ΠΩΣ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ, ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ ΣΤΗΝ ΑΙΡΕΤΙΚΗ ΣΥΝΟΔΟ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ- Η ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΟΥΨΑΛΑΣ (1968)

 ΠΟΥ ΟΔΗΓΟΥΝ ΤΗΝ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ,

ΧΩΡΙΣ ΤΟΝ ΠΙΣΤΟ ΛΑΟ, 

ΟΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ 

ΚΑΙ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙ;

Η Πορεία προς την Σύνοδο της Κρήτης (2016-) Ιστορικοί σταθμοί-συμμετέχοντες και αποφάσεις. Η Συνέλευση της Ουψάλας (1968)

 

Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

ΜΕΡΟΣ -Ε

4η Συνέλευση Π.Σ.Ε , Ουψάλα 1968

Η 4η Γενική Συνέλευση του Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ) πραγματοποιήθηκε στην Ουψάλα της Σουηδίας από τις 4 έως τις 20 Ιουλίου 1968. Θεωρείται μία από τις πιο καθοριστικές και ριζοσπαστικές συνελεύσεις στην ιστορία της Οικουμενικής Κίνησης, καθώς σηματοδότησε τη στροφή του ΠΣΕ προς τα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα της εποχής.

4η Συνέλευση του ΠΣΕ (Ουψάλα, 1968). Πηγή: World Council of Churches

• Κεντρικό Θέμα: «Ιδού, ποιώ καινά πάντα» (Αποκάλυψη 21:5).

Η συνέλευση διεξήχθη εν μέσω παγκόσμιας πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής (Πόλεμος του Βιετνάμ, Άνοιξη της Πράγας, κινήματα νεολαίας και πολιτικών δικαιωμάτων, αποαποικιοποίηση). Mετατόπισε την προσοχή από τις αμιγώς δογματικές/θεολογικές συζητήσεις στην καταπολέμηση της φτώχειας, του ρατσισμού, της αδικίας και των ανισοτήτων μεταξύ αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων χωρών.

Σημαντικά Γεγονότα & Αποφάσεις

Στην 4η Γενική Συνέλευση του Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών στην Ουψάλα το 1968, ως άμεσο αποτέλεσμα των εργασιών της, ιδρύθηκε το Πρόγραμμα για την Καταπολέμηση του Ρατσισμού (PCR), το οποίο παρείχε έμπρακτη υποστήριξη σε αντιρατσιστικά κινήματα παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένου του αγώνα κατά του Απαρτχάιντ στη Νότια Αφρική, ενώ η απουσία του Αμερικανού αιδεσιμότατου, ηγέτη του Κινήματος Πολιτικών Δικαιωμάτων και κατόχου Νόμπελ Ειρήνης Martin Luther King Jr., ο οποίος είχε προσκληθεί ως κεντρικός ομιλητής αλλά δολοφονήθηκε τον Απρίλιο του 1968, σφράγισε συναισθηματικά το κλίμα, δίνοντας τη θέση της στην ισχυρή και ασυμβίβαστη παρέμβαση του διακεκριμένου Αφροαμερικανού συγγραφέα και ακτιβιστή James Baldwin. Αυτός  εκφώνησε μια καθηλωτική ομιλία στηλιτεύοντας τη συστημική αδικία. Παράλληλα δε ενισχύθηκε καθοριστικά η εκπροσώπηση των Ορθοδόξων Εκκλησιών, όπως της Εκκλησίας της Ρωσίας και άλλων ανατολικών δογμάτων, επηρεάζοντας τις θεολογικές συζητήσεις για την καθολικότητα και την ενότητα της Εκκλησίας, την ώρα που η δυναμική παρουσία νέων παρατηρητών άσκησε έντονη πίεση στις εκκλησιαστικές ηγεσίες για μια πιο άμεση, τολμηρή και ριζοσπαστική κοινωνική δράση απέναντι στα οξυμένα παγκόσμια προβλήματα της εποχής.

1. Συμμετοχή από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Το Οικουμενικό Πατριαρχείο εκπροσωπήθηκε από ισχυρή αντιπροσωπεία Ιεραρχών και Θεολόγων, με εξέχουσες μορφές της Οικουμενικής Κίνησης: Μητροπολίτης Χαλκηδόνος Μελίτων (Χατζής): Επικεφαλής της αντιπροσωπείας του Πατριαρχείου, από τις πλέον επιδραστικές προσωπικότητες της Συνέλευσης. Μητροπολίτης Μύρων Χρυσόστομος (Κωνσταντινίδης): Σημαντικός θεολόγος και στέλεχος του ΠΣΕ. Μητροπολίτης Γερμανίας Πολύευκτος (Φινφίνης). Μητροπολίτης Ελβετίας Δαμασκηνός (Παπανδρέου): Τότε Αρχιμανδρίτης/Διευθυντής του Ορθόδοξου Κέντρου του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Σαμπεζύ της Γενεύης. Καθηγητής Νίκος Νησιώτης: Τότε Διευθυντής του Οικουμενικού Ινστιτούτου του Bossey και αργότερα Πρόεδρος της Επιτροπής «Πίστη και Τάξη» (Faith and Order) του ΠΣΕ. 2. Συμμετοχή από την Εκκλησία της Ελλάδος Η Εκκλησία της Ελλάδος συμμετείχε με επίσημη αντιπροσωπεία Αρχιερέων και καθηγητών Πανεπιστημίου (εν μέσω της περιόδου της Δικτατορίας στην Ελλάδα): Μητροπολίτης Μυτιλήνης Ιάκωβος (Κλεόμβροτος): Επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Εκκλησίας της Ελλάδος. Μητροπολίτης Κίτρους Βαρνάβας (Τζωρτζάτος): Ιδιαίτερα δραστήριος στις διακρισιακές και διορθόδοξες σχέσεις. Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος (Θέμελης). Καθηγητής Γεράσιμος Κονιδάρης: Καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Καθηγητής Ευάγγελος Θεοδώρου: Καθηγητής Θεολογικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών. 3. Άλλες Εξέχουσες Προσωπικότητες & Ειδικοί Καλεσμένοι James Baldwin: Ο αμερικανός αφροαμερικανός συγγραφέας και ακτιβιστής, ο οποίος εκφώνησε μια ιστορική ομιλία για τον ρατσισμό και τη λευκή υπεροχή, αναπληρώνοντας εν μέρει το κενό της δολοφονίας του Martin Luther King Jr. Ρωμααιοκαθολική Εκκλησία: Για πρώτη φορά παρακολούθησαν τη Συνέλευση 15 επίσημοι παρατηρητές από τη Ρωμααιοκαθολική Εκκλησία (μετά τη Β΄ Σύνοδο του Βατικανού), μεταξύ των οποίων και ο θεολόγος Roberto Tucci. M. M. Thomas (Ινδία): Ινδός λαϊκός θεολόγος, ο οποίος εξελέγη Πρόεδρος της Κεντρικής Επιτροπής του ΠΣΕ στην Ουψάλα (ο πρώτος λαϊκός σε αυτή τη θέση). Eugene Carson Blake: Τότε Γενικός Γραμματέας του Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών. ----------- Παραπομπές & Πηγές Επίσημα Πρακτικά Συνέλευσης (WCC Official Report): Goodall, Norman (ed.), The Uppsala 68 Report: Official Report of the Fourth Assembly of the World Council of Churches, Geneva: World Council of Churches, 1968. (Περιλαμβάνει τον πλήρη κατάλογο των 704 αντιπροσώπων/delegates ανά Εκκλησία στις σσ. 445–480). Αρχείο Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών (WCC Archives): WCC Uppsala 1968 Assembly Online Archives – Επίσημα κείμενα, αποφάσεις και λίστες συμμετεχόντων. Ελληνική Βιβλιογραφία & Περιοδικός Τύπος: Περιοδικό «ΕΚΚΛΗΣΙΑ» (Επίσημον Δελτίον της Εκκλησίας της Ελλάδος), Τεύχη Ιουλίου–Αυγούστου 1968: Αναφορές και εκθέσεις της ελληνικής αντιπροσωπείας για τις εργασίες της Ουψάλας. Νησιώτης, Νίκος, «Η 4η Γενική Συνέλευση του Π.Σ.Ε. εν Uppsala», περιοδικό Γρηγόριος ο Παλαμάς, Θεσσαλονίκη 1968. Φειδάς, Βλάσιος, Ιστορία της Οικουμενικής Κινήσεως, Αθήνα 2008 (Εκτενής αναφορά στη συγκρότηση των αντιπροσωπειών του Φαναρίου και της Εκκλησίας της Ελλάδος).

 

Ορθόδοξη Κριτική

Η πολιτικοποίηση και η κοινωνική στροφή της Συνέλευσης της Ουψάλας πυροδότησαν ακαριαία ένα κύμα σφοδρότατων αντιδράσεων στους κόλπους της Ορθοδοξίας. Αγιορείτες μοναχοί, συντηρητικοί θεολόγοι και εξέχουσες εκκλησιαστικές μορφές —με πρώτο τον Άγιο Ιουστίνο Πόποβιτς— εξαπέλυσαν δριμύτατη κατηγορία κατά του ΠΣΕ, καταγγέλλοντας ότι απεμπολήσε τη δογματική διδασκαλία και την πνευματική αποστολή της Πίστης για να μετατραπεί σε έναν αμιγώς κοσμικό, πολιτικοποιημένο οργανισμό. Στηλιτεύτηκε εντόνως η εξίσωση της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας με το συνονθύλευμα των προτεσταντικών αιρέσεων, ενώ η διοχέτευση κονδυλίων σε ένοπλες οργανώσεις καταδικάστηκε ως ευθεία προδοσία του ευαγγελικού ήθους και πλήρης εκτροπής από τη χριστιανική διδασκαλία.

Πώς η Ουψάλα «Εγγράφηκε» στο Κείμενο της Κρήτης (2016)

Αγιορείτες πατέρες και ιεράρχες υποστηρίζουν ότι το κείμενο της Κρήτης φέρει ακέραια τη σφραγίδα της νοοτροπίας της Ουψάλας στα εξής σημεία:

Α. Στην Ουψάλα εμπεδώθηκε η ιδέα ότι οι προτεσταντικές ομολογίες αποτελούν τμήματα της ίδιας της Χριστιανοσύνης. Το κείμενο των «Σχέσεων» στην Κρήτη (παράγραφοι 6 και 16) έκανε λόγο για «ετερόδοξες Εκκλησίες» και «ιστορικές ονομασίες Εκκλησιών». Η  Κρήτη υιοθέτησε τη γραμμή της Ουψάλας, υποβιβάζοντας την Ορθοδοξία από Μία και Μοναδική Εκκλησία σε «μία από τις πολλές Εκκλησίες».

Β. Μετά το 1968, το ΠΣΕ κατέστη ο κεντρικός μηχανισμός προώθησης του διαχριστιανικού συγκρητισμού. Στην παράγραφο 17, η Σύνοδος της Κρήτης χαρακτήρισε τη συμμετοχή της Ορθοδοξίας στο ΠΣΕ ως «ουσιαστική παράμετρο» των σχεσεών της με τον χριστιανικό κόσμο. Είναι  απαράδεκτο το ότι μια Ορθόδοξη Σύνοδος έδωσε «συνοδική βούλα» σε ένα θεσμό που γεννήθηκε και διαμορφώθηκε στην Ουψάλα από προτεσταντικές βάσεις.

Γ. Αντικαταστάθηκε το αγιοπατερικό αίτημα για επιστροφή των αιρετικών μέσω  μετανοίας στην Ορθοδοξία με την έννοια της «αμοιβαίας κατανοήσεως» και της «κοινής διακονίας». Το κείμενο της Κρήτης εστιάζει στην «αποκατάσταση της ενότητας» μέσω διμερών διαλόγων, χωρίς να αξιώνει ρητά την αποκήρυξη των πλανών από τους ετεροδόξους, θυμίζοντας την οριζόντια τακτική της Ουψάλας.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ