η ταύτιση διακόπτεται από την αίρεση, η κανονική του εξουσία γίνεται πνευματικά νεκρή και ανενεργή.

Όταν ένας Επίσκοπος παρασύρεται στην αίρεση —είτε πρόκειται για τον Οικουμενισμό είτε για άλλη κακοδοξία— παύει αυτόματα να είναι εγγυητής της ενότητας και μετατρέπεται, κατά τους Πατέρες, σε «βαρύ λύκο» που απειλεί το ποίμνιο του Χριστού. Η ενότητα της Εκκλησίας δεν είναι οργανωτική ή γραφειοκρατική, αλλά ενότητα «μέσα στην Αλήθεια». Επομένως, σε μια τέτοια κρίσιμη εκτροπή, η τυφλή και άκριτη υπακοή που κηρύττει ο π. Χερουβείμ δεν είναι χριστιανική αρετή ή ταπείνωση, αλλά εγκληματική συνέργεια στην προδοσία της Πίστης και συμμετοχή στην αλλοίωση του Ευαγγελίου.

Η επιμονή του π. Χερουβείμ να επιβάλλει υποταγή ακόμη και μπροστά στην παναίρεση του Οικουμενισμού, δείχνει «σκοτισμένο νου» που έχει χάσει τα πνευματικά αισθητήρια της διάκρισης. Πρόκειται για βαριά πνευματική ασθένεια που ταιριάζει στον «κατά φαντασίαν Χριστιανό»· σε εκείνον δηλαδή που επαναπαύεται στους τύπους και στις νομικές δομές, ενώ η ουσία της Πίστης αδειάζει. Η «υπακοή» του π. Χερουβείμ μετατρέπεται έτσι σε είδωλο που θυσιάζει την Αλήθεια στον βωμό της διοικητικής τάξης, αγνοώντας ότι η Εκκλησία επιβιώνει στην ιστορία όχι μέσω των συμβιβασμένων διοικήσεων, αλλά μέσω των ομολογητών που αρνήθηκαν να έχουν κοινωνία με την πλάνη.

Η θέση του π. Χερουβείμ ακυρώνει το συνοδικό και δημοκρατικό πνεύμα της Ορθοδοξίας, μετατρέποντας τον Επίσκοπο σε «αλάθητο» ηγεμόνα τύπου Πάπα. Η Αλήθεια όμως προηγείται του Επισκόπου. Όταν ο Επίσκοπος προδίδει την Αλήθεια, ο πιστός λαός και ο κλήρος έχουν χρέος, σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, να μην ακολουθούν «κακούς οδηγούς» στον γκρεμό της απώλειας.

Ο π. Χερουβείμ σφάλλει βαριά και κανονικά όταν χαρακτηρίζει την Αποτείχιση ως «σχίσμα». Ο 15ος Κανόνας της Πρωτοδευτέρας Συνόδου (861 μ.Χ.) παραμένει ακλόνητος: όσοι διακόπτουν το μνημόσυνο Επισκόπου που κηρύττει δημόσια μια καταδικασμένη αίρεση, όχι μόνο δεν χωρίζουν την Εκκλησία, αλλά τη φυλάσσουν από το σχίσμα. Η λέξη «αποτειχίζομαι» σημαίνει ότι ο πιστός υψώνει τείχος απέναντι στον ψευδοεπίσκοπο και όχι απέναντι στο Σώμα του Χριστού. Η προσπάθεια του π. Χερουβείμ να παρουσιάσει την ομολογία ως «ανταρσία» αποτελεί διαστρέβλωση των Κανόνων με σκοπό την προστασία μιας ιεραρχικής πυραμίδας που θυμίζει «Ορθόδοξο Παπισμό».

Αν ίσχυε η λογική της «αλάθητης» διοίκησης που προβάλλει ο π. Χερουβείμ, τότε οι Άγιοι Μάξιμος ο Ομολογητής και Μάρκος ο Ευγενικός θα έπρεπε να είχαν υποταχθεί στις αιρετικές συνόδους και στους Πατριάρχες της εποχής τους. Όμως η ιστορία της Εκκλησίας γράφτηκε από εκείνους που «απείθησαν» στη γραφειοκρατία της διοίκησης για να μείνουν πιστοί στην Παράδοση. Στην Ορθοδοξία, ο τελικός φύλακας της Πίστης είναι ο λαός του Θεού, και η θεωρία ότι ο Επίσκοπος είναι πάνω από κάθε κρίση ακόμη και όταν αλλοιώνει το Δόγμα, αποτελεί εκκλησιολογική αίρεση που ακυρώνει το συνοδικό πολίτευμα.

Οι Μυροφόρες: Το Πρότυπο της Αφοσίωσης και ο Συμβολισμός τους

Η παρουσία των Μυροφόρων γυναικών στην ιστορία της Ανάστασης αποτελεί έναν από τους πιο ισχυρούς συμβολισμούς του Χριστιανισμού, αναδεικνύοντας τη νίκη της αγάπης πάνω στον φόβο. Σε μια στιγμή που οι Μαθητές ήταν απομονωμένοι και κρυμμένοι «διά τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων», οι γυναίκες αυτές αψήφησαν τη ρωμαϊκή φρουρά και τους κινδύνους, μετατρέποντας το «μύρο» του θανάτου σε άγγελμα ζωής. Με την πράξη τους, αποκαθιστούν το γυναικείο φύλο, λειτουργώντας ως οι «Απόστολοι των Αποστόλων»· εκεί που η Εύα έφερε το μήνυμα της πτώσης, οι Μυροφόρες φέρνουν το μήνυμα της λύτρωσης.

Η Τόλμη και η Αφοσίωση στο Πάθος

Όπως παρατηρεί ο π. Αλέξανδρος Σμέμαν, ο Σταυρός έφερε την ώρα της απλής ανθρώπινης αφοσίωσης και αγάπης. Αυτοί που την ώρα της «επιτυχίας» φαίνονταν τόσο απόμακροι, στους οποίους ο Χριστός ποτέ δεν προανήγγειλε την ανάστασή Του, παρέμειναν στο Σταυρό με ακλόνητη ανθρώπινη αγάπη. Ενώ οι μαθητές Τον εγκατέλειψαν, οι Μυροφόρες στάθηκαν άφοβα κοντά Του, Τον θρήνησαν και Τον κήδευσαν με τις τιμές που Του άξιζαν.

«Αυτό είναι το νόημα της Κυριακής των Μυροφόρων. Μας υπενθυμίζει πως η αγάπη και η αφοσίωση λίγων ατόμων έλαμψε φωτεινά στο μέσο του απελπιστικού σκοταδιού. Μάς καλεί να εξασφαλίσουμε πως σ’ αυτόν τον κόσμο η αγάπη και η αφοσίωση δε θα εξαφανισθούν, ούτε θα πεθάνουν.» — π. Αλέξανδρος Σμέμαν

Η βιαστική ταφή του Κυρίου, λόγω της επερχόμενης εορτής του Πάσχα, δεν τους επέτρεψε να περιποιηθούν το άχραντο Σώμα Του όσο έπρεπε. Έτσι, μη λογαριάζοντας τους κινδύνους, «λίαν πρωί τη μια των σαββάτων», αγόρασαν αρώματα για να Τον αλείψουν. Η μετάβασή τους από το νεκρικό μύρο στο κενό μνημείο σηματοδοτεί το πέρασμα από την τυπική λατρεία στη ζωντανή εμπειρία της Ανάστασης.

Η ερμηνεία των ονομάτων των Μυροφόρων.

Κάθε μία από αυτές τις μορφές φέρει τον δικό της ιδιαίτερο συμβολισμό, ξεκινώντας από την κυρίαρχη μορφή, τη Μαρία τη Μαγδαληνή. Το όνομά της, που συνδυάζει την «Πικρία» (Miriam) με τον «Πύργο» (Μάγδαλα), αντικατοπτρίζει την πορεία της από τη δοκιμασία των επτά δαιμονίων στην απόλυτη λύτρωση, συμβολίζοντας την ακλόνητη πίστη και τη μετάνοια που μετατρέπεται σε ανείπωτη χαρά.

Δίπλα της στέκεται η Θεοτόκος Μαρία, η οποία αναφέρεται από τους Ευαγγελιστές ως «η άλλη Μαρία» για να διασφαλιστεί η αντικειμενικότητα της μαρτυρίας της. Ως «Κυρία» , θεωρείται η πρώτη των Μυροφόρων, καθώς η σχέση της με τον Υιό της υπερβαίνει τον φυσικό δεσμό και αγγίζει το θείο. Την ομάδα συμπληρώνει η Σαλώμη, μητέρα των Αποστόλων Ιακώβου και Ιωάννη, της οποίας το όνομα σημαίνει «Ειρήνη» (Shalom), προμηνύοντας την ειρήνη που έφερε στον κόσμο ο Αναστημένος Χριστός, καθώς και η Ιωάννα, σύζυγος του επιτρόπου του Ηρώδη, που ως «Δώρο και έλεος του Θεού» υπενθυμίζει ότι η σωτηρία δεν γνωρίζει κοινωνικές διακρίσεις.

Ιδιαίτερη θέση κατέχουν οι αδελφές του Λαζάρου, οι οποίες εκπροσωπούν δύο διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές πτυχές της χριστιανικής ζωής: η Μάρθα, η «Οικοδέσποινα», ενσαρκώνει την ενεργό διακονία και την έμπρακτη προσφορά, ενώ η Μαρία, η αδελφή της, συμβολίζει την πνευματική αφοσίωση και την εσωτερική προσήλωση στον θείο λόγο. Τέλος, η Σωσάννα, το όνομα της οποίας σημαίνει «Κρίνος», ολοκληρώνει τη χορεία των Μυροφόρων ως σύμβολο αγνότητας και πνευματικής καθαρότητας. Όλες μαζί, μέσα από την πολυσημία του ονόματος «Μαρία» —που εμπεριέχει τόσο την πικρία της θυσίας όσο και το ύψος της θείας χάρης— αποτελούν διαχρονικά πρότυπα αφοσίωσης και θάρρους.

Ο Συμβολισμός και η Θεολογική Σημασία

Οι Μυροφόρες συμβολίζουν τον άνθρωπο που, παρά τα εμπόδια και τον «λίθο» των δυσκολιών, τολμά να βαδίσει προς την αλήθεια. Η πιστότητα και η αφοσίωσή τους φώτισαν τη συνείδησή τους, επιτρέποντάς τους να αναγνωρίσουν αμέσως τον Αναστημένο Κύριο

Η πορεία των Μυροφόρων αποτελεί μια θεολογική επανάσταση της αγάπης:

1. Ο «λίθος ο μέγας σφόδρα» συμβολίζει τα εμπόδια της λογικής (θάνατος, φόβος). Οι Μυροφόρες δεν σταματούν μπροστά στο ερώτημα «τίς ἀποκυλίσει ἡμῖν τὸν λίθον;». Η αγάπη τους προπορεύεται της λογικής, διδάσκοντας ότι ο Θεός επεμβαίνει όταν ο άνθρωπος ξεκινά την πορεία του με πίστη.
2. Η αφοσίωσή τους φώτισε τη συνείδησή τους. Στη θεολογία των Πατέρων, η κάθαρση της καρδιάς οδηγεί στον φωτισμό του νοός. Γι’ αυτό αναγνώρισαν τον Αναστημένο αμέσως, ενώ οι Απόστολοι δυσκολεύτηκαν. Η συνείδησή τους ήταν καθαρή μέσα από τη διακονία.
3. Προσέφεραν υλικά μύρα για έναν νεκρό και έλαβαν την πνευματική Χάρη του Ζώντος Θεού. Ο Θεός χρησιμοποιεί την ανθρώπινη πρόθεση για να χαρίσει την Αθανασία.
4. Η πορεία τους «όρθρου βαθέος» συμβολίζει την πνευματική εγρήγορση. Είναι οι «φύλακες» που περίμεναν τον Νυμφίο Χριστό την ώρα που η κτίση ανακαινιζόταν.

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου 

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣ ΡΑΣΚΑΣ-ΠΡΙΖΡΕΝΗΣ ΕΝ ΕΞΟΡΙΑ.

 

Επιμέλεια κειμένου: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Παρουσιάζουμε , μετά από σχετική απομαγνητοφώνηση, τη συνέντευξη του Σεβασμιωτάτου Επισκόπου Ξενοφώντος, προϊσταμένου της Επισκοπής Ράσκας και Πρίζρεν «στην Εξορία». Η συνέντευξη δημοσιεύθηκε στις 23 Απριλίου 2026 στην επίσημη ιστοσελίδα της Επισκοπής « Ράσκας-Πριζρένης εν εξορία».

Σκοπός της παρουσίασης  δεν είναι η ανάλυση ή η κρίση των θέσεων που διατυπώνονται, αλλά η ακριβής παρουσίαση των βασικών θέσεων της συγκεκριμένης εκκλησιαστικής δομής, όπως αυτές διατυπώνονται από τον ίδιο τον Επίσκοπο.

Η Επισκοπή Ράσκας και Πρίζρεν «στην Εξορία» αποτελεί μια  περίπτωση οργανωμένης   ΑΠΟΤΕΙΧΙΣΗΣ  στη σύγχρονη Ορθοδοξία: Πρόκειται για μια κοινότητα κλήρου και λαού που δημιουργήθηκε, μετά την απομάκρυνση του Επισκόπου Αρτεμίου από το Κοσσυφοπέδιο το 2010.Ο μακαριστός επίσκοπος Αρτέμιος  αρνήθηκε να υπαχθεί στη δικαιοδοσία του Πατριαρχείου Σερβίας, θεωρώντας ότι η επίσημη εκκλησιαστική ηγεσία είχε παρεκκλίνει από την ορθόδοξη παράδοση μέσω του οικουμενισμού και του συμβιβασμού με την πολιτική εξουσία.

Ο Επίσκοπος Ξενοφών παρουσιάζει την Επισκοπή του ως φορέα συνέχειας της πνευματικής κληρονομιάς του Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς και του Μακαριστού Αρτεμίου, επιμένοντας στην αυστηρή τήρηση των ιερών κανόνων και στην άρνηση κάθε συμβιβασμού που θίγει το δόγμα. Η συνέντευξη καλύπτει ένα ευρύ φάσμα θεμάτων: από την εσωτερική οργάνωση και τη δομή της Επαρχίας, την κριτική στην επίσημη εκκλησιαστική ηγεσία και τον οικουμενισμό, έως τα εθνικά ζητήματα, την ιστορική μνήμη, και τις σύγχρονες προκλήσεις όπως ο ψηφιακός έλεγχος και ο μεταανθρωπισμός.

Η παρούσα ανάλυση οργανώνεται σε θεματικές ενότητες, ακολουθώντας τη λογική των ερωτημάτων που τέθηκαν, με στόχο να δώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα του πνευματικού, εκκλησιολογικού και κοινωνικού λόγου της Επισκοπής Ράσκας και Πρίζρεν «στην Εξορία».

Η συνέντευξη του Επισκόπου Ξενοφώντος είναι μια κατάθεση ενός «μοναχικού δρόμου». Συνδυάζει την αυστηρή δογματική περιφρούρηση με την εθνική αγωνία και την πνευματική ελπίδα. Για τον ίδιο και την κοινότητά του, η «Εξορία» δεν είναι τιμωρία, αλλά το τίμημα της ελευθερίας τους να παραμείνουν αυτό που θεωρούν αυθεντική Ορθοδοξία.

 Στο βίντεο της συνέντευξής του, ο Επίσκοπος Ξενοφών της Ράσκα και Πριζρένης (σε εξορία) αναφέρεται στους συγκεκριμένους πατριάρχες και εκκλησιαστικές προσωπικότητες στο πλαίσιο της κριτικής του κατά του οικουμενισμού, τον οποίο χαρακτηρίζει ως «παναίρεση».

Ακολουθούν τα κύρια σημεία των αναφορών του:

• Μελέτιος Μεταξάκης: Ο Επίσκοπος τον αναφέρει ως το πρόσωπο από το οποίο ξεκίνησε η «μεγάλη πτώση» του Οικουμενικού Πατριαρχείου στις αρχές του 20ού αιώνα [15:38]. Τον κατηγορεί για την εισαγωγή σειράς «νεοτερισμών» και κανονικών παραπτωμάτων στην πράξη της ελληνικής εκκλησίας [15:48].
• Αθηναγόρας και Δημήτριος: Χαρακτηρίζονται ως συνεχιστές της γραμμής του Μεταξάκη και «ενεργοί συμμετέχοντες» στην οικουμενιστική κίνηση μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο [16:41]. Ο Επίσκοπος αναφέρεται ιδιαίτερα στις στενές τους σχέσεις με το Βατικανό και στις συναντήσεις τους με τον Πάπα, όπως η άρση των αναθεμάτων το 1965 από τον Πατριάρχη Αθηναγόρα και τον Πάπα Παύλο ΣΤ' [16:55].
• Βαρθολομαίος: Ο Επίσκοπος Ξενοφών σχολιάζει τη δήλωση του Πατριάρχη Βαρθολομαίου ότι «ο οικουμενισμός είναι δρόμος χωρίς επιστροφή» [18:25]. Συμφωνεί ότι είναι όντως δρόμος χωρίς επιστροφή, αλλά με την έννοια ότι οδηγεί στην «άβυσσο» και την καταστροφή [18:32]. Υποστηρίζει μάλιστα ότι «ο Θεός των ορθοδόξων και ο Θεός των οικουμενιστών δεν είναι ο ίδιος», ανεξάρτητα από τα άμφια που φορούν [18:59].
•     Σχέση με τον Πάπα: Σχολιάζει τη συνάντηση του Πατριάρχη Βαρθολομαίου με τον Πάπα ως μέρος μιας σειράς γεγονότων όπου η Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία χρησιμοποιεί έναν "πιο μαλακό" και "υποκριτικό" τρόπο προσέγγισης (μέσω της αγάπης και του διαλόγου) για να προσελκύσει τους Ορθοδόξους [19:18].

Γενικότερα, ο Επίσκοπος Ξενοφών χρησιμοποιεί αυτά τα παραδείγματα για να υποστηρίξει ότι η δική του εκκλησιαστική δομή (σε εξορία) παραμένει η «μόνη ελεύθερη σερβική αρχή» που διατηρεί την καθαρότητα της πίστης ενάντια σε αυτές τις οικουμενιστικές τάσεις [39:19].

------------------------------------------------------------------------------

ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ ΣΕ ΕΝΌΤΗΤΕΣ

Α. Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΠΑΡΧΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ

Ο Επίσκοπος τονίζει ότι η Επαρχία τους αποτελεί συνέχεια της πνευματικής κληρονομιάς του Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς και του Μακαριστού Επισκόπου Αρτεμίου, με στόχο τη διαφύλαξη της «καθαρής πηγής» της Ορθοδοξίας. Περιγράφει την Εκκλησία ως έναν θεανθρώπινο οργανισμό και μια ενότητα ιεραρχίας και πιστού λαού, και όχι ως έναν απλό εγκόσμιο θεσμό που πρέπει να συμβιβάζεται με την πολιτική. Η Εκκλησία δεν είναι ένας οργανισμός (όπως μια ΜΚΟ ή ένα κράτος) αλλά ένας ζωντανός οργανισμός, το Σώμα του Χριστού. Ο στόχος της δεν είναι η κοινωνική πρόνοια ή η πολιτική επιρροή, αλλά η παροχή της αιώνιας ζωής στον άνθρωπο μέσω της ένωσής του με τον Θεό. Τονίζει ότι η Εκκλησία δεν είναι μόνο οι Επίσκοποι. Χωρίς τον «πιστό λαό» (το πλήρωμα), η ιεραρχία δεν έχει λόγο ύπαρξης. Υπονοεί ότι ο λαός έχει το αισθητήριο να αναγνωρίζει πότε η ηγεσία παρεκκλίνει από την αλήθεια. Όπως αναφέρει, η πίστη είναι αυτή που καθορίζει την Εκκλησία, και όχι οι «σφραγίδες» των εγκόσμιων γραφείων.

Η «Εξορία» ως Επιλογή: Η χρήση του όρου «στην εξορία» για την Επαρχία τους υποδηλώνει ακριβώς αυτό: ότι προτιμούν να στερηθούν κτίρια και επίσημη αναγνώριση, προκειμένου να μην συμβιβάσουν τα δογματικά και πνευματικά τους πιστεύω με την τρέχουσα πολιτική ατζέντα. Είναι μια θέση που δίνει έμφαση στην αυθεντικότητα έναντι της νομιμότητας, υποστηρίζοντας ότι η αληθινή Εκκλησία βρίσκεται εκεί που ομολογείται σωστά η πίστη, ακόμη και αν βρίσκεται υπό διωγμό.

Η Δομή και η Λειτουργία

Παρά την έλλειψη πρόσβασης σε μεγάλους καθεδρικούς ναούς, η Επαρχία έχει αναπτυχθεί σημαντικά: Αναφέρεται συχνά σε «εκκλησίες-κατακόμβες». Πρόκειται για μικρούς ναούς ή παρεκκλήσια που έχουν χτιστεί σε ιδιωτικά κτήματα, όπου η λατρεία γίνεται με τον παραδοσιακό τρόπο, χωρίς αλλοιώσεις. Τονίζει ότι η καρδιά της Επαρχίας είναι ο μοναχισμός. Περισσότεροι από 100 μοναχοί και μοναχές που εγκατέλειψαν τα μοναστήρια τους στο Κοσσυφοπέδιο το 2010, παραμένουν ενωμένοι κάτω από αυτή τη δομή.

Η «Ετικέτα» του Παρασυνάγωγου

Απαντά στην κατηγορία ότι είναι μια «παρασυναγωγή» ή μια «σέκτα»:

• Δηλώνει ότι η ιστορία της Εκκλησίας είναι γεμάτη από περιόδους όπου η αλήθεια φυλάχθηκε από μια μειοψηφία στην έρημο ή στην εξορία (αναφέροντας τον Άγιο Αθανάσιο και τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή).
• Για τον Ξενοφώντα, η Επισκοπή του είναι «ελεύθερο έδαφος» της Σερβικής Ορθόδοξης Εκκλησίας που δεν ελέγχεται από πολιτικά κέντρα.

Η Ηγετική Πυραμίδα

Μετά την κοίμηση του Επισκόπου Αρτεμίου, η ηγεσία οργανώθηκε με τρόπο που να διασφαλίζει τη συνέχεια:Σήμερα υπάρχουν περισσότεροι από ένας επίσκοποι (όπως ο Ξενοφών, ο Χορέπισκοπος Νικόλαος κ.α.), οι οποίοι μοιράζονται τις διοικητικές και πνευματικές ευθύνες. Παρόλο που υπάρχει ιεραρχία, ο Επίσκοπος τονίζει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται με γνώμονα την πιστότητα στην παρακαταθήκη του Αρτεμίου.

Η «Ευλογία της Φτώχειας»

Ο Επίσκοπος παρουσιάζει την οικονομική τους στενότητα όχι ως πρόβλημα, αλλά ως πνευματικό πλεονέκτημα. Υποστηρίζει ότι η έλλειψη πλούτου τους καθιστά ελεύθερους από πολιτικούς εκβιασμούς. «Όταν δεν έχεις να χάσεις κτίρια ή προνόμια, μπορείς να λες την αλήθεια χωρίς φόβο».

Η Στήριξη από τους Πιστούς

Ο Επίσκοπος τονίζει ότι η Επαρχία στην Εξορία επιβιώνει χάρη στις εθελοντικές προσφορές των πιστών.

• Δεν υπάρχουν σταθεροί μισθοί ή οικονομική στήριξη από το κράτος ή το Πατριαρχείο.
• Οι πιστοί προσφέρουν από το υστέρημά τους επειδή αναγνωρίζουν σε αυτή τη δομή την πνευματική καθαρότητα που αναζητούν.

Κατακόμβες και Μονές

Λόγω της ρήξης με το Πατριαρχείο και της απομάκρυνσής τους από τους επίσημους ναούς, η Επαρχία οργανώνεται σε «κατακόμβες» :Πρόκειται για πάνω από 40 λατρευτικούς χώρους σε όλη τη Σερβία, το Μαυροβούνιο και τη διασπορά. Οι ναοί αυτοί είναι συχνά παρεκκλήσια ενσωματωμένα σε σπίτια ή αυτόνομα κτίσματα σε ιδιωτικά οικόπεδα, ώστε να μην μπορούν να κατασχεθούν από την επίσημη Εκκλησία.

Ο Μοναχικός Πυρήνας

Η οργάνωση είναι κατεξοχήν μοναχοκεντρική:

• Μετακίνηση Αδελφοτήτων: Όταν ο Αρτέμιος απομακρύνθηκε το 2010, ολόκληρες μοναστικές αδελφότητες (από τα μοναστήρια Crna Reka, Sveti Arhangeli κ.α.) τον ακολούθησαν.
• Διασπορά: Αυτές οι αδελφότητες αποτέλεσαν τη «μαγιά» για τη δημιουργία των νέων μοναστικών κέντρων στην εξορία, τα οποία λειτουργούν ως διοικητικά και πνευματικά κέντρα για τους λαϊκούς της κάθε περιοχής.

25 Απριλίου: Μνήμη του Αγίου ενδόξου Αποστόλου και Ευαγγελιστού Μάρκου

,........

Ούτος ο πανεύφημος Απόστολος Μάρκος, εκήρυξε το Ευαγγέλιον του Χριστού εις όλην την Αίγυπτον και Λιβύαν και Βαρβαρίαν και Πεντάπολιν, κατά τους χρόνους Τιβερίου του βασιλέως εν έτει ξδ’ [64]. Συνέγραψε δε το εδικόν του άγιον Ευαγγέλιον, εξηγουμένου τούτο εις αυτόν, Πέτρου του Κορυφαίου Αποστόλου. Πηγαίνωντας δε ο Απόστολος εις την Κυρήνην της Πενταπόλεως, πολλά εκεί εποίησε θαύματα. Έπειτα αναχωρώντας εκείθεν, επήγεν εις Αλεξάνδρειαν, και από εκεί εις την Πεντάπολιν, εις κάθε δε μέρος ενεργούσε θαύματα. Εστόλιζε τας του Χριστού Εκκλησίας, εχειροτόνει Επισκόπους και κληρικούς, ύστερον δε πάλιν εγύρισεν εις την Αλεξάνδρειαν. Εκεί δε ευρίσκωντας μερικούς αδελφούς εις το μέρος της θαλάσσης, της καλουμένης του Βουκόλου, συνανεστρέφετο με αυτούς, ευαγγελιζόμενος και κηρύττων τον λόγον του Θεού. Όθεν οι προσκυνηταί των ειδώλων, μη φέροντες να βλέπουν την του Χριστού πίστιν αυξανομένην και προκόπτουσαν, έδεσαν τον Απόστολον με σχοινία, και έσυρον αυτόν επάνω εις πέτρας. Αι δε σάρκες του κτυπούμεναι εις τας πέτρας, κατεξεσχίζοντο, και το αίμα του την γην εκοκκίνιζεν. Έπειτα έβαλον αυτόν εις την φυλακήν, εις την οποίαν εφάνη ο Κύριος προς αυτόν, και του εφανέρωσε την μέλλουσαν δόξαν οπού έμελλε να λάβη εις τους Ουρανούς. Ύστερον δε από μίαν ημέραν, έδεσαν πάλιν αυτόν οι Έλληνες, και ετράβιζον μέσα εις τα παζάρια. Εκεί λοιπόν με το να εσπαράττοντο αι σάρκες του και να κατεκόπτοντο από τας πέτρας, παρέδωκε το πνεύμα του τω Κυρίω ο μακαριστός του Κυρίου Απόστολος. Κατά δε τον χαρακτήρα του σώματος, τοιούτος ήτον ο θείος ούτος Ευαγγελιστής. Δεν ήτον ούτε πολλά υψηλός και μακρύς, ούτε πάλιν πολλά χαμηλός και κοντός, αλλά μαζί με το μέτριον μέγεθος, εστόλιζεν αυτόν και η επανθούσα λευκότης των μαλλίων του. Η μύτη του ήτον μακρά και ίσια, και όχι κοντή και πλατεία, ώστε οπού να δείχνη το πρόσωπόν του ωσάν κολοβόν. Τα οφρύδιά του ένευον εις το έσω, το γένειόν του ήτον δασύ και μακρύ, η κεφαλή του ήτον φαλακρή, και το χρώμα του προσώπου του ήτον άριστα συγκεκραμένον. Είχε δε ο Απόστολος συμπάθειαν πολλήν εις τους δεομένους, και το ευκολομίλητον προς τους αυτόν ανταμόνοντας, ώστε οπού αι αρεταί της ψυχής του, αντέλαμπαν με τας φυσικάς χάριτας του σώματός του. Τελείται δε η αυτού Σύναξις εις τον πάνσεπτον αυτού Ναόν, τον ευρισκόμενον κοντά εις τον τόπον τον λεγόμενον του Ταύρου.

Παρά δε τω Ωρολογίω γράφεται Νέρωνος. Έφθασεν όμως και έως του Νέρωνος, εις τον καιρόν του οποίου ήθλησεν εν έτει ξδ’ [64]. Συμφώνως λέγει και ο Μελέτιος εν τω α’ τόμω της Εκκλησιαστικής Ιστορίας. Όστις και ταύτα γράφει περί του Ευαγγελιστού τούτου Μάρκου, ήγουν ότι άρχισε να κηρύττη το Ευαγγέλιον εις Αίγυπτον, κατά το δέκατον τρίτον έτος μετά την του Χριστού Ανάστασιν, και πρώτος έκτισεν Εκκλησίας εις Αλεξάνδρειαν. Ότι ο Μάρκος ούτος ήτον μαθητής και υιός θετός του Πέτρου, ανεψιός δε Βαρνάβα, και υιός Μαρίας, οπού εδέχθη τους Αποστόλους, καθώς εις τας Πράξεις γράφεται· «Συνιδών δε (ο Πέτρος) ήλθεν επί την οικίαν Μαρίας της μητρός Ιωάννου, του επικαλουμένου Μάρκου» (Πραξ. ιβ’, 12 και προς Κολασ. δ’, 10) και αυτός δε ο Πέτρος γράφει· «Ασπάζεται υμάς Μάρκος ο υιός μου» (Α’ Πετ. ε’, 13). Γράφει δε προς τούτοις ο Μελέτιος, ότι όταν ο Πέτρος επήγε το πρώτον εις Ρώμην κηρύττων το σωτήριον κήρυγμα, δεν ευχαριστήθησαν μόνον οι Ρωμαίοι εις την άγραφον διδασκαλίαν του κηρύγματός του, αλλ’ επαρακάλεσαν τον Απόστολον τούτον Μάρκον, ως μαθητήν του Πέτρου, να τους αφήση υπόμνημα έγγραφον της διδασκαλίας του Πέτρου, και έτζι έγιναν αίτιοι της συγγραφής του κατά Μάρκον Ευαγγελίου, καθώς ιστορεί ο Ευσέβιος (Εκκλησιαστική Ιστορία, βιβλ. β’, κεφ. ιε’) και Κλήμης ο Στρωματεύς εν τω ς’ των υποτυπώσεων, και Παπίας ο Ιεραπολίτης. Ο Θεοφύλακτος όμως και Οικουμένιος και ο Μητροφάνης Σμύρνης εν τη ερμηνεία των Καθολικών Επιστολών συμφώνως λέγουσιν, ότι ο Πέτρος επέτρεψε τον Μάρκον να υπάγη εις Αίγυπτον και να γράψη το Ευαγγέλιον. Ο δε θείος Αυγουστίνος περί συμφωνίας Ευαγγελιστών (βιβλ. α’, κεφ. β’) λέγει, ότι ο Μάρκος φαίνεται πως ακολουθεί τον Ματθαίον, και είναι ωσάν ένας επιτομεύς των του Ματθαίου ευαγγελικών διηγήσεων (όρα εις την Εκατονταετηρίδα, σελ. 173). Όρα περί του Αγίου Μάρκου τούτου και εις την ενδεκάτην του Ιουνίου, όπου ευρήσεις, ότι ούτος εσύναξε τα λείψανα του Αγίου Βαρνάβα, και τα απέθεσε μέσα εις ένα σπήλαιον. Σημείωσαι, ότι το όνομα Μάρκος, κατά τινας μεν, είναι εβραϊκόν. Όθεν ο Πηλουσιώτης Ισίδωρος είπεν, ότι αυτό ερμηνεύεται καθαρός ή υψηλός. Κατά τινας δε, είναι ελληνικόν. Πολλοί γαρ Έλληνες με το όνομα Μάρκος ωνομάζοντο. Και δια να ειπούμεν καθολικώς, πολλοί Εβραίοι συναναστρεφόμενοι με τους Έλληνας, είχον και τα ονόματα των Ελλήνων. Έτζι Φίλιππος ο Απόστολος Εβραίος ων, είχε το όνομα του Έλληνος βασιλέως Φιλίππου, του προ Χριστού διακοσίων χρόνων όντος. Έτζι ο Νικόδημος ο εις της Συναγωγής των Εβραίων, όνομα είχεν ελληνικόν. Έτζι ο Τρύφων Εβραίος ων, προς τον οποίον εποίησε τον Διάλογον ο θείος Ιουστίνος ο Φιλόσοφος και Μάρτυς, με όνομα ελληνικόν ωνομάζετο, και άλλοι ομοίως. Σημείωσαι, ότι εις τον Ευαγγελιστήν Μάρκον εγκώμιον έχει Νικήτας ο ρήτωρ, ου η αρχή· «Ώσπερ ουχ’ όμοιαι των σωμάτων πάντων». (Σώζεται εν τη Λαύρα, εν τη Μονή του Διονυσίου, και εν τη των Ιβήρων.)

Αξιόλογον είναι το θαύμα οπού ιστορείται εν τη βιογραφία του Αγίου Μάρκου τούτου, τη παρά Βολλάνδω αναφερομένη, ήγουν ότι εις την Αλεξάνδρειαν ήτον ένας παπουτζής άπιστος, ο οποίος ράπτωντας μίαν φοράν το παπούτζιον το εσχισμένον και παλαιόν του Αγίου Μάρκου, ετρύπησε την χείρα του με την βελόνην. Πονέσας δε πολλά, ω Θεέ μου! εφώναξεν. Όθεν ο Ευαγγελιστής εκ τούτου λαβών αφορμήν, εδίδαξεν αυτόν την του Χριστού πίστιν, και ευθύς τον ιάτρευσε με το πτύσμα του. Είτα βαπτίσας αυτόν, εχειροτόνησεν Επίσκοπον του εκεί θρόνου. Λέγουσι δε, και ότι ο Ευαγγελιστής ούτος παρών ευρεθείς εις Ρώμην, ότε εμαρτύρησεν ο Πέτρος και ο Παύλος, είτα γυρίσας εις την Αλεξάνδρειαν, εν αυτή έλαβε τον δια μαρτυρίου θάνατον εν έτει ξη’ κατά τον Ευτύχιον Αλεξανδρείας εν τω χρονικώ. (Όρα εις την Εκατονταετηρίδα του κυρ Ευγενίου.)

(Άγιος Νικόδημος Αγιορείτης