ΚΡΙΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΘΡΩΝ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ Chieti ( ΚΕΪΤΙ)

 

 Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

ΜΕΡΟΣ Β

ΕΝΟΤΗΤΑ 5: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 18 ΚΑΙ ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΕΣ ΣΥΝΟΔΟΙ

ΚΕΙΜΕΝΟ: «Από την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο της Νικαίας και εξής, τα μείζονα ζητήματα σχετικά με την πίστη και την κανονική τάξη στη Εκκλησία συζητήθηκαν και επιλύθηκαν από τις οικουμενικές συνόδους. Αν και ο επίσκοπος της Ρώμης δεν ήταν προσωπικά παρών σε καμία από αυτές τις συνόδους, σε κάθε περίπτωση είτε εκπροσωπείτο από τους λεγάτους του είτε συμφωνούσε με τα συμπεράσματα της συνόδου εκ των υστέρων. Η κατανόηση της Εκκλησίας για τα κριτήρια υποδοχής μιας συνόδου ως οικουμενικής αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια της πρώτης χιλιετίας. Η υποδοχή από την Εκκλησία στο σύνολό της υπήρξε πάντοτε το ύψιστο κριτήριο για την οικουμενικότητα μιας συνόδου».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Το κείμενο αναφέρει ότι ο επίσκοπος Ρώμης δεν ήταν παρών στις Οικουμενικές Συνόδους, αλλά παραλείπει να πει ότι οι Οικουμενικές Σύνοδοι καταδίκασαν πολλές από τις πλάνες που αργότερα υιοθέτησε η Ρώμη. Για παράδειγμα, η Ζ΄ Οικουμενική Σύνοδος καταδίκασε τις προσθήκες στο Σύμβολο της Πίστεως, αλλά το κείμενο του Κέιτι αποφεύγει να αναφερθεί σε αυτό. Επίσης, το κείμενο παρουσιάζει την υποδοχή της συνόδου από την Εκκλησία ως το ύψιστο κριτήριο, αλλά δεν διευκρινίζει ότι η υποδοχή πρέπει να βασίζεται στην ομολογία της αληθούς πίστεως. Αυτή η παράλειψη δημιουργεί μια ψευδή εικόνα της ιστορίας.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 6: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 19 ΚΑΙ ΟΙ ΕΦΕΣΕΙΣ ΣΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ: «Κατά τους αιώνες, έγιναν πολλές εφέσεις προς τον επίσκοπο της Ρώμης, επίσης από την Ανατολή, σε πειθαρχικά ζητήματα, όπως η καθαίρεση ενός επισκόπου. Έγινε μια προσπάθεια στη Σύνοδο της Σαρδικής να καθιερωθούν κανόνες για μια τέτοια διαδικασία. Οι κανόνες της Σαρδικής καθόρισαν ότι ένας επίσκοπος που είχε καταδικαστεί μπορούσε να προσφύγει στον επίσκοπο της Ρώμης, και ότι ο τελευταίος, αν το έκρινε σκόπιμο, μπορούσε να διατάξει νέα δίκη. Οι εφέσεις σε πειθαρχικά ζητήματα έγιναν επίσης προς τον θρόνο της Κωνσταντινούπολης και προς άλλους θρόνους. Τέτοιες εφέσεις προς τους μείζονες θρόνους αντιμετωπίζονταν πάντοτε με συνοδικό τρόπο. Οι εφέσεις προς τον επίσκοπο της Ρώμης από την Ανατολή εξέφραζαν την κοινωνία της Εκκλησίας, αλλά ο επίσκοπος της Ρώμης δεν άσκησε κανονική εξουσία επί των Εκκλησιών της Ανατολής».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Το άρθρο αυτό είναι σωστό όταν λέει ότι ο επίσκοπος Ρώμης δεν άσκησε κανονική εξουσία επί των Εκκλησιών της Ανατολής. Το πρόβλημα είναι ότι το κείμενο αφήνει να εννοηθεί ότι οι εφέσεις ήταν κάτι το κανονικό και αποδεκτό, ενώ στην πραγματικότητα ήταν εξαιρέσεις και όχι κανόνας. Επίσης, το κείμενο δεν αναφέρει ότι οι κανόνες της Σαρδικής δεν έγιναν ποτέ αποδεκτοί από την Ανατολή ως οικουμενικοί. Η Σύνοδος εν Τρούλλω δέχτηκε τους κανόνες της Σαρδικής, αλλά με επιφυλάξεις. Το κείμενο παρουσιάζει μια εικόνα που ευνοεί τη Ρώμη, χωρίς να διευκρινίζει ότι η Ανατολή ποτέ δεν αποδέχτηκε το δικαίωμα εφέσεως ως κανονική αρχή.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 7: ΤΑ ΑΡΘΡΑ 20 ΚΑΙ 21 ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟΥ 20: «Καθόλη την πρώτη χιλιετία, η Εκκλησία στην Ανατολή και τη Δύση ήταν ενωμένη στη διαφύλαξη της αποστολικής πίστεως, στη διατήρηση της αποστολικής διαδοχής των επισκόπων, στην ανάπτυξη δομών συνοδικότητας αδιαχώριστα συνδεδεμένων με το πρωτείο, και στην κατανόηση της εξουσίας ως υπηρεσίας αγάπης. Αν και η ενότητα της Ανατολής και της Δύσης ταράχτηκε κατά καιρούς, οι επίσκοποι της Ανατολής και της Δύσης ήταν συνειδητοί ότι ανήκαν στην μία Εκκλησία». ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟΥ 21: «Αυτή η κοινή κληρονομιά θεολογικών αρχών, κανονικών διατάξεων και λειτουργικών πρακτικών από την πρώτη χιλιετία αποτελεί ένα αναγκαίο σημείο αναφοράς και μια ισχυρή πηγή έμπνευσης για τους Καθολικούς και τους Ορθοδόξους καθώς αναζητούν να γιατρέψουν το τραύμα του χωρισμού τους στην αρχή της τρίτης χιλιετίας. Με βάση αυτή την κοινή κληρονομιά, και οι δύο πρέπει να εξετάσουν πώς το πρωτείο, η συνοδικότητα και η αλληλένδετη σχέση τους μπορούν να εννοηθούν και να ασκηθούν σήμερα και στο μέλλον».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Τα άρθρα αυτά παρουσιάζουν την πρώτη χιλιετία σαν μια περίοδο όπου Ανατολή και Δύση ήταν ενωμένες, αλλά παραλείπουν να πουν ότι αυτή η ενότητα χάλασε εξαιτίας αιρετικών διδασκαλιών. Το κείμενο λέει ότι η ενότητα «ταράχτηκε κατά καιρούς», σαν να ήταν απλά μια προσωρινή δυσκολία και όχι ένα σχίσμα που οφειλόταν σε αίρεση. Επίσης, το κείμενο παρουσιάζει το κοινό παρελθόν ως «ισχυρή πηγή έμπνευσης» για την ένωση, αλλά δεν λέει ότι η ένωση μπορεί να γίνει μόνο αν οι Παπικοί απορρίψουν τις αιρέσεις τους. Το κείμενο του Κέιτι, όπως και η Σύνοδος της Κρήτης, χρησιμοποιεί διφορούμενη γλώσσα που επιτρέπει πολλές ερμηνείες και οδηγεί σε μια συμφιλίωση που δεν βασίζεται στην αλήθεια της πίστεως.

Ο Γέροντας Γαβριήλ για αιρέσεις, εκκοσμίκευση, συμπροσευχές, σχισματικούς Ουκρανίας κ.α.

Τις ερωτήσεις τις κάνει ο κ. Γιώργος Π. Παύλος, από το «Δίκτυο Ελληνισμού»

ΓΕΡΟΝΤΑΣ ΓΑΒΡΙΗΛ: Δεν μπορούμε να πηγαίνουμε να εκκλησιαζόμαστε σε ιερείς που είναι οικουμενισταί. Ποιός μας το λέει αυτό; Οι Άγιοι μας το λένε. Ο Άγιος Γερμανός Β’ Κωνσταντινουπόλεως, μία σπουδαία εκκλησιαστική προσωπικότητα, γράφει μία επιστολή στους Κυπρίους που είχαν ουνιτίσει και τους λέει:

Παπόφιλοι, παπολάτρες σας εξορκίζω εν ονόματι του Θεού να φεύγετε ολοταχώς από τους ιερείς εκείνους που υπέπεσαν στην αίρεση των λατινοφρόνων και μήτε σε Εκκλησία που αυτοί λειτουργούν να πηγαίνετε, μήτε να κοινωνάτε από τα χέρια τους, μήτε αντίδωρο να παίρνετε αλλά να κάθεστε στα σπίιτια σας και να προσεύχεστε, ειδάλλως θα υποστείτε την ίδια κόλαση με αυτούς.

Δεν μπορούμε να πηγαίνουμε σε οικουμενιστές να εκκλησιαζόμαστε. Αν ένας, πατριάρχης είναι αυτός, αρχιεπίσκοπος είναι, επίσκοπος είναι, δεν σέβεται τους Αποστολικούς Κανόνες που απαγορεύουν τα συλλείτουργα και τις συμπροσευχές με τους αιρετικούς, δεν σέβεται τους Κανόνες των Οικουμενικών και τοπικών Συνόδων, δεν τηρεί αυτά που δίδαξαν οι Πατέρες, αυτός ο πατριάρχης, ο αρχιεπίσκοπος και επίσκοπος, δεν είναι ποιμένας.

Τί είναι; Μας το λέει ένας μεγάλος Πατέρας της Εκκλησίας μας του πρώτου αιώνος: «Πᾶς ὁ λέγων παρὰ τὰ διατεταγμένα, κἂν ἀξιόπιστος ᾖ, κἂν νηστεύῃ, κἂν παρθενεύῃ, κἂν σημεῖα ποιῇ, κἂν προφητεύῃ, λύκος σοι φαινέσθω ἐν προβάτου δορᾷ, προβάτων φθορὰν κατεργαζόμενος.» [Άγιος Ιγνάτιος ο Θεόφόρος].

Ακούτε τί λέει; Δεν είναι ποιμένες. Είναι λυκοποιμένες. Δεν πρέπει να τους ακολουθούμε.

ΚΡΙΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΘΡΩΝ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ CHIETI (ΚΕΪΤΙ)- (Α)

 

ΟΔΕΥΟΝΤΑΣ  ΠΡΟΣ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΠΟΤΗΡΙΟ

Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου 

ΜΕΡΟΣ Α

Εισαγωγικά

Το κείμενο του Κέιτι υπογράφηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2016 στο Κιέτι της Ιταλίας από τη Μικτή Διεθνή Θεολογική Επιτροπή για τον Διάλογο μεταξύ Ορθοδόξων και Παπικών. Το πλήρες όνομα του είναι «Συνοδικότητα και πρωτείο κατά την πρώτη χιλιετία: Προς μια κοινή κατανόηση στη διακονία της ενότητας της Εκκλησίας». Το κείμενο αυτό ήρθε λίγους μήνες μετά τη Σύνοδο της Κρήτης και αποτελεί συνέχεια του διαλόγου που ξεκίνησε με το κείμενο της Ραβέννας το 2007. Παρακάτω παρουσιάζονται τα προβληματικά άρθρα με τα ακριβή κείμενα τους και ο κριτικός σχολιασμός του καθενός.

OI ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ

Οικουμενικό Πατριαρχείο Σεβ. Αρχιεπίσκοπος Τελμησσοῦ κ. Ἰώβ (Συμπρόεδρος της Ορθόδοξης πλευράς-τώρα Μητροπολίτης Πισιδίας) Σεβ. Μητροπολίτης Σασίμων κ. Γεννάδιος (Συν-γραμματέας) Σεβ. Μητροπολίτης Διοκλείας κ. Κάλλιστος Εκκλησία της Ελλάδος Σεβ. Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος -----------Οι ονομαστικοί κατάλογοι των συμμετεχόντων δημοσιεύονται επίσημα στα αρχεία των διμερών θεολογικών διαλόγων και στα επίσημα δελτία Τύπου. Διαδικτυακή δημοσίευση: Ολόκληρη η λίστα με τα ονόματα όλων των αντιπροσώπων (τόσο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Εκκλησία της Ελλάδος όσο και από τις υπόλοιπες Ορθόδοξες Εκκλησίες και τη Ρωμαιοκαθολική πλευρά) φιλοξενείται στην επίσημη ιστοσελίδα του Βατικανού (Pontifical Council for Promoting Christian Unity) στην ενότητα των Ολομέλειων Συνελεύσεων. Τίτλος ανάρτησης: «2016 Plenary Session – Communiqué / List of Participants» για τη συνάντηση του Κιέτι (Chieti). ------------------------------------------------------------------------

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 2 ΚΑΙ Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΝ ΤΗ ΠΟΙΚΙΛΙΑ

ΚΕΙΜΕΝΟ: «Από τα πρώτα χρόνια, η μία Εκκλησία υπήρχε ως πολλές τοπικές εκκλησίες. Η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος βιωνόταν τόσο μέσα σε κάθε τοπική Εκκλησία όσο και στις σχέσεις μεταξύ τους ως ενότητα εν τη ποικιλία. Υπό την καθοδήγηση του Πνεύματος, η Εκκλησία ανέπτυξε πρότυπα τάξεως και διάφορες πρακτικές σύμφωνα με τη φύση της ως ενός λαού που ήλθε σε ενότητα εκ της ενότητας του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Το πρόβλημα εδώ είναι ότι η φράση «ενότητα εν τη ποικιλία» παρουσιάζει την Εκκλησία σαν να μπορούν να συνυπάρχουν διαφορετικές πίστεις και διδασκαλίες. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία η ενότητα δεν είναι απλά μια διοικητική ή κοινωνική συνύπαρξη, αλλά ενότητα στην αλήθεια της πίστεως. Το κείμενο αποφεύγει να πει ότι οι δογματικές διαφορές μεταξύ Ορθοδοξίας και Παπισμού, όπως το Filioque, το αλάθητο του Πάπα και η απρόσληψη, είναι αιρέσεις που χωρίζουν και όχι απλές «ποικιλίες». Αυτή η προσέγγιση οδηγεί σε μια οικουμενιστική αγαπολογία που παραμερίζει την αλήθεια.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 5 ΚΑΙ Η ΑΛΛΗΛΕΝΔΕΤΗ ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΩΤΕΙΟ

ΚΕΙΜΕΝΟ:  «Στο δεύτερο χιλιετήριο, η κοινωνία χάλασε μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Έγιναν πολλές προσπάθειες να αποκατασταθεί η κοινωνία μεταξύ Καθολικών και Ορθοδόξων, αλλά δεν πέτυχαν. Η Μικτή Διεθνής Επιτροπή για τον Θεολογικό Διάλογο μεταξύ της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και της Ορθοδόξου Εκκλησίας, στο συνεχιζόμενο έργο της να ξεπεράσει τις θεολογικές αποκλίσεις, εξέτασε τη σχέση μεταξύ συνοδικότητας και πρωτείου στη ζωή της Εκκλησίας. Οι διαφορετικές κατανοήσεις αυτών των πραγματικοτήτων έπαιξαν σημαντικό ρόλο στον χωρισμό μεταξύ Ορθοδόξων και Καθολικών. Είναι επομένως ουσιώδες να αναζητηθεί η καθιέρωση μιας κοινής κατανόησης αυτών των αλληλένδετων, συμπληρωματικών και αδιαχώριστων πραγματικοτήτων».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Το κείμενο παρουσιάζει το Σχίσμα σαν να οφειλόταν απλά σε «διαφορετικές κατανοήσεις» και όχι σε αιρετικές διδασκαλίες που εισήγαγε η Ρώμη. Δεν αναφέρει καθόλου ότι η Ρώμη πρόσθεσε το Filioque στο Σύμβολο της Πίστεως, ότι υιοθέτησε το αλάθητο του Πάπα και άλλες καινοφανείς διδασκαλίες. Αντί να καταδικάσει αυτές τις αιρέσεις, το κείμενο τις παρουσιάζει σαν «διαφορετικές κατανοήσεις» που μπορούν να ξεπεραστούν με διάλογο. Αυτό είναι επικίνδυνο γιατί δίνει την εντύπωση ότι η αλήθεια της πίστεως είναι διαπραγματεύσιμη.

ΤΟ ΠΡΩΤΕΙΟ ΚΑΙ Η ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΠΑΠΙΣΜΟ

 

Εισαγωγικά.

Πριν προχωρήσουμε στις δημοσιεύσεις άρθρων σχετικά με τα κείμενα Chieti και Αλεξάνδρειας καθώς και για τις πρόσφατες εξελίξεις δημοσιεύουμε απαραίτητα στοιχεία που πρέπει να γνωρίζουμε για το ΠΡΩΤΕΙΟ και την Συνοδικότητα. Το ζήτημα του πρωτείου στην Εκκλησία αποτελεί διαχρονικά έναν από τους βασικότερους θεολογικούς και εκκλησιολογικούς λόγους διαίρεσης μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας (Παπισμού). Η διαφορά δεν εντοπίζεται τόσο στην ύπαρξη ενός τιμητικού ή λειτουργικού πρωτείου, όσο στον τρόπο άσκησης, στη θεμελίωση και στη φύση αυτού του πρωτείου (καθολική δικαιοδοσία και αλάθητο έναντι συνοδικότητας).

1. Το Πρωτείο στην Ορθόδοξη Εκκλησία

Η Ορθόδοξη Εκκλησία αναγνωρίζει πρωτείο, αλλά πρόκειται για πρωτείο τιμής και διακονίας. Δεν πρόκειται για πρωτείο εξουσίας ή διοικητικής υπεροχής επί ολόκληρης της Οικουμένης. Θεολογικά, η Εκκλησία είναι το σώμα του Χριστού, όπου όλες οι τοπικές Εκκλησίες είναι πλήρεις, ισότιμες και αυτοκέφαλες, με αποκλειστική Κεφαλή τον Ιησού Χριστό. Η διοίκηση της Εκκλησίας ασκείται συνοδικά, και κανένας επίσκοπος δεν βρίσκεται πάνω από τους άλλους σε μυστηριακή ή δογματική εξουσία. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης θεωρείται «πρώτος μεταξύ ίσων» (primus inter pares), έχοντας το προνόμιο του συντονισμού και της εκπροσώπησης, αλλά όχι δικαιοδοσία παρέμβασης στα εσωτερικά των άλλων Πατριαρχείων. Ιστορικά, το πρωτείο απονεμήθηκε στους επισκόπους των σπουδαίων κέντρων της αυτοκρατορίας, όπως η Ρώμη, η Κωνσταντινούπολη, η Αλεξάνδρεια, η Αντιόχεια και τα Ιεροσόλυμα. Η βάση αυτή στηρίχθηκε στα πρεσβεία τιμής των κανόνων των Οικουμενικών Συνόδων και όχι σε κάποιο προσωπικό προνόμιο του Αποστόλου Πέτρου που μεταβιβάστηκε αποκλειστικά σε έναν διάδοχο.

2. Το Πρωτείο στον Παπισμό (Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία)

Στη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, το πρωτείο του Πάπα είναι πρωτείο εξουσίας, δικαιοδοσίας και αλάθητου. Σύμφωνα με το ρωμαιοκαθολικό δόγμα, ο Χριστός όρισε τον Απόστολο Πέτρο αρχηγό των Αποστόλων και ορατή κεφαλή της Εκκλησίας. Το προνόμιο αυτό θεωρείται ότι μεταβιβάζεται διαδοχικά σε κάθε επίσκοπο Ρώμης (Πάπα) ως διάδοχο του Πέτρου. Ο Πάπας θεωρείται ότι έχει «πλήρη, ανώτατη, άμεση και οικουμενική εξουσία» επί ολόκληρης της Εκκλησίας και επί κάθε τοπικής Εκκλησίας και επισκόπου ξεχωριστά. Σύμφωνα με την Α' Βατικανή Σύνοδο (1870), ο Πάπας είναι αλάθητος (infallibilis) όταν ομιλεί ex cathedra (επήκοα/επίσημα από τον θρόνο του) επί θεμάτων πίστης και ηθικής, διατυπώνοντας διδασκαλία που δεσμεύει ολόκληρη την Εκκλησία.

Η Ερμηνεία του «Επί ταύτῃ τῇ πέτρᾳ» (Ματθ. 16, 18)

Η θεμελιώδης διαφορά ξεκινά από τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύεται η γνωστή φράση του Χριστού προς τον Απόστολο Πέτρο: «Κι εγώ λέω σ' εσένα πως εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σ' αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου...»

• Η Ρωμαιοκαθολική Ερμηνεία:

1. Ταυτίζει τη λέξη «πέτρα» άμεσα με το πρόσωπο του Αποστόλου Πέτρου.
2. Υποστηρίζει ότι ο Χριστός όρισε τον Πέτρο ως το ατομικό θεμέλιο και την ορατή κεφαλή της Εκκλησίας.
3. Επειδή ο Πέτρος μαρτύρησε στη Ρώμη και υπήρξε ο πρώτος επίσκοπός της, αυτό το πρωτείο εξουσίας κληροδοτείται εξ ολοκλήρου στους διαδόχους του, τους Πάπες Ρώμης.

• Η Ορθόδοξη Ερμηνεία:

1. Ερμηνεύει τη «πέτρα» όχι στο πρόσωπο του Πέτρου, αλλά στην ομολογία πίστεως που μόλις είχε κάνει ο Πέτρος («Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού ζώντος»).
2. Κατά τους Πατέρες της Εκκλησίας (όπως ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο Αυγουστίνος), η Εκκλησία είναι χτισμένη πάνω στην πέτρα της πίστης στον Χριστό, και ο Πέτρος εκπροσωπεί εδώ όλους τους Αποστόλους.
3. Οι Ορθόδοξοι δέχονται ότι ο Πέτρος είχε όντως ένα «πρωτείο τιμής» ή πρωτοβουλίας μεταξύ των Αποστόλων (ήταν ο "πρώτος"), αλλά αυτό δεν σήμαινε διοικητική εξουσία ή αυθεντία πάνω στους άλλους αποστόλους, οι οποίοι ήταν κι αυτοί ισιότιμοι (ο Παύλος π.χ. έλεγξε ανοιχτά τον Πέτρο στην Αντιόχεια, όπως αναφέρεται στην Προς Γαλάτας επιστολή).

Ιστορική Εξέλιξη: Από την Πρώτη Χιλιετία στη Σχίσμα

Η εξέλιξη του θεσμού πέρασε από τρία βασικά στάδια:

1. Η Αρχαία Εκκλησία (Πρώτη Χιλιετία): Στην ενιαία τότε Εκκλησία, η Ρώμη απολάμβανε πράγματι τα «πρεσβεία τιμής» ως η πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας και ως η Εκκλησία που ιδρύθηκε από τους κορυφαίους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο. Ο Πάπας θεωρούνταν ο «πρώτος» μεταξύ των Πατριαρχών, αλλά οι αποφάσεις λαμβάνονταν συνοδικά. Ουδέποτε ο Πάπας είχε δικαιοδοσία να επεμβαίνει στα εσωτερικά των άλλων Πατριαρχείων (Ανατολής) χωρίς αίτημα ή συναίνεση, ούτε υπήρχε δόγμα περί αλάθητου.
2. Η Σταδιακή Απόκλιση (Μεσσαίωνας): Λόγω των πολιτικών συνθηκών στη Δύση (κατάρρευση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας), ο Πάπας ανέλαβε πολιτικούς και κοσμικούς ρόλους, γεγονός που ενίσχυσε τη συγκεντρωτική του εξουσία.  Στη Δύση άρχισε να επικρατεί η αντίληψη ότι ο Πάπας δεν είναι απλώς «πρώτος μεταξύ ίσων», αλλά ο απόλυτος μονάρχης της Εκκλησίας, από τον οποίο πηγάζει η εξουσία όλων των άλλων επισκόπων.
3. Η Οριστική Ρήξη: Η κορύφωση ήρθε τον 11ο αιώνα (1054 - Σχίσμα) και παγιώθηκε τον 19ο αιώνα με τις αποφάσεις της Α’ Συνόδου του Βατικανού (1870), η οποία κατοχύρωσε δογματικά το Παπικό Αλάθητο και την παντοδυναμία του Πάπα, απομακρυνándose οριστικά από το συνοδικό πολίτευμα της αρχαίας Εκκλησίας.

Η Συνοδικότητα στην Ορθόδοξη Εκκλησία και στον Παπισμό

Η έννοια της συνοδικότητας (η συμμετοχή και η κοινωνία όλων των μελών της Εκκλησίας στη λήψη αποφάσεων και στη ζωή της υπό την ηγεσία των επισκόπων) αποτελεί θεμελιώδη δομή της εκκλησιολογίας, αλλά εφαρμόζεται με εντελώς διαφορετικό τρόπο στην Ορθόδοξη Εκκλησία και στον Ρωμαιοκαθολικισμό (Παπισμό).

Η σύγχρονη αντι-οικουμενιστική κίνηση και οι σύγχρονοι διμερείς θεολογικοί διάλογου Ορθοδόξων και Παπικών.

 

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Η σύγχρονη οικουμενιστική κίνηση, επιχειρώντας να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ της Ορθοδοξίας και του Παπισμού χωρίς προϋποθέσεις αληθινής μετάνοιας και επιστροφής στην πατερική διδασκαλία, επαναλαμβάνει το τραγικό δράμα της Συνόδου της Φλωρεντίας. Όπως τότε οι πολιτικές και γεωπολιτικές σκοπιμότητες οδήγησαν σε υποχώρηση έναντι της αλήθειας, έτσι και σήμερα προτάσσονται σκοπιμότητες εις βάρος της ακέραιης ορθόδοξης ταυτότητας, με βασικότερους κινδύνους την αναβίωση του παπικού πρωτείου, την αμφισβήτηση της μυστηριακής αποκλειστικότητας και την ελλιπή κατήχηση του πληρώματος.

1. Το Πρωτείο και η Αναγνώριση της Παπικής Ιερωσύνης

Το ζήτημα του πρωτείου, της συνοδικότητας και της αναγνώρισης της ιερωσύνης στους παπικούς αποτελεί τον πυρήνα της σύγχρονης θεολογικής αντιπαράθεσης:

• Η Ανατροπή της Εκκλησιολογίας: Στην Ορθοδοξία, ο «πρώτος» είναι απλώς πρώτος μεταξύ ίσων  χωρίς εξουσία πάνω στις τοπικές Εκκλησίες. Αντίθετα, στον Παπισμό, ο Πάπας διεκδικεί παγκόσμια δικαιοδοσία και πλήρη εξουσία .
• Η Παγίδα της «Παγκόσμιας Συνοδικότητας»: Τα κείμενα διαλόγων (όπως της Ραβέννας) που αναζητούν έναν παγκόσμιο προκαθήμενο υπονομεύουν την ισότητα της επισκοπικής αρχιερωσύνης και παραπέμπουν σε κοσμικού τύπου μοναρχία.
• Η Απουσία Χάριτος εκτός Εκκλησίας: Σύμφωνα με την πατερική παράδοση και τους κανόνες του Μεγάλου Βασιλείου, όσοι αποκόπτονται λόγω αίρεσης χάνουν τη χαριτόβρυτη αποστολική διαδοχή. Συνεπώς, η αναγνώριση εγκυρότητας στα μυστήρια του Παπισμού οδηγεί νομοτελειακά στην προτεσταντικής έμπνευσης «θεωρία των κλάδων».

2. Η μεγαλύτερη πληγή και ο βασικότερος παράγοντας κινδύνου για το ορθόδοξο πλήρωμα είναι η έλλειψη ουσιαστικής ενημέρωσης και συστηματικής κατήχησης, καθώς η άγνοια δεν είναι αθωότητα αλλά η κερκόπορτα για την αλλοίωση της ταυτότητάς μας. Όταν ο λαός δεν γνωρίζει βαθιά τα δόγματα και την πατερική παράδοση, καθίσταται ευάλωτος στον συμβιβασμό, με αποτέλεσμα οι κρίσιμες αποφάσεις και οι συμπροσευχές να πληροφορούνται εκ των υστέρων δημιουργώντας την αίσθηση αποφάσεων «άνωθεν», και τα θεμελιώδη ρήγματα στην πίστη (όπως το Filioque ή το αλάθητο) να αντιμετωπίζονται ως απλές «ακαδημαϊκές διαφορές» που αφήνουν χώρο στον θρησκευτικό συγκρητισμό. Χωρίς αυτή την πνευματική θωράκιση αποδυναμώνονται τα θεμέλια του φρονήματος, ενώ αντίθετα, ιστορικά αποδεικνύεται —όπως συνέβη μετά τη Σύνοδο της Φλωρεντίας— ότι μόνο μέσα από μια ειλικρινή, πατερική κατήχηση ο λαός και οι μοναχοί μπορούν να λειτουργήσουν ως οι τελικοί φύλακες και θεματοφύλακες των ιερών και των οσίων της πίστεως, απορρίπτοντας την ένωση επί τη βάσει ψευδών όρων.

Οργάνωση και Δομή της Κατήχησης του Λαού στα Σύγχρονα Θεολογικά Ζητήματα

Δεδομένου ότι οι Μητροπόλεις αδιαφορούν για την κατηχητική και ενημερωτική κατήχηση του ποιμνίου σε ζητήματα που σχετίζονται άμεσα με το δόγμα, την ορθόδοξη εκκλησιολογία και τον Οικουμενισμό, καθίσταται επιτακτική και αναγκαία η συστηματική αξιοποίηση της ψηφιακής ιεραποστολής.

Παράλληλα, κρίνεται απολύτως απαραίτητο να ενημερωθούν και να ευαισθητοποιηθούν οι αποτειχισμένοι κληρικοί και λαϊκοί, καθώς, όπως διαφαίνεται στην πράξη, το κίνημα αυτό οδηγείται σε αποτυχία εξαιτίας της κακής οργάνωσης και της ελλιπούς κατήχησης.

Ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης και οργάνωσης περιλαμβάνει τους ακόλουθους βασικούς άξονες:

1. Αξιοποίηση Ψηφιακών Μέσων και Διαδικτύου: Λόγω της θεσμικής αδιαφορίας, η δημιουργία έγκυρων διαδικτυακών πλατφορμών, ενημερωτικών ιστολογίων, podcasts και βίντεο από θεολόγους και κληρικούς αποτελεί μονόδρομο, ώστε η ορθή θεολογική γνώση να φτάνει άμεσα στη νεολαία και στο ευρύτερο κοινό.
2. Επιμόρφωση και Ενημέρωση των Αποτειχισμένων: Ειδική μέριμνα για την οργάνωση και τη σωστή κατηχητική κατάρτιση των αποτειχισμένων κύκλων, προκειμένου να ξεπεραστούν τα προβλήματα κακής οργάνωσης που ναρκοθετούν την πορεία τους.

Η γνώση της πίστης δεν αποτελεί προνόμιο λίγων ακαδημαϊκών, αλλά ζωτική ανάγκη κάθε μέλους του εκκλησιαστικού σώματος για την πνευματική του θωράκιση.

 

Σταθμοί των διμερών θεολογικών διαλόγων Ορθοδόξων–Ρωμαιοκαθολικών μετά την Σύνοδο της Κρήτης (Ιούνιος 2016 – Σεπτέμβριος 2026)-

 

ΣΎΝΤΟΜΑ ΙΣΤΟΡΙΚΆ ΣΤΟΙΧΕΊΑ

Εισαγωγικά

Μετά την ολοκλήρωση των δημοσιεύσεων για την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης, συνεχίζουμε την παρουσίαση των διμερών θεολογικών διαλόγων, οι οποίοι αποσκοπούν στη σύσφιξη των σχέσεων και την προώθηση της προοπτικής αποκατάστασης της εκκλησιαστικής κοινωνίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τη Ρωμαιοκαθολική. Η δεκαετία που μεσολάβησε από τον Ιούνιο του 2016 έως τον Σεπτέμβριο του 2026 αναδείχθηκε σε μια από τις πιο πυκνές και ταυτόχρονα αντιφατικές περιόδους στην ιστορία του θεολογικού διαλόγου μεταξύ των δύο Εκκλησιών. Από το Κείμενο του Κιέτι το 2016 έως την κοινή διακήρυξη του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ και του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στη Νίκαια το 2025, ο διάλογος σημαδεύτηκε από αδιάλειπτη συνέχεια, η οποία αποτυπώθηκε σε δύο ολομέλειες της Μικτής Διεθνούς Επιτροπής, πέντε συνεδριάσεις της Επιτροπής Συντονισμού και δύο ιστορικά κείμενα που έφεραν στο προσκήνιο —για πρώτη φορά σε διμερές επίπεδο— τις θεμελιώδεις δογματικές διαφωνίες της δεύτερης χιλιετηρίδας προς κοινή θεολογική εξέταση.

1. Το Κιέτι (Σεπτέμβριος 2016): επανεκκίνηση μετά την Κρήτη

Η περίοδος που εξετάζουμε ανοίγει με ένα διπλό γεγονός. Τον Ιούνιο του 2016 συνήλθε στην Κρήτη η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της Ορθοδόξου Εκκλησίας, η οποία με το έγγραφό της «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» επιβεβαίωσε τη δέσμευση του Ορθοδόξου χώρου στον οικουμενιστικό διάλογο, παρά τις απουσίες τεσσάρων Πατριαρχείων. Λίγους μήνες αργότερα, από 15 έως 22 Σεπτεμβρίου 2016, η Μικτή Διεθνής Επιτροπή Θεολογικού Διαλόγου συνήλθε στην 14η Ολομέλειά της στο Κιέτι της Ιταλίας και υιοθέτησε το έγγραφο «Συνοδικότητα και Πρωτείο κατά τον πρώτο χιλιετηρίδα: Προς μια κοινή κατανόηση υπηρετούσα την ενότητα της Εκκλησίας».

Το κείμενο του Κιέτι ήταν το πρώτο κοινό έγγραφο της Επιτροπής μετά το έγγραφο της Ραβέννας (2007). Επιβεβαίωσε ότι «οι διαφορετικές κατανοήσεις της συνοδικότητας και του πρωτείου έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη διαίρεση» και ότι η σχέση πρωτείου και συνοδικότητας υπήρξε αλληλένδετη στα τρία επίπεδα της εκκλησιαστικής ζωής: τοπικό, περιφερειακό και οικουμενικό. Αξιοσημείωτη είναι η αναγνώριση της Ρώμης ως πρώτης έδρας με «πρωτείο τιμής»  στην πενταρχία, με την επιφύλαξη —που καταγράφηκε σε υποσημείωση— της Γεωργιανής Εκκλησίας για συγκεκριμένες παραγράφους.

 

2. Ο δύσκολος δρόμος προς τη δεύτερη χιλιετία (2017–2021)

Μετά το Κιέτι, η Επιτροπή αποφάσισε να στραφεί στη μελέτη της δεύτερης  χιλιετηρίδα —το πεδίο όπου εντοπίζονται οι πραγματικές εκκλησιολογικές διαφορές. Συνεδριάσεις της Επιτροπής Συντονισμού στο Μπόζε της Ιταλίας (2018, 2019) παρήγαγαν σχέδιο κειμένου για τη «Συνοδικότητα και το Πρωτείο κατά το δεύτερο χιλιετηρίδα και σήμερα». Η πορεία αυτή συνέπεσε με σοβαρές αντιδράσεις στο εσωτερικό της Ορθοδοξίας: η χορήγηση αυτοκεφαλίας στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας (2018–2019) οδήγησε τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία σε ρήξη με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και σε αποχώρηση από τη συμμετοχή της στη Μικτή Επιτροπή. Ο διάλογος δεν διακόπηκε, αλλά η ενδοορθόδοξη κρίση σημάδεψε ανεξίτηλα το κλίμα των συνομιλιών. Η πανδημία COVID-19 προκάλεσε πρόσθετη διετή αναστολή (2020–2021).

3. Ρέθυμνο (Μάιος 2022): επιστροφή στο τραπέζι του διαλόγου

Από 16 έως 20 Μαΐου 2022, η Επιτροπή Συντονισμού, συμπροεδρευομένη από τον Καρδινάλιο Kurt Koch και τον (τότε Αρχιεπίσκοπο Τελμησσού, νυν Μητροπολίτη Πισιδίας) Ιώβ, συνήλθε στο Ρέθυμνο της Κρήτης και ολοκλήρωσε την αναθεώρηση του σχεδίου «Πρωτείο και Συνοδικότητα κατά το δεύτερο χιλιετηρίδα και σήμερα», προετοιμάζοντας την επόμενη Ολομέλεια. Οι εργασίες συνοδεύονταν από έντονη ανησυχία για τον πόλεμο στην Ουκρανία, με εκκλήσεις για ειρήνη.

4. Αλεξάνδρεια (Ιούνιος 2023): η 15η Ολομέλεια και το Έγγραφο της Αλεξάνδρειας

Σταθμός-ορόσημο υπήρξε η 15η Ολομέλεια, που πραγματοποιήθηκε από 1 έως 7 Ιουνίου 2023 στην Αλεξάνδρεια, υπό την προεδρία του Πάπα και Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεοδώρου Β. Συμμετείχαν δέκα Ορθόδοξες Εκκλησίες (μεταξύ αυτών η Εκκλησία της Ελλάδος, η Εκκλησία Κύπρου και το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων) και δεκαοκτώ Ρωμαιοκαθολικοί μέλη, και υιοθετήθηκε το έγγραφο «Συνοδικότητα και Πρωτείο κατά το δεύτερο χιλιετηρίδα και σήμερα».