Ἡ «Σύνοδος» τῆς Κρήτης καί ἡ ἀναδυόµενη Νέα Ἐκκλησιολογία: Μία Ὀρθόδοξη Ἀνάλυση (Β)

 

Τοῦ πρωτοπρεσβυτέρου Πέτρου Heers Καθηγητοῦ Παλαιᾶς καί Καινῆς Διαθήκης στήν Ὀρθόδοξη Ἱερατική Σχολή Ἁγίας Τριάδος

(Holy Trinity Orthodox Seminary), Jordanville, Νέα Ὑόρκη.

 ΜΕΡΟΣ -Β

--------------------------------------------------------------------------------------------

 

2.         Τά κείµενα καί οἱ δηλώσεις τῆς Συνόδου.

Ἄς στραφοῦµε τώρα ἀπό τήν ὀργάνωση τῆς «Συνόδου» στά κείµενά της.

Τρία ἀπό τά ἕξη κείµενα παρουσίασαν σοβαρά προβλήµατα γιά κάποιες Ἐκκλησίες. Αὐτά ἦσαν : «Ἡ ἀποστολή τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας εἰς τόν σύγχρονον κόσµον»[12],

«Τό Μυστήριο τοῦ Γάµου καί τά κωλύµατα αὐτοῦ» καί «οἱ σχέσεις τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας µέ τόν λοιπόν Χριστιανικόν Κόσµον». Θά µιλήσω ἐν συντοµίᾳ ὅσον ἀφορᾶ στό δεύτερο κείµενο καί θά ἑστιάσω τήν προσοχή µου στό τρίτο, τό ὁποῖο πραγµατικά ἀποτέλεσε τή βάση τῆς Συνόδου.

A.        Τό Μυστήριο τοῦ Γάµου καί τά κωλύµατα αὐτοῦ.

Στό κείµενο γιά τόν Γάµο, ἔγιναν διαδοχικά τρεῖς τοποθετήσεις σχετικά µέ τούς «µικτούς Γάµους», δηλ. τό γάµο ἑνός Ὀρθοδόξου Χριστιανοῦ µέ τό µέλος µιᾶς Ἑτερόδοξης ὁµολογίας ἤ µέ κάποιον πού ἀνήκει σέ µιά ἀπό τίς θρησκεῖες τοῦ κόσµου:

1.         Ὁ Γάµος µεταξύ Ὀρθοδόξων καί µή Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν ἀπαγορεύεται σύµφωνα µέ τήν κανονική ἀκρίβεια ( Κανών 72 τῆς Πενθέκτης Οἰκουµενικῆς Συνόδου).

2.         Ἔχοντας τή σωτηρία τοῦ ἀνθρώπου ὡς σκοπό, ἡ δυνατότητα ἀσκήσεως ἐκκλησιαστικῆς Οἰκονοµίας σέ σχέση µέ τά κωλύµατα τοῦ γάµου πρέπει νά ἀποφασισθεῖ ἀπό τήν Ἱερά Σύνοδο κάθε αὐτοκεφάλου Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, σύµφωνα µέ τίς ἀρχές τῶν ἱερῶν κανόνων καί µέ πνεῦµα ποιµαντικῆς διακρίσεως.

3.         Ὁ γάµος µεταξύ Ὀρθοδόξων καί µή Χριστιανῶν εἶναι κατηγορηµατικά ἀπαγορευµένος σύµφωνα µέ τήν κανονική ἀκρίβεια.

Tώρα, βεβαίως, τό ζήτηµα τῶν µικτῶν γάµων εἶναι ἕνα ἀκανθῶδες καί δύσκολο ποιµαντικό πρόβληµα, εἰδικά γιά τήν Ἐκκλησία ἔξω ἀπό τίς παραδοσιακές ὀρθόδοξες χῶρες, ὅπως γιά τήν Ἐκκλησία στήν Ἀµερική. Χωρίς νά θέλουµε στό παραµικρό νά µειώσουµε αὐτήν τήν ποιµαντική πρόκληση, µιά πρόκληση, προκειµένου νά ἀντιµετωπισθεῖ ὀρθά ἀπό τούς ποιµένες κατά περίπτωση, εἶναι ἐπιτακτική ἀνάγκη ἡ ποιµαντική πρακτική νά µήν χαλαρώνει ἀπό τήν δογµατική της πρόσδεση. Στό σηµεῖο αὐτό τό ἐνδιαφέρον µου στρέφεται στίς δογµατικές ἐπιπτώσεις αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως.

 Σύµφωνα µέ τόν Καθηγητή Δηµήτριο Τσελεγγίδη ἡ κίνηση «γιά νά νοµιµοποιηθεῖ ἡ τέλεση τῶν µικτῶν γάµων» εἶναι κάτι σαφῶς ἀπαγορευµένο ἀπό τόν 72ο Κανόνα τῆς Πενθέκτης Συνόδου. [Εἶναι ἀπαράδεκτο ἑποµένως] γιά µία σύνοδο, ὅπως ἡ ʺἉγία καί Μεγάλη Σύνοδοςʺ τῆς Κρήτης νά σχετικοποιεῖ ἀπερίφραστα τήν ἀπόφαση µιᾶς Οἰκουµενικῆς Συνόδου» [13].

 Στό σχετικό ἀπόσπασµα τοῦ συνοδικοῦ κειµένου πού διάβασα προηγουµένως, παρατηρῶ ὅτι, ἐνῷ ὁ κατ’οἰκονοµίαν γάµος Ἑτεροδόξων καί Ὀρθοδόξων θεωρεῖται δυνατός, ὁ γάµος εἶναι αὐστηρά ἀπαγορευµένος µέ τούς µή Χριστιανούς. Γιατί αὐτή ἡ διαφορά; Πάνω σέ ποιά βάση γίνονται οἱ Ἑτερόδοξοι δεκτοί σέ ἕνα µυστήριο τῆς Ἐκκλησίας; Ποιά εἶναι τά κριτήρια ἀποδοχῆς;

 Ἄς θυµηθοῦµε τόν 72ο Κανόνα, ὁ ὁποῖος δέν θα µποροῦσε νά διατυπωθεῖ εὐκρινέστερα προκειµένου νά δείξει ὅτι εἶναι βασισµένος πάνω στή δογµατική διδασκαλία τῆς Ἐκκλησίας καί γι΄αὐτό δέν ἐπιτρέπει οἰκονοµία:

 Δέν ἐπιτρέπεται ὀρθόδοξος ἄνδρας νά συνάπτεται µέ αἱρετική γυναῖκα, οὔτε ὀρθόδοξη γυναίκα νά δέχεται γιά σύζυγό της αἱρετικό ἄνδρα. Καί ἄν τυχόν συµβεῖ κάτι τέτοιο, νά θεωρεῖται ἄκυρος ὁ γάµος αὐτός καί νά διαλύεται αὐτή ἡ ἄθεσµη συνοίκηση. Δέν πρέπει νά ἀναµιγνύονται τά ἄµικτα, οὔτε νά ἑνώνεται ὁ λύκος µέ τό πρόβατο, καί ὁ κλῆρος τῶν ἁµαρτωλῶν µέ τήν µερίδα τοῦ Χριστοῦ. Καί ἄν κάποιος παραβεῖ ὅσα ἔχουµε ὁρίσει νά ἀφορίζεται. Ἄν δέ κάποιοι πού εἶναι ἄπιστοι καί δέν ἔχουν ἀκόµη συγκαταλεχθεῖ στήν ποίµνη τῶν ὀρθοδόξων ἑνώθηκαν µεταξύ τους µέ γάµο νόµιµο καί ἔπειτα ὁ ἕνας ἀπ΄αὐτούς διάλεξε τό καλό καί πρόστρεξε στό φῶς τῆς ἀληθείας ἐνῷ ὁ ἄλλος κατέχεται ἀπό τόν δεσµό τῆς πλάνης χωρίς νά θέλει νά ἀτενίσει τίς θεῖες ἀκτῖνες [τῆς Χάριτος] ( καί συµφωνεῖ ἡ ἄπιστη νά ζεῖ µαζί µέ τόν πιστό ἤ τό ἀντίθετο συµφωνεῖ δηλαδή ὁ ἄπιστος νά ζεῖ µαζί µέ τήν πιστή) ἄς µήν χωρίζονται σύµφωνα µέ τόν Ἀπόστολο : ἔχει ἁγιασθεῖ ὁ ἄπιστος ἄνδρας διά τῆς ἑνώσεως µέ τή γυναῖκα του καί ἔχει ἁγιασθεῖ ἡ ἄπιστη γυναῖκα διά τῆς ἑνώσεως µε τόν ἄνδρα της.

Αὐτό πού εἶναι σηµαντικό ἐδῶ εἶναι ὅτι ἡ Σύνοδος στήν Κρήτη εἰσήγαγε γιά πρώτη φορά στήν ἱστορία µιά συνοδική ἀπόφαση, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει τήν ἀνατροπή ἑνός Κανόνος µιᾶς Οἰκουµενικῆς Συνόδου καί, τό πιό σπουδαῖο, τήν ὑποκείµενη δογµατική της βάση. Δέν βλέπω πῶς θά µποροῦσε κάποιος νά κατανοήσει αὐτό [δηλ. τό νά ἐπιτρέπονται οἱ µικτοί γάµοι ] ἀλλιῶς. Γιατί πάνω σέ ποιά βάση ἐπιτρέπουν τούς µικτούς γάµους ἄν ὄχι πάνω σέ µιά ἄλλη θεώρηση τῆς Ἐκκλησίας καί τῶν Ὁρίων Της, τά ὁποῖα τώρα περιλαµβάνουν τούς ἑτεροδόξους ( µέ κάποιο τρόπο «ἐπειδή εἶναι βαπτισµένοι»;). Ἀλλιῶς θά εἶναι τρέλλα νά µιλᾶµε γιά γάµο-ἕνα ἀληθινό µυστήριο ἑνότητος ἐν Χριστῷ- µεταξύ ἑνός βαπτισµένου καί µεµυηµένου µέλους τοῦ Σώµατος τοῦ Χριστοῦ καί κάποιου µή βαπτισµένου καί µή µεµυηµένου.

Γι΄ αὐτό, τό ὑπονοούµενο, ἔστω κι ἄν ἡ [συνοδική] ἀπόφαση ἀναφέρεται ἐδῶ ὡς κατ΄οἰκονοµίαν, βρίσκεται στό γεγονός ὅτι οἱ ἑτερόδοξοι εἶναι «βαπτισµένοι» καί πάνω σ΄αὐτή τή βάση αὐτοί (ἀντίθετα ἀπό ἐκείνους πού ἀνήκουν σέ ἄλλες θρησκεῖες) µποροῦν νά συµµετέχουν στό µυστήριο τοῦ γάµου. Στ’ἀλήθεια αὐτό εἶναι πού καταλαβαίνει κάποιος ὅταν δώσει προσοχή στίς ἐξηγήσεις τῶν ὑποστηρικτῶν τῶν µικτῶν γάµων. Αὐτό ἐν τούτοις σηµαίνει ὅτι κάτω ἀπό τήν ὑποτιθέµενη «οἰκονοµία» τῶν µικτῶν γάµων εἶναι οἱ θεωρίες τῆς λεγόµενης «βαπτισµατικῆς θεολογίας» καί τῆς «περιεκτικῆς ἐκκλησίας», οἱ ὁποῖες βρίσκονται στήν καρδιά τοῦ συγκριτιστικοῦ οἰκουµενισµοῦ. Αὐτό βρίσκεται σέ ἁρµονία µέ τούς καρπούς πού ἔχουµε δεῖ ἀπό τούς µικτούς γάµους δηλαδή ὅτι πάνω στή βάση τῶν µικτῶν γάµων οἱ οἰκουµενιστικά σκεπτόµενοι δικαιολογοῦν ἄλλες παραβιάσεις τῶν κανόνων, ὅπως τήν κοινή προσευχή µέ τούς αἱρετικούς, ἤ ἀκόµη τήν προσφορά τῆς Θ. Κοινωνίας κατά τή διάρκεια τῆς τελετῆς τοῦ γάµου. (Ἔµαθα ὅτι αὐτό πράγµατι ἐφαρµόζεται ἀπό κάποιον διακεκριµένο καθηγητή ἑνόν Βορειοαµερικανικοῦ Ὀρθοδόξου Σεµιναρίου).

Εἶναι ξεκάθαρο ὅτι δέν ὑπάρχει καµµιά θεολογική βάση γιά τούς µικτούς γάµους, ὅτι δέν µπορεῖ νά θεωρηθεῖ «οἰκονοµία» ἐφόσον δέν ὁδηγεῖ στήν ἀκρίβεια, ἀλλά ἀνατρέπει τήν ἑνότητα - ταυτότητα τῶν µυστηρίων µέ τό Ἕνα Μυστήριο τοῦ Χριστοῦ καί ὅτι ἀνοίγει τήν πόρτα γιά περαιτέρω διάβρωση τῆς κανονικῆς καί µυστηριακῆς τάξεως τῆς Ἐκκλησίας.

 

Β. Σχέσεις τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας µέ τόν λοιπόν χριστιανικόν κόσµο

Ἄς στραφοῦµε τώρα στό κείµενο τό ὁποῖο πολλοί θεωροῦν ὅτι συνιστᾶ τή βάση τῆς Συνόδου : «Σχέσεις τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας µέ τόν λοιπόν χριστιανικόν κόσµον»[14]. Εἶναι κοινή ἄποψη ὅτι αὐτό τό κείµενο, τό ἕκτο καί τελευταῖο κείµενο πού ἔγινε ἀποδεκτό ἀπό τή «Σύνοδο», εἶναι γεµάτο σφάλµατα καί σύγχυση, παρά κάποια σποραδικά ἀξιόλογα ἀποσπάσµατα.

 

1.         Πρόϊόν µιᾶς οἰκουµενιστικῆς προοπτικῆς

 Ὡς κείµενο µέ καθαρό δογµατικό-ἐκκλησιολογικό προσανατολισµό θά ἔπρεπε νά διακρίνεται ἀπό ἀπόλυτη σαφήνεια τοῦ νοήµατός του καί ἀκρίβεια στή διατύπωσή του, ὥστε νά ἀποκλείεται ἡ δυνατότητα ποικιλίας ἑρµηνειῶν ἤ ἐσκεµµένες παρερµηνεῖες. Δυστυχῶς, ἀντιθέτως, σέ βασικά ἀποσπάσµατα συναντοῦµε ἀσάφεια καί ἀµφισηµία, καθώς ἐπίσης ἀντιφάσεις καί ἀντινοµία πού ἐπιτρέπουν διαµετρικά ἀντίθετες ἑρµηνεῖες.

 Εἶναι χαρακτηριστική ἡ δυσκολία µέ τήν ὁποία ἦλθε ἀντιµέτωπη ἡ «Σύνοδος» στό ἔργο της νά ἐγκρίνει αὐτό τό κείµενο, τό ὁποῖο σχεδόν τριάντα ἐπίσκοποι ἀρνήθηκαν νά ὑπογράψουν καί πολλοί ἄλλοι τό ὑπέγραψαν µετά τό πέρας τῆς Συνόδου καί ἀφοῦ οἱ τέσσερεις ἐκδοχές του (σέ τέσσερεις γλῶσσες) εἶχαν ὁριστικά ὁλοκληρωθεῖ.

 Γιά νά βεβαιωθεῖ κάποιος ὅτι τό κείµενο εἶναι προϊόν µιᾶς οἰκουµενιστικῆς-ὄχι οἰκουµενικῆς-νοοτροπίας, τό µόνο πού χρειάζεται εἶναι νά ἀναλογισθεῖ τί ἔγραψε ὁ Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ἱερόθεος(Βλάχος) σχετικά µέ τό κείµενο αὐτό καί τή συζήτηση γύρω ἀπ’αὐτό κατά τή διάρκεια τῆς «Συνόδου».

 ... ὅταν δηµοσιευθοῦν τά Πρακτικά τῆς Συνόδου, ὅπου ἀποτυπώνονται οἱ αὐθεντικές ἀπόψεις αὐτῶν πού ἀποφάσισαν καί ὑπέγραψαν τά κείµενα, τότε θά φανῆ καθαρά ὅτι στήν Σύνοδο κυριαρχοῦσαν ἡ θεωρία τῶν κλάδων, ἡ βαπτισµατική θεολογία καί κυρίως ἡ ἀρχή τῆς περιεκτικότητος, δηλαδή ἡ διολίσθηση ἀπό τήν ἀρχή τῆς ἀποκλειστικότητος στήν ἀρχή τῆς περιεκτικότητος.... Κατά τήν διάρκεια τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνόδου στήν Κρήτη ἐλέχθησαν διάφορα παραποιητικά τῆς ἀληθείας, [προκειµένου νά ὑποστηρίξουν τό κείµενο] ὅσον ἀφορᾶ τόν ἅγιο Μάρκο τόν Εὐγενικό, τήν Σύνοδο τοῦ 1484 καί τό Συνοδικό κείµενο τῶν Πατριαρχῶν τῆς Ἀνατολῆς, τό 1848, σέ σχέση µέ τήν λέξη Ἐκκλησία στούς ἀποκοµµένους Χριστιανούς ἀπό τήν Μία, Ἁγία, Καθολική καί Ἀποστολική Ἐκκλησία.

 Ὁ Μητροπολίτης Ναυπάκτου ἀναφέρει ἀλλοῦ ὅτι οἱ υποστηρικτές τοῦ κειµένου καί τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς «ἐκκλησιαστικότητος» τῶν Δυτικῶν ὁµολογιῶν µεταχειρίστηκαν ἐπιθετικότητα καί πολλή πίεση χωρίς νά λείψουν καί λόγια ἄσχηµα ἐναντίον ὅσων ἦσαν ἀντίθετοι.

 

2.         Προώθηση τοῦ Οἰκουµενισµοῦ

 Εἴχαµε ἀναφέρει προηγουµένως ὅτι ἕνας ἀπό τούς σκοπούς αὐτῆς τῆς «Συνόδου» ἦταν νά παγιώσει τή δέσµευση τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας στόν οἰκουµενισµό. Τό κείµενο αὐτό πού ἀφορᾶ στίς σχέσεις µέ τούς Ἑτεροδόξους κατορθώνει αὐτόν τόν στόχο. Περιέχει θετικές ἀναφορές γιά τό Παγκόσµιο Συµβούλιο Ἐκκλησιῶν πού ἔχουν γίνει µέ φανερό ἐνθουσιασµό.

 Στήν παράγραφο 21 τοῦ κειµένου διακηρύσσονται τά ἀκόλουθα:

 Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ἐπιθυµεῖ τήν ἐνίσχυσιν τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς «Πίστις καί Τάξις» καί µετ’ ἰδιαιτέρου ἐνδιαφέροντος παρακολουθεῖ τήν µέχρι τοῦδε θεολογικήν αὐτῆς προσφοράν. Ἐκτιµᾶ θετικῶς τά ὑπ’αὐτῆς ἐκδοθέντα θεολογικά κείµενα, τῇ σπουδαίᾳ συνεργίᾳ καί ὀρθοδόξων θεολόγων, τά ὁποῖα ἀποτελοῦν ἀξιόλογον βῆµα εἰς τήν Οἰκουµενικήν Κίνησιν διά τήν προσέγγισιν τῶν χριστιανῶν.

 Ἡ θετική καί µόνο ἀποτίµηση τῶν κειµένων πού ἔχουν γίνει δεκτά ἀπό τό ΠΣΕ εἶναι ἀρκετή γιά νά ἀπορρίψει ἕνας Ὀρθόδοξος τό κείµενο «Σχέσεις τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας µέ τόν λοιπόν χριστιανικόν κόσµον». Εἶναι δυνατόν γιά µία Πανορθόδοξη Συνοδο νά βλέπει µέ θετικό τρόπο θεολογικά κείµενα τοῦ ΠΣΕ, αὐτά τά συγκεκριµένα κείµενα πού εἶναι γεµάτα ἀπό αἱρετικές προτεσταντικές ἀπόψεις οἱ ὁποῖες ἔχουν ὑποστεῖ ἐπανειληµµένα κριτική ἀπό πολλές Ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες;

 Στήν παράγραφο 19 τοῦ κειµένου ἡ Δήλωση τοῦ Toronto τοῦ ΠΣΕ ἀναφέρεται θετικά, σάν ἕνα θεµελιῶδες κείµενο γιά τήν ὀρθόδοξη συµµετοχή στό ΠΣΕ. Τί ἐκφράζει ὅµως αὐτή ἡ δήλωση; Μεταξύ ἄλλων διακηρύσσει ὅτι τό ΠΣΕ περιλαµβάνει ἐκκλησίες πού ὑποστηρίζουν ὅτι :

·           ἡ Ἐκκλησία εἶναι οὐσιαστικά ἀόρατη,

·           ὑπάρχει µιά διάκριση µεταξύ τοῦ ὁρατοῦ καί ἀοράτου σώµατος στήν Ἐκκλησία,

·           τό βάπτισµα τῶν ἄλλων ἐκκλησιῶν εἶναι ἔγκυρο καί ἀληθινό

·           ὑπάρχουν «στοιχεῖα τῆς ἀληθινῆς Ἐκκλησίας» καί «ἴχνη τῆς Ἐκκλησίας» σέ ἄλλα µέλη-ἐκκλησίες στό ΠΣΕ καί ἡ οἰκουµενική κίνηση εἶναι βασισµένη σ’ αὐτό,

·           ὑπαρχουν µέλη-ἐκκλησίες extra muros (ἐκτός τῶν τειχῶν) καί  ὅτι

·           αὐτές aliquo modo( κατά κάποιον τρόπο) ἀνήκουν στήν Ἐκκλησία καί ὅτι

·           ὑπάρχει µιά «Ἐκκλησία ἐντός τῆς µιᾶς Ἐκκλησίας».

 Πάνω σ΄ αὐτό τό θεµέλιο οἱ Ὀρθόδοξοι συµµετέχουν στό ΠΣΕ, ἕνα ὀργανισµό, στόν ὁποῖο ἡ ἀντορθόδοξη θεωρία περί «ἀοράτου καί ὁρατῆς Ἐκκλησίας» κυριαρχεῖ, ἀνατρέποντας ὁλόκληρη τήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησιολογία.

 Ἡ «Σύνοδος τῆς Κρήτης εἶναι ἡ µόνη Σύνοδος ἐπισκόπων πού ἔχει ποτέ ἀναγνωρίσει, προωθήσει ἐπαινέσει καί ἀποδεχθεῖ τόν οἰκουµενισµό καί τό Παγκόσµιο Συµβούλιο Ἐκκλησιῶν. Αὐτό βρίσκεται σέ ἀντίθεση µέ τή µαρτυρία τῆς χορείας τῶν Ἁγίων, στούς ὁποίους περιλαµβάνεται –µεταξύ πολλῶν ἄλλων - καί ὁ µεγάλος γέροντας Ἐφραίµ ὁ Κατουνακιώτης, ὁ ὁποῖος µετά ἀπό ἀποκάλυψη πληροφορήθηκε ὅτι ὁ οἰκουµενισµός κυριαρχεῖται ἀπό ἀκάθαρτα πνεύµατα.

 Οἱ συνέπειες εἶναι τεράστιες : Τί ἐµπειρία καί ἔµπνευση ἐξ Ἁγίου Πνεύµατος θά µποροῦσαν νά ἐκφράσουν στήν Κρήτη ὅταν βρίσκονται σέ ἀντίθεση µέ τούς ἁγίους τῆς Ἐκκλησίας;

 

3.         Ἕνα µακρύ µονοπάτι πρός τήν ἀναγνώριση τῆς ἐκκλησιαστικότητος τῶν Ἑτεροδόξων

 Αὐτό τό µονοπάτι πρός τήν συνοδική ἀποδοχή τοῦ οἰκουµενισµοῦ ἔχει ὑπάρξει µακρύ καί ταραχῶδες. Τό ἀπόσπασµα τοῦ κειµένου γιά τόν οἰκουµενισµό ἦταν ξεκάθαρα ὁ ὑπ’ ἀριθµόν ἕνα στόχος τῶν ὁραµατιστῶν τῆς «Συνόδου», στόχος πού ἦταν ἐµφανής ἤδη ἀπό τό 1971.

 Τό πρῶτο κείµενο, πού συντάχθηκε ἐντός τῆς προσυνοδικῆς διαδικασίας καί ἀναγνωρίζει τήν οὕτως καλουµένη ἐκκλησιαστικότητα τῶν ἑτεροδόξων ὁµολογιῶν, εἶναι τό κείµενο τοῦ 1971 τῆς Διορθοδόξου Προπαρασκευαστικῆς Ἐπιτροπῆς µέ τίτλο : «Ἡ Οἰκονοµία στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία» τό ὁποῖο διεκήρυσσε : «Γιά ποιό λόγο ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία µας ἀναγνωρίζει-ἄν καί εἶναι ἡ Μία, Ἁγία, Καθολική καί Ἀποστολική Ἐκκλησία- τήν ὀντολογική ὕπαρξη ὅλων ἐκείνων τῶν Χριστιανικῶν Ἐκκλησιῶν καί Ὁµολογιῶν» [15]. ( Αὐτό τό κείµενο ὑπέστη τότε αὐστηρή κριτική ἀπό τούς θεολόγους στήν Ἑλλάδα καί τελικά ἀποσύρθηκε).

 Αὐτή ἡ φράση ἀργότερα τροποποιήθηκε κατά τήν Τρίτη συνάντηση τῆς Ἐπιτροπῆς τό 1986 σέ :«...ἀναγνωρίζει τήν πραγµατική ὕπαρξη ὅλων τῶν Χριστιανικῶν Ἐκκλησιῶν καί Ὁµολογιῶν».

 Αὐτό ἄλλαξε πάλι τό 2015 κατά τήν Πέµπτη συνάντηση τῆς Προπαρασκευαστικῆς Ἐπιτροπῆς σέ : «ἀναγνωρίζει τήν ἱστορική ὕπαρξη τῶν ἄλλων Χριστιανικῶν Ἐκκλησιῶν καί Ὁµολογιῶν πού δέν εὑρίσκονται σέ κοινωνία µέ Αὐτήν».

 Ὅταν τόν Ἰανουάριο τοῦ 2016 τό τελικό κείµενο ἐπιτέλους δηµοσιεύθηκε, ἡ φράση αὐτή προκάλεσε σωρεία ἀντιδράσεων ἀπό τό πλήρωµα τῆς Ἐκκλησίας καί τίς Συνόδους τῶν Τοπικῶν Ἐκκλησιῶν, συµπεριλαµβανοµένης καί τῆς Ὑπερορίου Ρωσικῆς Ἐκκλησίας.

Μετά τήν ἀποδοχή ἀπό τούς Προκαθηµένους καί τίς συνοδεῖες τους τῆς προτάσεως πού ἔγινε τήν τελευταία στιγµή στήν Κρήτη ἀπό τόν Ἀρχιεπίσκοπο Ἀθηνῶν καί πάσης Ἑλλάδος (ἄν καί 30 ἐπίσκοποι ἀρνήθηκαν νά ὑπογράψουν) τό τελικό κείµενο περιεῖχε τήν ἑξῆς διατύπωση : « Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ἀποδέχεται τήν ἱστορική ὀνοµασία τῶν ἄλλων ἑτεροδόξων [16] Χριστιανικῶν Ἐκκλησιῶν καί Ὁµολογιῶν πού δέν εὑρίσκονται σέ κοινωνία µέ Αὐτήν».

 Μπορεῖ κάποιος νά δεῖ ὅτι σταδιακά, κατά τή διάρκεια 45 ἐτῶν, ἡ φράση αὐτή ἔχει τροποποιηθεῖ γιά νά ἀνταποκριθεῖ στίς ἐνστάσεις πού προβάλλονταν ἀπό τίς Τοπικές Ἐκκλησίες. Παρά ταῦτα ἡ τελική ἐκδοχή της παραµένει ἀνορθόδοξη καί ἀπαράδεκτη ἤ, ὅπως ὁ Μητροπολίτης Ἱερόθεος(Βλάχος) γράφει, «ἀντορθόδοξη».. Ὑπάρχουν ποικίλες καί σπουδαῖες ἐπισηµάνσεις πού µπορεῖ νά γίνουν σχετικά µ΄ αὐτή τή φράση.

4.         Ἀντορθόδοξη καί συνοδικά καταδικασµένη ὡς Αἵρεση

 

Κατ’ ἀρχάς, ὅπως παρατηρεῖ ὁ Μητροπολίτης Ἱερόθεος, ἴσως, µέ τήν ἀποδοχή τοῦ ὅρου «ἐκκλησία» γιά τίς ἑτερόδοξες ὁµολογίες, µιά σπουδαία διάκριση ἀπωλέσθηκε γιά τούς συµµετέχοντες ἱεράρχες. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος Παλαµᾶς ὅρισε µέ σαφήνεια τό ζήτηµα αὐτό στό Συνοδικό Τόµο τῆς Ἐννάτης Οἰκουµενικῆς Συνόδου τοῦ 1351. Γράφει ἐκεῖ: ἕτερόν ἐστιν ἡ ὑπὲρ τῆς εὐσεβείας ἀντιλογία καὶ ἕτερον ἡ τῆς πίστεως ὁµολογία, καὶ ἐπὶ µὲν τῆς ἀντιλογίας οὐκ ἀνάγκη περὶ τὰς λέξεις ἀκριβολογεῖσθαι τὸν ἀντιλέγοντα, ὡς καὶ ὁ µέγας φησὶ Βασίλειος, ἐπὶ δὲ τῆς ὁµολογίας ἀκρίβεια διὰ πάντων τηρεῖται καὶ ζητεῖται.

 Δηλαδή, κάποιος θά µποροῦσε νά χρησιµοποιήσει κάθε ἐπιχείρηµα γιά νά ἀπαντήσει σέ κάτι, ἐνῷ ἡ ὁµολογία [τῆς πίστεως] θά πρέπει νά εἶναι σύντοµη καί δογµατικά ἀκριβής. Ἑποµένως σ΄αὐτό τό πλαίσιο, στή Σύνοδο, χάριν τῆς δογµατικῆς ἀκριβείας ἡ χρήση τοῦ ὅρου «ἐκκλησία» γιά τούς ἑτεροδόξους εἶναι ξεκάθαρα ἀπαράδεκτη.

 Μποροῦµε µόνο νά ἐλπίζουµε, µαζί µέ τόν Μητροπολίτη Ἱερόθεο, ὅτι οἱ Ἱεράρχες στήν Κρήτη «ἐξαπατήθηκαν» ἀπό ἐκείνους πού ἰσχυρίζονταν- χωρίς νά κάνουν ἐκτεταµένες ἀναφορές- ὅτι κατά τή διάρκεια τῆς δευτέρας χιλιετίας οἱ Ὀρθόδοξοι χαρακτήριζαν αἱρετικές ὁµάδες ὡς Ἐκκλησίες. Ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι µόνο ἀπό τόν 20ο αἰώνα καί µετά ἡ Δυτική Χριστιανοσύνη χαρακτηρίστηκε ὡς ἐκκλησία, ὅταν ἡ Ὀρθοδοξη ὁρολογία καί θεολογία διαφοροποιήθηκε ἀπό τήν ὁρολογία καί θεολογία τοῦ παρελθόντος, εἰδικά µέ, καί µετά τήν Ἐγκύκλιο τοῦ Οἰκουµενικοῦ Πατριαρχείου τοῦ 1920 «Πρός τάς ἁπανταχοῦ Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ». Τό µόνο πού χρειάζεται νά κάνει κάποιος εἶναι νά ἀνακαλέσει στή µνήµη του ὅτι ὁ Ἅγιος Γρηγόριος Παλαµᾶς παροµοίαζε τή Λατινική αἵρεση µέ τόν Ἀρειανισµό, καί τούς Λατίνους µέ πειθήνια ὄργανα τοῦ πονηροῦ.

 Ὁ ὅρος Ἐκκλησία δέν χρησιµοποιεῖται ἁπλῶς σάν µιά περιγραφή ἤ σάν παροµοίωση. Δείχνει τό ἀληθινό Σῶµα τοῦ Κυρίου µας Ἰησοῦ Χριστοῦ. Ἡ Ἐκκλησία ταυτίζεται µέ αὐτό τό ἴδιο τό Θεανθρώπινο Σῶµα τοῦ Χριστοῦ καί ἐπειδή ὡς Κεφαλή Αὐτός εἶναι ἕνας, καί τό Σῶµα του εἶναι ἕνα. Ὅπως ἔγραψε ὁ Ἀπόστολος Παῦλος:

•          «... καί αὐτόν ἔδωκε κεφαλήν ὑπέρ πάντα τῇ ἐκκλησίᾳ, ἥτις ἐστί τό σῶµα αὐτοῦ, τό πλήρωµα τοῦ τά πάντα ἐν πᾶσι πληρουµένου»( Ἐφ. 1, 22-23).

•          «Ἕν σῶµα καί ἕν πνεῦµα, καθώς καί ἐκλήθητε ἐν µιᾷ ἐλπίδι τῆς κλήσεως ὑµῶν˙εἷς Κύριος, µία πίστις, ἕν βάπτισµα˙εἷς Θεός καί πατήρ πάντων, ὁ ἐπί πάντων, καί ἐν πᾶσιν ἡµῖν» (Ἐφ. 4, 4-6).

Ἄν καί καί ἔχει ὑποστηριχθεῖ ὅτι ἡ προσβλητική φράση   πού ἀναφέρεται στίς

«ἐκκλησίες», ἰδιαιτέρως στήν τελευταία της µορφή, εἶναι συµβατή µέ τήν Ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογία καί τόν ἀπόστολο Παῦλο, ἡ ἀλήθεια εἶναι ὅτι αὐτή εἶναι συµβατή µᾶλλον µέ τή νέα «περιεκτική» ἐκκλησιολογία. Καθώς ἰσχυρίστηκε ὁ Μητροπολίτης Ἱερόθεος : « ἐνῷ ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται ἀκίνδυνη, εἶναι ἀντορθόδοξη».

Γιατί «ἀντορθόδοξη»;  Ἐν πρώτοις εἶναι ἀδύνατο νά µιλήσει κάποιος γιά «ἁπλῆ» «ἀποδοχή τῆς ἱστορικῆς ὀνοµασίας», τῶν «ἄλλων ἑτεροδόξων Χριστιανικῶν Ἐκκλησιῶν», διότι δέν ὑπάρχει ὄνοµα χωρίς ὕπαρξη. Ἀλλιῶς ἐκφράζεται ἕνας ἐκκλησιολογικός νοµιναλισµός.

Δεύτερον, κάθε ἄλλο παρά ἀφουγκραζόµαστε τόν Ἀπόστολο Παῦλο, «τό στόµα τοῦ Χριστοῦ», ἀφοῦ ἡ φράση « ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ἀποδέχεται τήν ἱστορική ὀνοµασία τῶν ἄλλων ἑτεροδόξων Χριστιανικῶν Ἐκκλησιῶν» ὅταν κατανοηθεῖ στό πλαίσιο της, µᾶς θυµίζει µία ἀπό τίς θεωρίες περί ἀοράτου ἐκκλησίας τοῦ Καλβίνου καί τοῦ Ζβιγκλίου, αὐτό πού ὁ Βλαντίµιρ Λόσκυ ἀποκαλοῦσε «Νεστοριανή ἐκκλησιολογία». Αὐτή ἡ ἐκκλησιολογία ὑποθέτει ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι διαιρεµένη σέ δύο µέρη, ἀόρατο καί ὁρατό, ἀκριβῶς ὅπως ὁ Νεστόριος φανταζόταν τήν θεία καί ἀνθρώπινη φύση στό Χριστό νά εἶναι χωρισµένες. Ἀπό αὐτή τήν ἰδέα ἔχουν ξεπηδήσει καί ἄλλες αἱρετικές θεωρίες, ὅπως ἡ θεωρία τῶν κλάδων, ἡ βαπτισµατική θεολογία καί ἡ ἐκκλησιολογική περιεκτικότητα. Αὐτή ἡ περί ἀοράτου ἐκκλησίας θεωρία, στήν πραγµατικότητα ἔχει ἤδη ἀπορριφθεῖ ἐν Συνόδῳ ἀπό τήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία.

Ἡ ἰδέα ὅτι µιά ἐκκλησία µπορεῖ νά χαρακτηρισθεῖ ὡς ἑτερόδοξη( αἱρετική) καταδικάσθηκε ἀπό τίς Συνόδους τοῦ 17ου αἰώνα µέ ἀφορµή τήν οὕτως καλουµένη

«Ὁµολογία τοῦ Λουκάρεως», γραµµένη, ὑποτίθεται, καί υἱοθετηµένη ἀπό τόν Κύριλλο Λούκαρη, Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. Ἡ καταδικασθεῖσα φράση ἦταν : Αληθές γαρ και βέβαιόν εστιν, εν τη οδώ δύνασθαι αµαρτάνειν την Εκκλησίαν και αντί της αληθείας το ψεύδος εκλέγεσθαι...» δηλ. εἶναι ἀληθές καί βέβαιο ὅτι ἡ Ἐκκλησία µπορεῖ νά ἁµαρτήσει καί νά υἱοθετήσει τό ψεῦδος ἀντί τῆς ἀληθείας. Ἀντιθέτως οἱ Σύνοδοι τῆς Ἐκκλησίας κατεδίκασαν τότε αὐτή τήν ἀπιστία πρός τόν Χριστό δηλώνοντας ὅτι ἡ Ἐκκλησία δέν µπορεῖ νά σφάλλει.

Αὐτή ἡ συνοδική διδασκαλία εἶναι πολύ σηµαντική καί πρέπει νά τονισθεῖ πάλι στίς ἡµέρες µας, γιατί ἔρχεται νά θεραπεύσει τήν ψευδαίσθηση τῶν οὐµανιστῶν ἐκείνων, πού βρίσκονται ἀνάµεσά µας καί ἔχουν ἀπωλέσει τήν πίστη τους στόν Χριστό κάι στήν συνέχιση τῆς Ἐνσαρκώσεως. Εἶναι αὐτή ἡ ἀπιστία πού ἐλλοχεύει πίσω ἀπό τήν ἀπροθυµία πολλῶν νά ἐνστερνισθοῦν τό «σκάνδαλο τοῦ συγκεκριµένου», τό σκάνδαλο τῆς Ἐνσαρκώσεως καί νά δηλώσουν ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι Μία, ὅπως ὁ Χριστός εἶναι Ἕνας καί ὅτι εἶναι σέ ἕνα συγκεκριµένο χρόνο καί τόπο πού συνεχίζεται ἡ Ἐνσάρκωση καί ἡ Μία, Ἁγία, Καθολική καί Ἀποστολική Ἐκκλησία. Αὐτή ἡ ἀπιστία ἰσοδυναµεῖ µέ τήν ἐγκατάλειψη τῆς Ὀρθοδοξίας ὡς προαπαιτούµενο τῆς ἐκκλησιαστικότητος καί δέν εἶναι ἁπλῶς µιά κρίση πεποιθήσεων, ἀλλά, ὅπως ὁ π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ ἔγραψε πρίςν 50 χρόνια, σηµαίνει ὅτι οἱ ἄνθρωποι «ἔχουν ἐγκαταλείψει τόν Χριστό».

Φυσικά, οἱ σύγχρονες µορφές πού παίρνουν οἱ θεωρίες περί «ἀοράτου ἐκκλησίας», εἶναι διαφοροποιηµένες ἀπό ἐκεῖνες τοῦ 16ου αἰῶνος, ἀλλά ὄχι τόσο πολύ. Ἄς προσέξουµε πάλι τήν ἐπίµαχη φράση στό πλαίσιο της καί θά δοῦµε τίς ὁµοιότητες πιό καθαρά. Τό κείµενο λέει:

Κατά τήν ὀντολογικήν φύσιν τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ἑνότης αὐτῆς εἶναι ἀδύνατον νἀ διαταραχθῇ. Παρά ταῦτα, ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ἀποδέχεται τήν ἱστορικήν ὀνοµασίαν τῶν µή εὑρισκοµένων ἐν κοινωνίᾳ µετ’αὐτῆς ἄλλων ἑτεροδόξων χριστιανικῶν Ἐκκλησιῶν καί Ὁµολογιῶν, ἀλλά πιστεύει ὅτι οἱ πρός αὐτάς σχέσεις αὐτῆς πρέπει νά στηρίζωνται ἐπί τῆς ὑπ’αὐτῶν ὅσον ἔνεστι ταχυτέρας καί ἀντικειµενικωτέρας ἀποσαφηνίσεως τοῦ ὅλου ἐκκλησιολογικοῦ θέµατος καί ἰδιαιτέρως τῆς γενικωτέρας παρ΄αὐταῖς διδασκαλίας περί µυστηρίων,χάριτος, ἱερωσύνης καί ἀποστολικῆς διαδοχῆς ( παράγραφος 6).

Τό κείµενο ἀρχίζει δηλώνοντας ὅτι σύµφωνα µέ τήν ὀντολογική φύση τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ἑνότητά της δέν µπορεῖ νά διαταραχθεῖ. Ἐδῶ ὑπονοεῖται ἡ ἀόρατη, ἑνωµένη Ἐκκλησία πού εἶναι στούς οὐρανούς. Αὐτό εἶναι τό νόηµα τῆς «ὀντολογικῆς». Αὐτή ἡ φράση ἀκολουθεῖται ἀµέσως ἀπό τίς λέξεις «παρά ταῦτα...» καί γίνεται ἀναφορά στήν διασπασµένη, ὁρατή ὄψη τῆς Ἔκκλησίας µέ τήν ἀποδοχή τῶν ἄλλων «Ἑτεροδόξων Ἐκκλησιῶν».