Σταθμοί των διμερών θεολογικών διαλόγων Ορθοδόξων–Ρωμαιοκαθολικών μετά την Σύνοδο της Κρήτης (Ιούνιος 2016 – Σεπτέμβριος 2026)-

 

ΣΎΝΤΟΜΑ ΙΣΤΟΡΙΚΆ ΣΤΟΙΧΕΊΑ

Εισαγωγικά

Μετά την ολοκλήρωση των δημοσιεύσεων για την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης, συνεχίζουμε την παρουσίαση των διμερών θεολογικών διαλόγων, οι οποίοι αποσκοπούν στη σύσφιξη των σχέσεων και την προώθηση της προοπτικής αποκατάστασης της εκκλησιαστικής κοινωνίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τη Ρωμαιοκαθολική. Η δεκαετία που μεσολάβησε από τον Ιούνιο του 2016 έως τον Σεπτέμβριο του 2026 αναδείχθηκε σε μια από τις πιο πυκνές και ταυτόχρονα αντιφατικές περιόδους στην ιστορία του θεολογικού διαλόγου μεταξύ των δύο Εκκλησιών. Από το Κείμενο του Κιέτι το 2016 έως την κοινή διακήρυξη του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ και του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στη Νίκαια το 2025, ο διάλογος σημαδεύτηκε από αδιάλειπτη συνέχεια, η οποία αποτυπώθηκε σε δύο ολομέλειες της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής, πέντε συνεδριάσεις της Επιτροπής Συντονισμού και δύο ιστορικά κείμενα που έφεραν στο προσκήνιο —για πρώτη φορά σε διμερές επίπεδο— τις θεμελιώδεις δογματικές διαφωνίες της δεύτερης χιλιετηρίδας προς κοινή θεολογική εξέταση.

1. Το Κιέτι (Σεπτέμβριος 2016): επανεκκίνηση μετά την Κρήτη

Η περίοδος που εξετάζουμε ανοίγει με ένα διπλό γεγονός. Τον Ιούνιο του 2016 συνήλθε στην Κρήτη η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της Ορθοδόξου Εκκλησίας, η οποία με το έγγραφό της «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» επιβεβαίωσε τη δέσμευση του Ορθοδόξου χώρου στον οικουμενιστικό διάλογο, παρά τις απουσίες τεσσάρων Πατριαρχείων. Λίγους μήνες αργότερα, από 15 έως 22 Σεπτεμβρίου 2016, η Μικτή Διεθνής Επιτροπή Θεολογικού Διαλόγου συνήλθε στην 14η Ολομέλειά της στο Κιέτι της Ιταλίας και υιοθέτησε το έγγραφο «Συνοδικότητα και Πρωτείο κατά τον πρώτο χιλιετηρίδα: Προς μια κοινή κατανόηση υπηρετούσα την ενότητα της Εκκλησίας».

Το κείμενο του Κιέτι ήταν το πρώτο κοινό έγγραφο της Επιτροπής μετά το έγγραφο της Ραβέννας (2007). Επιβεβαίωσε ότι «οι διαφορετικές κατανοήσεις της συνοδικότητας και του πρωτείου έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαίρεση» και ότι η σχέση πρωτείου και συνοδικότητας υπήρξε αλληλένδετη στα τρία επίπεδα της εκκλησιαστικής ζωής: τοπικό, περιφερειακό και οικουμενικό. Αξιοσημείωτη είναι η αναγνώριση της Ρώμης ως πρώτης έδρας με «πρωτείο τιμής»  στην πενταρχία, με την επιφύλαξη —που καταγράφηκε σε υποσημείωση— της Γεωργιανής Εκκλησίας για συγκεκριμένες παραγράφους.

 

2. Ο δύσκολος δρόμος προς τη δεύτερη χιλιετία (2017–2021)

Μετά το Κιέτι, η Επιτροπή αποφάσισε να στραφεί στη μελέτη της δεύτερης  χιλιετηρίδα —το πεδίο όπου εντοπίζονται οι πραγματικές εκκλησιολογικές διαφορές. Συνεδριάσεις της Επιτροπής Συντονισμού στο Μπόζε της Ιταλίας (2018, 2019) παρήγαγαν σχέδιο κειμένου για τη «Συνοδικότητα και το Πρωτείο κατά το δεύτερο χιλιετηρίδα και σήμερα». Η πορεία αυτή συνέπεσε με σοβαρές αντιδράσεις στο εσωτερικό της Ορθοδοξίας: η χορήγηση αυτοκεφαλίας στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας (2018–2019) οδήγησε τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία σε ρήξη με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και σε αποχώρηση από τη συμμετοχή της στη Μικτή Επιτροπή. Ο διάλογος δεν διακόπηκε, αλλά η ενδοορθόδοξη κρίση σημάδεψε ανεξίτηλα το κλίμα των συνομιλιών. Η πανδημία COVID-19 προκάλεσε πρόσθετη διετή αναστολή (2020–2021).

3. Ρέθυμνο (Μάιος 2022): επιστροφή στο τραπέζι του διαλόγου

Από 16 έως 20 Μαΐου 2022, η Επιτροπή Συντονισμού, συμπροεδρευομένη από τον Καρδινάλιο Kurt Koch και τον (τότε Αρχιεπίσκοπο Τελμησσού, νυν Μητροπολίτη Πισιδίας) Ιώβ, συνήλθε στο Ρέθυμνο της Κρήτης και ολοκλήρωσε την αναθεώρηση του σχεδίου «Πρωτείο και Συνοδικότητα κατά το δεύτερο χιλιετηρίδα και σήμερα», προετοιμάζοντας την επόμενη Ολομέλεια. Οι εργασίες συνοδεύονταν από έντονη ανησυχία για τον πόλεμο στην Ουκρανία, με εκκλήσεις για ειρήνη.

4. Αλεξάνδρεια (Ιούνιος 2023): η 15η Ολομέλεια και το Έγγραφο της Αλεξάνδρειας

Σταθμός-ορόσημο υπήρξε η 15η Ολομέλεια, που πραγματοποιήθηκε από 1 έως 7 Ιουνίου 2023 στην Αλεξάνδρεια, υπό την προεδρία του Πάπα και Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεοδώρου Β. Συμμετείχαν δέκα Ορθόδοξες Εκκλησίες (μεταξύ αυτών η Εκκλησία της Ελλάδος, η Εκκλησία Κύπρου και το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων) και δεκαοκτώ Ρωμαιοκαθολικοί μέλη, και υιοθετήθηκε το έγγραφο «Συνοδικότητα και Πρωτείο κατά το δεύτερο χιλιετηρίδα και σήμερα».

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΤΟΥ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟΥ.

 

Ενημερώνουμε τους σναγνώστες του ιστολογίου ότι δημιουργήσαμε προς το παρόν τα παρακάτω τέσσερα  pdf αρχεία που περιέχουν όλα τα άρθρα που δημοσιεύσαμε στο ιστολόγιο -ΟΜΟΛΟΓΙΑ και ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ με τίτλο :" ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ, ΟΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΚΑΙ Η ΣΥΝΟΔΟΣ  ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ".

1.ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΩΝ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Η  ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (86 σελίδες). 2.ΟΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΚΑΙ Η ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (88 σελίδες) 3.ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΥΠΌΛΟΙΠΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΚΟΣΜΟ (101 σελίδες) 4.ΤΑ ΑΛΛΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ (Επίσημα κείμενα και θεολογικός σχολιασμός) (205 σελίδες)

 

Όσοι ενδιαφέρονται να αποκτήσουν τα ηλεκτρονικά αυτά αρχεία για περισσότερο  μελέτη (χωρίς καμία υποχρέωσή τους )  να μας στείλουν σχετικά στο e-mail. melitinisdometianos@gmail.com

Επίσης αν υπάρχει κάποιος αναγνώστης, που γνωρίζει να δημιουργεί  e-book τα παραπάνω κείμενα. να μας γράψει σχετικά στο παραπάνω e-mail.

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Τοις Βασιλεύσι ή τοις ευσεβέσι; Κατά βαρβάρων ή κατ’ εναντίων;

 

πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Απολυτίκιο.

Σῶσον, Κύριε, τὸν λαόν σου καὶ εὐλόγησον τὴν κληρονομίαν σου, νίκας τοῖς βασιλεῦσι κατὰ βαρβάρων δωρούμενος, καὶ τὸ σὸν φυλάττων διὰ τοῦ Σταυροῦ σου πολίτευμα

Κοντάκιο.

Ὁ ὑψωθεὶς ἐν τῷ Σταυρῷ ἑκουσίως, τῇ ἐπωνύμῳ σου καινῇ πολιτείᾳ, τοὺς οἰκτιρμούς σου δώρησαι, Χριστὲ ὁ Θεός. Εὔφρανον ἐν τῇ δυνάμει σου, τοὺς πιστοὺς βασιλεῖς ἡμῶν, νίκας χορηγῶν αὐτοῖς, κατὰ τῶν πολεμίων· τὴν συμμαχίαν ἔχοιεν τὴν σήν, ὅπλον εἰρήνης, ἀήττητον τρόπαιον.

Τα παραπάνω τροπάρια της Υψώσεως του Σταυρού (Απολυτίκιο και Κοντάκιο) είναι δημιουργήματα μιας άλλης εποχής. Τότε που ο πρώτος πολίτης του κράτους, ο άρχοντας,ο Κυβερνήτης, είχε τον τίτλο «βασιλεύς».Επίσης την ίδια εποχή, όπως μας λέει η ιστορία, ο χριστιανικός λαός του Βυζαντίου είχε να αντιπαλέψει με λαούς που επιβουλεύονταν την χριστιανική πίστη. Από την άποψη αυτή αν εξετάσουμε το θέμα, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι δικαιολογημένα χρησιμοποιούνται αυτοί οι όροι .

Όμως οι όροι «βάρβαροι» και «βασιλείς» σκανδαλίζουν πολλούς πιστούς, επειδή ο θεσμός της βασιλείας έχει εκλείψει σχεδόν στις σύγχρονες δημοκρατικές πολιτείες και βάρβαροι λαοί αντικειμενικά δεν υπάρχουν.

Έτσι έγινε προσπάθεια αντικατάστασης των λέξεων «τοις βασιλεύσι» και «κατά βαρβάρων» με τις αντίστοιχες «τοις ευσεβέσι» και «κατ΄εναντίων».

Όμως η αυθαίρετη αυτή αντικατάσταση δημιουργεί την ανάγκη να αντικατασταθούν και παρόμοιες λέξεις και σε άλλα τροπάρια της εκκλησιαστικής υμνογραφίας, όπως π.χ .στα πολυσυνηθισμένα κοντάκια της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού (…εύφρανον εν τη δυνάμει σου τους πιστούς βασιλείς ημών, νίκας χορηγών αυτοίς κατά των πολεμίων) και της Υπαπαντής( ..και κραταίωσον βασιλείς ους ηγάπησας) καθώς και από ευχές της Θείας Λειτουργίας.(… Έτι προσφέρομέν σοι την λογικήν ταύτην λατρείαν υπέρ της οικουμένης, υπέρ της αγίας σου Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας, υπέρ των εν αγνεία και σεμνή πολιτεία διαγόντων, υπέρ των πιστοτάτων και φιλοχρίστων ημών Βασιλέων, παντός του παλατίου και του στρατοπέδου αυτών. Δος αυτοίς, Κύριε, ειρηνικόν το Βασίλειον, ίνα και ημείς, εν τη γαλήνη αυτών, ήρεμον και ησύχιον βίον διάγωμεν, εν πάση ευσεβεία και σεμνότητι.»)

Αλλά «βασιλείς, με την ευρύτερη σημασία της λέξεως, είναι όλοι όσοι έχουν εξουσία στα χέρια τους και ασκούν διοίκηση και διακυβέρνηση μικρής ή μεγάλης ομάδας ανθρώπων. Βασιλέας ακόμη, μπορούμε να πούμε ότι είναι ο κάθε άνθρωπος, που έχει να αντιπαλέψει προς τις συνεχείς επιβουλές και επιθέσεις του διαβόλου, ο οποίος είναι ο κατεξοχήν αντίπαλος και ο ασίγαστος «πολεμήτωρ» του κάθε πιστού, ο πιο άγριος, αλλαζονικός και βάρβαρος εχθρός του. Τέλος σημειώνουμε ότι ο βασιλικός χαρακτήρας του ανθρώπου, ως κυρίαρχου στη φύση δημιουργήματος του Θεού, μαρτυρείται από την ίδια την Αγία Γραφή.

Στην Π.Δ .π.χ ο Θεός ευλογώντας τους πρωτοπλάστους λέγει χαρακτηριστικά.

«Αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και πληρώσατε την γην και κατακυριεύσατε αυτής και άρχετε των ιχθύων της θαλάσσης και των πετεινών του ουρανού και πάντων των κτηνών και πάσης της γης και πάντων των ερπετών των ερπόντων επί της γης « (Γεν.1,28).

Στην Καινή Διαθήκη εξάλλου ο Ευαγγελιστής Ιωάννης στην Αποκάλυψη γράφει τα εξής για την βασιλική ιδιότητα του ανθρώπου την οποία απέκτησε μετά την πτώση του με την «επιφάνεια της Χάριτος του Θεού»

«Και εποίησεν ημάς βασιλείαν …»(α,6) «και εποίησας αυτούς ….βασιλείς ….και βασιλεύσουσι επί της γής» (ε,10).

«Κύριος ο Θεός φωτιεί αυτούς και βασιλεύσουσιν εις τους αιώνας των αιώνων»(κβ,5).

Επίλογος

1. Βασιλεύς των Βασιλευόντων και Μέγας Αρχιερεύς είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός…….

2. Βάρβαρος είναι όποιος αντιπαλεύεται, ειρωνεύεται, πολεμάει, χλευάζει, καταπιέζει και εγκληματεί κατά του δικαιώματος κάθε ανθρώπου, να πιστεύει όπου θέλει. Στην προκειμένη περίπτωση πολλοί άνθρωποι από αρχαίους χρόνους έως τις μέρες μας, εγκληματούν εναντίον των χριστιανών…..

3. Αν μπαίναμε στον »κόπο» να παρατηρήσουμε την εικόνα της υψώσεως του Τιμίου Σταυρού ίσως καταλαβαίναμε σε ποιους βασιλείς και σε ποιες εποχές αναφέρεται.

Λείπει, εν πολλοίς, σήμερα, το αφυπνιστικό κήρυγμα, το κήρυγμα του ΣΤΑΥΡΟΥ τού ΧΡΙΣΤΟΥ.

 

Ο λογιωτατος Χαλκεντερος μητροπολιτης Αττικης και Μεγαριδος κ. ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ που καρατομηθηκε εν μια νυκτι πυξ λαξ απο το Αντιχρισστο Σεραφειμικο καθεστως με τη συμπραξι και συμμετοχη της παρεας του Μασωνου Παν. Χρηστου.

Andreas Galanos

ΧΛΙΑΡΑ ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ στους Ναούς, που ΚΟΙΜΙΖΟΥΝ τον λαό…

Λείπει, εν πολλοίς, σήμερα, το αφυπνιστικό κήρυγμα, το κήρυγμα του ΣΤΑΥΡΟΥ τού ΧΡΙΣΤΟΥ.

 

Ζούμε σε εποχές Αποκάλυψης, σε εποχές 3ου παγκοσμίου πολέμου (ο οποίος, σε κάποιους μήνες, θα αρχίσει να κορυφώνεται), ζούμε σε εποχές βαθιάς ηθικής, κοινωνικής, πνευματικής αλλά και εκκλησιαστικής παρακμής την οποία έχουν προφητεύσει ο Χριστός, ο Απόστολος Παύλος, οι άγιοι διδάσκαλοι και Πατέρες, οι μάρτυρες της Πίστεώς μας.

ΤΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΤΟ ΑΦΥΠΝΙΣΤΙΚΟ, ΣΕ ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΑ

ΑΓΑΠΟΥΛΙΣΤΙΚΑ ΚΗΡΥΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΚΟΙΜΙΖΟΥΝ ΤΟΝ ΛΑΟ.

Ζούμε σε εποχές κατά τις οποίες το κήρυγμα στους Ιερούς Ναούς θα έπρεπε να είναι θεολογικά και κοινωνικά σύγχρονο, κήρυγμα ζωντανό, πνευματικά εγερτικό και αφυπνιστικό, προφητικό, δυναμικό, κήρυγμα βαθιάς μετανοίας, κήρυγμα ορθής πίστης, πνευματικής αντίστασης και μάχης, κήρυγμα Σταυρού και θυσίας!

Κι όμως, το κήρυγμα που κυριαρχεί σήμερα στις εκκλησίες είναι κήρυγμα νανουριστικό, αγαπουλίστικο, κάμποσες φορές οικουμενιστικό δηλαδή αιρετικό, κάποιες φορές ακαταλαβίστικο στον πολύ κόσμο, κήρυγμα άχρωμο, άοσμο, άγευστο, άνευρο, χωρίς τα χαρακτηριστικά τού Σταυρού, κήρυγμα ψόφιο πνευματικά, που γίνεται ακόμη πιο ψόφιο από την εκφώνησή του ή από την ανάγνωσή του από ορισμένους Ιερείς και θεολόγους, αλλά όχι μόνο.

Αυτό λοιπόν το κήρυγμα είναι κήρυγμα που αποκοιμίζει, δεν είναι κήρυγμα που αφυπνίζει και συγκλονίζει, όπως έκανε ο Χριστός, οι Απόστολοί Του, οι άγιοί Του, οι Προφήτες του.

Ευτυχώς που υπάρχουν και κάποια αληθινά κηρύγματα που ξυπνούν. Βεβαίως, λίγοι είναι αυτοί οι κήρυκες που αφυπνίζουν τον λαό, λίγοι αλλά καλοί...

 

ΑΕΙΜΝΗΣΤΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΡΙΔΟΣ ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ:

ΚΑΠΟΙΟΙ ΙΕΡΩΜΕΝΟΙ ΚΟΙΜΙΖΟΥΝ ΤΟΝ ΛΑΟ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΩΝΟΥΝ ΤΗ ΓΝΩΣΤΗ ΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΡΞ.

Θυμάμαι τα λόγια τού αείμνηστου Μητροπολίτη Αττικής και Μεγαρίδος, ΝΙΚΟΔΗΜΟΥ, ο οποίος μάς έλεγε: «Μήπως με λάθος τρόπο ερμηνεύουμε τη φράση τού ΜΑΡΞ ότι ‘‘η θρησκεία είναι το όπιο των λαών;’’. Διότι σήμερα οι Επίσκοποι, οι κληρικοί, οι μοναχοί και οι θεολόγοι, σε μια μεγάλη τους πλειοψηφία, κοιμίζουν τον λαό τού Θεού για να τον έχουν υποταγμένο… κηρύσσουν, λοιπόν, μια τέτοιου είδους θρησκεία η οποία είναι όπιο, ναρκωτικό!

(ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΤΙΚΗ. Η Εκκλησία ΔΕΝ είναι θρησκεία σαν όλες τις άλλες, είναι Αποκάλυψη Θεού, είναι η Μία, Αγία, Καθολική [όχι βέβαια ρωμαιοκαθολική = παπική] και Αποστολική Εκκλησία).

Όλοι αυτοί (που κηρύσσουν μια τέτοιου είδους θρησκεία που κοιμίζει τον λαό) θέλουν να έχουν τον λαό τού Θεού όπως μια μητέρα που θέλει να κοιμίσει το μωρό της, που το κουνάει ελαφρά, το ζαλίζει, κι εκείνο αποκοιμιέται. Οπότε, υπ’ αυτή την έννοια, έχει δίκιο ο Μαρξ. Ωστόσο, ο λόγος τού Θεού είναι θεολογική δύναμη, είναι έγερση, είναι αφύπνιση, και μοιάζει με εκείνη τη μητέρα που ταρακουνάει το μωρό, το συγκλονίζει, το ξυπνά»! Αυτά έλεγε πριν κάποιες δεκαετίες ο αείμνηστος Μητροπολίτης Αττικής και Μεγαρίδος, ΝΙΚΟΔΗΜΟΣ.

Οι χαρακτηρισμοί και η θεολογία του Τιμίου Σταυρού στην υμνογραφία της 14ης Σεπτεμβρίου (Απόσπασμα)

 

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Τι γιορτάζουμε στις 14 Σεπτεμβρίου;

Την 14η Σεπτεμβρίου η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει την Παγκόσμια Ύψωση του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού.

Το Συναξάρι της ημέρας συνδέεται με τα εξής  κορυφαία ιστορικά γεγονότα:

1. Η ανεύρεση από την Αγία Ελένη (326 μ.Χ.): Όταν ο Μέγας Κωνσταντίνος επικράτησε στη Ρώμη, η μητέρα του, Αγία Ελένη, μετέβη στα Ιεροσόλυμα για να αναζητήσει τον Τίμιο Σταυρό. Στον Γολγοθά, οι ειδωλολάτρες είχαν χτίσει ναό της Αφροδίτης και είχαν σωρεύσει χώματα. Η Αγία Ελένη γκρέμισε το ναό και, έπειτα από έρευνες, βρήκε τρεις σταυρούς (του Χριστού και των δύο ληστών) καθώς και τους  Τίμιους  Ήλους (τα καρφιά). Για να διαπιστώσουν ποιος ήταν ο Σταυρός του Κυρίου, ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων Μακάριος ακούμπησε διαδοχικά τους σταυρούς πάνω σε μια νεκρή γυναίκα, η οποία αναστήθηκε μόλις την άγγιξε ο Σταυρός του Χριστού.
2. Η πρώτη Ύψωση (335 μ.Χ.): Στις 13 Σεπτεμβρίου έγινε τα εγκαίνια του μεγάλου ναού της Αναστάσεως (το λεγόμενο Μαρτύριο) που έχτισε ο Μέγας Κωνσταντίνος στα Ιεροσόλυμα. Την επομένη, 14 Σεπτεμβρίου, ο Πατριάρχης Μακάριος ύψωσε ψηλά τον Τίμιο Σταυρό για να τον προσκυνήσει το πλήθος των πιστών που είχε συρρεύσει.
3. Η επανίδρυση από τον Ηράκλειο (628 μ.Χ.): Το δεύτερο ιστορικό γεγονός που τιμάται συμπληρωματικά αφορά την αρπαγή του Σταυρού από τους Πέρσες το 614 μ.Χ. και την ανάκτησή του από τον αυτοκράτορα Ηράκλειο. Ο Ηράκλειος τον επανέφερε στα Ιεροσόλυμα στις 14 Σεπτεμβρίου του 628, όπου ο Πατριάρχης Ζαχαρίας τον ύψωσε εκ νέου στον Ναό της Αναστάσεως.

Η Εκκλησία, όμως, δεν αρκείται να «διηγηθεί» τα γεγονότα. Μέσα από τους ύμνους της ημέρας — τα στιχηρά του Μικρού και του Μεγάλου Εσπερινού, το κανόνα του αγίου Κοσμά του Μαΐστορος, το κοντάκιο, τα εξαποστειλάρια — μας μιλά για το τι είναι ο Σταυρός, ποιες δυνάμεις κρύβει και τι σημαίνει για τη ζωή μας. Ας δούμε, λοιπόν, με απλά λόγια, τους χαρακτηρισμούς και τη θεολογία του Σταυρού, όπως τους ψάλλει η Εκκλησία στις 14 Σεπτεμβρίου.

Οι χαρακτηρισμοί του Σταυρού στους ύμνους της εορτής και η θεολογία τους.

1. Τρόπαιο νίκης. Οι ύμνοι δεν βλέπουν ποτέ τον Σταυρό ως σύμβολο ήττας και ντροπής. Τον βλέπουν ως το μεγαλύτερο σημείο νίκης στην ιστορία. Τον ονομάζουν «αήττητον τρόπαιον», «ακαταμάχητον όπλον», «θυρεόν απροσμάχητον» και «σκήπτρον ένθεον». Το κοντάκιο της γιορτής τελειώνει με τα λόγια: «όπλον ειρήνης αήττητον τρόπαιον». Δηλαδή: ο Σταυρός είναι το αήττητο έπαθλο της νίκης και το όπλο που φέρνει την ειρήνη.

2. Σκέπη και προστασία. «Σύ μου σκέπη κραταιά υπάρχεις, ο τριμερής Σταυρός του Χριστού» ψάλλει η Εκκλησία. Ο Σταυρός αποκαλείται «απροσμάχητον τείχος», «φυλακτήριον» των πιστών, «περιτείχισμα της Εκκλησίας». Σε αυτόν στάθηκαν και οι αυτοκράτορες: τον αποκαλούν «βασιλέων κραταίωμα», γιατί με το σημείο του Σταυρού — όπως ο Κωνσταντίνος με το «Εν τούτω νίκα» — κέρδιζαν τις μάχες τους.

3. Ξύλο ζωής και πηγή θεραπείας. Ο Σταυρός είναι το «ζωηφόρον ξύλον», το ξύλο που δίνει ζωή, και «των ασθενούντων ιατρός», ο γιατρός των ασθενών. Η Παλαιά Διαθήκη μιλούσε για το ξύλο της ζωής στον παράδεισο· τώρα οι ύμνοι βλέπουν το ξύλο του Σταυρού ως το αληθινό Ξύλο της Ζωής, που γιατρεύει όχι μόνο το σώμα, αλλά κυρίως την ψυχή.

4. Φως που φωτίζει τον κόσμο. «Σταυρός ο φωσφόρος», «φωτολαμπής» — ο Σταυρός είναι φως. Ο Ανδρέας Ιεροσολυμίτης ψάλλει στη λιτή: «Σημειωθήτω εφ' ημάς το φως του προσώπου σου», και ο Ανατόλιος: «Φώτισον ημάς τη ελλάμψει σου, Σταυρέ ζωηφόρε». Στην εποχή μας, όπου τόσα σκοτάδια περιβάλλουν τον άνθρωπο, ο Σταυρός μένει το φως που δεν σβήνει.

5. Δρόμος προς τον ουρανό. Ο Σταυρός είναι «θεία κλίμαξ», ουράνια σκάλα: «δι' ης ανατρέχομεν εις ουρανούς». Είναι η «θύρα του Παραδείσου», που είχε κλείσει με την πτώση του Αδάμ και τώρα ξανανοίγει. Όσο κι αν φαίνεται περίεργο, το «ύψωμα» του Σταυρού είναι το ανέβασμα όλης της ανθρωπότητας: «υψώθημεν από γης προς ουράνια».

6. Η ελπίδα και η ομορφιά της Εκκλησίας. Ίσως ο πιο συγκινητικός χαρακτηρισμός είναι το ιδιόμελο του Όρθρου: «Σταυρέ του Χριστού, χριστιανών η ελπίς, πεπλανημένων οδηγέ, χειμαζομένων λιμήν, εν πολέμοις νίκος, οικουμένης ασφάλεια, ασθενούντων ιατρέ, νεκρών η ανάστασις, ελέησον ημάς». Και το εξαποστειλάριο τα συμπυκνώνει όλα: «Σταυρός, ο φύλαξ πάσης της οικουμένης· Σταυρός, η ωραιότης της Εκκλησίας· Σταυρός, βασιλέων το κραταίωμα· Σταυρός, πιστών το στήριγμα· Σταυρός, αγγέλων η δόξα, και των δαιμόνων το τραύμα». Προσέξτε: ο Σταυρός είναι «ωραιότης» της Εκκλησίας — όχι ντροπή, αλλά καύχημα, όπως έλεγε και ο απόστολος Παύλος.

Η ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟΝ ΠΑΠΙΣΜΟ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ

 

(Σύντομο κατηχητικό σημείωμα)

Ο Σταυρός είναι το κέντρο της Χριστιανικής πίστης. Για κάθε Χριστιανό, ο σταυρός δεν είναι απλώς ένα σύμβολο· είναι το σημείο όπου η αγάπη του Θεού συνάντησε την αμαρτία του ανθρώπου. Όμως, όπως συμβαίνει με πολλά θέματα της πίστης, η Ανατολική Ορθόδοξη Εκκλησία και ο Ρωμαιοκαθολικισμός (που συχνά ονομάζεται «παπισμός» στα θεολογικά κείμενα) κατανοούν τον Σταυρό με διαφορετικό τρόπο. Σε αυτό το άρθρο θα δούμε, με απλά λόγια, ποια είναι η θεολογία του Σταυρού στον παπισμό και πού εντοπίζονται οι βασικές διαφορές από την Ορθόδοξη παράδοση.

Τι είναι ο Σταυρός για τον Ρωμαιοκαθολικισμό;

Για την Καθολική Εκκλησία, ο Σταυρός είναι πρώτα απ' όλα η θυσία του Χριστού για τη σωτηρία του κόσμου. Ο Χριστός πέθανε στον σταυρό για να λυτρώσει τον άνθρωπο από την αμαρτία. Αυτή η βασική αλήθεια είναι κοινή σε όλες τις Χριστιανικές Εκκλησίες. Η διαφορά βρίσκεται στο πώς εξηγείται αυτή η θυσία.

Η θεωρία της «ικανοποίησης»

Η σημαντικότερη κατανόηση του Σταυρού στον παπισμό οφείλεται στον  Ανσέλμο Καντερβούρης (11ος αιώνας). Σύμφωνα με τη διδασκαλία του, ο άνθρωπος αμάρτησε και όφειλε στον Θεό μια «οφειλή» — μια χρεωστική υποχρέωση που δεν μπορούσε να πληρώσει. Ο Θεός, ως δίκαιος, δεν μπορούσε να αγνοήσει την αμαρτία. Έτσι, ο Χριστός ήρθε και πλήρωσε τη χρέη αντί για μας, προσφέροντας τον εαυτό Του ως θυσία.

Η θεολογική σύλληψη του Ανσέλμου Καντερβούρη (11ος αιώνας), η οποία διατυπώθηκε κυρίως στο έργο του Cur Deus Homo (Γιατί ο Θεός έγινε άνθρωπος), αποτελεί τη θεμελιώδη βάση της δυτικής σωτηριολογίας γύρω από το νόημα του Σταυρού. Ο Ανσέλμος επηρεάστηκε βαθύτατα από το φεουδαρχικό σύστημα της εποχής του, θεωρώντας ότι η αμαρτία του ανθρώπου δεν είναι μια απλή ηθική παράβαση, αλλά μια άπειρη προσβολή προς την υπέρτατη θεία Μαεστρία. Επειδή ο άνθρωπος είναι πεπερασμένος, αδυνατεί να προσφέρει κάτι επαρκές για να εξιλεώσει αυτή την προσβολή, με αποτέλεσμα να χρωστά στον Θεό μια «οφειλή»  που παραμένει διαρκώς απλήρωτη, καθώς η θεία δικαιοσύνη απαιτεί απόλυτη τάξη. Επειδή ο άνθρωπος αδυνατούσε να πληρώσει, αλλά ο Θεός επιθυμούσε να τον σώσει, απαιτήθηκε η παρέμβαση του Ιησού Χριστού, ο οποίος ως αληθινός Θεός και αληθινός άνθρωπος διέθετε ταυτόχρονα την απαιτούμενη ιδιότητα και αξία. Ο θάνατός Του πάνω στον Σταυρό λειτούργησε ως μια εκούσια προσφορά υπέρμετρης τιμής προς τον Πατέρα, εξισορροπώντας το βάρος της ανθρώπινης αμαρτίας και ικανοποιώντας πλήρως τη θεία δικαιοσύνη αντί για εμάς. Αυτή η προσέγγιση προσέδωσε στη λύτρωση έναν έντονα νομικό, λογιστικό και συναλλακτικό χαρακτήρα, εστιάζοντας κυρίως στο πώς ο Θεός ικανοποιεί τη δικαιοσύνη Του, σε αντίθεση με την ανατολική παράδοση που ερμηνεύει τον Σταυρό πρωτίστως ως νίκη κατά του θανάτου και έκφραση της άπειρης αγάπης.

Σε απλά λόγια: ο Θεός ήταν «θυμωμένος» με τον άνθρωπο λόγω της αμαρτίας, και ο Χριστός «ικανοποίησε» αυτή την απαίτηση της δικαιοσύνης με το θάνατό Του. Αυτή η προσέγγιση τονίζει τη δικαιοσύνη του Θεού και παρουσιάζει τον Σταυρό ως μια οικονομική ή νομική συναλλαγή.

Η τιμωρία και η δικαιοσύνη

Μια παραλλαγή αυτής της θεωρίας, που έγινε ιδιαίτερα γνωστή από τον μεταρρυθμιστή Λούθηρο και επηρέασε πολύ τη Δύση, είναι η ιδέα της «υποκατάστασης», σύμφωνα με την οποία ο Χριστός τιμωρήθηκε στη θέση μας, καθώς ο Θεός «μετέθεσε» τις αμαρτίες μας πάνω στον Χριστό κι Εκείνος υπέστη την τιμωρία που εμείς αξίζαμε. Στον Ρωμαιοκαθολικισμό σήμερα αυτή η εικόνα έχει μαλακώσει, αλλά παραμένει η ιδέα ότι ο θάνατος του Χριστού ήταν μια «τιμωρία» που χρειαζόταν να εξαγοραστεί για λογαριασμό μας.. Αυτή η αντίληψη, γνωστή στη θεολογία ως ποινική υποκατάσταση, αποτέλεσε έναν από τους βασικότερους τρόπους με τους οποίους η Δυτική Χριστιανοσύνη ερμήνευσε το νόημα του Σταυρού και της Σωτηρίας, βασιζόμενη στη θεία δικαιοσύνη, όπου ο Θεός ως υπέρτατος Κριτής απαιτεί την τιμωρία κάθε παράβασης.

Οι βασικοί πυρήνες της θεωρίας αυτής περιλαμβάνουν τη μεταφορά της ενοχής, όπου οι αμαρτίες όλης της ανθρωπότητας λογαριάστηκαν στον Ιησού Χριστό, και την εκτέλεση μιας θανατικής ποινής, κατά την οποία ο Χριστός υπέφερε την οργή του Θεού και αποπλήρωσε πλήρως το χρέος της αμαρτίας. Η προσέγγιση αυτή διαφοροποιείται αισθητά από την παράδοση της Ορθόδοξης Ανατολικής Εκκλησίας, η οποία ερμηνεύει τον σταυρικό θάνατο με όρους λύτρωσης, νίκης κατά του θανάτου και θεραπείας της ανθρώπινης φύσης, ενώ η Δύση είδε τη σχέση Θεού και ανθρώπου μέσα από το πρίσμα του ρωμαϊκού νομικού συστήματος και του δικαίου.

Η εξέλιξη της ιδέας διακρίνεται στον Προτεσταντισμό, ιδιαίτερα στον Καλβινισμό και τον Λουθηρανισμό, όπου η ποινική υποκατάσταση έγινε το κέντρο της σωτηριολογίας και ο άνθρωπος δικαιώνεται δια πίστεως αποδεχόμενος αυτή την αντικατάσταση. Αντίθετα, στην Καθολική Εκκλησία, αν και διατηρήθηκε η ιδέα της ικανοποίησης της θείας δικαιοσύνης, οι σύγχρονοι θεολόγοι αποφεύγουν τις ακραίες δικανικές ερμηνείες, τονίζοντας τον θάνατο του Χριστού ως την υπέρτατη πράξη υπακοής και αγάπης μέχρι θανάτου που εξιλεώνει την ανθρωπότητα.