Ἡ «Σύνοδος» τῆς Κρήτης καί ἡ ἀναδυόµενη Νέα Ἐκκλησιολογία: Μία Ὀρθόδοξη Ἀνάλυση (A)

 

Τοῦ πρωτοπρεσβυτέρου Πέτρου Heers Καθηγητοῦ Παλαιᾶς καί Καινῆς Διαθήκης στήν Ὀρθόδοξη Ἱερατική Σχολή Ἁγίας Τριάδος

(Holy Trinity Orthodox Seminary), Jordanville, Νέα Ὑόρκη.

 

Ὁµιλία πού πραγµατοποιήθηκε στό Ἱερατικό Ἡσυχαστήριο τῆς Ἱερᾶς Ἐπισκοπῆς Ἀνατολικῆς Ἀµερικῆς τῆς Ὑπερορίου Ρωσικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας (Eastern American Diocese of the Russian Orthodox Church Outside of Russia )

 

 MEΡΟΣ -Α

Howell, New Jersey, Τρίτη, 21 Μαρτίου, 2017

 

Σεβασµιότατε Μητροπολίτα κ. Ἱλαρίων, Σεβασµιότατε Μητροπολίτα κ. Ιωνᾶ, Θεοφιλέστατε ἐπίσκοπε κ. Νικόλαε Θεοφιλέστατε ἐπίσκοπε κ. Ειρηναῖε, Σεβαστοί πατέρες και ἀδελφοί ἐν Χριστῷ,

 

Ὁ Χριστός ἐν τῷ µέσῳ ἡµῶν!

 

Θεωρῶ τιµή µου νά βρίσκοµαι σήµερα ἐδῶ ἐνώπιόν σας, γιά νά µιλήσω στούς Ἀρχιποίµενες καί Ποιµένες τοῦ λογικοῦ Ποιµνίου τοῦ Χριστοῦ καί εἰδικότερα στούς διαδόχους τοῦ σπουδαίου ἔργου πού ἐγκαινιάστηκε στή Ρωσική Διασπορά ἀπό µεγάλες ἱερές µορφές ὅπως ὁ ἅγιος Ἰωάννης Μαξίµοβιτς ὁ Θαυµατουργός καί οἱ µητροπολίτες Ἀντώνιος, Ἀναστάσιος, Φιλάρετος καί Βιτάλιος, ὁ ἀρχιεπίσκοπος Ἀβέρκιος, ὁ µητροπολίτης Λαῦρος καί ἄλλοι πολλοί ἀξιοσέβαστοι πατέρες, ὄχι µόνο τῆς Ὑπερορίου Ρωσικῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά ὄντως τῆς Καθολικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας.

Ἡ µαρτυρία πού ἔδωσαν οἱ Πατέρες τῆς Ρωσικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, τῆς Διασπορᾶς, σέ σχέση µέ τήν Ἱερά Παράδοση, τό µοναστικό καί ἀσκητικό ἰδεῶδες καί ἰδιαίτερα τήν ἐκκλησιολογία τῆς Ἐκκλησίας, ἐξακολουθεῖ νά ἐµπνέει καί νά καθοδηγεῖ τούς Ὀρθοδόξους σέ ὅλο τόν κόσµο.

Σήµερα, ἐνῷ ἡ Κιβωτός τῆς Ἐκκλησίας κλυδωνίζεται στόν ἀπόηχο τῆς αὐτοαποκαλούµενης «Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου» τῆς Κρήτης, ἔχουµε ἀνάγκη ἀπό τή δική τους ἀκρίβεια βίου καί πίστεως – ἤ µᾶλλον, ἔχουµε πολύ µεγάλη ἀνάγκη νά τούς ἀκολουθήσουµε καί νά τούς µιµηθοῦµε ὡς πρός αὐτά.

Στόν περιορισµένο χρόνο πού µοῦ ἔχει δοθεῖ σήµερα, ἐλπίζω νά καταφέρω νά ξεδιπλώσω µπροστά σας, συνοπτικά, ἀλλά ξεκάθαρα, τά ἀξιοπρόσεκτα καί ἀξιοσηµείωτα ἐκεῖνα γεγονότα πού ἔλαβαν χώρα στήν Κρήτη τόν Ἰούνιο τοῦ περασµένου ἔτους, ὥστε µέ τήν ἐνηµέρωση αὐτή νά µπορεῖτε νά ἐνεργήσετε σύµφωνα µέ τό θέληµα τοῦ Θεοῦ. Συγκεκριµένα, θά ἐξετάσω συνοπτικά καί κριτικά τίς ἀκόλουθες τρεῖς ὄψεις τῆς

«Συνόδου» καί τίς συνέπειες αὐτῆς:

1.          Διοργάνωση καί Πραγµατοποίηση

2.          Κείµενα

3.          Ἔκβαση καί Ἐπιπτώσεις

 

Εἰδικότερα, θά ἑστιάσουµε στίς ὄψεις τῆς ἐπίµαχης διοργάνωσης στήν Κρήτη, οἱ ὁποῖες συνιστοῦν ἀπόκλιση ἀπό τήν Ἱερά Παράδοση καί τήν Ἁγία Πίστη τῆς Ἐκκλησίας καί ὡς ἐκ τούτου χρήζουν ἀπαντήσεως ἐκ µέρους τοῦ πληρώµατος τῆς Ἐκκλησίας.

Προτοῦ ξεκινήσω αὐτή τήν ἀνάλυση, εἶναι ἀπαραίτητο νά τονίσω τά παρακάτω σηµεῖα, προκειµένου νά ἀφαιρέσω ἀπό τήν εἰκόνα τό παραπλανητικό στοιχεῖο στήν ὅλη συζήτηση περί Κρήτης καί τή σηµασία της. Ὑποστηρικτές, συµπαθοῦντες, ἀλλά καί ἀδιάφοροι σχετικά µέ τήν διοργάνωση τῆς Κρήτης, ἀντιδροῦν στήν κριτική γι΄ αὐτήν µέ ποικίλους τρόπους. Λόγου χάριν, τούς ἀκούει κανείς νά λένε:

 

·              Ἡ ἐπιτυχία τῆς συνάντησης αὐτῆς ἦταν ἡ συνάντηση αὐτή καθαυτή!

·              Δήν ἦταν παρά µία ἀρχή καί θά ἀκολουθήσει βελτιωµένη συνέχεια!

·              Δέν διαφάνηκε καµία συνέπεια ἀπό τήν Κρήτη, ἑποµένως δέν χρειαζόταν τόσος θόρυβος!

·              Γιατί νά ἀσχολούµαστε τώρα µέ τήν Κρήτη; Ἔχει πεθάνει καί µάλιστα ἔχει ἐνταφιαστεῖ! Τά ἑπόµενα χρόνια θά ἔχει ἤδη ξεχαστεῖ. (Καί ἄλλα τέτοια συναισθήµατα ἐκφράζονται.)

 

Μποροῦµε ὅλοι νά δείξουµε κατανόηση στή «δύναµη της θετικῆς σκέψης», ὡστόσο φοβᾶµαι ὅτι ὅλες αὐτές οἱ ὡραῖες σκέψεις χρησιµεύουν γιά νά παρακάµπτεται τό οὐσιῶδες ζήτηµα: Τί εἶναι αὐτή ἡ «Σύνοδος»; Τί ἔχουµε νά ποῦµε γιά τίς ἀποφάσεις της και τόν ἀντίκτυπό τους; Δέν µπορε κανείς νά πιστεύει σοβαρά ὅτι γιά περισσότερα ἀπό 50 χρόνια (ἤ κατ’ ἄλλους 100!) περιµέναµε µιά µεγάλη σύνοδο, βασικός σκοπός τῆς ὁποίας ἦταν… νά συµβεῖ! Ἀσφαλῶς, ὅ,τι συνέβη στήν Κρήτη θά ἔχει συνέπειες καί ἤδη ἔχει ἐπιπτώσεις γιά τήν Ἐκκλησία (κατά τόπους σηµαντικές) καί θά ἀποτελέσει ἕνα προηγούµενο γιά τό µέλλον.

 Πράγµατι, αυτός είναι ο λόγος που ἐκεῖνοι οἱ κληρικοί, οἱ ὁποῖοι παραβλέπουν τή  «σύνοδο» ἤ ὑποτιµοῦν τή σηµασία της, τό κάνουν εἰς βλάβη δική τους, ἀλλά καί τοῦ ποιµνίου τους. Στήν ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας, οἱ σύνοδοι – ληστρικές ἤ οἰκουµενικές – εἴτε γίνονται δεκτές εἴτε ἀπορρίπτονται ἀπό τό πλήρωµα τῆς Ἐκκλησίας. Δέν περνᾶνε ἀπαρατήρητες οὔτε καί πρέπει νά ἀγνοοῦνται, ἰδίως µάλιστα ὅταν καινοτοµοῦν καί εἰσάγουν ψευδο-διδασκαλίες στήν Ἐκκλησία. Ἀκριβῶς ὅπως µία πνευµατική πτώση πρέπει νά τήν ἀκολουθήσει ἡ µετάνοια, καί ὄχι ἡ συγκάλυψη, ἔτσι καί τά σφάλµατα τά ὁποῖα εἰσάγονται καί γίνονται δεκτά σε συνοδικό ἐπίπεδο πρέπει νά ἀπορριφθοῦν καί νά διορθωθοῦν [ἰδανικά σέ συνοδικό ἐπίπεδο ἐπίσης]. Δέν παραβλέπουµε τίς ἀσθένειες ὅταν αὐτές µολύνουν τό σῶµα µας. Πόσο µᾶλλον θά ἔπρεπε νά φροντίζουµε γιά τό Σῶµα τοῦ Χριστοῦ! Εἴµαστε ὅλοι συνυπεύθυνοι, ἀλλήλων τά βάρη βαστάζοντες.

1.   Ὀργάνωση καί Ἐκτέλεση:

 

Ἄς ξεκινήσουµε ρίχνοντας µιά γρήγορη µατιά στή βασική στατιστική σύνθεση τῆς «Συνόδου»:

Συµµετέχουσες Ἐκκλησίες: 10 ἀπό τίς 14 Τοπικές Ἐκκλησίες (ποσοστό 71%)

 

·              Ἀντιπροσώπευση Ὀρθοδόξων Χριστιανῶν: ποσοστό σχεδόν30%.

·              Συµµετέχοντες Ὀρθόδοξοι Ἐπίσκοποι: 162 συµµετεῖχαν ἀπό τούς 350 πού εἶχαν προσκληθεῖ (46%)

·              Ἀντιπροσώπευση Ὀρθοδόξων Ἐπισκόπων: 162 ἐπί συνόλου 850 (19%)

·              Συνολικός Ἀριθµός ψηφισάντων Ἐπισκόπων: 10 ἀπό τούς 162 παρισταµένους ἐπισκόπους (6%), ἤ 10 ἀπό τούς 850 ἐπισκόπους τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας (1.1%).

 

Ἄν συγκρίνουµε τά παραπάνω µέ τίς ἀληθινά «ἅγιες καί Μεγάλες Συνόδους» τῆς Ἐκκλησίας, οἱ ὁποῖες ἀναγνωρίστηκαν κατόπιν ὡς «Οἰκουµενικές», ὑπάρχει τεράστια διαφορά, ἰδιαίτερα ὅσον ἀφορᾷ στά ἐµπόδια πού ἀντιµετώπιζαν οἱ ἱεράρχες τῶν πρώτων αἰώνων ὡς πρός τίς µετακινήσεις τους καί τήν ἐπικοινωνία. Παραδείγµατος χάριν, ἡ Α’ Οἰκουµενική Σύνοδος εἶχε 325 θεοφόρους Πατέρες, ἡ Δ’ Οἰκουµενική 630 Πατέρες καί ἡ Ζ’ 350 πατέρες – ὅλοι αὐτοί συµµετεῖχαν µέ δικαίωµα ψήφου.

Τί πῆγε λοιπόν νά δεῖ ὁ κόσµος στήν Κρήτη; Μία «Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδο»; Τί πῆγαν να δοῦν; Μία ἐλεύθερη συνάθροιση Ὀρθοδόξων ἐπισκόπων ἀπ’ ὅλο τόν κόσµο; Δεῖτε, οἱ περισσότεροι δέν προσκλήθηκαν και σχεδόν σέ ὅλους ὅσοι προσῆλθαν δέν δόθηκε ἡ δυνατότητα ψήφου. Ἑποµένως τί πῆγαν νά δοῦν στήν Κρήτη; «Μία σύνοδο Προκαθηµένων µέ τίς συνοδεῖες τους»[1].

Ἡ τελευταία αὐτή φράση – «µία σύνοδος Προκαθηµένων µέ τίς συνοδεῖες τους»– εἶναι ἡ ἔκφραση πού χρησιµοποίησε ὁ Μητροπολίτης Ναυπάκτου Ἱερόθεος γιά νά χαρακτηρίσει τη σύναξη αὐτή, τήν ὁποία παρακολούθησε καί στήν ὁποία ἀσκεῖ σφοδρή κριτική τώρα γιά τίς καινοτοµίες, τίς ὁποῖες εἰσήγαγε ἐν σχέσει πρός τήν Πίστη µας. Ἡ τρανή εἰρωνεία, ἀλλά καί τραγωδία εἶναι πώς, παρ’ ὅλους τούς βαρύγδουπους ἰσχυρισµούς τῶν διοργανωτῶν ὅτι ἡ συνοδικότητα ἦταν πού εἶχε ὁδηγήσει σ’ αὐτή τή διοργάνωση καί ὅτι θά ἦταν φανερή στήν Κρήτη, στήν πραγµατικότητα ἦταν µία νέα ἀνατολική ἔκφραση παπικοῦ πρωτείου [ - τῶν προκαθηµένων – πού πῆρε κεντρική θέση ἐπί σκηνῆς[2].

Ἡ τραγική εἰρωνεία εἶναι πώς, ἐνῷ οἱ ἐκπρόσωποι τοῦ Οἰκουµενικοῦ Πατριαρχείου πηγαινοέρχονταν στίς λεωφόρους τοῦ Διαδικτύου ἐκθειάζοντας τή συνοδικότητα τῆς προσυνοδικῆς διαδικασίας καί τῆς ἐπικείµενης Συνόδου, οἱ Ἱερές Σύνοδοι τῶν ποικίλων Τοπικῶν Ἐκκλησιῶν µόλις ἄρχιζαν νά ἐξετάζουν τό κατά πόσον ἦταν ὀρθόδοξα τά κείµενα τά ὁποῖα γίνονταν δεκτά ἀπό τούς Προκαθηµένους τους, χωρίς τήν ἔγκρισή τους. Αὐτό δείχνει ὅτι ἡ ἀποτυχία τῆς «Συνόδου τῶν Προκαθηµένων µέ τίς συνοδεῖες τους» εἶχε ἤδη ἐξασφαλιστεῖ ἐκ τῶν προτέρων.

A.   Προ-Συνοδικοί Οἰωνοί τῆς ἐπικείµενης καταστροφῆς

Πολλά ἔχουν γίνει κατά τήν µακρά συνοδική διαδικασία πού κατέληξε στή Συνάντηση τῆς Κρήτης. Χωρίς ἀµφιβολία, πολύς ἱδρώτας χύθηκε καί πολύ µελάνι ξοδεύτηκε γιά νά γίνει πραγµατικότητα αὐτό τό γεγονός. Στή διάρκεια τῶν 55 χρόνων ἐνεργοῦ ὀργανωτικῆς προετοιµασίας γιά τή σύγκληση αὐτῆς τῆς «Συνόδου», ἔλαβαν χώρα:

·              Ἕξι συναντήσεις τῆς «Διορθοδόξου Προπαρασκευαστικῆς Ἐπιτροπῆς»

·              Τρεῖς συσκέψεις τῆς «Εἰδικῆς Διορθοδόξου Ἐπιτροπῆς»

·              Πέντε Προ-Συνοδικές Πανορθόδοξες Διασκέψεις

·              Τρεῖς συναντήσεις τῆς Συνάξεως τῶν Προκαθηµένων τῶν Τοπικῶν Ἐκκλησιῶν

·              Δύο εἰδικές θεολογικές διασκέψεις γιά τήν κατάρτιση τῶν Κανόνων Λειτουργίας τῶν συνελεύσεων τῶν Ἐπισκόπων στή Διασπορά

·              Δύο ἀκαδηµαϊκά συνέδρια ἐπί τοῦ θέµατος ἑνός κοινοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἡµερολογίου, καί κοινοῦ ἑορτασµοῦ τῆς ἑορτῆς τοῦ Πάσχα µέ τούς ἑτεροδόξους καί ἄλλο ἕνα συνέδριο γιά σύγχρονα ζητήµατα βιοηθικῆς.

·              Ἕνα ἀκόµη ἀκαδηµαϊκό συνέδριο γιά τό ζήτηµα τῆς Χειροτονίας τῶν Γυναικῶν στή Ρόδο, τό 1989.

Εἶναι τραγικό πραγµατικά τό γεγονός, ὅτι µετά ἀπό τόσο ἐκτεταµένο ὁρίζοντα χρόνου καί προσπάθειας, τό ἀποτέλεσµα οὐσιαστικά δέν ἱκανοποιεῖ κανένα, οὔτε περιποιεῖ τιµή ἤ δόξα στούς διοργανωτές ἤ στήν ἴδια τήν Ἐκκλησία. Μήπως ὁ ἱεράρχης του Οἰκουµενικοῦ Πατριαρχείου πού χαρακτήρισε τή σύνοδο «φιάσκο», ἤ ὁ ἐκκλησιαστικός ἀνταποκριτής, ὁ οποῖος τήν ἀποκάλεσε «ἐπικεφαλίδα πού κατέληξε ὑποσηµείωση» εἶχαν ἄδικο;  {Εἶναι προφανές ὅτι στήν περίπτωση τῆς Κρήτης ἐκπληρώθηκε τό ἀρχαῖο ρητό

«ὤδινεν ὄρος καί ἔτεκεν µῦν»}. Μακάρι νά ἦταν µόνον αὐτό καί ὄχι κάτι χειρότερο! Διότι τόσες ὠδῖνες τοκετοῦ γιά νά γεννηθεῖ µία τέτοια «σύνοδος», εἶναι ὄνειδος γιά ὅλη τήν Ἐκκλησία.

 Πρέπει νά ἀναρωτηθεῖ κανείς: ποῦ ἦταν τό λάθος, ὥστε παρά τόν τόσο κόπο – µοναδικό στά συνοδικά χρονικά – νά καταλήξουµε σέ ἕνα τόσο τραγικό ἀποτέλεσµα;

Στήν Ἑλλάδα ἔχουµε µιά χαρακτηριστική ἔκφραση: «ἡ καλή µέρα ἀπό τό πρωΐ φαίνεται». Λοιπόν, τό ἀντίθετο ἐπίσης ἰσχύει στήν περίπτωση τῆς «µεγάλης Συνόδου». Ἤδη ἀπό νωρίς, στή συνοδική διαδικασία ἦταν φανερό ὅτι ἡ συνήθως ἡλιόλουστη Κρήτη δέν θά ἔλαµπε φεγγοβόλα γιά τήν Ὀρθοδοξία. Ὅπως τό ἔχω ἀναλύσει διεξοδικά ἀλλοῦ [3] οἱ ὁραµατιστές τῆς Κρήτης σφράγισαν τή µοίρα τῆς Συνόδου τους ὥστε αὐτή νά µήν ἀκολουθήσει τά ἴχνη τῶν Ἁγίων Πατέρων, ἀλλά νά ἀπορροφήσει τό «πνεῦµα» µιᾶς ἄλλης, ἀκόµη πιό «µεγάλης» καί πολύ προβληµατικῆς συνόδου τῆς πιό πρόσφατης µνήµης µας: τῆς Β’ Βατικανῆς Συνόδου.

Οἱ δύο αὐτές σύνοδοι ἔχουν κοινές ρίζες καί καταβολές, παρόµοια µεθοδολογία καί στόχους, ἀλλά ἐπίσης µοιράζονται καί µία τοὐλάχιστον ἐπιφανειακή ἀλλεργία στό δόγµα. Ἀµφότερες αὐτές οἱ συνδιασκέψεις ἰσχυρίστηκαν πώς εἶχαν σκοπό καί στόχο νά ἑδραιώσουν τή δέσµευση τῶν ἱεραρχιῶν τους στόν οἰκουµενισµό καί ἀµφότερες ἐπέτρεψαν οἱ συνοδικές ἀποφάσεις καί τά Κείµενά τους νά διαµορφωθοῦν ἀπό ἀκαδηµαϊκούς θεολόγους. Ἀκόµη σηµαντικότερο εἶναι πώς, καί οἱ δύο αὐτές συνάξεις, θεώρησαν ἀποδεκτή τήν εἰσαγωγή µιᾶς νέας «περιεκτικῆς» ἐκκλησιολογίας ξένης πρός τήν Πίστη τῆς Ἐκκλησίας εἰς Μίαν, Ἁγίαν, Καθολικήν καί Ἀποστολικήν Ἐκκλησίαν[4].

 Ἕνα ἄλλο σηµεῖο. τό ὁποῖο δυστυχῶς σφυρηλατεῖ τή συγγένεια ἀνάµεσα στίς δύο αὐτές συνόδους, εἶναι ἡ ἀπουσία ὁποιασδήποτε δαιµονολογίας. Εἶναι ἐνδεικτικό ὡς πρός τό φρόνηµα καί τίς προτεραιότητες τῶν συντακτῶν τῶν συνοδικῶν κειµένων, ὅτι πουθενά σε ὁποιοδήποτε ἀπό τά κείµενα δέν βρίσκει κανείς τούς παρακάτω ὅρους:

·              Διάβολος, δαίµονας, διαβολικός ἤ πονηρός [5]

·              Αἵρεση[6] αἱρετικός, σχίσµα ἤ σχισµατικός.

Ἐν τούτοις, ἡ διάκριση τῶν µεθόδων τῶν πεπτωκότων πνευµάτων, ἤ ἀλλιῶς δαιµονολογία, ἀποτελεῖ προϋπόθεση γιά τή διαµόρφωση Χριστολογίας καί Ἐκκλησιολογίας [7]. Ὅπως γράφει ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης, εἰς τοῦτο ἐφανερώθη ὁ υἱὸς τοῦ Θεοῦ ἵνα λύσῃ τὰ ἔργα τοῦ διαβόλου (Α’ Ιωάν. 3:8). Ἡ ἀπουσία τῆς παραµικρῆς ἔστω ἀναφορᾶς στόν πονηρό ἤ στίς µεθοδεῖες του (αἵρεση, σχίσµα, κ.λ.π.), σέ ὁποιοδήποτε ἀπό τά συνοδικά Κείµενα, εἶναι ἐνδεικτική µιᾶς κοσµικῆς, ἐκκοσµικευµένης ἀντιλήψεως, µακράν του Πατερικοῦ φρονήµατος.

 

Τέλος, ἡ «σύνοδος» τῆς Κρήτης ἀκολουθώντας τήν Β’ Βατικανή καί ὄχι τούς Ἁγίους Πατέρες, ὄχι µόνον δέν ἔκανε τήν παραµικρή µνεία στήν αἵρεση, ἀλλά περαιτέρω προσκάλεσε καί ἐκπροσώπους αἱρετικῶν ὁµολογιῶν νά παρακολουθήσουν τίς ἐργασίες της ὡς παρατηρητές, συµπεριλαµβανοµένων ἐκείνων πού ἀναγνωρίζονται ὡς τέτοιοι (αἱρετικοί) ἀπό προηγούµενες Οἰκουµενικές Συνόδους. Ἡ πρακτική αὐτή ἄν καί δέν ἔχει προηγούµενο στήν ἱστορία τῶν συνόδων, εἶχε ἐφαρµοστεῖ στίς Βατικάνειες συνόδους, ἐπιβεβαιώνοντας γιά µία ἀκόµη φορά τό πνεῦµα καί τό φρόνηµα πού δυστυχῶς ἐνέπνεε τούς διοργανωτές.

B.   Ἡ «Συνοδική» κατάργηση τῆς Συνοδικότητος

Ἄς δοῦµε τώρα εἰδικότερα τή συνοδικότητα (ἤ τήν ἔλλειψη αυτῆς) τῆς προσυνοδικῆς περιόδου καί τῆς ἴδιας τῆς Συνόδου. Ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας φανερώνεται καί διαµορφώνεται διά τῆς συνοδικότητος. Ὅπως ὁρίζει ὁ 34ος Ἀποστολικός Κανόνας:

«Οὕτω γάρ ὁµόνοια ἔσται καί δοξασθήσεται ὁ Θεός, διά Κυρίου ἐν Ἁγίῳ Πνεύµατι...». Ὅταν ὁ συνοδικός τρόπος χάνεται, τό πρῶτο καί ἄµεσο θῦµα, ἡ πρώτη καί ἄµεση ἀπώλεια, εἶναι ἡ ἑνότητα τῆς Ἐκκλησίας. Μία προσεκτική ἐξέταση τῆς «Συνόδου» τῆς Κρήτης ἀπ’ αὐτή τήν ἄποψη ἀποκαλύπτει ὅτι, παραδόξως, αὐτό πού συνέβη ἐκεῖ εἶναι µιά «συνοδική» κατάργηση τῆς συνοδικότητας. Στήν ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας, µέ τήν ἐξαίρεση τῶν ληστρικῶν συνόδων, καµία ἄλλη σύνοδος δέν ἔδειξε τόση ἀποστροφή γι΄ αὐτό τό ἴδιο τό νόηµα τῆς συνοδικότητος, ὅσο τό ἔκανε ἡ «σύνοδος» τῆς Κρήτης.

Ἐν πρώτοις, ὁ λαός τοῦ Θεοῦ, τό πλήρωµα τῆς Ἐκκλησίας (πού περιλαµβάνει τόν κλῆρο, τούς µοναχούς καί τούς λαϊκούς) περιφρονήθηκε ἐντελῶς κατά τήν προσυνοδική διαδικασία καί κατά τήν ἐκτέλεση τῆς «Συνόδου». Αὐτό δέν εἶναι µόνο µιά τεράστια ἀβλεψία. Ἀποτελεῖ ἕνα σοβαρό ἐκκλησιολογικό σφάλµα. Οἱ Ὀρθόδοξοι δήλωσαν στόν Πάπα τό 1848 ὅτι στήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ «....οὔτε Πατριάρχαι οὔτε Σύνοδοι ἐδυνήθησαν ποτὲ εἰσαγαγεῖν νέα, διότι ὁ ὑπερασπιστὴς τῆς θρησκείας ἐστιν αὐτὸ τὸ σῶµα τῆς Ἐκκλησίας, ἤτοι αὐτὸς ὁ λαός [8].

 Ὡστόσο, ὄχι µόνο τό Σῶµα τῆς Ἐκκλησίας παρέµεινε στό σκοτάδι, ἀλλά καί µεγάλο µέρος τῆς Ἱεραρχίας. Ἡ πλειονότητα τῶν ἐπισκόπων, ἀκόµη καί οἱ σύνοδοι τῶν Τοπικῶν  Ἐκκλησιῶν, δέν συµµετεῖχαν στήν προετοιµασία τῆς «Συνόδου», συµπεριλαµβανοµένου καί τοῦ προσχεδίου τῶν Κειµένων. Ἀπ’ αὐτή τήν ἄποψη, θυµόµαστε τήν ἔµπονη κραυγή διαµαρτυρίας τοῦ Μητροπολίτου Ἱεροθέου Βλάχου µῆνες πρίν ἀπό τή «Σύνοδο», ὅτι τά προσυνοδικά Κείµενα «ἦταν ἄγνωστα στούς περισσότερους ἱεράρχες καί σέ µένα τον ἴδιο. Ἔχουν κρατηθεῖ ἀπό τήν ἐπιτροπή καί δέν γνωρίζουµε τό περιεχόµενό τους»[9].

Δέν εἶναι ὑπερβολή νά δηλώσουµε ὅτι ἐδῶ ἰσχύει ἡ κρίση τῆς Ἑβδόµης Οἰκουµενικῆς Συνόδου σέ σχέση µέ τήν ψευδο-εικονοµαχική σύνοδο τῆς Ἱερείας: « Τά θέµατά τους εἰπώθηκαν σέ µιά γωνιά καί ὄχι ἐπί τοῦ ὄρους τῆς Ὀρθοδοξίας». Αὐτό συνέβη ἐπειδή ἐκεῖνοι πού ἦσαν ὑπεύθυνοι γιά τήν προετοιµασία τῶν Κειµένων γνώριζαν πολύ καλά τήν ἀντίθεση τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ στά προβληµατικά κείµενα καί γιά τόν λόγο αὐτό ἀρνήθηκαν νά τά δηµοσιεύσουν. Ὅπως φαίνεται ἀπό τά Πρακτικά τῆς 5ης καί τελευταίας Προ-Συνοδικῆς Διασκέψεως (Ὀκτώβριος 2015), ἦταν µόνον µετά τήν ἐπιµονή τοῦ Πατριάρχου Γεωργίας καί (ἀργότερα κατά τή Σύναξη τῶν Προκαθηµένων τόν Ἰανουάριο τοῦ 2016 – πέντε µόλις µῆνες πριν από τή «Σύνοδο») µετά τό αἴτηµα τοῦ Πατριάρχου Μόσχας, πού τά κείµενα αὐτά τελικά κοινοποιήθηκαν στήν Ἐκκλησία. Ἔχοντας κανείς αὐτά ὑπ’ ὄψιν µπορεῖ νά κατανοήσει καλύτερα γιατί τέσσερα Πατριαρχεῖα κατέληξαν νά ἀποχωρήσουν τήν τελευταία στιγµή.

Ὁ Μητροπολίτης Μπάτσκας Ειρηναῖος (Σερβική Εκκλησία) εἶπε τά ἑξῆς σχετικά µέ τήν κρίσιµη αὐτή τελευταία συνάντηση τῆς Προ-συνοδικῆς Ἐπιτροπῆς πού ἔλαβε χώρα τόν Ὀκτώβριο τοῦ 2015:

 

«Ὅσον ἀφορᾶ στό κείµενο «Οἱ σχέσεις τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας µέ τόν ὑπόλοιπο Χριστιανικό κόσµο», σοβαρή ἀναθεώρηση καί διόρθωση του ἀποδείχθηκε δυστυχῶς ἀδύνατη ἐξ αἰτίας τῶν περισσοτέρων πού βρίσκονταν στήν συνάντηση....Παρά τήν ἀποδοκιµασία πολλῶν καί τή σφοδρή κριτική πού τοῦ ἀσκήθηκε, τό κείµενο-γιά λόγους πού δέν κοινοποιήθηκαν - δέν ἐπαναξιολογήθηκε σοβαρά. Μᾶλλον ἀπεστάλη ὅπως ἦταν, οὐσιαστικά ἀνέπαφο, πρός τή Σύνοδο, ὅπου, λόγῳ ἐλλείψεως χρόνου καί ὁµοφωνίας (consensus)ἔγιναν µόνο διακοσµητικές ἀλλαγές»[10].

 

Μία προσεκτική µελέτη τῶν Πρακτικῶν τῆς 5ης Προσυνοδικῆς, Πανορθοδόξου Διασκέψεως (Ὀκτώβριος 2015), ἀποκαλύπτει ὅτι οἱ ἐργασίες διεξήχθησαν σέ κλῖµα πιέσεως καί βιασύνης καί τήν εὐθύνη γι’ αὐτήν τήν ἀπραξία τήν εἶχε ὁ πρόεδρος τῆς συναντήσεως, Μητροπολίτης Περγάµου Ἰωάννης, ὁ ὁποῖος ἐν τέλει ἀντικαταστάθηκε. 

Εἶναι προφανές καί ἀποτελεῖ κοινή διαπίστωση ἀνάµεσα στούς κριτικούς τῆς «Συνόδου» ὅτι µία ἀπό τίς κύριες αἰτίες πού ἡ συνάντηση στήν Κρήτη ἐξελίχθηκε σέ «φιάσκο» ἦταν αὐτή ἡ ἀντισυνοδική, ἀνορθόδοξη µεθοδολογία καθώς καί ἡ προσυνοδική µυστικοπάθεια πού ἐπέβαλαν οἱ διοργανωτές.

Εἴπαµε νωρίτερα ὅτι οἱ ἱεραρχίες τῶν Τοπικῶν Ἐκκλησιῶν κρατήθηκαν στό σκοτάδι σέ σχέση µέ τό περιεχόµενο τῶν προπαρασκευαστικῶν ἐργασιῶν καί τῶν κειµένων. Τοῦτο εἶναι προφανές ὅταν σκεφθεῖ κανείς ότι οἱ κανόνες προετοιµασίας τῆς Συνόδου ἀπαιτοῦσαν µόνο τίς ὑπογραφές δύο ἐκπροσώπων ἑκάστης Ἐκκλησίας, προκειµένου νά ἐγκριθοῦν τά συνοδικά κείµενα – ἤτοι χωρίς τήν ἔγκριση τῶν Ἱερῶν Συνόδων. Ἔτσι, τό ἀνορθόδοξο κείµενο γιά τούς ἑτεροδόξους θεωρήθηκε «ἐγκεκριµένο» ἀπό τίς Τοπικές Ἐκκλησίες µετά τή συνάντηση τοῦ Ὀκτωβρίου 2015, χωρίς νά ἀποσταλεῖ σ΄αὐτές, χωρίς νά συζητηθεῖ καί χωρίς νά ἐγκριθεῖ ἀπό τίς Ἱερές Συνόδους τῶν Τοπικῶν Ἐκκλησιῶν. Μέ αὐτόν τόν τρόπο, τό κείµενο θεωρήθηκε δεκτό, δυνάµει τῶν ὑπογραφῶν δύο ἐκπροσώπων, καί δεσµευτικό γιά τήν Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος, καί µετά προωθήθηκε στή Σύνοδο.

Ποῦ εἶναι ὁ συνοδικός χαρακτήρας τῆς Ἐκκλησία ἐδῶ στήν πράξη;

Ἀλλά δέν εἶναι µόνο αὐτό. Γιά νά τροποποιηθεῖ τό κείµενο, ἤ ἀκόµη καί γιά νά ἀλλάξει µιά φράση του στήν Κρήτη, ἀπαιτεῖτο ἡ ἔγκριση ὅλων τῶν Τοπικῶν Ἐκκλησιῶν. Ἐάν ἔστω καί µία διαφωνοῦσε µέ τήν [προτεινόµενη] ἀλλαγή, παρέµενε ὡς εἶχε διότι ἐθεωρεῖτο ἤδη ἐγκεκριµένο [τό κείµενο]ἀπό ὅλες τίς Ἐκκλησίες στήν 5η Προσυνοδική Διάσκεψη!

Γιά µιά ἀκόµη φορά ἐδῶ µποροῦµε νά δοῦµε γιατί οἱ Ἐκκλησίες τῆς Βουλγαρίας καί τῆς Γεωργίας ἀρνήθηκαν νά παρευρεθοῦν στή Σύνοδο : Κατάλαβαν ὅτι οὐσιαστικές ἀλλαγές στά κείµενα θά ἦσαν ἀδύνατες. 

Ἡ ἴδια διαδικασία ἀκολουθήθηκε µέ τόν Κανονισµό Λειτουργίας τῆς ἴδιας τῆς συνόδου. Τά κείµενα ἐγκρίθηκαν ἀπό τούς Προκαθηµένους (µέ ἐξαίρεση τήν Ἐκκλησία τῆς Ἀντιοχείας) χωρίς συζήτηση ἤ ἔγκριση τῶν Ἱεραρχιῶν τῶν Τοπικῶν Ἐκκλησιῶν.

Ἄν καί φαίνεται ἀπαράδεκτη καί ἀτυχής ἡ προσυνοδική διαδικασία, εἶναι µᾶλλον ἀβλαβής σέ σύγκριση µέ τό ἀποκορύφωµα τῆς περιφρονήσεως τῆς συνοδικότητος πού ἔγινε φανερή κατά τή διάρκεια τῆς ἴδιας τῆς Συνόδου. Ἐκεῖ τό δικαίωµα καί τό καθῆκον πού ἁρµόζει σέ κάθε ἐπίσκοπο νά ψηφίζει ἐπί τῶν προτεινοµένων κειµένων καταφρονήθηκε. Τό ἀρνήθηκαν στούς ἐπισκόπους καί τηρήθηκε µόνο γιά τόν κάθε Προκαθήµενο. Ἀπίστευτο, πρωτοφανές καί τελείως ἀπαράδεκτο ἀπό κανονικῆς πλευρᾶς.

Ἡ εἰρωνεία εἶναι ὅτι πολλοί ἀπό τούς συµµετέχοντες ἐπισκόπους δήλωσαν µέ ἐνθουσιασµό ὅτι ὑπῆρχε µεγάλη ἐλευθερία καί ἦταν εὔκολο γιά τούς ἐπισκόπους νά λάβουν τόν λόγο. Αὐτό εἶναι βέβαια σηµαντικό, ἀλλά ξεκάθαρα, σέ σχέση µέ τό δικαίωµα ψήφου, δευτερεῦον σέ σπουδαιότητα. Σηµασία ἔχει ὄχι ποιός ὁµιλεῖ πρῶτος, ἀλλά ποιός ἔχει τόν τελευταῖο λόγο, δηλ. ποιός ἀποφασίζει. Ἀκόµη καί ἄν ὅλοι οἱ 152 ἐπίσκοποι πού δέν ψήφισαν, διαφωνοῦσαν µέ µιά λέξη ἤ ἕνα ἀπόσπασµα ἤ ἀκόµη καί µέ ἕνα ὁλόκληρο κείµενο, λίγη σηµασία θά εἶχε, γιατί µόνο οἱ ψῆφοι τῶν 10 Προκαθηµένων λαµβάνονταν ὑπ’ὄψιν.

Ὅπως εἶναι εὐρἐως γνωστό, σύµφωνα µέ τήν Ὀρθόδοξη ἐκκλησιολογία οἱ ἐπίσκοποι εἶναι ἴσοι. Ὁ Προκαθήµενος δέν εἶναι πάνω ἀπό ὅλους τούς ἐπισκόπους. Μᾶλλον εἶναι «πρῶτος µεταξύ ἴσων». Mέσα σ’αὐτό τό πλαίσιο ἡ πρακτική τῆς Κρήτης νά ἀναγνωρίζει µόνο τήν ψῆφο τοῦ κάθε Προκαθηµένου καί ὄχι τήν ψῆφο ὅλης τῆς ἱεραρχίας δέν ἀντιπροσωπεύει µιά ἔκπτωση ἀπό τή συνοδικότητα καί ὀλίσθηση πρός τόν παπισµό; Αὐτή ἡ «παπική» ἀναβάθµιση τῶν Προκαθηµένων εἶναι ἐξαιρετικά ἐπικίνδυνη γιά ὁλόκληρη τήν Ἐκκλησία, διότι πέραν τῆς ἐννοίας τῆς καταργήσεως τῆς συνοδικότητος σἐ κάθε Τοπική Ἐκκλησία, αὐτή γρήγορα θά ὁδηγήσει στόν Πρῶτο τῶν Πρώτων, πού θά προαχθεῖ στήν κατάσταση (status) τοῦ Πάπα τῆς Ἀνατολῆς sine paribus (χωρίς ἴσους) γιά νά χρησιµοποιήσουµε τόν ὅρο πού προτίµησε ὁ Μητροπολίτης Προύσης Ἐλπιδοφόρος.

Ἐπιτρέψτε µου νά παρουσιάσω τρία παραδείγµατα τά ὁποῖα ἀποτυπώνουν ὅτι στήν Κρήτη συνέβη µιά «συνοδική κατάργηση τῆς συνοδικότητος». 

Πρίν ἀπό τή «Σύνοδο» τῆς Κρήτης, ἡ Ἱεραρχία τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος ὁµόφωνα συµφώνησε καί διατύπωσε τή θέση της ὅτι στά συνοδικά κείµενα οἱ ἑτερόδοξες κοινότητες δέν πρέπει νά ἀναφέρονται ὡς «Ἐκκλησίες». Ἡ Ἱεραρχία ἔδωσε ἐντολή στόν Ἀρχιεπίσκοπο καί τή συνοδεία του νά µεταφέρει καί νά ὑποστηρίξει αὐτή τήν ἀπόφαση. Δέν ὑπῆρχε καµµία συνοδική ἐξουσιοδότηση γιά ὁποιαδήποτε τροποποίηση τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἱεραρχίας. Παρά ταῦτα, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος καί ἡ συνοδεία του (µε ἐξαίρεση τόν Μητροπολίτη Ναυπάκτου Ἱερόθεο) ἄλλαξαν τή στάση τους καί ψήφισαν µιά τροποποιηµένη ἐκδοχή τοῦ κείµενου (ὑπ΄ἀριθ. 6) πού ἦταν ὑπό συζήτηση καί τό ὁποῖο ἦταν σέ φανερή ἀντίθεση µέ τήν ὁµόφωνη ἀπόφαση ὅλης τῆς ἱεραρχίας. Κάνοντας αὐτό, αὐτός καί ὅσοι ἦσαν µαζί του κατεφρόνησαν τόν 34ο Ἀποστολικό Κανόνα πού λέει : «...µηδέ ἐκεῖνος [ὁ Πρῶτος ] ἄνευ τῆς πάντων γνώµης ποιείτω τι. Οὕτω γάρ ὁµόνοια ἔσται καί δοξασθήσεται ὁ Θεός, διά Κυρίου ἐν Ἁγίῳ Πνεύµατι...».

Στό δεύτερο παράδειγµά µας, τῆς Ἐκκλησίας τῆς Σερβίας, ἔχουµε µιά ἀκόµη θρασύτερη περίπτωση ὀλισθήσεως στήν παπική νοοτροπία. Ἡ συνοδεία τῆς Σερβικῆς Ἐκκλησίας συνίστατο ἀπό 24 ἐπισκόπους. Ἀπό αὐτούς µόνον οἱ ἑπτά ἦσαν εὐνοϊκά διατεθειµένοι στό τελικό κείµενο γιά τούς ἑτεροδόξους. Δεκαεπτά ἀπό τούς 24 ἱεράρχες ἀρνήθηκαν νά τό υπογράψουν. Παρά ταῦτα ἐπειδή ὁ Πατριάρχης τῆς Σερβίας συµφωνοῦσε καί ὑπέγραψε τό κείµενο, ἡ «Σύνοδος» θεώρησε ὅτι ἡ Ἐκκλησία τῆς Σερβίας τό ἀποδέχτηκε! Γιά µιά ἀκόµη φορά ἡ Σύνοδος κατεφρόνησε τόν 34ο Ἀποστολικό Κανόνα, ὁ ὁποῖος καλεῖ τόν Πρῶτο Ἱεράρχη «νά µήν κάνει τίποτε χωρίς τή γνώµη ὅλων». Ἡ εἰρωνεία εἶναι βέβαια ὅτι ἐνῷ οἱ Ὀρθόδοξοι ἀντιπρόσωποι στό διάλογο µέ τήν Ρώµη ὑπογραµµίζουν τήν ἀνάγκη τοῦ Βατικανοῦ νά βασίζει τίς σχέσεις µεταξύ ἑνός Προκαθηµένου καί τῆς Τοπικῆς Ἐκκλησίας πάνω στόν 34ο Ἀποστολικό Κανόνα, ἡ Πανόρθόδοξη «Σύνοδος» τόν παρεβίασε ἐπανειληµµένα.

Στό τρίτο µας παράδειγµα ἔχουµε τήν τραγική ἀντισυνοδική καί παπική στάση τοῦ Ἀρχιεπισκόπου τῆς Κύπρου. Τέσσερεις ἀπό τούς 17 ἐπισκόπους ἀπό τήν Κύπρο ἀρνήθηκαν νά ὑπογράψουν τό ὑπ΄ἀριθ. 6 τελικό κείµενο γιά τούς ἑτεροδόξους, συµπεριλαµβανοµένου καί τοῦ Μητροπολίτου Λεµεσοῦ Ἀθανασίου. Μετά τήν ἀναχώρηση τῶν ἐπισκόπων αὐτῶν, ἡ ἀντίδραση τοῦ Ἀρχιεπισκόπου ἦταν νά ὑπογράψει ἀντ’ αὐτῶν τό κείµενο, σάν νά εἶχε τήν σύµφωνη γνώµη τους! Σέ µιά συνέντευξη πού δόθηκε ἀργότερα σέ µιά ἑλληνο-ἀµερικανική ἐφηµερίδα ὁ Ἀρχιεπίσκοπος χαρακτήρισε αὐτούς τούς διαφωνούντας ἐπισκόπους τῆς Ἐκκλησίας του, ὡς «πέµπτη φάλαγγα» στή Σύνοδο.

Τά παραδείγµατα αὐτά δείχνουν ὄχι µόνο περιφρόνηση γιά τό συνοδικό σύστηµα καί κατάργησή του, ἀλλά καί καταφρόνηση τῆς ἀξίας τοῦ ἐπισκόπου ἀπό τούς «Πρώτους ἱεράρχες». Αὐτές οἱ καινοτοµίες καί ἐκτροπές δέν ἔγιναν ἁπλῶς ἀνεκτές καί ἀποδεκτές, ἀπό τήν «Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδο» ἀλλά ἐπί τῇ βάσει αὐτῶν ἦλθε εἰς πέρας ἡ

«Σύνοδος». Στ΄ἀλήθεια, χωρίς τέτοια ἀντισυνοδική δραστηριότητα ἡ «Σύνοδος» θά εἶχε πλήρως διαλυθεῖ [11].

Ἐκ τῶν ὑστέρων, δεδοµένης τῆς ἀντισυνοδικῆς θεµελιώσεως καί τῆς ἀποτυχίας τῆς «Συνόδου» νά ἑνώσει τούς Ὀρθοδόξους, µπορεῖ νά ἔχει ἐφαρµογή ἡ ἀκόλουθη ρήση : «Ἕνα σπίτι εἶναι τόσο καλό, ὅσο καλό εἶναι τό θεµέλιο πάνω στό ὁποῖο χτίστηκε»(πρβλ. Λουκ. 6, 48). Ὁ οἶκος τῆς «Μεγάλης καί Ἁγίας Συνόδου» δέν χτίστηκε πάνω στήν πέτρα τῆς συνοδικότητος- «ἔδοξε γάρ τῷ Πνεύµατι τῷ ἁγίῳ καί ἡµῖν»- ἀλλά πάνω στήν ἄµµο τῆς παπικῆς νοοτροπίας- «ὁ ἅγιος πατριάρχης µας εἶπε»!

 

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ.