Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου
1. Η Εορτή των Εισοδίων ως Προοίμιο της
Θείας Οικονομίας
Η υμνογραφία της εορτής της Εισόδου της Υπεραγίας
Θεοτόκου στο Ναό, όπως αποτυπώνεται στη λειτουργική πράξη της 21ης Νοεμβρίου,
δεν αποτελεί απλή ιστορική αναπαράσταση ενός γεγονότος της παιδικής ηλικίας της
Παρθένου Μαρίας, αλλά βαθύτατη δογματική και σωτηριολογική διακήρυξη. Η
εκκλησιαστική συνείδηση βλέπει στην είσοδο της τριετιζούσης Θεοτόκου στα Άγια
των Αγίων την απαρχή της ενανθρωπήσεως του Θεού Λόγου και την προαναγγελία της
λυτρώσεως του ανθρώπινου γένους.
Ο κεντρικός αυτός σωτηριολογικός άξονας
συμπυκνώνεται με απαράμιλλη θεολογική πυκνότητα στο Απολυτίκιο της εορτής, το
οποίο ψάλλεται σε ήχο τέταρτο και ορίζει το νοηματικό πλαίσιο ολόκληρης της
ακολουθίας:
|
«Σήμερον τῆς εὐδοκίας
Θεοῦ τὸ προοίμιον, καὶ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας ἡ προκήρυξις. Ἐν Ναῷ τοῦ Θεοῦ
τρανῶς ἡ Παρθένος δείκνυται, καὶ τὸν Χριστὸν τοῖς πᾶσι προκαταγγέλλεται. Αὐτῇ
καὶ ἡμεῖς μεγαλοφώνως βοήσωμεν· Χαῖρε τῆς οἰκονομίας τοῦ Κτίστου ἡ ἐκπλήρωσις.» |
Όπως διακηρύσσει το Απολυτίκιο, η φανέρωση της
Θεοτόκου εντός του Ναού συνιστά το «προοίμιον» της θείας ευδοκίας, δηλαδή της
αγαθής βουλής του Θεού για τη σωτηρία του κόσμου. Η Παρθένος δεν εισέρχεται
απλώς ως ένα αφιερωμένο παιδί, αλλά «δείκνυται» τρανώς ως ο έμψυχος ναός,
προκαταγγέλλοντας την έλευση του Χριστού. Η ολοκλήρωση της παλαιάς οικονομίας
του Νόμου και η ανατολή της Καινής Διαθήκης συμπίπτουν με τη δική της αφιέρωση.
Στα Στιχηρά Προσόμοια του Εσπερινού, η υμνολογία
εξαίρει τη μετάβαση από τη σκιά του Νόμου στην αλήθεια της Χάριτος. Η Θεοτόκος
χαρακτηρίζεται «έμψυχος κιβωτός» και «ναός ο έμψυχος της αγίας δόξης Χριστού
του Θεού ημών». Η είσοδός της στα Άγια των Αγίων σηματοδοτεί την κατάργηση της
νομικής λατρείας, καθώς ο νομικός ναός υποδέχεται Εκείνην που θα χωρέσει στην
αχώρητη γαστέρα της τον Κτίστη των απάντων.
2.
Η Τριετίζουσα Δάμαλις και η Αφιέρωση στον Ναό: Ιστορικός Τύπος και Πνευματική
Πραγματικότητα
Η υμνογραφία της εορτής υπογραμμίζει με ιδιαίτερη
έμφαση τον τρόπο με τον οποίο εκπληρώθηκε η υπόσχεση των δικαίων γονέων,
Ιωακείμ και Άννης. Η Άννα, η οποία τελούσε υπό το όνειδος της στειρώσεως, έλαβε
ως καρπό προσευχής τη Θεοτόκο και, τηρώντας την ιερά επαγγελία της, προσέφερε
το νήπιο στον Θεό.
Στο Δοξαστικό της Λιτής, ποίημα Λέοντος Μαΐστορος σε
ήχο πλάγιο του πρώτου, η ατμόσφαιρα της προσφοράς περιγράφεται με ζωντάνια και
λαμπρότητα:
|
«Ἐπέλαμψεν ἡμέρα
χαρμόσυνος, καὶ ἑορτὴ πανσεβάσμιος. Σήμερον γὰρ ἡ πρὸ τόκου Παρθένος, καὶ μετὰ
τόκον Παρθένος μείνασα, ἐν τῷ Ναῷ προσάγεται, καὶ χαίρει Ζαχαρίας ὁ πρέσβυς, ὁ
γενέτης τοῦ Προδρόμου, καὶ βοᾷ γηθοσύνως. Ἤγγικεν ἡ προσδοκία τῶν θλιβομένων,
ἐν Ναῷ ἁγίῳ ὡς ἁγία, ἀφιερωθῆναι εἰς κατοίκησιν τοῦ Παντάνακτος. Εὐφραινέσθω Ἰωακεὶμ
ὁ προπάτωρ, καὶ ἡ Ἄννα ἀγαλλιάσθω, ὅτι προσήνεγκαν Θεῷ, ὡς τριετίζουσαν δάμαλιν,
τὴν ἀμώμητον Δέσποιναν.» |
Η υμνογραφική εικόνα της Θεοτόκου ως «τριετιζούσης
δαμάλεως» συνδέει την αφιέρωσή της με τις ιερατικές προσφορές της Παλαιάς
Διαθήκης, καθιστώντας σαφές ότι πρόκειται για την καθαρωτάτη και τελειοτάτη
θυσία που προσφέρθηκε ποτέ στον Θεό. Ο δίκαιος Ζαχαρίας, πατέρας του Προδρόμου
και Αρχιερέας, υποδέχεται την Παρθένο με πνευματική αγαλλίαση, αναγνωρίζοντας
ότι στο πρόσωπό της «ήγγικεν η προσδοκία των θλιβομένων».
Η πομπή της αφιερώσεως περιγράφεται με λαμπρές
εικόνες στα υμνογραφήματα του Εσπερινού και του Όρθρου. Οι νεάνιδες παρθένες
προπορεύονται κρατώντας αναμμένες λαμπάδες, συμβολίζοντας το νοητό φως που
μέλλει να ανατείλει από την Αειπάρθενο. Προδηλώνουν την άρρητη αίγλη της
Θεοτόκου, η οποία θα φωτίσει τους καθημένους εν σκότει αγνωσίας. Επίσης η
συνοδεία των γονέων και των παρθένων εκφράζει τη χαρά της Εκκλησίας, καθώς η
Θεοτόκος οδηγείται στα ενδότερα του Σκηνώματος για να ετοιμαστεί ως
κατοικητήριο του Βασιλέως Χριστού.
Όπως σημειώνεται στα Στιχηρά του Στίχου στον Μικρό
Εσπερινό, ο Ζαχαρίας καλείται να ανοίξει τις πύλες του Ιερού για να εισαγάγει
την «αμόλυντον σκηνήν του Θεού του Παντοκράτορος». Η Παρθένος προσφέρεται ως
«θεόδεκτον θύμα» και «σκεύος ιερώτατον», προετοιμαζόμενη δια των αρετών για τη
μεγάλη αποστολή της Ενανθρωπήσεως.
3. Η Τυπολογική Πρόσληψη της Παλαιάς
Διαθήκης στην Υμνογραφία
Η εορτή των Εισοδίων αποτελεί πεδίο εντυπωσιακής
εφαρμογής της χριστολογικής και θεοτοκολογικής τυπολογίας της Παλαιάς Διαθήκης.
Οι υμνογράφοι της Εκκλησίας αξιοποιούν τα παλαιοδιαθηκικά αναγνώσματα της
εορτής (Έξοδος, Βασιλειών Γ', Ιεζεκιήλ) και υφαίνουν ένα πυκνό πλέγμα συμβόλων,
αποδεικνύοντας ότι όλες οι προτυπώσεις του Νόμου έβλεπαν προς το πρόσωπο της
Θεοτόκου.
Στο Εξαποστειλάριο της εορτής, η συνθετική αυτή
θεώρηση εκφράζεται με απόλυτη σαφήνεια:
|
«Ἣν πάλαι
προκατήγγειλε, τῶν Προφητῶν ὁ σύλλογος, στάμνον καὶ ῥάβδον καὶ πλάκα, καὶ ἀλατόμητον
ὄρος, Μαρίαν τὴν Θεόπαιδα, πιστῶς ἀνευφημήσωμεν· σήμερον γὰρ εἰσάγεται, εἰς τὰ
Ἅγια τῶν Ἁγίων, ἀνατραφῆναι Κυρίῳ.» |
Η υμνολογία αναγνωρίζει στη Θεοτόκο την εκπλήρωση
των ακολούθων παλαιοδιαθηκικών τύπων:
- Η
Σκηνή του Μαρτυρίου και η Κιβωτός της Διαθήκης:
Όπως η Σκηνή που κατασκεύασε ο Μωυσής στην Έξοδο πληρώθηκε από τη δόξα του
Κυρίου και η Κιβωτός τοποθετήθηκε από τον Σολομώντα στο Δαβίρ του Οίκου
(στα Άγια των Αγίων) υπό τις πτέρυγες των Χερουβίμ, έτσι και η Θεοτόκος
είναι η έμψυχος Κιβωτός που εισέρχεται στα Άγια των Αγίων, περιέχουσα όχι
τις λίθινες πλάκες αλλά τον ίδιο τον Νομοθέτη.
- Η
Χρυσή Στάμνος και η Ράβδος Ααρών: Η Παναγία είναι
η στάμνος που φέρει το ουράνιο Μάννα (τον Χριστό) και η ράβδος Ααρών που
βλάστησε ασπόρως, προτυπώνοντας τον θεϊκό και άσπορο τοκετό.
- Η
Κεκλεισμένη Πύλη του Ιεζεκιήλ: Στην προφητεία
του Ιεζεκιήλ, ο προφήτης βλέπει την ανατολική πύλη του Ναού κεκλεισμένη,
δι' ης διέρχεται μόνο ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ. Η υμνογραφία εφαρμόζει
τον τύπο αυτό στην Αειπαρθενία της Θεοτόκου, η οποία παρέμεινε αδιάφθορος
προ τόκου, εν τόκω και μετά τόκον.
- Το
Αλατόμητον Όρος και ο Θρόνος του Βασιλέως:
Ο Προφήτης Αββακούμ προεώρακε το «όρος το κατάσκιον», ενώ ο Δαυίδ στους
Ψαλμούς προαναφωνεί για τη «θυγατέρα του Βασιλέως» που παρίσταται
πεποικιλμένη και οδηγείται στον Βασιλέα.
Η υμνολογία συνδέει οργανικά τις προφητικές αυτές
εικόνες με την ιστορική πραγμάτωσή τους. Ο Δαυίδ καλείται να σκιρτήσει και να
προεξάρξει της χορείας, καθώς η θυγάτηρ του εισέρχεται στον θεῖο οίκο, ενώ ο Σολομών βλέπει τη
ζώσα πηγή την εσφραγισμένη να ανοίγεται ως πύλη του Παμβασιλέως.
4. Η Μυστική Ανατροφή στα Άγια των Αγίων
και η Αγγελική Τροφοδοσία
Ένα από τα πλέον παράδοξα και κεντρικά θέματα της υμνολογίας των Εισοδίων είναι η παραμονή της Θεοτόκου στα Άγια των Αγίων και η μυστική ανατροφή της από τον Αρχάγγελο Γαβριήλ. Ο χώρος των Αγίων των Αγίων, στον οποίο εισερχόταν μόνο ο Αρχιερέας μία φορά το χρόνο με αίμα θυσιών, καθίσταται ο τόπος διαμονής και πνευματικής προετοιμασίας της τριετούς Παρθένου.



