Ενημέρωση για τους αναγνώστες του ιστολογίου-ΟΜΟΛΟΓΙΑ

 

Με σειρά άρθρων  για το κείμενο  ««Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον», ολοκληρώσαμε  την δημοσίευση του μεγαλύτερου μέρους της τρίτης ενότητας της εργασίας μας με θεολογικό σχολιασμό των κειμένων της Συνόδου της Κρήτης. 

Δεν δημοσιεύσαμε στο παρόν ιστολόγιο τον θεολογικό σχολιασμό των κειμένων με τίτλο «ΤΟ ΑΥΤΟΝΟΜΟΝ ΚΑΙ Ο ΤΡΟΠΟΣ ΑΝΑΚΗΡΥΞΕΩΣ ΑΥΤΟΥ» και  «Η ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΔΙΑΣΠΟΡΑ» επειδή πρόκειται για πολύ ειδικά εκκλησιαστικά και εκκλησιολογικά θέματα, που πιθανόν να κουράσουν το αναγνωστικό κοινό.. Όσοι ενδιαφέρονται για τον θεολογικό σχολιασμό  των παραπάνω  μπορούν  να τις διαβάσουν στα παρακάτω link του ιστολογίου ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ  ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ  

1. Το Αυτόνομον και ο τρόπος ανακηρύξεως αυτού»

 https://fdathanasiou-parakatathiki.blogspot.com/2026/09/blog-post_06.html

2. «Η Ορθόδοξος Διασπορά» https://fdathanasiou-parakatathiki.blogspot.com/2026/09/2016_01628983196.html

Δοξολογικές ευχαριστίες οφείλουμε στον εν Τριάδι Άγιο  Θεό, που μας αξίωσε, δια των πρεσβειών του Οσίου Ιουστίνου Πόποβιτς, αυτής της διαδικτυακής και δημόσιας ομολογίας πίστης.

Μέχρι τώρα με τις δημοσιεύσεις μας ξετυλίξαμε το νήμα της μεγάλης συνωμοσίας πίσω από τις κλειστές πόρτες και τα παρασκηνιακά κέντρα αποφάσεων του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών, παρακολουθώντας τους αδιάκοπους θεολογικούς συμβιβασμούς, μέχρις ότου φτάσαμε στην πνευματική καθίζηση και στη συνοδική θεσμική εκτροπή του 2016. Αυτή η πληγή στο σώμα της Εκκλησίας δεν αποτελεί απλώς ένα ιστορικό γεγονός, αλλά μια διαρκής πρόκληση που απαιτεί από όλους μας απόλυτη εγρήγορση.Οι βιβλιογραφικές πηγές που χρησιμοποιήσαμε ήταν πάρα πολλές και ήταν  άρθρα και σχετικά βιβλία που  ασχολήθηκαν με την Σύνοδο της Κρήτης καθώς και σχετικές πανεπιστημιακές εργασίες (διδακτορικές διατριβές και μεταπτυχιακές εργασίες).Αναλυτικά υπάρχουν στην εργασία μας.

Ευχαριστούμε θερμά τους αναγνώστες του ιστολογίου που περπάτησαν  μαζί μας αυτόν τον δρόμο της αλήθειας, μέσα από τις δημοσιεύσεις  του ιστολογίου . 

Επίσης προτείνουμε στους αναγνώστες να διαβάσουν και τα εξής:

1.Αποτίμηση της Συνόδου της Κρήτης από την Εκκλησία της Ελλάδος (Φθινόπωρο 2016): https://fdathanasiou-parakatathiki.blogspot.com/2026/09/2016_0831877962.html

2. Εκκλησιολογική Αξιολόγηση της Συνόδου της Κρήτης (2016): Θεολογική Ανασκόπηση και Κανονικές Προεκτάσεις

https://fdathanasiou-parakatathiki.blogspot.com/2026/09/2016_0818929364.html

Τώρα, όμως, αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί η ευθύνη περνάει και στα δικά σας χέρια.

• Ξαναδιαβάστε με προσοχή τα άρθρα μας (και ο,τι άλλο έχει δημοσιευθεί ή θα δημοσιευτεί) όχι ως απλοί αναγνώστες, αλλά ως φύλακες της Ιερής Παράδοσης.
• Ξυπνήστε τη δογματική σας συνείδηση πριν η αδιαφορία αλλοιώσει την ομολογία της πίστης μας.
• Μιμηθείτε τους Ομολογητές Πατέρες και Αγίους, οι οποίοι δεν δίστασαν να σταθούν μόνοι απέναντι σε ολόκληρα κατεστημένα, όταν κινδύνευε η ακεραιότητα του Ευαγγελίου.

Η Ορθοδοξία δεν κληρονομήθηκε για να προσαρμόζεται στους συρμούς της εποχής, αλλά για να μαρτυρείται. Σας καλούμε να γίνετε κι εσείς οι σύγχρονοι φρουροί της πίστεως των Πατέρων μας.

Δεν ξεχνάμε ούτε εκείνους που έσπευσαν να μας λοιδορήσουν, βαφτίζοντάς μας «ομολογητές του πληκτρολογίου», από τον ασφαλή καναπέ τους, χωρίς ποτέ να κοιτάξουν κατάματα την αγωνία μας για την αλήθεια, τους αγώνες μας και τους διωγμούς μας. Αυτά τα γνωρίζει ΜΟΝΟ Ο ΚΑΡΔΙΟΓΝΩΣΤΗΣ ΘΕΟΣ και δεν θελήσαμε ποτέ να τα μετατρέψουμε σε αναγνώσματα του διαδικτύου.Τους ευχαριστούμε, γιατί κάθε τους ειρωνεία και κάθε τους φθηνός χαρακτηρισμός έγινε αθέλητα το καύσιμο για να ριζώσει βαθύτερα η πεποίθησή μας πως ο δρόμος του ποιμαντικού  χρέους δεν μετριέται με τα κριτήρια του κόσμου τούτου, ούτε με τα λάβαρα της διαδικτυακής ευμένειας.

• Τους ευχαριστούμε διότι με τις επικρίσεις τους μας θύμισαν ότι η γνησιότητα της ομολογίας ποτέ δεν πέρασε απαρατήρητη από την εμπάθεια και τον σκεπτικισμό των καιρών.
• Τους απαντούμε όχι με θυμό, αλλά με τη σιωπηλή σταθερότητα όσων μας γνωρίζουν ότι η συνείδηση δεν φιμώνεται ούτε από ταμπέλες ούτε από απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς.

Αν το να υπερασπίζεσαι τους Ιερούς Κανόνες και την πατροπαράδοτη πίστη σημαίνει για κάποιους ότι περιορίζεσαι σε μια οθόνη, ας αναλογιστούν εκείνοι πού βρίσκονται όταν η Ιστορία καλεί τους πιστούς να πνίξουν τη βολική τους σιωπή. Εμείς συνεχίζουμε, με καθαρή καρδιά και ανοιχτό μέτωπο, πέρα από τους ψιθύρους της κριτικής.

Δόξα τῷ Θεῷ πάντων ένεκεν.

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.

(Γ)Οι ενστάσεις των Σέρβων Αρχιερέων στο κείμενο "Σχέσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο"

 0

ΜΕΡΟΣ-Γ

Επιμέλεια έρευνας: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Οι θεολογικές και διαδικαστικές ενστάσεις των 17 Σέρβων αρχιερέων

Οι αντιδράσεις των 17 Σέρβων αρχιερέων που αρνήθηκαν να υπογράψουν το κείμενο «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης (2016) ήταν βαθύτατα θεολογικές και διαδικαστικές.

Με κύριους εκφραστές τον Επίσκοπο Μπάτσκας Ειρηναίο (Μπούλοβιτς) και τον Μητροπολίτη Μαυροβουνίου και Παραθαλασσίας Αμφιλόχιο (Ράντοβιτς), οι ενστάσεις και οι αντιδράσεις τους κινήθηκαν γύρω από τέσσερις κεντρικούς άξονες:

1. Κατάλυση του Συνοδικού Πολιτεύματος και «Συλλογικός Πάπας»

Ο Επίσκοπος Μπάτσκας Ειρηναίος διατύπωσε μια πολύ ισχυρή εκκλησιολογική ένσταση σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της Συνόδου. Κατήγγειλε ότι οι επίσκοποι-μέλη στερήθηκαν το δικαίωμα της προσωπικής ψήφου. Με την εφαρμογή του συστήματος «Μία Εκκλησία, Μία Ψήφος», η ψήφος ανήκε αποκλειστικά στον εκάστοτε Προκαθήμενο. Ο Επίσκοπος Ειρηναίος ανέφερε χαρακτηριστικά ότι με αυτή τη διαδικασία η Σύνοδος μετατράπηκε σε μια «Σύναξη Προκαθημένων» η οποία «ενεργεί εμπράκτως ως συλλογικός τις πάπας», εισάγοντας μια πυραμιδωτή δομή που υπονομεύει την ισοτιμία των επισκόπων και είναι ξένη προς την Ορθόδοξη Παράδοση.

2. Ανεπαρκής Προετοιμασία και «Διπλωματικός Συμβιβασμός»

Ο Μητροπολίτης Μαυροβουνίου Αμφιλόχιος υποστήριξε ότι το κείμενο των «Σχέσεων» ήταν εξαιρετικά πρόχειρο, βιαστικό και ανεπαρκώς προετοιμασμένο. Επεσήμανε ότι η σερβική αντιπροσωπεία είχε καταθέσει συγκεκριμένες θεολογικές διορθώσεις ήδη από τις προσυνοδικές συναντήσεις, οι οποίες όμως αγνοήθηκαν πλήρως. Ως εκ τούτου, το τελικό κείμενο κρίθηκε ότι δεν αποτελούσε μια καθαρή δογματική ομολογία, αλλά προϊόν «διπλωματικού συμβιβασμού» γεμάτο σκόπιμες θεολογικές ασάφειες.

3. Έλλειψη Πανορθόδοξης Συναίνεσης

Η Σερβική Εκκλησία είχε ζητήσει επίσημα την αναβολή της Συνόδου πριν από την έναρξή της, προκειμένου να επιλυθούν οι διαφωνίες και να διασφαλιστεί η παρουσία όλων. Οι διαφωνούντες αρχιερείς τόνισαν ότι η Σύνοδος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί «Πανορθόδοξη» ή «Μεγάλη» από τη στιγμή που απουσίαζαν τέσσερις Αυτοκέφαλες Εκκλησίες (Ρωσίας, Αντιοχείας, Βουλγαρίας και Γεωργίας). Η επιμονή στη σύγκληση της Συνόδου παρά τις απουσίες θεωρήθηκε ότι βάθαινε το χάσμα και υπονόμευε την παγκόσμια ορθόδοξη ενότητα.

4. Δογματική Συνέπεια (Η κληρονομιά του Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς)

Όντας πνευματικά αναστήματα του μεγάλου Σέρβου δογματολόγου Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς, οι 17 αρχιερείς ακολούθησαν μια αυστηρή αντιοικουμενιστική γραμμή:

• Υποστήριξαν ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η Μία και μόνη Εκκλησία και ότι ο όρος «Εκκλησία» δεν μπορεί να αποδοθεί θεολογικά σε καμία ετερόδοξη κοινότητα (τις οποίες αναγνώριζαν αποκλειστικά ως αιρέσεις και σχίσματα).
• Απέρριψαν τη λεγόμενη «Θεωρία των Κλάδων».
• Διαφώνησαν ριζικά με τη συμμετοχή στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Π.Σ.Ε.) υπό όρους που υπονοούν οποιαδήποτε μορφή δογματικής ισοτιμίας.

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΡΒΩΝ ΑΡΧΙΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ.

Η σύγκριση ανάμεσα στη στάση των 17 Σέρβων αρχιερέων και του Έλληνα Μητροπολίτη Ναυπάκτου Ιεροθέου αποκαλύπτει ότι, αν και προέρχονταν από διαφορετικές τοπικές Εκκλησίες, μοιράζονταν κοινές θεολογικές ανησυχίες, παρουσιάζοντας ωστόσο ενδιαφέρουσες διαφοροποιήσεις στα σημεία εστίασης και στη στρατηγική τους προσέγγιση.

---

Σημεία Σύγκλισης (Πού συμφώνησαν)

1. Η Εκκλησιολογική Ασάφεια και ο «Διπλωματικός» Χαρακτήρας του Κειμένου:
• Μητροπολίτης Ιερόθεος: Υποστήριξε ότι το κείμενο των «Σχέσεων» προέκυψε από τη βιαστική συνένωση δύο διαφορετικών κειμένων, διορθωνόταν μέχρι την τελευταία στιγμή (ακόμα και στις μεταφράσεις του) και στερούνταν αυστηρής εκκλησιολογικής βάσης. Το χαρακτήρισε ως περισσότερο «διπλωματικό», επιτρέποντας στον καθένα να το ερμηνεύει κατά τις προτιμήσεις του.
• Σέρβοι Αρχιερείς: Με κύριο εκφραστή τον Μητροπολίτη Μαυροβουνίου Αμφιλόχιο, χαρακτήρισαν το κείμενο εξαιρετικά πρόχειρο, ανεπαρκώς προετοιμασμένο και προϊόν «διπλωματικού συμβιβασμού» που κατέφευγε σε σκόπιμες θεολογικές ασάφειες αντί για μια καθαρή δογματική ομολογία.
2. Η Άρνηση της Χρήσης του Όρου «Εκκλησία» για τους Ετεροδόξους:
• Μητροπολίτης Ιερόθεος: Διαφώνησε ριζικά με την υπαναχώρηση της ελληνικής αντιπροσωπείας από την ομόφωνη απόφαση της Ιεραρχίας της Ελλάδος (που πρότεινε τη φράση «γνωρίζει την ιστορικήν ύπαρξιν άλλων Χριστιανικών Ομολογιών και Κοινοτήτων») προς τη διατύπωση «αποδέχεται την ιστορικήν ονομασίαν άλλων ετεροδόξων Χριστιανικών Εκκλησιών και Ομολογιών». Υποστήριξε ότι η Σύνοδος όφειλε πρώτα να ορίσει θεολογικά τι είναι Εκκλησία και ποια είναι τα μέλη της και μετά να καθορίσει τη θέση των ετεροδόξων.
• Σέρβοι Αρχιερείς: Σύμφωνα με τη θεολογική σχολή του Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς, τόνισαν ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η μόνη Εκκλησία και ότι ο όρος «Εκκλησία» δεν μπορεί να αποδοθεί θεολογικά σε καμία ετερόδοξη κοινότητα, τις οποίες αναγνώριζαν αποκλειστικά ως αιρέσεις και σχίσματα.
3. Η Ύπαρξη Πιέσεων κατά τη Διάρκεια της Συνόδου:
• Μητροπολίτης Ιερόθεος: Κατήγγειλε δημόσια ότι δέχθηκε «σοβαρή πίεση και υβριστική αντιμετώπιση από Ιεράρχες» κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων λόγω της σταθερής του στάσης.
• Σέρβοι Αρχιερείς: Η έρευνα καταγράφει ότι και άλλοι αρχιερείς της Ελλάδος και των υπόλοιπων αντιπροσωπειών δέχθηκαν παρόμοιες πιέσεις για να υποχωρήσουν και να υπογράψουν το κείμενο.

---

Σημεία Απόκλισης (Πού διέφεραν στην εστίαση)

1. Η Κριτική στη Δομή της Συνόδου και ο «Συλλογικός Πάπας»:
• Σέρβοι Αρχιερείς: Ο Επίσκοπος Μπάτσκας Ειρηναίος έθεσε ως κεντρικό ζήτημα τη στέρηση του δικαιώματος ψήφου των επισκόπων. Κατήγγειλε ότι η αρχή «Μία Εκκλησία, Μία Ψήφος» υπονόμευσε το συνοδικό πολίτευμα, μετατρέποντας τη Σύνοδο σε «Σύναξη Προκαθημένων» που ενεργούσε ως «συλλογικός Πάπας».
• Μητροπολίτης Ιερόθεος: Αν και αναγνώριζε τα προβλήματα της διαδικασίας, η δική του επιχειρηματολογία εστίασε περισσότερο στη θεολογική και εκκλησιολογική ασυνέπεια του κειμένου και στην αθέτηση της συγκεκριμένης ομόφωνης απόφασης της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος.
2. Η Στάση απέναντι στη Συμμετοχή στη Σύνοδο:
• Σέρβοι Αρχιερείς: Η Εκκλησία της Σερβίας είχε ζητήσει επίσημα την αναβολή της Συνόδου λόγω της απουσίας των τεσσάρων Εκκλησιών (Ρωσίας, Αντιοχείας, Βουλγαρίας, Γεωργίας), προειδοποιώντας ότι η σύγκλησή της χωρίς πανορθόδοξη συναίνεση θα βάθαινε το σχίσμα. Οι 17 αρχιερείς που παρέστησαν, επέλεξαν τελικά να αφήσουν εντελώς κενή τη γραμμή της υπογραφής τους.
• Μητροπολίτης Ιερόθεος: Παρά τους αρχικούς του προβληματισμούς, επέλεξε συνειδητά να συμμετάσχει στη Σύνοδο ως μέλος της ελληνικής αντιπροσωπείας για να υποστηρίξει τις ομόφωνες αποφάσεις της Ιεραρχίας του Μαΐου 2016. Η άρνησή του να υπογράψει προέκυψε ως ύστατη αντίδραση κατά τη διάρκεια της Συνόδου, όταν η αντιπροσωπεία της Ελλάδος αποφάσισε να υπαναχωρήσει από τις αποφάσεις αυτές χάριν της άρσης του αδιεξόδου

Τι εννοούσε ο Επίσκοπος Μπάτσκας με τον όρο «συλλογικός Πάπας»;

Με τον όρο «συλλογικός Πάπας», ο Επίσκοπος Μπάτσκας Ειρηναίος της Σερβικής Εκκλησίας επέκρινε έντονα τη δομή και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης, εστιάζοντας στην κατάλυση του παραδοσιακού συνοδικού συστήματος.

Συγκεκριμένα, ο Σέρβος ιεράρχης εννοούσε τα εξής:

• Η στέρηση του δικαιώματος ψήφου των επισκόπων: Κατήγγειλε ότι η καθιέρωση του συστήματος «Μία Εκκλησία, Μία Ψήφος» σήμαινε πως η ψήφος ανήκε αποκλειστικά στον Προκάθημενο κάθε Αυτοκέφαλης Εκκλησίας. Οι υπόλοιποι επίσκοποι-μέλη της Συνόδου είχαν μεν το δικαίωμα να εκφράσουν την άποψή τους, αλλά στερούνταν το παραδοσιακό δικαίωμα της προσωπικής ψήφου.
• Η μετατροπή της Συνόδου σε «Σύναξη Προκαθημένων»: Με τον περιορισμό της λήψης αποφάσεων μόνο στους δέκα Προκαθημένους, η Σύνοδος έπαψε να λειτουργεί ως μια πραγματική σύνοδος όλων των επισκόπων. Ο σύλλογος αυτός των Προκαθημένων λειτούργησε στην πράξη ως ένα κλειστό όργανο με απόλυτη εξουσία.
• Η εισαγωγή παπικού τύπου πυραμίδας: Ο Επίσκοπος Ειρηναίος υποστήριξε ότι αυτή η δομή υπονομεύει την οντολογική ισοτιμία των επισκόπων. Αντί για το ορθόδοξο συνοδικό πολίτευμα, εισήχθη μια πυραμιδωτή, μοναρχική δομή —ανάλογη με αυτή της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας— όπου η λήψη αποφάσεων συγκεντρώνεται στην κορυφή, γεγονός που ο ίδιος χαρακτήρισε εντελώς ξένο προς την Ορθόδοξη Παράδοση.

Αυτή η διαδικασία, κατά την άποψή του, μετέτρεψε τους υπόλοιπους συμμετέχοντες επισκόπους σε απλά «διακοσμητικά στοιχεία», ακυρώνοντας τη συνοδικότητα στην πράξη.

(Β).Ενστάσεις στο Κειμενο " Σχεσεις της Ορθοδοξης Εκκλησιας με τον υπολοιπο χροστιανικο κόσμο:

 

ΜΕΡΟΣ -Β

 

Θεολογικές Ενστάσεις και Επιχειρήματα των Αρχιερέων που δεν υπέγραψαν το Κείμενο «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον»

Από τις επίσημες γραπτές δηλώσεις και παρεμβάσεις των αρχιερέων που αρνήθηκαν να υπογράψουν το κείμενο, εστιάζοντας κυρίως στον Μητροπολίτη Λεμεσού Αθανάσιο και τον Μητροπολίτη Ναυπάκτου Ιερόθεο. προκύπτει ότι οι διαφωνίες τους δεν ήταν απλώς τυπικές, αλλά άγγιζαν θεμελιώδη ζητήματα της ορθόδοξης δογματικής και εκκλησιολογίας.

 

1. Μητροπολίτης Λεμεσού Αθανάσιος (Εκκλησία της Κύπρου)

Ο Μητροπολίτης Λεμεσού Αθανάσιος κατέθεσε επίσημη γραπτή παρέμβαση προς την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Κύπρου ήδη από τις 11 Φεβρουαρίου 2016, στην οποία ανέπτυξε λεπτομερώς τις δογματικές και εκκλησιολογικές του ενστάσεις:

• Το Αδιαίρετο της Εκκλησιαστικής Ενότητας: Ο Λεμεσού Αθανάσιος τονίζει ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία ως η «Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία» ουδέποτε απώλεσε την ενότητά της. Επομένως, ο όρος «αποκατάσταση της ενότητας των Χριστιανών» (άρθρο 5) είναι δογματικά εσφαλμένος. Η Εκκλησία δεν έχει ανάγκη να επανεύρει την ενότητά της, διότι αυτή υπάρχει πάντοτε στο σώμα της.
• Αιρέσεις και Σχίσματα αντί για «Εκκλησίες»: Υποστηρίζει ότι η απόδοση του τίτλου «Εκκλησία» σε αιρετικές ή σχισματικές κοινότητες είναι παντελώς λανθασμένη. «Δεν υπάρχουν άλλες Εκκλησίες, αλλά μόνον αιρέσεις και σχίσματα, εάν θέλωμε να ακριβολογούμεν στους ορισμούς μας».
• Ο Σκοπός των Θεολογικών Διαλόγων: Διαφωνεί με τη διατύπωση ότι σκοπός των διαλόγων είναι «η τελική αποκατάσταση της εν τή ορθή πίστει και τή αγάπη ενότητας» (άρθρο 12), καθώς αυτό αφήνει να εννοηθεί ότι και οι Ορθόδοξοι αναζητούν την ορθή πίστη, ωσάν να την έχουν απωλέσει. Η μόνη οδός ένωσης είναι η εν μετανοία επιστροφή των ετεροδόξων στην Ορθόδοξη Εκκλησία.
• Απόρριψη της «Θεωρίας των Κλάδων» : Εκφράζει έντονη αντίθεση προς το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Π.Σ.Ε.), διότι εκεί η Ορθόδοξη Εκκλησία αντιμετωπίζεται απλώς ως «μία εκ των Εκκλησιών», γεγονός που ευνοεί τον συγκρητισμό.
• Κατάργηση της Προσωπικής Ψήφου των Επισκόπων: Καυτηριάζει το γεγονός ότι στη Σύνοδο εφαρμόστηκε το σύστημα «Μία Εκκλησία, Μία Ψήφος», το οποίο στερεί από τους επισκόπους το δικαίωμα της ατομικής ψήφου, καθιστώντας τους «διακοσμητικά στοιχεία» και ανατρέποντας την παραδοσιακή συνοδική τάξη της Ορθοδοξίας.

2. Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος (Εκκλησία της Ελλάδος)

Ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος εξήγησε τη στάση του με εκτενή δήλωση αμέσως μετά τη λήξη της Συνόδου (1 Ιουλίου 2016), εστιάζοντας στις εκκλησιολογικές παρεκκλίσεις και στις διαδικαστικές πιέσεις:

• Αθέτηση της Απόφασης της Ιεραρχίας της Ελλάδος: Η Ιεραρχία της Εκκλησίας της Ελλάδος (Μάιος 2016) είχε αποφασίσει ομόφωνα να προτείνει τη φράση: «γνωρίζει την ιστορικήν ύπαρξιν άλλων Χριστιανικών Ομολογιών και Κοινοτήτων». Κατά τη διάρκεια της Συνόδου, λόγω αδιεξόδου, η ελληνική αντιπροσωπεία υπαναχώρησε και δέχτηκε τη διατύπωση: «αποδέχεται την ιστορικήν ονομασίαν άλλων ετεροδόξων Χριστιανικών Εκκλησιών και Ομολογιών». Ο Μητροπολίτης Ιερόθεος διαφώνησε ριζικά με αυτή την αλλαγή, θεωρώντας τη θεολογικά απαράδεκτη.
• Έλλειψη Ώριμης Εκκλησιολογικής Βάσης: Το κείμενο χαρακτηρίζεται ως «διπλωματικό» και στερούμενο αυστηρής θεολογικής βάσης. Προήλθε από τη βιαστική συνένωση δύο διαφορετικών κειμένων και διορθωνόταν μέχρι την τελευταία στιγμή, ακόμα και στις μεταφράσεις του, δείχνοντας ότι δεν ήταν ώριμο για έκδοση.
• Προτεραιότητα στον Ορισμό της Εκκλησίας: Ο Μητροπολίτης υποστήριξε ότι η Σύνοδος έπρεπε πρώτα να συζητήσει και να ορίσει «τι είναι Εκκλησία και ποια είναι τα μέλη της» και στη συνέχεια να καθορίσει τη σχέση της με τους ετερόδοξους, αντί να εισάγει ασαφείς όρους.
• Καταγγελία για Ψυχολογικές και Λεκτικές Πιέσεις: Αποκάλυψε ότι δέχθηκε «σοβαρή πίεση και υβριστική αντιμετώπιση από Ιεράρχες» κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων λόγω της σταθερής του στάσης, πράγμα που αντετίθετο στην ελευθερία και τη νηφαλιότητα που πρέπει να διέπει μια Σύνοδο.

Με τον όρο «διπλωματικό κείμενο», ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ιερόθεος περιέγραψε ένα κείμενο το οποίο συντάχθηκε με τέτοιο τρόπο ώστε να συμβιβάζει αντίθετες πλευρές, στερούμενο όμως δογματικής καθαρότητας και αυστηρής θεολογικής θεμελίωσης.

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τη γραπτή του δήλωση, ο Μητροπολίτης εννοούσε τα εξής:

• Δυνατότητα πολλαπλών και αντιφατικών ερμηνειών: Το κείμενο χαρακτηρίζεται από ασάφεια, με αποτέλεσμα «ο καθένας να μπορεί να το χρησιμοποιήσει κατά τις προτιμήσεις του». Δεν έδινε ξεκάθαρες απαντήσεις, αλλά επέτρεπε σε διαφορετικές θεολογικές τάσεις να το ερμηνεύουν κατά το δοκούν.
• Έλλειψη αυστηρής εκκλησιολογικής βάσης: Ο Μητροπολίτης υποστήριξε ότι το κείμενο απέτυχε να ορίσει με σαφήνεια τι είναι Εκκλησία και ποια είναι τα μέλη της. Αντί να ξεκαθαρίσει πρώτα αυτό το θεμελιώδες ζήτημα και έπειτα να καθορίσει τη θέση των ετεροδόξων, το κείμενο προχώρησε σε ορολογίες χωρίς ώριμη θεολογική συζήτηση.
• Πρόχειρη συνένωση και διαρκείς διορθώσεις: Το έγγραφο προήλθε από τη συνένωση δύο διαφορετικών κειμένων. Δεν ήταν ώριμο για έκδοση από μια Αγία και Μεγάλη Σύνοδο, καθώς διορθωνόταν και επεξεργαζόταν μέχρι την τελευταία στιγμή πριν από την υπογραφή του, ακόμη και στις μεταφράσεις του στις ξένες γλώσσες (γαλλικά, αγγλικά, ρωσικά).
• Επιλεκτική ενσωμάτωση προτάσεων: Οι θεολογικές διορθώσεις που πρότειναν οι διάφορες Εκκλησίες δεν πέρασαν όλες στο τελικό κείμενο. Ο Μητροπολίτης Περγάμου (ως σύμβουλος) λειτουργούσε ως ο τελικός αξιολογητής που είτε απέρριπτε, είτε διόρθωνε, είτε υιοθετούσε τις προτάσεις, με αποτέλεσμα το κείμενο να εκφράζει περισσότερο τις διπλωματικές ισορροπίες της Κωνσταντινούπολης παρά την καθολική συναίνεση
• Ο Μητροπολίτης Ναυπάκτου θεώρησε ότι αν υπέγραφε ένα τέτοιο «διπλωματικό» κείμενο, θα ερχόταν σε αντίθεση με όσα ο ίδιος είχε συγγράψει επί δεκαετίες βασιζόμενος στους Αγίους Πατέρες της Εκκλησίας. Αυτή η δήλωση του Μητροπολίτη Ναυπάκτου Ιεροθέου αποκαλύπτει τη βαθιά υπαρξιακή και επιστημονική σύγκρουση που βίωσε κατά τη διάρκεια της Συνόδου ανάμεσα στη διπλωματική σκοπιμότητα της στιγμής και στο δια βίου θεολογικό του έργο.

Ο Μητροπολίτης Ιερόθεος, όντας ένας από τους πιο πολυγραφότατους και αναγνωρισμένους σύγχρονους Ορθόδοξους θεολόγους, έχει αφιερώσει δεκαετίες στη συγγραφή συγγραμμάτων που βασίζονται αυστηρά στη διδασκαλία των Αγίων Πατέρων (όπως του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, του Μεγάλου Βασιλείου κ.ά.).

Όταν αναφέρεται σε αυτή την «αντίθεση», εννοεί τρία πολύ συγκεκριμένα πράγματα:

1. Η Εκκλησιολογική Συνέπεια (Τι είναι Εκκλησία)

Στα έργα του, ο Μητροπολίτης ακολουθεί την κλασική πατερική γραμμή ότι η Εκκλησία είναι Μία, έχοντας συγκεκριμένα δογματικά και μυστηριακά όρια. Το κείμενο της Κρήτης, ωστόσο, αποδέχθηκε την «ιστορική ονομασία» των ετεροδόξων ως «Εκκλησιών». Ο ίδιος υποστήριξε στη Σύνοδο ότι δεν μπορείς να καθορίσεις τη σχέση σου με τους ετερόδοξους αν δεν έχεις ορίσει πρώτα δογματικά τι είναι Εκκλησία και ποια είναι τα μέλη της. Το να υπογράψει ένα κείμενο που παρέκαμπτε αυτόν τον θεμελιώδη ορισμό χάριν μιας διπλωματικής διατύπωσης θα ακύρωνε όλη την επιστημονική του αξιοπιστία.

2. Η Άρνηση του «Θεολογικού Μινιμαλισμού»

Το κείμενο των «Σχέσεων» επετράπη να είναι «διπλωματικό», επιτρέποντας πολλαπλές και ασαφείς ερμηνείες ανάλογα με τις προτιμήσεις του καθενός. Για τον Ναυπάκτου Ιερόθεο, η πατερική θεολογία χαρακτηρίζεται από ακρίβεια  και όχι από διπλωματικές ασάφειες. Η υπογραφή ενός εγγράφου που «διορθωνόταν και επεξεργαζόταν μέχρι την τελευταία στιγμή πριν την υπογραφή του» (ακόμη και στις μεταφράσεις του) αποτελούσε για τον ίδιο έκπτωση από την πατερική σοβαρότητα.

3. Η Αθέτηση των Συνοδικών Αποφάσεων της Ελλάδος

Ως μέλος της αντιπροσωπείας της Εκκλησίας της Ελλάδος, είχε μεταβεί στην Κρήτη με ρητή εντολή να υποστηρίξει την ομόφωνη απόφαση της Ιεραρχίας του Μαΐου 2016 (η οποία απέφευγε τη χρήση του όρου «Εκκλησία» για τους ετεροδόξους). Η ξαφνική υπαναχώρηση της ελληνικής αντιπροσωπείας υπό το βάρος των αδιεξόδων θεωρήθηκε από τον ίδιο ως αθέτηση της συνοδικής δημοκρατίας της δικής του Εκκλησίας.

Συνεπώς, η άρνηση υπογραφής του δεν ήταν μια απλή αντίδραση της στιγμής, αλλά μια συνειδητή πράξη προστασίας της θεολογικής του ταυτότητας: αν υπέγραφε, θα ερχόταν σε κατάσταση δογματικής ασυνέπειας με τον ίδιο του τον εαυτό και με την πατερική παράδοση την οποία υπερασπιζόταν στα βιβλία του επί δεκαετίες.

 

«ΜΗΝΥΜΑ της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας» (Κρήτη, 2016)-Θεολογικός σχολιαμός

 

Προβληματική παράγραφοι και θεολογικός σχολιασμός

 

Κριτική ανάλυση του «Μηνύματος» της Συνάξεως της Κρήτης (2016) Εκκλησιολογική και αντιοικουμενιστική ανάγνωση σε απλή γλώσσα

---

1. Δεν ήταν πραγματική Σύνοδος

Το κείμενο που κρίνουμε δεν είναι προϊόν Πανορθοδόξου Συνόδου. Ήταν μια σύναξη μερικών εκπροσώπων Ορθοδόξων Εκκλησιών στην Κρήτη. Απουσίαζαν τέσσερις Αυτοκέφαλες Εκκλησίες (Αντιοχείας, Γεωργίας, Βουλγαρίας, Ρωσίας). Έτσι, η σύναξη ήταν ελλιπής και δεν μπορούσε να αυτοαποκαλείται «Αγία και Μεγάλη Σύνοδος» — τίτλος που προσβάλλει τις πραγματικές Οικουμενικές Συνόδους. Όπως έλεγε ο Άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς, η Ορθοδοξία ζει στην πληρότητα, όχι στο μέρος. Το «Μήνυμα» λοιπόν δεν δεσμεύει την Ορθόδοξη Εκκλησία, αλλά εκφράζει μόνο τις απόψεις όσων συμμετείχαν — απόψεις που είναι θεολογικά ελεγκτέες.

 

2. Σύγχυση στην εκκλησιολογία: Συνομοσπονδία αντί για Μία Εκκλησία

Το κείμενο προσπαθεί να μιλήσει για την «ενότητα» της Ορθοδόξου Εκκλησίας, αλλά η γλώσσα του είναι συνομοσπονδιακή και όχι καθολικά εκκλησιολογική. Ομολογεί μεν ότι «οι Ορθόδοξες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες δεν αποτελούν συνομοσπονδία Εκκλησιών», αλλά αυτή η ίδια η διευκρίνιση αποκαλύπτει την ασθένεια: την εσωτερική ανάγκη να απολογηθεί για την ύπαρξη πολλών «Εκκλησιών» εντός της Μίας. Η πατερική διδασκαλία, όπως εκφράζεται στο Σύμβολο της Πίστεως, ομολογεί Μίαν, Αγίαν, Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησίαν. Η τοπική Εκκλησία είναι ολόκληρη η Εκκλησία στον τόπο της, όχι μέρος της ή «μέλος» κάποιας συνομοσπονδίας. Η διάκριση σε «Αυτοκέφαλες» είναι διοικητική, όχι ουσιώδης. Το κείμενο όμως παρουσιάζει την Ορθοδοξία σαν συλλογή εθναρχικών κέντρων που διαπραγματεύονται την ενότητα, αντί να την ομολογούν ως δεδομένη στην κοινωνία των μυστηρίων.

Η αναφορά στις «Επισκοπικές Συνελεύσεις» στη Διασπορά, που υπάγονται σε κάθε Αυτοκέφαλο, νομιμοποιεί την πολυαρχία και τη διάσπαση του κανονικού σώματος στη Διασπορά, αντί για την κανονική ενότητα υπό τον Οικουμενικό Θρόνο κατά την πατερική παράδοση. Η «συνοδικότητα» εδώ χρησιμοποιείται σαν όχημα συμβιβασμού, όχι σαν έκφραση της ενότητας της Εκκλησίας.

3. Αποσιώπηση της αιρετικής φύσης των «ετεροδόξων».

Το μεγαλύτερο πρόβλημα του κειμένου είναι η σιωπή του για την αίρεση. Το κείμενο μιλάει για «ετερόδοξους Χριστιανούς», χρησιμοποιώντας τον όρο «ετερόδοξος» αντί για τον Ορθόδοξο όρο «αιρετικός». Η πατερική Εκκλησία ποτέ δεν φοβήθηκε να ονομάσει τον αιρετικό «αιρετικό». Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός στη Σύνοδο της Φλωρεντίας, οι Άγιοι Πατέρες της Ζ' Οικουμενικής, όλοι μιλούσαν με παρρησία για τις αιρέσεις. Το «Μήνυμα» όμως αποφεύγει την καταδίκη του Παπισμού (ούτε αναφορά στο Filioque, στο αλάθητο, στο πρωτείο), του Προτεσταντισμού (ούτε αναφορά στην άρνηση των μυστηρίων, της ιερωσύνης, των αγίων), του Μονοφυσιτισμού ή του Αρειανισμού. Η σιωπή αυτή δεν είναι «οικονομία», αλλά προδοσία της ομολογίας.

Η φράση «οι διάλογοι που διεξάγει η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν σημαίνουν ποτέ συμβιβασμό σε ζητήματα πίστεως» είναι αδύναμη και αμφίβολη. Δεν λέει ότι δεν πρέπει να συμβιβάζεται κανείς, αλλά ότι «δεν σημαίνει» — σαν η σημασία να εξαρτάται από την πρόθεση των διαλεγομένων. Η Ορθόδοξη θέση είναι σαφής: ο διάλογος με τους αιρετικούς έχει έναν και μόνο σκοπό — την επιστροφή τους στην Ορθοδοξία. Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός κήρυττε «Άθεοι, αιρετικοί, Ιουδαίοι, οι μεν ενωθείτε, οι δε επιστρέψατε». Το κείμενο αποσιωπά την έκκληση για μετάνοια και ομολογία, και αντ' αυτού προτείνει «διάλογο» ως αυτοσκοπό — που είναι οικουμενιστική βασική αρχή.

Η Ορθόδοξη Εκκλησία όχι μόνο «αποδίδει σημασία στον διάλογο», αλλά ομολογεί με τον Άγιο Κυπριανό και τους Αγίους Πατέρες: «Extra Ecclesiam nulla salus» — έξω από την Ορθόδοξη Εκκλησία δεν υπάρχει σωτηρία. Το κείμενο αποσιωπά αυτή τη θεμελιώδη αλήθεια, και μέσω της σιωπής νομιμοποιεί την αίρεση ως «ετερότητα» εντός του Χριστιανισμού, αντί για πλάνη εκτός της Εκκλησίας.

 

4. Εισαγωγή δυτικών εννοιών: «Ανθρώπινα δικαιώματα» και «θρησκευτική ελευθερία»

Η παράγραφος 10 εισάγει την έννοια των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων» ως κέντρο της εκκλησιαστικής παρέμβασης. Αυτή η έννοια είναι προϊόν του Διαφωτισμού και της δυτικής φιλελεύθερης πολιτικής σκέψης, ξένη προς την Ορθόδοξη πνευματικότητα. Η Εκκλησία δεν μιλάει για «δικαιώματα», αλλά για χρέη, καθήκοντα και αρετή. Ο άνθρωπος στην Ορθόδοξη θεωρία δεν είναι φορέας «δικαιωμάτων» έναντι του Θεού, αλλά πλάσμα του Θεού που καλείται σε θέωση. Η «θρησκευτική ελευθερία» ως «δικαίωμα» αποτελεί μετατόπιση της εκκλησιολογίας από τη Βασιλεία του Θεού προς τον κοσμικό φιλελευθερισμό.

Η φράση «το ορθόδοξο δέον περί ανθρώπου υπερβαίνει τον ορίζοντα των καθιερωμένων ανθρωπίνων δικαιωμάτων» προσπαθεί να συμβιβάσει το ασυμβίβαστο. Η Ορθοδοξία όχι «υπερβαίνει» τα δικαιώματα, αλλά αναιρεί τη λογική τους: ο άνθρωπος δεν ζητά δικαιώματα, αλλά χάρη και άφεση αμαρτιών. Η εισαγωγή της φρασεολογίας των Ηνωμένων Εθνών σε εκκλησιαστικό κείμενο αποτελεί σύγχυση των επουρανίων με τα επίγεια.

 

5. Σιωπή σε καίρια ηθικά και δογματικά ζητήματα

Το κείμενο, ενώ μιλάει για γάμο και οικογένεια (§6), αποσιωπά τις μεγαλύτερες προκλήσεις της εποχής: την έκτρωση ως φόνο, τον ομοφυλοφιλικό «γάμο» ως βδέλυγμα, την τεκνοποίηση με ξένο γενετικό υλικό, την ευθανασία. Η «βιοηθική» (§7) για την οποία μιλάει είναι αδύναμη και αόριστη. Δεν καταδικάζει τη θεωρία της εξέλιξης ως αίρεση κατ' εικόνα Θεού, δεν μιμείται τη σαφήνεια της Συνόδου Ιεροσολύμων (1672) κατά του Καλβινισμού. Η αναφορά στην «επιστημονική έρευνα» με «σεβασμό» αποκρύπτει τον κίνδυνο: η σύγχρονη επιστήμη αρνείται τον Θεό Δημιουργό, και η Εκκλησία οφείλει να αποκηρύσσει, όχι να «σέβεται», την άθεη επιστήμη.

Η παράγραφος 8 για την οικολογία, με τον καθορισμό της 1ης Σεπτεμβρίου ως «ημέρας προσευχής για το περιβάλλον», εισάγει μια νεοειδωλολατρική οπτική, όπου η κτίση ανάγεται στο κέντρο της λατρείας αντί για τον Κτίσαντα. Η μετάνοια οφείλει να αφορά τις αμαρτίες του ανθρώπου έναντι του Θεού, όχι μόνο την «υπερκατανάλωση» ως οικολογική αμαρτία. Η Ορθοδοξία προσφέρει σωτηρία ψυχών, όχι «πράσινη ανάπτυξη».

 

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ««Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» (Α)

 

Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

 

Εισαγωγικά

Για το κείμενο  ««Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον», ‘έχουμε δημοσιεύσει στο ιστολόγιο ΟΜΟΛΟΓΙΑ θεολογικό σχολιασμό των άρθρων παλιότερα, καθώς και σχετικά άλλα κείμενα, που μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να τα βρουν στη  ετικέτα «Μεγάλη Σύνοδος». Από την εργασία μας δεν θα δημοσιεύσουμε θεολογικό σχολιασμό κάθε άρθρου ξεχωριστά, λόγω της μεγάλης έκτασης της συγκεκριμένης ενότητας. Υπάρχουν όμως στο ιστολογιο ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ και στην  ετικέτα ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ σχολιασμός των άρθρων αυτών, σαν  πρώτη προσπάθεια προσέγγισης του κειμένου . Θα προτιμήσουμε να δημοσιεύσουμε τώρα  ο,τι δεν είδαν το φώς της δημοσιότητας ή ξεχάστηκαν.

 

ΜΕΡΟΣ-Α

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ««Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον»

είναι το επίσημο Συνοδικό κείμενο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, το οποίο εκφράζει την εκκλησιαστική πολιτική του Οικουμενικού Πατριαρχείου  και δια μέσου αυτής ολόκληρου του οικουμενιστικού μετώπου. Η σημασία του είναι τεράστια, διότι θεμελιώνει τη σχέση της Ορθοδοξίας με τον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο επάνω σε αιρετική βάση.

Το κείμενο είναι αριστούργημα οικουμενιστικής διπλωματίας και όχι θεολογίας. Η αλήθεια είναι μία: Η Ορθόδοξος Εκκλησία δεν μπορεί να συνδιαλέγεται με τους αιρετικούς ως με ίσους. Η επιστροφή προς την Ορθοδοξία σημαίνει:

• Την αποκήρυξη του Π.Σ.Ε. ως θεσμού αναγνώρισης αιρέσεων.
• Την διακοπή των «διαλόγων» με τους αιρετικούς, οι οποίοι δεν είναι διάλογοι αλλά συμβιβασμοί.
• Το κήρυγμα της αλήθειας μετά παρρησίας.
• Την ελπίδα στον Κύριο και όχι στις «νέες μορφές» της οικουμενικής κίνησης.

Η Ορθόδοξος Εκκλησία δεν χρειάζεται τον οικουμενισμό για να αποδείξει την αγάπη της. Η αγάπη της είναι η αλήθεια, και η αλήθεια είναι ο Χριστός.

--------------------------------------------------------------------------------------

ΠΟΙΟΙ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΔΟ ΑΡΧΙΕΡΕΙΣ  ΔΕΝ ΥΠΕΓΡΑΨΑΝ

Με βάση τα επίσημα έγγραφα των υπογραφών της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας (Κρήτη, 2016) για το κείμενο «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον», προκύπτει μια σαφής διαφοροποίηση ανάμεσα σε εκείνους που άφησαν εντελώς κενή τη γραμμή της υπογραφής τους και σε εκείνους (κυρίως από την Εκκλησία της Κύπρου) οι οποίοι αρνήθηκαν να υπογράψουν, αλλά υπογράφηκαν «διά» (δι' αντιπροσώπου) από τον Προκαθήμενό τους, Αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο Β'.

Ακολουθεί η αναλυτική καταγραφή των αρχιερέων που δεν υπέγραψαν το κείμενο, ταξινομημένη ανά κατηγορία και εκκλησιαστική δικαιοδοσία:

---

1. Αρχιερείς με εντελώς κενή υπογραφή

Οι συγκεκριμένοι αρχιερείς άφησαν τη γραμμή δίπλα από το τυπωμένο όνομά τους εντελώς κενή, χωρίς καμία χειρόγραφη υπογραφή ή σημείωση:

Πατριαρχείο Αλεξανδρείας

• † ὁ Καμπάλας Ιωνάς
• † ὁ Ζιμπάμπουε και Αγκόλας Σεραφείμ

Εκκλησία της Ελλάδος

• † ὁ Περιστερίου Χρυσόστομος
• † ὁ Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος.

Εκκλησία της Σερβίας

Η πλειονότητα των μελών της σερβικής αντιπροσωπείας δεν υπέγραψε το συγκεκριμένο κείμενο:

• † ὁ Μαυροβουνίου και Παραθαλασσίας Αμφιλόχιος
• † ὁ Ζάγκρεμπ και Λιουμπλιάνας Πορφύριος
• † ὁ Σιρμίου Βασίλειος
• † ὁ Βουδιμίου Λουκιανός
• † ὁ Νέας Γκρατσάνιτσας Λογγίνος
• † ὁ Μπάτσκας Ειρηναίος
• † ὁ Σβορνικίου και Τούζλας Χρυσόστομος
• † ὁ Ζίτσης Ιουστίνος
• † ὁ Βρανίων Παχώμιος
• † ὁ Σουμαδίας Ιωάννης
• † ὁ Δαλματίας Φώτιος
• † ὁ Μπίχατς και Πέτροβατς Αθανάσιος .
• † ὁ Νίκσιτς και Βουδίμλιε Ιωαννίκιος.
• † ὁ Βαλιέβου Μιλούτιν .
• † ὁ Κρούσεβατς Δαυΐδ.
• † ὁ Σλαβονίας Ιωάννης .
• † ὁ Τιμοκίου Ιλαρίων.

---

2. Αρχιερείς της Εκκλησίας της Κύπρου (Υπογραφή «διά» από τον Αρχιεπίσκοπο)

Στην περίπτωση της Εκκλησίας της Κύπρου, αρκετοί Μητροπολίτες αρνήθηκαν να υπογράψουν το κείμενο λόγω θεολογικών διαφωνιών. Για να εκφραστεί η συνοδική απόφαση της Εκκλησίας της Κύπρου ως ενιαίου σώματος, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος Β' έθεσε τη δική του υπογραφή εκ μέρους τους, σημειώνοντας χειρογράφως «διά Κύπρου Χρυσόστομος» ή «δια του Κύπρου Χρυσοστόμου» δίπλα από τα ονόματά τους.

Οι αρχιερείς που δεν υπέγραψαν αυτοπροσώπως αλλά διά αντιπροσώπου είναι οι:

• † ὁ Κιτίου Χρυσόστομος .
• † ὁ Κυρηνείας Χρυσόστομος .
• † ὁ Λεμεσού Αθανάσιος .
• † ὁ Μόρφου Νεόφυτος .
• † ὁ Τριμυθούντος και Λευκάρων Βαρνάβας.
• † ὁ Αμαθούντος Νικόλαος .
• † ὁ Λήδρας Επιφάνιος.

---

3. Υπογραφή με επιφυλάξεις

• Ο † ὁ Νεαπόλεως Πορφύριος (Εκκλησία της Κύπρου) υπέγραψε το κείμενο, αλλά πρόσθεσε χειρόγραφα τη σημείωση «(Μετ' επιφυλάξεων)» πριν από την υπογραφή του.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Η Συνοδική Ενότητα και το Σερβικό Παράδοξο των Υπογραφών

Η ανισομερής εκπροσώπηση και, κυρίως, ο τρόπος λήψης των αποφάσεων στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο αναδεικνύουν μια βαθιά ένταση ανάμεσα στην ατομική συνείδηση των επισκόπων και τη συνοδική ενότητα των Αυτοκέφαλων Εκκλησιών.

Αναλύοντας τα μαθηματικά δεδομένα των υπογραφών, προκύπτουν εξαιρετικά ενδιαφέροντα συμπεράσματα για το πώς η πολυπληθής παρουσία της Σερβικής Εκκλησίας επηρέασε τη Σύνοδο, χωρίς όμως να ακυρώσει την έγκριση του κειμένου.

1. Το Σερβικό «Μπλοκ» και η Δύναμη της Διαφωνίας.

Η Εκκλησία της Σερβίας διέθετε μία από τις τρεις μεγαλύτερες αντιπροσωπείες στη Σύνοδο (25 μέλη μαζί με τον Πατριάρχη).

• Το 80,95% των συνολικών κενών υπογραφών σε ολόκληρη τη Σύνοδο (17 από τα 21 κενά) προήλθε αποκλειστικά από Σέρβους αρχιερείς.
• Από τους 24 Σέρβους επισκόπους, μόνο 7 υπέγραψαν (ποσοστό 29,17%), ενώ 17 αρνήθηκαν να υπογράψουν (ποσοστό 70,83%).
• Αν η Σύνοδος λειτουργούσε με βάση την ατομική πλειοψηφία των συνέδρων, η άρνηση 17 Σέρβων αρχιερέων (μαζί με 2 Έλληνες και 2 Αλεξανδρινούς) θα αποτελούσε μια ισχυρή μειοψηφία της τάξης του 12,88%. Το κείμενο θα είχε εγκριθεί μεν, αλλά με σημαντικό πολιτικό και θεολογικό κόστος.
• Αν η Σύνοδος απαιτούσε απόλυτη ομοφωνία όλων των προσώπων , η άρνηση αυτών των 17 Σέρβων αρχιερέων θα είχε οδηγήσει σε πλήρες ναυάγιο και απόρριψη του κειμένου.

 

2. Το Εκκλησιολογικό «Παράδοξο»: Πώς Εγκρίθηκε το Κείμενο;

Παρά τη μαζική άρνηση των Σέρβων ιεραρχών να υπογράψουν ατομικά, το κείμενο ψηφίστηκε και εγκρίθηκε επίσημα ως έγκυρο συνοδικό κείμενο. Αυτό συνέβη λόγω του ειδικού Κανονισμού Λειτουργίας της Συνόδου:

• Η αρχή «Μία Εκκλησία, Μία Ψήφος»: Κάθε Αυτοκέφαλη Εκκλησία διέθετε μόνο μία συλλογική ψήφο, την οποία εξέφραζε ο Προκάθημενός της μετά από εσωτερική διαβούλευση της αντιπροσωπείας του.
• Η υπογραφή του Πατριάρχη: Ο Πατριάρχης Σερβίας Ειρηναίος υπέγραψε κανονικά το κείμενο στην πρώτη σελίδα των υπογραφών των Προκαθημένων. Με την υπογραφή αυτή, η Εκκλησία της Σερβίας ως θεσμική οντότητα υπερψήφισε το κείμενο, καθιστώντας τις ατομικές αρνήσεις των 17 επισκόπων της (στις επόμενες σελίδες) «εσωτερική υπόθεση» της σερβικής αντιπροσωπείας που δεν επηρέασε τη συνοδική εγκυρότητα.

---

Διαφορές στρατηγικής των Εκκλησιών Σερβίας και Κύπρου

• Μέγεθος αντιπροσωπειών: Η Σερβική Εκκλησία συμμετείχε με 24 επισκόπους, εκ των οποίων οι 17 (70,83%) εξέφρασαν ατομικές διαφωνίες, ενώ η Κυπριακή Εκκλησία συμμετείχε με 16 επισκόπους, με 7 εξ αυτών (43,75%) να διαφωνούν.
• Φιλελεύθερη και δημόσια προσέγγιση (Σερβία): Επέτρεψε στους διαφωνούντες επισκόπους να αφήσουν εντελώς κενή τη γραμμή υπογραφής τους, με αποτέλεσμα να καταγραφούν 17 κενές γραμμές στο τελικό έγγραφο και να μην κρυφτεί η εσωτερική διάσπαση.
• Θεσμική και τεχνική προσέγγιση (Κύπρος): Ο Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος Β' υπέγραψε εξ ονόματος («διά») των διαφωνούντων, επιτυγχάνοντας 0 κενές γραμμές και προβάλλοντας προς τα έξω μια πλασματική ή τεχνική ομοφωνία 100% μέσω αντιπροσώπευσης

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ.«Η Αποστολή της Ορθοδόξου Εκκλησίας εν τω σύγχρονω κόσμω».Θεολογικός σχολιασμός.

 

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Προβληματικά άρθρα με σχολιασμό

1. Διαχριστιανική συνεργασία & κοινή βάση (Κεφάλαιο Α΄, παράγραφος 4)

Αυτούσιο απόσπασμα κειμένου:

«Ἐπ' αὐτῆς τῆς βάσεως εἶναι ἀπαραίτητον νά ἀναπτυχθῇ πρός ὅλας τάς κατευθύνσεις ἡ διαχριστιανική συνεργασία διά τήν προστασίαν τῆς ἀξίας τοῦ ἀνθρώπου, αὐτονοήτως δέ καί τοῦ ἀγαθοῦ τῆς εἰρήνης, οὕτως ὥστε αἱ εἰρηνευτικαί προσπάθειαι ὅλων ἀνεξαιρέτως τῶν Χριστιανῶν νά ἀποκτοῦν μεγαλύτερον βάρος καί δύναμιν. Ὡς προϋπόθεσις μιᾶς εὐρυτέρας ἐν προκειμένῳ συνεργασίας δύναται νά χρησιμεύσῃ ἡ κοινή ἀποδοχή τῆς ὑψίστης ἀξίας τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου.»

• Σχολιασμός: Η προτροπή για «διαχριστιανική συνεργασία προς όλες τις κατευθύνσεις» θεωρείται από τους επικριτές ότι αμβλύνει τα όρια μεταξύ της Ορθοδοξίας και των αιρετικών/ετερόδοξων ομολογιών. Υποστηρίζεται ότι η θεμελίωση συνεργασίας πάνω σε μια αόριστη «κοινή αποδοχή της αξίας του ανθρώπου» παράγει ανθρωπιστικό συγκρητισμό και παραμερίζει την ανάγκη για ορθή δογματική πίστη (Ορθοδοξία).

2. Διαθρησκειακή συνεννόηση & «Θεοῦ συνεργοί» (Κεφάλαιο Α΄, παράγραφοι 5 & 6)

Αυτούσιο απόσπασμα κειμένου:

«Αἱ κατά τόπους Ὀρθόδοξοι Ἐκκλησίαι εἶναι δυνατόν νά συμβάλουν εἰς τήν διαθρησκειακήν συνεννόησιν καί συνεργασίαν διά τήν εἰρηνικήν συνύπαρξιν καί κοινωνικήν συμβίωσιν τῶν λαῶν, χωρίς τοῦτο νά συνεπάγεται οἱονδήποτε θρησκευτικόν συγκρητισμόν. Ἔχομεν τήν πεποίθησιν ὅτι ὡς «Θεοῦ συνεργοί» (Α' Κορ. γ', 9), δυνάμεθα νά προχωρήσωμεν εἰς τήν διακονίαν ταύτην ἀπό κοινοῦ μεθ' ὅλων τῶν ἀνθρώπων καλῆς θελήσεως...»

 

• Σχολιασμός: Αν και εισάγεται η επιφύλαξη «χωρίς να συνεπάγεται συγκρητισμό», η χρήση του παύλειου όρου «Θεού συνεργοί» για κοινή δράση με αλλόθρησκους ή αθέους («μεθ' όλων των ανθρώπων») θεωρείται θεολογικά καταχρηστική. Οι αντι-οικουμενιστές υποστηρίζουν ότι ο όρος αυτός στην Καινή Διαθήκη αφορά αποκλειστικά τα μέλη του Σώματος του Χριστού και όχι μια διαθρησκειακή σύμπραξη.

3. Η έννοια της ειρήνης ως αφηρημένο ανθρωπιστικό αγαθό (Κεφάλαιο Γ΄, παράγραφοι 1 & 4)

«Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ καταδικάζει γενικῶς τόν πόλεμον, θεωροῦσα τοῦτον ἀποτέλεσμα τοῦ ἐν τῷ κόσμῳ κακοῦ καί τῆς ἁμαρτίας... Ἡ εἰρήνη τοῦ Χριστοῦ εἶναι μυστικός καρπός τῆς ἐν αὐτῷ ἀνακαινίσεως τῶν πάντων... Παράλληλα, ἡ Ἐκκλησία θεωρεῖ χρέος της νά ἐνισχύσῃ πᾶν ὅτι συμβάλλει πράγματι εἰς τήν εἰρήνην (Ρωμ. ιδ', 19) καί ἀνοίγει τόν δρόμον πρός τήν δικαιοσύνην, τήν ἀδελφοσύνην, τήν ἀληθῆ ἐλευθερίαν καί τήν ἀμοιβαίαν ἀγάπην μεταξύ ὅλων τῶν τέκνων τοῦ ἑνός οὐρανίου Πατρός, ὡς καί μεταξύ ὅλων τῶν λαῶν, τῶν ἀποτελούντων τήν μίαν ἀνθρωπίνην οἰκογένειαν.»

 

• Σχολιασμός :Η αναφορά σε «μία ανθρώπινη οικογένεια» με «ένα ουράνιο Πατέρα» χωρίς τη σαφή προϋπόθεση της διά του Βαπτίσματος υιοθεσίας εν Χριστώ θεωρείται ότι εισάγει μια οικουμενιστική/παγκοσμιοποιημένη θεολογία. Επίσης, κατακρίνεται η ταύτιση της εσχατολογικής «ειρήνης του Χριστού» με την πολιτική/κοσμική ειρήνη που προωθούν διεθνείς οργανισμοί.

4. Η προσέγγιση των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (Κεφάλαιο Ε΄, παράγραφοι 1 & 3)

Αυτούσιο απόσπασμα κειμένου:

«Ἡ Ἐκκλησία διακηρύσσει ὅτι τό ἀνθρώπινον πρόσωπον εἶναι ὑπερωκεάνειον ἀγαθόν... Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ἀπευθύνεται πρός τόν σύγχρονον ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος διεκδικεῖ τά δικαιώματά του, διά νά ὑπομνήσῃ ὅτι τά δικαιώματα ταῦτα ἀποκτοῦν τό πλήρες αὐτῶν νόημα καί τήν ἀληθῆ θεμελίωσιν μόνον ἐν τῇ προοπτικῇ τῆς ἐν Χριστῷ ἐλευθερίας...»

 

• Σχολιασμός: Παραδοσιακοί κύκλοι υποστηρίζουν ότι το κείμενο επιχειρεί να «βαπτίσει» θεολογικά τη νεωτερική ιδεολογία των «Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων». Κατ' αυτούς, η εκλησιαστική παράδοση εστιάζει στην άσκηση, τη μετάνοια, την ταπείνωση και τις εντολές του Θεού (καθήκοντα) και όχι στη δικαιωματική/ατομικιστική διεκδίκηση των δικαιωμάτων του εκπεσκότος ανθρώπου.

5. Εκκοσμικευμένος λόγος & Οικολογική/Κοινωνική ηθική (Κεφάλαιο ΣΤ΄, παράγραφος 5)

Αυτούσιο απόσπασμα κειμένου:

«Ἡ σημερινή οἰκολογική κρίσις συνδέεται μέ τάς κοινωνικάς, οικονομικάς καί πολιτικάς αἰτίας... Η Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία προτείνει μίαν εγκράτειαν, μίαν ασκητικήν στάσιν απέναντι εις την κτίσιν, η οποία περιλαμβάνει την υπεύθυνον διαχείρισιν των φυσικών πόρων...»

 

• Σχολιασμός: Αν και η ασκητική στάση είναι πατεριακή, η κριτική εστιάζει στο ότι το κείμενο υιοθετεί την ατζέντα και την ορολογία της κοσμικής «οικολογικής ευαισθητοποίησης». Θεωρείται ότι η αμαρτία επαναορίζεται κυρίως ως «οικολογικό έγκλημα» ή «κοινωνική αδικία», υποβαθμίζοντας την πνευματική και σωτηριολογική της διάσταση (απομάκρυνση από τον Θεό).
• Συνοπτικά

Η Ιερά Κοινότητα Αγίου Όρους, η Εκκλησία της Βουλγαρίας, της Γεωργίας, της Ρωσίας και μεμονωμένοι Ιεράρχες  υποστήριξαν ότι τα παραπάνω άρθρα:

1. Χρησιμοποιούν αμφίσημη (διφορούμενη) γλώσσα που επιτρέπει οικουμενιστικές ερμηνείες.
2. Εξισώνουν την Ορθόδοξη Εκκλησία με άλλες ομολογίες ή θρησκείες στο πεδίο της κοινωνικής δράσης.
3. Υποκαθιστούν τη σωτηριολογία (μετάνοια, θέωση) με μια κοινωνική και ανθρωπιστική ηθική (ειρήνη, οικολογία, ατομικά δικαιώματα).