Το κηδειόχαρτο της Ελλάδος

 

«Άνθρωποι που έχουν µέσα τους µεγαλείο, δεν ασχολούνται µε την πολιτική» (Αλµπέρ Καµό).

Και ας συµπληρώσουµε κι εµείς τον ταπεινό µας λόγο: «ό,τι πιο χαµερπές και ελεεινό στην ανθρώπινη πιάτσα (πάντα υπάρχουν εξαιρέσεις) θα το συναντήσετε στην κοινότητα των πολιτικών…».

Όποιες καλοπροαίρετες ευχές και αν δώσουµε, φίλοι αναγνώστες, αντίκρισµα δε θα έχουν. Γιατί, ας µη ξεχνάµε, ότι ακυβέρνητοι «κυβερνώντες» επέλεξαν νοµοθεσία «Σοδόµων και Γοµόρρας» και συνεπώς, ο Μέγας Νοµοθέτης θα αναγκασθεί να µας θυµίσει τί έπαθαν οι Σοδοµίτες: «πυρ και θείον κατέκαυσεν αυτούς». Αυτό είναι το τίµηµα για µας, όσο και αν δεν το πιστεύουµε. Οι ευχές λοιπόν για «ευτυχές το νέο έτος» είναι του κακού µας του καιρού…

Για του λόγου το αληθές, ας διαβάσουµε ένα «πένθιµο οδοιπορικό» όσο και διεισδυτικό, κείµενο όσων συµβαίνουν στη χώρα µας, από έναν εύστοχο και αντικειµενικό δηµοσιογράφο της εφηµερίδας «Δηµοκρατία», κ. Αλκιβιάδη Κεφαλά:

«Και ιδού το κατάντηµα: Στα χωριά, η σιωπή είναι εκκωφαντικότερη του θορύβου της πόλης. Δρόµοι άδειοι, χωρίς παιδιά, χωρίς νέους, χωρίς ζωή. Στις κολόνες, αναρτηµένα δεκάδες «κηδειόχαρτα», πρόσωπα που φεύγουν ένα-ένα κάθε εβδοµάδα. Έτσι µετριέται ο χρόνος πια, µε κηδείες, όχι µε γιορτές, όπως παλιά. Ραγισµένοι πέτρινοι τοίχοι σπιτιών. Στέγες γκρεµισµένες, παράθυρα άδεια, αυλές πνιγµένες στα αγριόχορτα. Σπίτια που φύλαξαν γενιές, τώρα στέκουν κουφάρια, µε µοναδικό ένοικο τις αναµνήσεις. Το καφενείο, η ψυχή του χωριού, «έσβησε». Στη θέση των φωνών, του γέλιου, της παρέας, υπάρχει η σιωπή. Τραπέζια καλυµµένα µε σκόνη, καρέκλες πεταµένες, πόρτες σπασµένες, επιγραφές ξεθωριασµένες… τα παλιά εργοστάσια σκελετοί. Σκουριασµένα σίδερα, τζάµια θρυµµατισµένα, στέγες που χάσκουν στον ουρανό… Στα χωράφια η γη δε δίνει στάρι, λάδι, κρασί, µόνο αγριόχορτα φυτρώνουν…

Η δυστοπία δεν είναι ατύχηµα. Προµελετηµένες πολιτικές επιλογές, διαλύουν την Ελλάδα για κέρδος και µίζα. Στόχος δεν είναι να στηριχθεί η παραγωγή, στόχος είναι να σταµατήσει. Να φύγουν οι νέοι, να αδειάσουν τα σπίτια, να εγκαταλειφθούν τα χωράφια, ώστε να πουληθεί η γη φθηνά στους ξένους σε εταιρείες. Γη ποτισµένη µε αίµα, µόχθο και µνήµη χαρίζεται…

ΟΧΙ!!! Και ΑΙΡΕΤΙΚΟΣ; Ο Αρχιεπ. Αναστάσιος... Ζήσηδες… ΕΛΕΟΣ!

 

“Το δε αιρετικός, χωρισµός έστιν από του Θεού”

(Αββάς Αγάθων)

Είπατε µεγάλη, πολύ µεγάλη κουβέντα υιέ µοναχέ Σεραφείµ/Αβέρκιε, στο περισπούδαστο άρθρο σας «Ο Πατριάρχης Βαρθολοµαίος ως ‘’ατυχές θύµα του αρχεκάκου όφεως’’…» (παρόµοια εκτενή επιστολή απέστειλε και ο Αναστάσιος Αρχιεπίσκοπος της Αλβανίας, γνωστός αιρετικός Οικουµενιστής-τι κρίµα! ξεχάσατε το Μασώνος!), µε προβληµατίσατε και µε σοκάρατε. Εδώ κάτι σοβαρό, είπα, πρέπει να συµβαίνει, ή είστε αγράµµατος, αυτό δε σας φαίνεται, ή δεν καταλαβαίνετε τι γράφετε, αυτό δεν το πιστεύω, ή θεολογικά είστε ακατάρτιστος και αυτό το βρίσκω απίθανο. Διότι η λέξη αιρετικός δεν είναι µια απλά λεκτική έκφραση, αλλ

ά, η πιο επιεικής έκφραση για ένα χριστιανό, είναι ύβρις!. Τα Εγκυκλοπαιδικά Λεξικά περί αυτού αναφέρουν (έτσι ενδεικτικά κάποια). Αιρετικός είναι αυτός, “που ανήκει σε ή σχετίζεται µε θρησκευτική αίρεση” (Χρηστικό Λεξικό Α.Α., τόµος 1^ος σελ. 124). “Οπαδός αίρεσις, κυρίως θρησκευτικής, αυτός που παρεκκλίνει ή δεν συµµορφώνεται µε τα καθιερωµένα” (Πάπυρος Larousse,τόµ. 1^ος, σελ. 42).“Πιστός που οµολογεί θρησκευτικές απόψεις, οι οποίες αποκλίνουν από το επίσηµο θρησκευτικό δόγµα” (Μπαµπινιώτης, τόµ. 1^ος, σελ. 47).

Ήταν τέτοιος ο Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος; Κατά τη Θεολογική και Δογµατική άποψη θα µας-σας κατατοπίσει ο πιο ειδικός στο θέµα, ο καθηγητής Πανεπιστηµίου Παναγ. Μπούµης στο βιβλίο του “Κανονικό Δίκαιον”, ο οποίος αναφέρει:

«Αίρεση είναι η απόκλιση από την ορθή διδασκαλία της Εκκλησίας, η οποία περιέχεται στην Αγ. Γραφή και στην (σ.τ.κ.: λοιπή) Ιερά Παράδοση, όπως διατυπώθηκε στις αποφάσεις των Οικουµενικών Συνόδων, και η εµµονή σ’ αυτήν, ή η προσχώρηση σε µία ήδη καταδικασµένη αιρετική οµολογία. Δεν είναι απαραίτητο η απόκλιση να αφορά οπωσδήποτε θεµελιώδες δόγµα, καθ’ όσον δεν είναι ορθή ούτε εφικτή η διάκριση των δογµάτων σε θεµελιώδη και µη.

» Για να χαρακτηρισθεί µια δοξασία ως αίρεση (αναφέρει αρκετές) σηµειώνουµε µόνο:

Πρέπει ο αιρετικός να εµµένει και να υποστηρίζει µε επιµονή τις απόψεις του και να µην πείθεται στην αρµόδια εκκλησιαστική αρχή.

Τέλος αρµόδια να αποφασίζει και να χαρακτηρίζει µια δοξασία ως αίρεση είναι η Εκκλησία, η οποία εξετάζει αυτήν επί τη βάσει της Αγ. Γραφής και της αυθεντικής εκκλησιαστικής Παραδόσεως.

Οι αιρετικοί υπόκεινται στην ποινή του µεγάλου αφορισµού ή αναθέµατος» (ζ΄ καν. της Γ΄ Οικουµ. και α΄ καν. της Πενθέκτης)» (“Κανονικόν Δίκαιον” έκδοσις 38, Γρηγόρης, Αθήνα, σελ. 243-245).

Έχετε τέτοιες αποδείξεις ότι ο Αρχιεπίσκοπος απόκλινε από την Ορθόδοξη διδασκαλία της Εκκλησίας;  Μοναχέ Σεραφείµ/Αβέρκιε Υιέ Ζήση!.

Κατά το καθηµερινό βίωµα που διανύουµε  και των κραδασµών των ανθρωπίνων παθών που προσπερνάµε, όπως αυτές εκδηλώνονται καθηµερινά, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις. Θα αναφερθώ µόνο σε δύο περιπτώσεις, µία αγιογραφική και η άλλη της σύγχρονης καθηµερινότητας: η α) είναι από τον “Ευεργετινό”. Κάποιοι ρώτησαν τον αββά Αγάθωνα, για να τον δοκιµάσουν: «Εσύ είσαι ο Αγάθων; Ακούµε για σένα ότι είσαι πόρνος και υπερήφανος. – Ναι, έτσι είναι, απάντησε. Εσύ είσαι ο Αγάθων ο φλύαρος και κατάλαλος; – Εγώ είµαι. Εσύ είσαι ο Αγάθων ο αιρετικός; – Όχι, δεν είµαι αιρετικός. – Τον παρακάλεσαν να τους πει, γιατί τα δέχθηκε όλα και αντέδρασε µόνο στο τελευταίο, το αιρετικός! – Όλα τα πρώτα αναφερόµενα, ωφελούν την ψυχή µου – απάντησε – αλλά η αίρεση µε χωρίζει από το Θεό “το δε αιρετικός, χωρισµός έστιν από του Θεού” (“Ευεργετινός”, τ. Β΄, σελ. 42, Αθήναι 1958).

β) Στη Μητρόπολη Φλώρινας το 1970, ξέσπασε σκάνδαλο µε κατηχητή θεολόγο, όνοµά του Λυκούργος. Ο επίσκοπος Αυγουστίνος τον αποµάκρυνε (ο ίδιος το είχε  παραδεχθεί). Εγκαταστάθηκε στην περιοχή της Καστοριάς και εδώ µε άλλους δύο ίδρυσαν ένα ιδιόρρυθµο Μοναστήρι, λαϊκός ο ίδιος  αυτοανακηρύχθηκε και “ηγούµενος”.  Ως “ηγούµενος” Λυκούργος τώρα άρχισε να επιτίθεται στον επίσκοπο Αυγουστίνο, µεταξύ άλλων τον κατηγόρησε ότι είναι ‘’«Αιρετικός», ιδρυτής ΄΄Καντιωτικού’’ τάγµατος και αποτελεί ανωµαλία για το Έθνος και την Εκκλησία…‘’.

Ο επίσκοπος π. Αυγουστίνος αντέδρασε δυναµικά και του είπε… κατηγόρησέ µου για ό,τι θέλεις, αλλά αιρετικό δεν στο επιτρέπω, διότι είναι σοβαρή και βλάσφηµη ύβρις, διότι µε αποκόπτει από το Χριστό µου και σε παρακαλώ να ανακαλέσεις!

Η βλάσφηµη αυτή επινόηση που έγραψες, υιέ µοναχέ Σεραφείµ/Αβέρκιε Ζήση, είναι αποκρουστική και απαράδεκτη προς έναν κεκοιµηµένο ιεράρχη που δεν µπορεί να σου απαντήσει, είναι κατάφορη ύβρις για έναν αρχιερέα που εγκατέλειψε τα πάντα από… καλοζωία, πανεπιστηµιακές έδρες και αφιέρωσε τη ζωή του, για να χειραγωγήσει χιλιάδες συνανθρώπους διαφόρων φυλών, γλωσσών και θρησκειών στα πόδια του εσταυρωµένου Κυρίου.

ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΗ Η ΑΝΙΕΡΗ ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΣΟΥ

Η “αγία” Τριάδα, πατήρ Θεόδωρος, υιός Σεραφείµ/Αβέρκιος Ζήση και πνεύµα κάποιου θεο-λόγου Π. Κοσµίδης (αρθρογραφεί στον Ο.Τ.) βγήκαν στο κλαρί µετά τα 40^α από την κοίµηση του αρχιεπ. Αναστασίου και άρχισαν το παραλήρηµα. Ο πατήρ ανακοίνωσε ότι δε µίλησε µέσα στην περίοδο του τεσσαρακονταπενθηµέρου, επειδή η ψυχή του πάλευε µε τα τελώνια και δεν είχε πρόθεση να την επιβαρύνει και άλλο: «απέφευγα να το κάνω – είπε – διότι είναι εντός τεσσαρακονταπενθηµέρου, οι ψυχές και µε τα τελώνια παλεύουν, να µην προσθέσουµε και εµείς άλλα», δηλαδή µας θεολόγησε κατά την ”πατρολογική” θεωρία ότι, όταν ο κάθε κεκοιµηµένος αφήνει τον πρόσκαιρο τούτο κόσµο και ο άγγελος Κυρίου που έλαβε την εντολή να του πάρει την ψυχή του, “ταύτη τη νυκτί την ψυχήν σου απαιτούσιν από σου” (Λουκ. 12, 20), δε γνωρίζει τις αµαρτίες του, γι’ αυτό επί σαράντα ηµέρες γίνεται µεγάλος πόλεµος µεταξύ των αγγέλων και των τελωνίων ποιος θα τον κερδίσει. Γι’ αυτό ο µεγάλος πανεπιστηµιακός καθηγητής Θεολόγος, Πατρολόγος, Οµολογητής π. Θεόδωρος Ζήσης δε µίλησε, για να µην του επιβαρύνει την ψυχή του και τον στείλει στην κόλαση! Μετά τα σαράντα µπορεί να λες ό,τι θέλεις,(αυτό µάλλον θα εννοεί) ψέµατα, αλήθειες, συκοφαντίες, διαβολές αυτά δεν πιάνουν και ούτε τα ακούει ο Θεός!

Αυτή την Πατρολογική θεωρία του αν την αναπτύξει µε “θεολογικά” επιχειρήµατα (γαρνιτούρες) και την κυκλοφορήσει σε βιβλίο, θα βρει πολύ µεγάλη απήχηση, πιο πολύ από τα συγχωροχάρτια που είχαν κυκλοφορήσει οι Παπικοί στο Μεσαίωνα.

Για να µην τον αδικήσουµε τον οµολογητή πατήρ Θεόδωρο, θα µεταφέρουµε δύο πατερικές απόψεις στο θέµα όπως τις βρήκαµε και µάλιστα µεταφρασµένες, για να µαθαίνει ο κάθε καλοπροαίρετος πιστός και να φωτίζεται:

α) «το πού πηγαίνουν οι ψυχές, όταν πεθαίνουν οι άνθρωποι και το πώς ζουν εκεί, δεν το γνωρίζουµε και κανείς δεν µπόρεσε να απαντήσει σ’ αυτό το ερώτηµα. Και τούτο γιατί ο Θεός δεν επέτρεψε να επιστρέψει κάποιος από εκεί και να µας πει πού βρίσκονται και πώς ζουν εκεί οι ψυχές εκείνων που έφυγαν από κοντά µας. Πάντως πηγαίνουν σε κάποιο τόπο που όρισε ο Θεός και από εκεί δεν µπορούν να επιστρέψουν και να έρθουν και πάλι εδώ στη γη. Ούτε κινούνται από τόπου εις τόπον, ούτε περιδιαβάζουν πότε εδώ και πότε εκεί, όπως θέλουν να πιστεύουν µερικοί. Ούτε πλανώνται εδώ εις την γην! Μένουν εις τον «νοητόν» εκείνον τόπον, όπου περιµένουν την κοινήν εξανάσταση των σωµάτων και την τελική κρίση του Θεού» (αγ.Ιωάν. Χρυσόστοµος, Ε.Π.Ε., τοµ. 10, σ. 259).

β) Ο αγ. Νικόδηµος ο Αγιορείτης που διάβασε τα περισσότερα από τα συγγράµµατα των Αγίων Πατέρων και διδασκάλων της Εκκλησίας µας, µεταξύ άλλων µας εξηγεί:

«Οι ψυχές, τόσο των δικαίων, όσο και των αµαρτωλών, από τη στιγµή που θα βγουν από το σώµα δεν παραµένουν καθόλου στη γη, αλλά αµέσως πηγαίνουν στον τόπο που τους όρισε ο Θεός. Και ο τόπος αυτός δεν είναι υλικός, αλλά πνευµατικός. Εκεί περιµένουν την κοινή ανάσταση και την τελική κρίση του Θεού. Και συνεχίζει ο άγιος Νικόδηµος να µας λέει: µάταια και µυθώδη λέγουσιν εκείνοι, όπου λεσχούσιν, ότι αι ψυχαί των δικαίων και των αµαρτωλών, µετά θάνατον εκ του σώµατος εξερχόµεναι, τεσσαράκοντα ηµέρας, διατρίβουσιν εν τη γη, και περιέρχονται εις τους τόπους εκείνους, όπου η ψυχή του αποθανόντος διέτριβεν έτι ζώντος, διότι αυτά είναι απίθανα και ουδείς ως αληθή πρέπει να τα παραδέχεται».

Τ’ ακούσατε, αδελφοί µου (τ’ ακούει ο µέγας Θεολόγος πατήρ Θεόδωρος), τι µας λέει ο άγιος Νικόδηµος; Ότι είναι παραµύθια αυτά που λένε µερικοί ότι, όταν πεθαίνει ο άνθρωπος, η ψυχή του για σαράντα µέρες περιφέρεται εδώ στη γη. Είναι παραµύθια και να µην τα πιστεύουµε (από το βιβλίο του Ιερ. Κοσµά Δοχειαρίτου “Όταν πεθαίνει ο άνθρωπος…”, σελ. 130-131, έκδοση Ι. Μονής Οσίου Νικοδήµου, Πυργετός Λάρισας).

Είπε και κάτι χειρότερο ο πατρολόγος καθηγητής Θεολόγος και οµολογητής, ότι η εξόδιος ακολουθία, τον αρχιεπ. Αναστασίου “ήταν µια διαθρησκειακή φιέστα, δεν ήταν ακολουθία, φιέστα, ακολουθία, Μουσουλµάνους, Προτεστάντες, Παπικούς µια διαθρησκειακή ακολουθία ήταν” (οµιλ. 02.02.00). Τι είναι τούτο! Δε σεβάστηκε ούτε την κοίµησή του, που στην αρχαιότητα, όποιος έδειχνε ασέβεια προς νεκρό, πλήρωνε βαρύ πρόστιµο, έχανε όλα τα δικαιώµατά του, εθεωρείτο δε “άτιµος” και τον εξόριζαν ακόµα. Οι πόλεµοι σταµατούσαν και ακόµα σταµατούν, για να θάψουν τους νεκρούς. Ακόµα και οι εχθροί οι µη χριστιανοί, όταν αντικρύζουν νεκρό σταµατούν, στέκονται µε σεβασµό και προσοχή!

Σας ρωτώ! Μήπως έχετε κάποια πληροφόρηση ότι ο Αναστάσιος τους κάλεσε, νάρθουν στην εξόδιο ακολουθία; Ή µήπως είχατε απαίτηση να βγει από το φέρετρο, για να τους διώξει; Αυτό που είπατε, είναι παραπάνω από ύβρις! Τί είναι; ο καθένας ας το αξιολογήσει

ΝΑ! ΚΑΙ Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΑΝΙΕΡΗ ΠΟΛΕΜΙΚΗ

   Η αποτυχία του πατήρ Θεοδώρου να πείσει το διαδικτυακό ακροατήριό του πως ήταν φιέστα η εξόδιος ακολουθία του ιεραποστόλου αρχιεπισκόπου Αναστασίου δεν έπεισε. Γι΄αυτό προσπάθησε µετά να τον παρουσιάσει ως µεγάλο Οικουµενιστή που του πρέπει µάλλον “ανάθεµα”.

Είναι τραγικό, να έρχεται από την ειδωλολατρική αρχαιότητα ο τραγικός ποιητής Ευριπίδης (480 π.Χ. – 406 π.Χ.) και να φωνάζει δυνατά: «Άπαντες εσµέν εις το νουθετείν σοφοί, αυτοί δ’ όταν σφάλλωµεν, ου γιγνώσκοµεν» (Όλοι είµαστε σοφοί στο να νουθετούµε τους άλλους, όταν όµως οι ίδιοι σφάλουµε, κάνουµε πως δεν καταλαβαίνουµε).

Είναι τραγικό να µιλάει κάποιος για Οικουµενισµό, όταν ο ίδιος χρόνια δούλευε µέσα στον Οικουµενισµό και γέµισαν µε το δάσκαλό του και τους άλλους την πατρίδα µας από φιλο-οικουµενιστές Θεο-λόγους, παπάδες και δεσποτάδες. (να τι έγραφε, για να την υπερασπιστεί ο αφοσιωµένος συνεργάτης του π. Αγ. Αγγελόπουλος στον π. Γεωρ. Τσέτση του Πατριάρχου Βαρθολοµαίου).

Ας δούµε τα γραφόµενα του πιστού συνεργάτη του:

«Στη Θεολογική Σχολή Θεσσαλονίκης – γράφει – όταν φοίτησε την περίοδο 1961-65, όλοι οι καθηγητές του ήταν οικουµενιστές. Δεν υπήρχε ούτε ένας αντιοικουµενιστής καθηγητής. Και µάλιστα περιέργως στη Θεολογική Σχολή είχε εισαχθεί το µάθηµα της Οικουµενικής Κινήσεως, «Ιστορία δογµάτων και Οικουµενική Κίνησις», το οποίο διδάσκονταν ενθουσιωδώς από τον αρµόδιο καθηγητή, και όλοι οι καθηγητές µε ενθουσιασµό προέβαλαν την «µεγάλη προφητική µορφή» του ΠατριάρχουΑθηναγόρου και όλους τους µεγάλους οικουµενιστές. Ο π. Θεόδωρος, λοιπόν, ανατράφηκε µέσα σ’ αυτό το πατριαρχικό κλίµα και το οικουµενιστικό περιβάλλον,

«Υπάρχουν πατριαρχικά επαινετικά έγγραφα, τα οποία καθιστούν φανερό και γνωστό ότι ο π. Θεόδωρος ήταν του Πατριαρχείου και ανατράφηκε µέσα στο κλίµα αυτό. Ο καθηγητής Παναγιώτης Χρήστου, διευθυντής του Πατριαρχικού Ιδρύµατος Πατερικών Μελετών και διδάσκαλος του π. Θεοδώρου, του οποίου ο π. Θεόδωρος υπήρξε στενός συνεργάτης στο πανεπιστήµιο.

» … Δεν ακουγόταν, λοιπόν, την περίοδο εκείνη των σπουδών και των πρώτων ετών της πανεπιστηµιακής καριέρας του π. Θεοδώρου λόγος κριτικός εναντίον του Πατριάρχου Αθηναγόρου και εναντίον του Οικουµενισµού…».

Να ήταν µόνο αυτό! Θα λέγαµε, δεν πειράζει “ας το πάρει το ποτάµι”. Όµως διέπραξαν ασυγχώρητα εκκλησιαστικά “εγκλήµατα”: Α) Η οµάδα τους (κατά το περιοδικό “Πολιτικά Θέµατα”, φ. 51/1975 αποκαλεί τη Θεολογική Σχολή του Παν. Θεσ/νίκης “Θερµοκήπιο ακαδηµαϊκών στελεχών της δικτατορίας”) µε αρχιδιώκτη  τον καθηγητή και υπουργό Παιδείας Παν. Χρήστου, ο οποίος µόλις ανέλαβε το υπουργείο, έδιωξε τον αρχιεπίσκοπο Ιερώνυµο Α΄ (Κοτσώνη), διότι ήταν αντιοικουµενιστής. Αλλά αυτό που τους  έκανε “έξαλλους” (το Χρήστου και την οµάδα του- Ζήση-Αγγελόπουλο…) ήταν που ο αρχιεπ. Ιερώνυµος Α΄, όταν ανέλαβε την αρχιεπισκοπία από τα πρώτα που έκανε, για να αντιµετωπίσει σταθερά και αποφασιστικά την οικουµενιστική “χολέρα” που ενέσκηψε µε την πατριαρχεία Αθηναγόρα, ήταν που δηµιούργησε για πρώτη φορά “Ιδιαίτερον Γραφείον Διορθοδόξων Σχέσεων” και το οποίο εγκρίθηκε παµψηφεί από την Ιερά Σύνοδο µε τίτλο: “Η Εκκλησία της Ελλάδος έναντι του Οικουµενισµού”. Ο σκοπός του ήτανε να αντιµετωπίσουν τη λαίλαπα που ο πατρ. Αθηναγόρας την τροφοδοτούσε µε φρύγανα και άρχισε να φουντώνει επικίνδυνα (Πηδάλιο της Εκκλησίας, τοµ. Β΄, σελ. 396).

Ο αρχιδιώκτης Παν. Χρήστου µε την οµάδα του  που την αποτελούσαν, Θεόδωρος Ζήσης, Αθ. Αγγελόπουλος (που ήταν και ο άνθρωπος της ΚΥΠ µέσα στο υπουργείο), Ιωάν. Παρασκευαΐδης, Δηµ. Τραντάλης… το δεύτερο που έκαναν, ήταν να διαλύσουν τον ειδικό αντιοικουµενιστικό οργανισµό (γραφείο) που τον απαρτίζουν ικανά µε γνώση στελέχη.

Το τρίτο, συντάξανε τον Ιανουάριο του 1974 την 3^η Συντακτική Πράξη, ένα “Νόµο” καταισχύνης που παραχωρούσε στην κοσµική εξουσία (στο στυγνό στρατιωτικό κατεστηµένο) το δικαίωµα να είναι κριτής των Ιερών Κανόνων, ρυθµιστής στην κατάλυση του Κανονικού Δικαίου, εκφραστής στις Μυστηριακές Πράξεις (όπως οι εκλογές και ενθρονίσεις επισκόπων). Αυτό το αποκλειστικό δικαίωµα µε αρµοδιότητα και ευθύνη είχε παραχωρηθεί από τους διαδόχους των αγίων Αποστόλων µόνο στους Επισκόπους. Ο αρχιδιώκτης Υπουργός Π. Χρήστου και η οµάδα του που αποτελείται από πανεπιστηµιακούς θεολόγους, θεωρούσαν τους εαυτούς τους ως εν δυνάµει επισκόπους, ερµηνευτές των Γραφών, εφαρµοστές των Ιερών Κανόνων, ακόλουθοι των παραδόσεων και τηρητές του Συντάγµατος, των νόµων του Κράτους και των δικαστικών αποφάσεων. Γι’ αυτό ως τέτοιοι εφάρµοσαν τα παραπάνω “κατά γράµµα”, εισέβαλαν στο Συνοδικό Μέγαρο και αποφάσισαν να χαρακτηρίσουν – κατά το Κανονικό Δίκαιο (!!) – την πλειοψηφία της Ιεραρχίας (34 τον αριθµό) ως αντικανονικούς, διότι αλλιώς δεν τους έβγαινε, να στήσουν στην αρχιεπισκοπική καθέδρα τον άνθρωπό τους!

Με το υπόλοιπο κουτσουρεµένο σχήµα των 32 “κανονικών” επισκόπων προχώρησαν σε “εκλογές”. Οι τέσσερις αρνήθηκαν να παραβρεθούν στο φιάσκο, οι οκτώ δεν ενέδωσαν στους εκβιασµούς και απειλές. Ο εκλεκτός τους έλαβε 20 “ψήφους” και από αυτούς οι 16 ήταν Σιµωνιακοί, δηλαδή εξαγορασµένοι µε ανταλλάγµατα (βλέπε λεπτοµέρειες “Αγώνας”, φ. 308/Φεβρ. 2023, σελ. 2). Από τους 66 µητροπολίτες που απαρτίζονταν η Σύνοδος της Ιεραρχίας, ο εκλεκτός της Οµάδας, ο Σεραφείµ έλαβε 4 ψήφους, αν βγάλουµε µια, τη δική του, µένουν 3 ψήφοι. Εξάλλου ο ίδιος ο Σεραφείµ το είχε ξεκαθαρίσει, όταν έλεγε στον πρ. Αττικής Ιάκωβο Βαβανάτσο: «Έστω και µε ενάµισι δεσπότη θα βγω αρχιεπίσκοπος, γιατί το θέλουν αυτοί» (εφ. “ΤΑ ΝΕΑ”, 17/3/1977). Ποιοι αυτοί; Η οµάδα Χρήστου, Ζήση & Σια µε αρχηγό το Δικτάτορα Ιωαννίδη που τους διόρισε µέσα στο υπουργείο.

Ο Ελευθερουπόλεως Αµβρόσιος βλέποντας αυτό το φρικιαστικό όργιο αυθαιρεσίας, αγανακτισµένος τα είπε κατάφατσα στο Σεραφείµ µέσα στη Σύνοδο της  Ιεραρχίας:

«… Διατί εµπαίζοµεν τον Θεόν και προκαλούµεν µε τόσην ασέβειαν το έλεός του και την µακροθυµίαν του;… καταντήσαµεν την Αγίαν του Χριστού Εκκλησίαν εις τον Ελλαδικόν χώρον “ρύπωσαν, αυχµώσαν, γυµνήν, πεφυρµένην αίµατι”; (Ιερ. Χρυσόστοµος).

» Κυνικαί συναλλαγαί, φατριαστικαί δοσοληψίαι και ταπεινά συµφέροντα σας ανεβίβασαν δια της “πανσθενούς δεξιάς” του φίλου σας Ιωαννίδου εις τον “ηγετικόν θώκον”…

» Δεν θα αναφερθώ εις τας θαυµατουργικάς αλχηµείας, δια των οποίων κατέστη – επί τέλους – δυνατή η συγκρότησις αυτής της Συνόδου. Είναι µια υπόθεσις, η οποία προκαλεί πολλήν εντροπήν…».

Το πρώτο πείραµα της οµάδας Θεσσαλονίκης υπό του υπουργού Χρήστου έγινε, όταν συνέταξαν και δηµοσίευσαν την 3^η Συντακτική Πράξη και την έβαλαν αµέσως σε εφαρµογή κατά γράµµα και κατά λέξη, όπως διατάσσουν (;;;) η Γραφή, Κανόνες, Παραδόσεις, Σύνταγµα… (SIK). Ώστε να εκλεγεί ο εκλεκτός τους Σεραφείµ Τίκας ως αρχιεπίσκοπος. Ποιος ήταν αυτός; Ένα σκοτεινό πρόσωπο, µε µόρφωση αναιµική, εκκλησιαστικό φρόνηµα ανάπηρο, µε ιστορικό πορτραίτο υπανάπτυκτο, συµπεριφορά ως αγροίκος αντάρτης, πνευµατικά µαφιόζικη, διοικητικά ως ηγεµονίσκος του τρίτου κόσµου.

Περί των προσόντων του Σεραφείµ και συγκρίνοντας µε τον προκάτοχό του Ιερώνυµο Α΄ Κοτσώνη, τον οποίο τον πολέµησε, όσο ήταν αρχιεπίσκοπος, τον περιγράφει κοιτάζοντάς τον κατά πρόσωπο στη Σύνοδο της Ιεραρχίας την 10^η Οκτωβρίου 1974, ο Ελευθερουπόλεως Αµβρόσιος:

«… Ήρκεσεν έν και µόνον οκτάµηνον δια ν’ αποδειχθή ότι είσθε ο πλέον ακατάλληλος, ο πλέον ανίκανος, ο τροµερά αδέξιος και φοβερά επιζήµιος δια την Ελλαδικήν Εκκλησίαν Πρωθιεράρχης.

» Εζυγίσθητε, εµετρήθητε και ευρέθητε, φεύ, ελλιπής.

» Όλοι γνωρίζουν πόσον επολέµησα επί εξαετίαν ολόκληρον, συγκεκριµένας διοικητικάς πράξεις του Ιερωνύµου. Θα ήτο όµως φρικτή εις βάρος του αδικία, εάν ηρνούµην, ότι υπήρξεν ούτος έµφορτος ικανοτήτων και αρετών και ότι πάν ό,τι έπραττε, το έπραττε καλή τη πίστει, πιστεύων ότι τούτο οφελεί και προάγει τα εκκλησιαστικά µας πράγµατα.

» Οιαδήποτε σύγκρισις µεταξύ εκείνου και υµών – Μακαριώτατε – θα ήτο αυτόχρηµα βλασφηµία δυσχερής.

» Όση διαφορά υπάρχει µεταξύ λευκού και µέλανος, ουρανού και γης, ζωής και θανάτου, παραδείσου και Άδου, τόση µεταξύ Ιερωνύµου και Υµών.

» Εκείνος κολοσσός γνώσεων και επιστήµης, ενώ σεις ο πλέον αδαής περί τα τοιαύτα. Εκείνος ασκητής και ενάρετος, ενώ σεις ένας “καλοπερασάκιας” συγχωρήσατέ µου την έκφρασιν, Σεβ. Άγιοι Σύνεδροι, και χωρίς ίχνος ιεράς ανησυχίας. Εκείνος υπόδειγµα εργατικότητος και αποδοτικότητος, ενώ σεις κλασικόν παράδειγµα ραθυµίας και στειρότητος…».

Το τέταρτο. Μετά ένα εξάµηνο (2 Ιουλίου 1974) καταλάγιασε ο θόρυβος της 3^ης Συντακτικής Πράξης. Έρχεται ο υπουργός Παιδείας Παν. Χρήστου και η επιλεγµένη Θεολογική Οµάδα του και δηµοσιεύει στην Εφηµ. της Κυβερνήσεως ένα σατανικό και βέβηλο νοµοθέτηµα συνταγµένο, όπως και το πρώτο από την ίδια Θεσσαλονικιώτικη Θεολογική Οµάδα και έχει τον τίτλο: “7^η Συντακτική Πράξη”. Αν τα εξετάσουµε από ανθρωπιστικής πλευράς δείχνουν ότι οι συντάκτες τους τρέφουν ένα µίσος εναντίον του πρώην αρχιεπισκόπου Ιερωνύµου Α΄, εναντίον των θρησκευτικών οργανώσεων, των αντιµασώνων και αντιοικουµενιστών. Από τη σκοπιά της επιστήµης του Δικαίου, είναι δύο εξαµβλώµατα που έδιναν ανεξέλεγκτες εξουσίες σε έναν αρχιεπίσκοπο αγροίκο και την αποτελούµενη από αυτόν παρέα µε “άφωνους και άλαλους”, ώστε να δροµολογεί κατά το δοκούν ηθικές και κοινωνικές δολοφονίες. Αφήνουµε στην άκρη τους Ιερούς Κανόνες, διότι αυτούς δεν τους υπολόγιζαν.

Οι δύο (3η & 7η) Συντακτικές Πράξεις δεν αντέχουν σε νοµική και θεολογική κριτική. Είναι ένα πρωτόγνωρο φαινόµενο τραγικό, συγχρόνως και αποκαλυπτικό, διότι φανερώνει το µέγεθος και τις διαστάσεις της ψυχικής αλλοτρίωσης που είχαν υποστεί οι συντάκτες τους.

Με τη δηµοσίευση της 7^ης Συντακτικής Πράξης στις πρώτες ηµέρες του Ιουλίου 1974 ξέσπασε ένας διωγµός απερίγραπτος, κύµα µίσους, επιδροµή σκληρότητας, πράξεις βίας και µια µανία εξόντωσης σε ανθρώπους που δεν πείραξαν ούτε κουνούπι.

Οι Σκοτεινές Δυνάµεις και η µασονία τους µύησαν στις τάξεις τους, τους έδωσαν και το εφήµερο δωράκι – υπουργός, Διευθυντής, ιδιαίτερος… - και βγήκαν για το καταλυτικό σχέδιό τους. Για να τους προστατέψουν όµως από πιθανόν αγανακτισµένους, έβγαλαν το Στρατό. Με µια Απόρρητη (15,30 – 142/2) διαταγή, του Αρχηγείου των Ενόπλων Δυνάµεων  διέταξαν τα Μέσα Ενηµέρωσης και τους διευθυντές εφηµερίδων να µη δηµοσιεύουν τίποτα σχετικά µε τις διώξεις που γίνονται σε βάρος διώξεων επισκόπων: «Προς περιφρούρησιν χριστιανικού αισθήµατος θρησκευοµένου ελληνικού λαού». Ακολουθεί δεύτερη διαταγή, πολιτική: «Κανένας δεν µπορεί να κατοικήσει σε περιοχές που εργάστηκε, εποίµανε αλλά τώρα διώχθηκαν». Έρχεται τρίτη διαταγή, νοµοθετική: «Πράξεις εκδιδόµεναι κατ’ εφαρµογήν των διατάξεων… κατ’ άρθρον 4 αυτής… δεν υπόκειται εις αίτησιν ακυρώσεως ή προσφυγήν ενώπιον του Συµβουλίου της Επικρατείας, και εάν προβάλλεται λόγος ακυρώσεως…», θα κλείσω µε ένα ακόµα (Τα περιστατικά είναι τόσα πολλά. Είναι τόσο απίθανα στην επινόηση. Είναι τόσο διαβολικά στην πλοκή τους, σε µέγεθος και όγκο που είναι αδύνατον να καταχωρηθούν, διότι θα χρειαστούν να υπερκαλύψουν τόµους) από το άρθρο 2^ον της 7^ης Συντακτικής Πράξης να θυµίσω στον πατήρ Θεόδωρο Ζήση ενός από τους συντάκτες των Συντακτικών Πράξεων που συµπορεύτηκαν αντάµα στο µονοπάτι της αυθαιρεσίας, της κατάλυσης κάθε ανθρώπινης ευθιξίας που ποδοπάτησαν την Κανονική τάξη της αγιωτάτης Εκκλησίας. Να τι διέταζαν… “Δηµοκρατικότατα!”:

«… Η απόφασις αύτη εκτελείται άµα τη δηµοσιεύσει της δια της εφηµερίδος της Κυβερνήσεως, µη υποκειµένη εις ένδικον µέσον ή προσφυγήν ενώπιον πάσης εκκλησιαστικής ή πολιτειακής αρχής ή δικαστηρίου». Πατήρ Θεόδωρε Ζήση, σας ρωτώ! υπάρχει κάτι αντίστοιχο παγκόσµια; Ή ακόµα και σε χώρες ανθρωποφάγων, να καταδικάζουν οριστικά σε “εκτέλεση” κάποιον – εδώ έχουµε 12 ανθρώπους και µάλιστα επισκόπους – χωρίς δίκη;

Τη δολοφονική αδικία που διαπράξατε ως συντακτική οµάδα σε βάρος 12 αγίων επισκόπων και στο σώµα της Εκκλησίας, δε θα κατορθώσετε να το προσπεράσετε, από πλάγια µονοπάτια – µε “ορθόδοξες οµολογιακές οµιλίες…”. – Οι αποτρόπαιες ενέργειες θα χρωµατίζουν τα κάδρα ανά τους αιώνες.

Τον Πανακηρατο Κυριο και Θεο μας, την Μοναδικη ΕΛΠΙΔΑ ολων των ανθρωπων της Γης, ων υμνησαν, υμνουν και θα υμνουν ΑΙ ΓΕΝΕΑΙ ΠΑΣΑΙ, υβριζει χυδαιοτατα ο Πιθηκανθρωπος Καζαντζακης που εκβρασθηκε απο την Κολασι.

Ει τις ου φιλει Ιησουν Χριστον, ητω αναθεμα.

Tα παρακατω ξεραματα του Πιθηκανθρωπου Καζαντζακη τα προσφερουμε στον αεροφερμενο λεγομενο μητροπολιτη Θεσσαλονικης Φιλοθεο που στις τελετες της "Προσευχητικης εβδομαδας"!!!! εισχωρησε και το ονομα του ΠΙΘΗΚΑΝΘΡΩΠΟΥ Καζαντζακη.

Ο ΟΜΟΛΟΓΗΤΗΣ ΘΕΟΛΟΓΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠΕΡΠΕΡΑΝ: Ο μεγάλος αθεόφοβος βλάσφημος Καζαντζάκης θα πάρει μαζί του στην Κόλαση τους θαυμαστες του.

«Ο Εβραίος μου λέγει πως ο Χριστός μου είνε μπάσταρδος και η Παναγία μου πόρνη, το άγιον Ευαγγέλιον λέγει πως το έγραψεν ο διάβολος. 

Τώρα έχω μάτια να βλέπω τον Εβραίον;  

Ένας άνθρωπος να με υβρίση, να φονεύση τον πατέρα μου, την μητέρα μου, τον αδελφόν και ύστερα το μάτι να μου βγάλη, έχω χρέος ωσάν χριστιανός να τον συγχωρήσω. 

Το δε να υβρίζη τον Χριστόν μου και την Παναγίαν μου, δεν θέλω να τον βλέπω»

(Κοσμάς ο Αιτωλός • Δ' Διδαχή του ιερομάρτυρος)

Εγω δεν ειμαι κανακαρικο προνομιουχο πλασμα του Θεου...ειμαι ενας χαλκας απ την απεραντη αλυσιδα τα ζωα, εγγονος, δισεγγονος του πιθηκου. 

Και αν ξυσεις λιγο το πετσι μου θα βρεις απο κατω τη γιαγια μου τη μαϊμου...  

Υπογραφη: ΠιθηκOΣ KAZANTZAKHΣ

Ο ΜΑΚΑΡΙΣΤΟΣ ΓΕΡΩΝ 

ΕΠΙΦΑΝΙΟΣ ΘΕΟΔΩΡΟΠΟΥΛΟΣ 

ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΙΘΗΚΑΝΘΡΩΠΟ 

ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ που ο νεος αεροκατεβατος Θεσσαλονικης Φιλοθεος εντασσει στις εκδηλωσεις που διοργανωνει μεσα στους ναους χωρις ντροπη.

 

"Πόθεν έλαβε το δικαίωμα ο Καζαντζάκης να διαστρεβλοί κατά φρικώδη τρόπον τα ιερά κείμενα και να λέγη,  ότι ουχί εν Βηθλεέμ, αλλ εν Ναζαρέτ εγεννήθη ο Κύριος, 

ότι η εμφάνισις κατά την γέννησιν αγγέλων ήτο...όνειρον της Μητρός Αυτού, 

ότι ο Συμεών είδεν Αυτόν ουχί νήπιον 40 ημερών, αλλά άνδρα τέλειον, 

ότι ο Κύριος δεν είχεν αρχήθεν Μεσσιακήν συνείδησιν, αλλ εμόρφωσεν αυτήν συν τω χρόνω υπό την επήρειαν ποικίλων παραγόντων, 

ότι εν ηλικία 20 ετών ήτο υποψήφιος γαμβρός της Μαγδαληνής, 

ότι ο Ιούδας ήτο ο άριστος και ευπειθέστατος των Μαθητών Αυτού, προύδωκε δ αυτόν μόνον και μόνον διότι...έλαβε προς τούτο διαταγήν Αυτού, ήν ο Διδάσκαλος δεν ανεκάλει παρά πάσας τας παρακλήσεις και διαμαρτυρίας του...αφωσιωμένου εις Αυτόν Ιούδα, 

ότι ο Κύριος ωνειρεύετο επί του Σταυρού (άκουσον,άκουσον!) οικίας και εργαστήρια και ερωτικάς περιπτύξεις και συζύγους και υιούς και εγγόνους; 

Πόθεν ήντλησε πάντα ταύτα ο Καζαντζάκης, κύριε Αθηναίε; 

Εκ των Ευαγγελίων ή εκ του οχετού της αισχράς αυτού φαντασίας και εκπεπορνευμένης σκέψεως";

Από επιστολή του μακαριστού γέροντα Επιφανίου Θεοδωροπούλου στον "Αθηναίο" της εφημερίδας ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ στις 7/2/1956 για τον "ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΠΕΙΡΑΣΜΟ" του αντίχριστου Καζαντζάκη

ΟΙ ΒΛΑΣΦΗΜΕΣ ΚΑΙ ΑΙΡΕΤΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ

 

 

Επιμέλεια έρευνας: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Εισαγωγή

Το παρόν άρθρο επιχειρεί μια συστηματική εξέταση των βλάσφημων και αιρετικών απόψεων του Καζαντζάκη, εστιάζοντας στα τρία κύρια πεδία της σκέψης του: τη θεολογία του θεού, τη διδασκαλία για τον Ιησού Χριστό και τη θεολογία της παναγίας. Θα αναδειχθούν οι αποκλίσεις του από την ορθόδοξη πίστη, οι φιλοσοφικές του επιρροές, καθώς και η σχέση του με την εκκλησιαστική παράδοση.

Από ποιους επηρεάστηκε ο Καζαντζάκης.

Φιλόσοφοι και Στοχαστές

1.Ανρί Μπεργκσόν

Ο Νίκος Καζαντζάκης γνώρισε τον Ανρί Μπεργκσόν όταν πήγε στο Παρίσι για σπουδές. Ο Μπεργκσόν ήταν τότε από τους πιο διάσημους φιλοσόφους της Ευρώπης και δίδασκε στο Κολλέγιο της Γαλλίας. Ο Καζαντζάκης τον είχε καθηγητή του και μάλιστα έγραψε ένα δοκίμιο για τη φιλοσοφία του.

Η πιο σημαντική ιδέα που πήρε ο Καζαντζάκης από τον Μπεργκσόν είναι η ζωτική ορμή. Αυτό σημαίνει ότι η ζωή δεν είναι κάτι στατικό και ακίνητο, αλλά μια δύναμη που συνεχώς κινείται, εξελίσσεται και αλλάζει. Σαν ένα ποτάμι που τρέχει και δεν σταματά ποτέ.

Ο Μπεργκσόν πίστευε ότι υπάρχει μια δημιουργική δύναμη μέσα σε όλη την ύλη που την ωθεί να εξελίσσεται. Αυτή η δύναμη δεν είναι έξυπνη ούτε σχεδιάζει τι θα κάνει. Απλώς αγωνίζεται να ξεπεράσει τα εμπόδια και να ανέβει ψηλότερα. Ο Καζαντζάκης πήρε αυτή την ιδέα και την έκανε θρησκεία. Γι' αυτόν, ο θεός δεν είναι κάποιος που κάθεται στον ουρανό και τα ξέρει όλα. Είναι μια δύναμη που αγωνίζεται, που παλεύει, που πέφτει και σηκώνεται ξανά.

2. Φρειδερίκο Νίτσε και τον Καρλ Μαρξ

Ο Νίκος Καζαντζάκης επηρεάστηκε βαθιά από δύο σημαντικούς στοχαστές του δέκατου ένατου αιώνα, τον Φρειδερίκο Νίτσε και τον Καρλ Μαρξ. Και οι δύο τον βοήθησαν να διαμορφώσει τη δική του ξεχωριστή κοσμοθεωρία, που συνδύαζε στοιχεία και από τους δύο, αλλά τα μετέτρεψε με τον δικό του τρόπο.

Ο Νίτσε άσκησε τεράστια επίδραση στον Καζαντζάκη, ιδιαίτερα με την ιδέα του ότι μετά το θάνατο του Ιησού οι μαθητές του δημιούργησαν έναν μύθο που απείχε πολύ από την αυθεντική του διδασκαλία. Αυτή η σκέψη οδήγησε τον Καζαντζάκη να αμφισβητήσει την εκκλησιαστική παράδοση και να αναζητήσει τον αληθινό Χριστό πίσω από τα δόγματα. Ο Νίτσε του έδωσε επίσης την έννοια του υπερανθρώπου, ενός ανθρώπου που ξεπερνά τα όρια του, που δεν δέχεται έτοιμες αλήθειες, αλλά δημιουργεί το δικό του νόημα στη ζωή. Ο Καζαντζάκης είδε στον ήρωά του, είτε αυτός λεγόταν Αλέξης Ζορμπάς είτε Οδυσσέας, αυτόν ακριβώς τον υπερανθρώπου που αγωνίζεται να ξεπεράσει τον εαυτό του. Επίσης, από τον Νίτσε πήρε την αντίληψη της θυσίας ως ανδρικής αρετής. Για τον Νίτσε, η θυσία δεν είναι αδυναμία, αλλά δύναμη, η ικανότητα του ανθρώπου να αρνηθεί το εύκολο για χάρη του υψηλού. Ο Καζαντζάκης έκανε αυτή την ιδέα καρδιά της δικής του θεολογίας, όπου ο άνθρωπος πρέπει να θυσιάσει τα πάντα, ακόμα και τη ζωή του, για να πετύχει την ενότητα με το θείο.

Παράλληλα, ο Καρλ Μαρξ επηρέασε τον Καζαντζάκη με τον υλισμό του. Ο Μαρξ έλεγε ότι η ύλη είναι η βάση της πραγματικότητας και ότι οι ιδέες προέρχονται από τις υλικές συνθήκες της ζωής. Ο Καζαντζάκης υιοθέτησε αυτή την άποψη, αλλά της έδωσε μια πνευματική διάσταση που δεν υπήρχε στον Μαρξ. Για τον Καζαντζάκη, ο θεός δεν βρίσκεται σε κάποιον υπερουράνιο κόσμο, μακριά από τη γη και τα ανθρώπινα προβλήματα. Αντίθετα, ο θεός υπάρχει εντός της ύλης, μέσα στην ίδια τη ζωή, στην πάλη, στον ιδρώτα και στο αίμα των ανθρώπων. Αυτή η υλιστική προσέγγιση τον έκανε να απορρίψει την παραδοσιακή θεολογία που μιλά για έναν θεό έξω από τον κόσμο. Για τον Καζαντζάκη, η λύτρωση δεν έρχεται από ψηλά, αλλά από μέσα, από την ίδια την πάλη του ανθρώπου με την ύλη και την ιστορία.

Η σύνθεση των δύο αυτών επιρροών είναι μοναδική. Από τον Νίτσε πήρε την κριτική στη θρησκεία ως θεσμό και την έννοια του υπερανθρώπου. Από τον Μαρξ πήρε την έμφαση στην ύλη και την ιστορική δράση. Αλλά ο Καζαντζάκης δεν έμεινε απλώς σε αυτά. Προσέθεσε το δικό του στοιχείο, που ήταν η πνευματικότητα. Για τον Μαρξ, η θρησκεία είναι όπιο του λαού. Για τον Νίτσε, είναι ηθική των δούλων. Για τον Καζαντζάκη, όμως, η αληθινή θρησκεία είναι η πάλη του ανθρώπου να ξεπεράσει την ύλη και να ενωθεί με τη δύναμη που κινεί τα πάντα. Αυτό που ο Μαρξ έβλεπε ως ταξική πάλη και ο Νίτσε ως βούληση για δύναμη, ο Καζαντζάκης το είδε ως θεϊκό αγώνα, ως σωτηρία του θεού μέσα από τον άνθρωπο.

Η επίδραση της θεωρίας της εξελίξεως του Δαρβίνου στον Καζαντζάκη

Η επίδραση της θεωρίας της εξελίξεως του Δαρβίνου στον Καζαντζάκη, είναι αναμφισβήτητη και την συναντάμε σε διάφορα έργα του, είτε σαν αυτούσια φιλοσοφική ιδέα, είτε σαν ιδέα στο στόμα των ηρώων του. Άλλωστε ο Καζαντζάκης μετέφρασε στα ελληνικά το βιβλίο του Δαρβίνου, Περί καταγωγής των ειδών.  Έτσι στην Ασκητική, διαβάζουμε: «Έλεος να σε κυριέψει για το πλάσμα τούτο που ξεκόρμισε ένα πρωί από τους πίθηκους, γυμνό, ανυπεράσπιστο, χωρίς κέρατα και δόντια, μονάχα με μια σπίθα φωτιά στο μαλακό του καύκαλο. Στο Αναφορά στο Γκρέκο γράφει για το πιστεύω του: «Ο άνθρωπος δεν είναι κανακάρικο, προνομιούχο πλάσμα του Θεού, ... κι αν ξύσεις λίγο το πετσί μας, αν ξύσεις λίγο την ψυχή μας, θα βρεις από κάτω τη γιαγιά μας τη μαϊμού». Κι αλλού, μέσα στο ίδιο βιβλίο λίγο πιο κάτω γράφει: «Ένα ζώο κίνησε από χιλιάδες χρόνια να φτάσει, μα ακόμα δεν έφτασε... ο πίθηκος· βρισκόμαστε ακόμα στα μισά του δρόμου, στον πιθηκάνθρωπο», και ακόμη, «το δίποδο χτήνος ακολουθώντας άλλους δρόμους από τους διανοητικούς, κατόρθωσε να γίνει άνθρωπος».Αυτά βέβαια δεν είναι περίεργα, αφού τα αποδεχότανε, και ήτανε, ιδέες του συρμού. Το περίεργο πάντως είναι, ότι βάζει και στο στόμα του Χριστού του, στον Τε λευταίο Πειρασμό να λέει λόγια δαρβινιστή! «Ο άνθρωπος (συλλογίζονταν ο Ιησούς) κι αν κατάφερνε, με ακατάπαυτον αγώνα, να σταθεί στα πισινά του ποδάρια, δε θα μπορούσε ποτέ να γλιτώσει από το ζεστό, τρυφερό σφιχταγκάλιασμα της μάνας του της μαϊμούς». Σ’ αυτό βέβαια, πάλι δεν καινοτομεί εντελώς, γιατί ακολουθεί τα χνάρια του πνευματικού του πατέρα του Νίτσε. Ο Νίτσε έγραψε στο Ζαρατούστρα.  «Κάνατε το δρόμο από το σκουλήκι στον άνθρωπο κι έχετε ακόμη μέσα σας πολύ σκουλήκι. Άλλοτε ήσασταν πίθηκοι και τώρα ακόμη ο άνθρωπος είναι πιο πίθηκος από κάθε πίθηκο». Και, «ο δρόμος μας πάει προς τα πάνω από το είδος στο υπερ–είδος. Αλλά και μέσω του Μπερξόν ο Καζαντζάκης, έμμεσα, έρχεται σ’ επαφή με το Δαρβινισμό αφού ο Μπερξόν ακολουθούσε την θεωρία της κατευθυνόμενης, της δημιουργού εξέλιξης. Έτσι παρατηρεί κανείς ότι ο Καζαντζάκης κατέληγε εκεί που κατέληγε, ακολουθώντας διάφορα ομοιογενή μονοπάτια. Όλα τα μονοπάτια του τον οδηγούσαν εκεί που αυτός ήθελε να φτάσει.

Α΄. Η Θεολογία του Θεού:

1.1 Η Ανατροπή της Παραδοσιακής Θεολογίας

Ο Καζαντζάκης απορρίπτει κατηγορηματικά την παραδοσιακή αντίληψη ενός παντοδύναμου, αναλλοίωτου και παντογνώστη θεού. Αντ' αυτού, παρουσιάζει έναν θεό που αγωνίζεται, που βρίσκεται σε διαρκή κίνδυνο και που χρειάζεται τον άνθρωπο για να σωθεί:

«Ο θεός μου δεν είναι παντοδύναμος. Αγωνίζεται, γιατί είναι σε κίνδυνο κάθε στιγμή· τρέμει και παραπαίει σε κάθε ζωντανό πλάσμα, και κραυγάζει. Νικιέται αδιάκοπα, αλλά σηκώνεται πάλι, γεμάτος αίμα και χώμα, για να πετάξει πάλι στη μάχη».

Αυτή η αντίληψη επηρεάστηκε βαθιά από τη φιλοσοφία του Ανρί Μπεργκσόν και την έννοια της ζωτικής ορμής, καθώς και από την ιδέα της συνεχούς εξέλιξης και πάλης. Ο θεός του Καζαντζάκη δεν είναι στατικό ον, αλλά μια δυναμική δύναμη που εξελίσσεται μέσα από την ιστορία και την ανθρώπινη εμπειρία.

Η άποψη αυτή έρχεται σε ευθεία αντίθεση με το χριστιανικό δόγμα του παντοδύναμου και αιώνιου θεού, όπως διατυπώνεται στην ορθόδοξη παράδοση. Η έννοια του θεού που αγωνίζεται και κινδυνεύει αποτελεί ουσιαστικά άρνηση της θείας αιωνιότητας και του αναλλοίωτου της Θεότητας.

1.2 Η Έννοια του Σωτήρα του Θεού

Στην κεντρική φιλοσοφική του πραγματεία «Ασκητική: Σωτήρες του Θεού» (1927), ο Καζαντζάκης παρουσιάζει μια επαναστατική ανατροπή της παραδοσιακής διδασκαλίας περί σωτηρίας. Ο τίτλος σημαίνει «Σωτήρες του Θεού» και υποδηλώνει ότι ο άνθρωπος δεν είναι απλώς παθητικός αποδέκτης της θείας σωτηρίας, αλλά ενεργός συμμέτοχος στη λύτρωση του ίδιου του θεού.

Η κεντρική ιδέα είναι ότι ο θεός γεννιέται μέσα από την πνευματική πάλη του ανθρώπου. Κάθε άνθρωπος που αγωνίζεται να υπερβεί τα όρια του, που παλεύει για την ελευθερία και την αρετή, συμβάλλει στη γέννηση και την εξέλιξη του θεού. Αυτή η σχέση είναι αμοιβαία: ο θεός χρειάζεται τον άνθρωπο για να πραγματωθεί, και ο άνθρωπος χρειάζεται τον θεό για να βρει νόημα στον αγώνα του.

Αυτή η αντίληψη αντιστρέφει πλήρως τη χριστιανική σωτηριολογία, όπου ο θεός είναι αυτός που σώζει τον άνθρωπο, και όχι το αντίστροφο. Η ιδέα ότι ο άνθρωπος σώζει τον θεό αποτελεί βασική αίρεση που αρνείται την παντοδυναμία και την αυτάρκεια του θείου.

1.3 Ο Θεός ως Άβυσσος και Σιωπή

Σε πολλά έργα του, ο Καζαντζάκης παρουσιάζει τον θεό ως άβυσσο, ως σιωπή που καλεί τον άνθρωπο να πέσει μέσα της. Αυτή η αντίληψη έχει στοιχεία μυστικισμού, αλλά και υπαρξισμού. Ο θεός δεν είναι ένα πρόσωπο που απαντά στις προσευχές, αλλά μια δύναμη που προκαλεί τον άνθρωπο να ξεπεράσει τον εαυτό του.

Στο μυθιστόρημα «Ο Καπετάν Μιχάλης» (1950), ο ήρωας βλέπει τον θεό ως σιωπηλό και απόμακρο, αλλά ταυτόχρονα ως την απόλυτη πρόκληση για την ανδρεία και την ελευθερία. Η σχέση με τον θεό είναι μια σχέση αντρικής φιλίας και ανταγωνισμού, παρόμοια με τη σχέση του Αβραάμ με τον θεό ή του Ιακώβ που παλεύει με τον άγγελο.

Η άρνηση του προσωπικού χαρακτήρα του θεού και η αντικατάστασή του από μια απρόσωπη δύναμη έρχεται σε σύγκρουση με την χριστιανική πίστη σε έναν θεό που αγαπά, που μιλά και που σχετίζεται προσωπικά με τον άνθρωπο.

1.4 Η Θεολογία της Πάλης και της Θυσίας

Για τον Καζαντζάκη, η σχέση με τον θεό δεν είναι μια σχέση ησυχασμού και παρηγοριάς, αλλά μια συνεχής πάλη. Ο άνθρωπος πρέπει να θυσιάσει τα πάντα – την αγάπη, την ευτυχία, τη ζωή του – για να συναντήσει τον θεό. Αυτή η θυσία δεν είναι τιμωρία, αλλά ο μόνος δρόμος για τη λύτρωση.

1.5 Ο Θεός και ο Υλισμός

Παρά την έντονη θρησκευτικότητά του, ο Καζαντζάκης διατηρεί μια υλιστική προσέγγιση. Ο θεός δεν υπάρχει σε έναν υπερουράνιο κόσμο, αλλά εντός της ύλης, μέσα στην ίδια τη ζωή και την πάλη. Αυτή η άποψη τον φέρνει κοντά στον υλισμό του Μαρξ, αλλά με μια πνευματική διάσταση: η ύλη δεν είναι άψυχη, αλλά φορέας μιας δυναμικής δύναμης που εξελίσσεται προς το πνεύμα.

 

Β΄. Η Διδασκαλία για τον Ιησού Χριστό: Ο Άνθρωπος που Έγινε Θεός

2.1 Ο Καζαντζάκης αποδέχεται  την αίρεση ΤΟΥ ΥΙΟΘΕΤΙΣΜΟΥ

Ο Καζαντζάκης αποδέχεται  μια αιρετική προσέγγιση στη χριστολογία, γνωστή ως υιοθετισμός: Ο υιοθετισμός είναι αρχαία χριστολογική αίρεση που αναπτύχθηκε κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες. Διδάσκει ότι ο Ιησούς Χριστός δεν ήταν θεός από τη γέννησή του, αλλά έγινε θεός κατά τη διάρκεια της ζωής του. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, ο Ιησούς ήταν απλός άνθρωπος που υιοθετήθηκε από τον θεό λόγω της ηθικής του τελειότητας και της υπακοής του.

Υπάρχουν δύο κύριες μορφές υιοθετισμού. Ο ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΙΚΟΣ ΥΙΟΘΕΤΙΣΜΟΣ. Αυτός που  διδάσκει ότι ο Ιησούς έγινε θεός κατά τη βάπτισή του στον Ιορδάνη ποταμό. Τη στιγμή της βάπτισης, το πνεύμα του θεού κατέβηκε πάνω του και τον υιοθέτησε. Αυτή ήταν η άποψη των Εβιωνιτών και άλλων αιρετικών ομάδων του δεύτερου αιώνα.

Ο υιοθετισμός της σταύρωσης διδάσκει ότι ο Ιησούς έγινε θεός κατά τη σταύρωση ή την ανάστασή του. Η θυσία του στον σταυρό ήταν η πράξη που τον έκανε θεό.

Ο υιοθετισμός καταδικάστηκε από την ορθόδοξη εκκλησία ως αίρεση γιατί αρνείται την ενανθρώπηση του θεού λόγου από τη σύλληψη, χωρίζει τον Ιησούς σε δύο πρόσωπα, τον άνθρωπο Ιησού και τον θεό που τον υιοθέτησε, αρνείται την αιώνια θεότητα του Χριστού και υποβαθμίζει τη σημασία της σάρκωσης. Η καταδίκη έγινε επίσημα στην πρώτη οικουμενική σύνοδο της Νίκαιας το 325 μ.Χ. και επιβεβαιώθηκε σε μεταγενέστερες συνόδους.

Σύμφωνα με τον Καζαντζάκη ο Ιησούς δεν ήταν θεός από τη γέννησή του, αλλά έγινε θεός μέσα από την πνευματική του πάλη και την τελική υποταγή στο θέλημα του πατέρα. Αυτή η άποψη έρχεται σε αντίθεση με την ορθόδοξη διδασκαλία περί της θείας φύσης του Χριστού από τη στιγμή της σύλληψής του.

Στον «Τελευταίο Πειρασμό» (1954), ο Ιησούς παρουσιάζεται ως ένας άνθρωπος που παλεύει μεταξύ πνεύματος και σαρκός, μεταξύ της επιθυμίας για μια κανονική ανθρώπινη ζωή (οικογένεια, παιδιά, ειρήνη) και της θεϊκής του αποστολής.

Ο υιοθετισμός αποτελεί αρχαία αίρεση που αρνείται την ενανθρώπηση του θεού λόγου και υποστηρίζει ότι ο Ιησούς υιοθετήθηκε ως θεός κατά τη βάπτισή του ή κατά τη σταύρωσή του. Αυτή η άποψη καταδικάστηκε από τις οικουμενικές συνόδους της εκκλησίας.

2.2 Η Σύγκρουση Πνεύματος και Σαρκός

Στον πρόλογο του «Τελευταίου Πειρασμού», ο Καζαντζάκης γράφει:

«Η διπλή ουσία του Χριστού – η λαχτάρα τόσο ανθρώπινη, τόσο υπεράνθρωπη, του ανθρώπου να κατακτήσει τον θεό... ήταν πάντα ένα βαθύ, ακατανόητο μυστήριο για μένα. Η αρχή μου αγωνία και πηγή όλων των χαρών και των λυπών μου από τη νιότη μου και μετά ήταν η αδιάκοπη, ανελέητη μάχη μεταξύ πνεύματος και σαρκός... και η ψυχή μου είναι η αρένα όπου αυτά τα δύο στρατεύματα συγκρούστηκαν και συναντήθηκαν».

Αυτή η διαλεκτική ανάμεσα στο ανθρώπινο και το θεϊκό αποτελεί τον πυρήνα της διδασκαλίας του. Για τον Καζαντζάκη, ο Χριστός είναι «μισός θεός, μισός άνθρωπος» – μια έκφραση που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την τεταμένη σχέση των δύο φύσεων σε ένα πρόσωπο.

Αυτή η διατύπωση αποκλίνει από την ορθόδοξη διδασκαλία των δύο φύσεων του Χριστού που είναι ασυγχύτως ενωμένες, και προσεγγίζει την αίρεση του νεστοριανισμού που χωρίζει τις δύο φύσεις.

2.3 Ο Τελευταίος Πειρασμός: Το Δίλημμα της Ανθρώπινης Φύσης

Το μυθιστόρημα παρουσιάζει τον Ιησού να αντιμετωπίζει τον τελευταίο πειρασμό πάνω στον σταυρό: ένας άγγελος (που αποδεικνύεται ότι είναι ο σατανάς) τον απομακρύνει από το σταυρό και του προσφέρει μια ζωή γεμάτη, με οικογένεια και παιδιά. Ο Ιησούς ζει αυτή τη ζωή μέχρι τα γεράματα, μέχρι που οι μαθητές του – με επικεφαλής τον Ιούδα – τον κατηγορούν ότι προδόθηκε την αποστολή του.

Στο έργο αυτό, ο Καζαντζάκης εξερευνά το ερώτημα: Τι θα συνέβαινε αν ο Χριστός είχε επιλέξει την ανθρώπινη ευτυχία αντί για τη θυσία; Η απάντηση που δίνεται είναι ότι αυτό θα ήταν η νίκη του κακού – ο Χριστός πρέπει να αρνηθεί την ανθρώπινη ευτυχία για να εκπληρώσει τη θεϊκή του αποστολή.

Η παρουσίαση του Ιούδα ως ήρωα που κατηγορεί τον Χριστό για προδοσία της αποστολής του αποτελεί ανατροπή της παραδοσιακής εκκλησιαστικής ερμηνείας.

 Ο ΑΕΙΜΝΗΣΤΟΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΤΩΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΩΝ πατηρ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ.

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΙΣ ΤΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΥΠΗΡΞΕ ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΝΗ.

Ἐν Θεσσαλονίκῃ τῇ 12 Σεπτεμβρίου 1974

Πρὸς τὴν ἐφημερίδα «ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ» Μοναστηρίου 85 ΕΝΤΑΥΘΑ

Κύριε Διευθυντά,

Τὴν παρελθοῦσαν Τρίτην 10ην Σεπτεμβρίου 1974 ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν κορυφὴν τῆς πρώτης σελίδος τῆς «Μακεδονίας», ὑπὸ τὸν τρίστηλον τίτλον «80.000.000 οἰκονομικὲς ἀνωμαλίες εἰς τὴν μητρόπολιν λόγῳ κακοδιοικήσεως κατὰ τὴν περίοδον τοῦ Λεωνίδα. Τὸ

σκάνδαλο τῶν οἰκοπέδων», εἴδησις καθαπτομένη εὐθέως καὶ ἀπεριφράστως τῆς ἐντιμότητος καὶ τῆς ἐν γένει προσωπικότητός μου.

Ἡ ἐν λόγῳ εἴδησις ἀναφερομένη ἀορίστως εἰς «πληροφορίας ἐξ Ἀθηνῶν» καὶ στηριζομένη

εἰς τὸ ἐν αὐτῇ ἀναφερόμενον ὅτι «ὑψηλὰ ἱσταμένη ἐκκλησιαστικὴ πηγὴ φέρεται δηλώσασα ὅτι θὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὴν Ἱερὰν Σύνοδον ὅπως προτείνῃ εἰς τὸ ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν τὴν διενέργειαν οἰκονομικοῦ ἐλέγχου», ἀποδεικνύεται ἀφ’ ἑαυτῆς ἀσύστατος καὶ ἀνακριβὴς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν στοιχειωδῶν δημοσιογραφικῶν κανόνων, τοὺς ὁποίους ἁρμοδιώτατα

κυβερνητικὰ χείλη ὑπενθύμισαν μόλις χθές.

Ἤλπιζα καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ἐλπίζω ὅτι ἡ «Μακεδονία» θὰ ἀπετέλει τὴν ἐξαίρεσιν τοῦ κανόνος περὶ «κιτρίνου τύπου», ποὺ ὑπεγράμμισε κατηγορηματικώτατα ὁ ἐπὶ τοῦ Τύπου Ὑφυπουργὸς παρὰ τῷ Πρωθυπουργῷ κ. Παν. Λαμπρίας, ἔχων δημοσιογράφος καὶ ὁ ἴδιος.

Πρὸς τοῦτο ἀνέμενα, πλὴν ματαίως, ὅπως ἡ ἐφημερίς σας διεξαγάγῃ ὑπεύθυνον ἔρευναν ἐπὶ τῶν φημῶν περὶ δῆθεν οἰκονομικῶν ἀνωμαλιῶν, τὰς ὁποίας ἀβασανίστως καὶ μονοπλεύρως ἐδημοσίευσε καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ ὑπέθετε κανεὶς ὅτι προεβλήθησαν διὰ νὰ ρίψουν, κατὰ γνώριμον ἀτυχῶς τρόπον, λάσπην καὶ σκιὰς εἰς τὴν ταπεινότητα ἑνὸς ἱερωμένου λευκανθέντος εἰς τὴν διακονίαν τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς Πατρίδος. 

Παρὰ ταῦτα οὐδὲν νεώτερον ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν «Μακεδονίαν». Εἶμαι ὅμως βέβαιος, ὅτι ἀσφαλῶς θὰ

πληροφορήσητε τὸ ἀναγνωστικόν σας κοινὸν ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος τοῦ οἰκονομικοῦ ἐλέγχου, τὸν ὁποῖον ὅλοι οἱ ἔντιμοι ἄνδρες ἐπιθυμοῦν καὶ ἐπιδιώκουν. Ὁ ἀντικειμενικὸς καὶ  ἀπροσωπόληπτος ἔλεγχος ἀποδίδων εἰς τοὺς ὑπευθύνους ἄνδρας τὸ δίκαιον, καθ’ ἃ ἕκαστος ἔπραξε, ὄχι μόνον εἶναι ἐπιθυμητὸς ἀλλὰ καὶ ἐπιβεβλημένος, διότι ἀποτελεῖ τὸ ἀσφαλέστερον κρηπίδωμα τῆς Δημοκρατίας. Δι’ ὃ καὶ ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ παράγοντες τοῦ δημοσίου βίου, εἰς οἱονδήποτε στάδιον καὶ ἂν διακονοῦν, ἀπὸ τῆς Ἐκκλησίας, τῆς Πολιτείας καὶ τοῦ Τύπου μέχρι τοῦ ἐσχάτου διαχειριστοῦ κοινῶν ὑποθέσεων, πρέπει νὰ εἶναι ἕτοιμοι ὅπως ἀποδώσουν τὴν «καλὴν ἀπολογίαν». Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ εἶμαι ἕτοιμος.

Ἡ διαχείρισις τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης ὑπῆρξε κρυσταλλίνη καὶ στηρίζεται εἰς ἐπισήμους ἀποδείξεις καὶ βιβλία.

Ὅσον ἀφορᾶ εἰς τὴν ταπεινότητά μου δὲν ἀρκοῦμαι εἰς τοὺς ἐπισήμους, πλὴν ἀπαραιτήτους, δημοσίους ἐλέγχους. Καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ βίου μου ἔθεσα καὶ ἐξακολουθῶ νὰ θέτω ἐμαυτὸν ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ. Ὑπῆρξα καὶ ἐξακολουθῶ νὰ εἶμαι ἀκτήμων μὲ σύντροφον τὴν πλούτον τῆς ἐν Χριστῷ ἑκουσίας πενίας. Τοῦτο ἀποτελεῖ στοιχειώδη κανόνα καὶ ὅρκον, τὴν τήρησιν τοῦ ὁποίου ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν θὰ πρέπει νὰ

ἀποδείξουν οἱ Ποιμενάρχαι, κατ’ ἐλάχιστον ὅριον.