ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΣΙΓΙΛΛΙΩΝ ΤΟΥ 16ου ΑΙΩΝΑ (Β)-ΤΟ ΝΟΘΟ ΣΙΓΙΛΛΙΟ ΤΟΥ ΙΑΚΩΒΟΥ ΝΕΟΣΚΗΤΙΩΤΗ

 

• ΜΕΡΟΣ Β

ΤΟ ΝΟΘΟ ΣΙΓΙΛΛΙΟ ΤΟΥ ΙΑΚΩΒΟΥ ΝΕΟΣΚΗΤΙΩΤΗ

Το λεγόμενο «Νόθο Σιγίλλιο» (που συχνά παρουσιάζεται εσφαλμένα με τη χρονολογία 1583 ή 1848) αποτελεί ένα μεταγενέστερο, κατασκευασμένο κείμενο, το οποίο συντάχθηκε από τον μοναχό Ιάκωβο τον Νεοσκητιώτη (περί τα τέλη του 19ου με αρχές του 20ού αιώνα) για να υποστηρίξει τον αγώνα κατά της ημερολογιακής μεταρρυθμίσεως.

Το κείμενο αυτό δανείστηκε τη δομή και τη γλώσσα παλαιότερων πατριαρχικών εγγράφων, αλλά προσέθεσε ακραίες, μισαλλόδοξες διατυπώσεις και βαριές αφοριστικές εκφράσεις κατά του Γρηγοριανού (Νέου) Ημερολογίου.

Το Πλαστό «Σιγγίλιον» (1583) Τίτλος & Προοίμιο Σιγγίλιον Πατριαρχικῆς διατυπώσεως ἐγκυκλίου τῆς ἀπανταχοῦ ᾿Ορθοδόξοις Χριστιανοῖς εἰς τὸ μὴ παραδέχεσθαι τὸ νεώτερον Πασχάλιον ἢ καλενδάριον τοῦ καινοτομηθέντος μηνολογίου ἀλλ᾿ ἐμμένειν τοῖς ἅπαξ καὶ καλῶς διατυπωθεῖσι παρὰ τῖς ῾Αγίοις (318) τριακοσίοις δέκα ὀκτὼ Θεοφόραις Πατράσι τῆς ῾Αγ. Οἰκουμενικῆς πρώτης Συνόδου μετ᾿ ἐπιτιμίου καὶ ἀναθέματος. Πᾶσι τοῖς ἐν Τριγοβύστι καὶ ἁπανταχοῦ Χριστιανικοῖς γνησίοις τέκνοις τῆς ῾Αγίας τοῦ Χριστοῦ Καθολικῆς καὶ ᾿Αποστολικῆς ᾿Εκκλησίας τῆς ᾿Ανατολικῆς χάρις εἴη καὶ εἰρήνη καὶ ἔλεος παρὰ Θεοῦ Παντοκράτορος. Εισαγωγικό Κείμενο Οὐ μικρά τε ζάλη τὴν παλαιὰν ἐκείνην Κιβωτὸν κατέλαβε, ὅτε σφοδρῶς κλυδωνιζομένη ἐφέρετο ἐπὶ τῶν ὑδάτων καὶ εἰ μὴ Κύριος ὁ Θεὸς μνησθεὶς τοῦ Νῶε εὐδοκήσειε κοπᾶσαι τὸ ὕδωρ, οὐδεμία ἐλπὶς σωτηρίας αὐτῇ ἧν. Οὕτω καὶ τὴν Νέαν Κιβωτὸν τῆς καθ᾿ ἡμᾶς ᾿Εκκλησίας, ἐπὶ ἄσπονδον πόλεμον οἱ κακόδοξοι ἤγειραν καθ᾿ ἡμῶν, κατὰ τούτων καὶ ἡμεῖς τὸν παρόντα τόμον ἐγκαταλιπεῖν ἔγνωμεν, ὅπως τοῖς ἐν τούτῳ γεγραμμένοις ἔχετε κατὰ τῶν τοιούτων ἀσφαλεστέρως τὴν ὑμετέραν ὀρθοδοξίαν συνηγορεῖν. ᾿Αλλ᾿ ἵνα μὴ τοῖς ἁπλουστέροις φορτηκὸν εἴη τὸ σύγγραμμα, ἁπλῇ διαλέκτῳ πᾶσαν ὑμῖν τὴν ὑπόθεσιν καταρτῆσαι ἔγνωμεν, ἥτις ἔχει οὑτωσί. Εἰς ἁπλῆν διάλεκτον ᾿Απὸ τὴν Παλαιὰν Ρώμην ἤλθασι τινές, ὁποῦ ἔμαθον ἐκεῖ νὰ λατινοφρονοῦσι· καὶ τὸ κακὸν εἶναι πῶς ἀπὸ Ρωμαῖοι τῆς Ρούμελης γεννήματα καὶ θρέμματα ὄντες, ὄχι μόνον ἤλλαξαν τὴν πίστιν τους, ἀλλὰ καὶ πολεμοῦσι τὰ ᾿Ορθόδοξα δόγματα καὶ ἀληθινὰ τῆς ᾿Ανατολικῆς ᾿Εκκλησίας ὅπου μᾶς ἐπαρέδωκεν αὐτὸς ὁ Χριστὸς καὶ οἱ θεῖοι ᾿Απόστολοι, καὶ αἱ ἅγιαι Σύνοδοι τῶν ῾Αγίων Πατέρων. ῞Οθεν τούτους ὡς σεσηπότα μέλη ἀποκόπτοντες ὁρίζομεν: Α΄) ῞Οποιος δὲν ὁμολογεῖ καρδίᾳ καὶ στόματι ὅτι εἶνε τέκνον τῆς ᾿Ανατολικῆς ᾿Εκκλησίας ᾿Ορθοδόξως βαπτισμένος, καὶ ὅτι τὸ Πνεῦμα τὸ ῞Αγιον ἐκπορεύεται ἐκ τοῦ Πατρὸς μόνον, οὐσιωδῶς καὶ ὑποστατικῶς, καθὼς λέγει ὁ Χριστὸς εἰς τὸ Εὐαγγέλιον, χρονικῶς δὲ ἐκ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ, ὁ τοιοῦτος ἂς εἶναι ἔξω ἀπὸ τὴν ᾿Εκκλησίαν μας καὶ ἔστω ἀναθεματισμένος. Β΄) ῞Οποιος δὲν ὁμολογεῖ ὅτι εἰς τὸ Μυστήριον τῆς ῾Αγίας Κοινωνίας πρέπει καὶ οἱ Κοσμικοὶ νὰ μεταλαμβάνουν καὶ ἀπὸ τὰ δύο εἴδη τοῦ Σώματος τοῦ Τιμίου καὶ Αἵματος, ἀμὴ λέγουν πῶς μόνον ἀπὸ τὸ Σῶμα καὶ ἀρκεῖ μόνον νὰ μεταλάβῃ τὴν Σάρκα, ὅτι εἶναι ἐκεῖ καὶ τὸ Αἷμα, εἰς καιρὸν ὅπου ὁ Χριστὸς εἶπε, καὶ ἔδωκε ξεχωριστὰ κάθε ἕνα, καὶ αὐτοὶ δὲν τὰ φυλάττουν, οἱ τοιοῦτοι ἔστωσαν ἀναθεματισμένοι. Γ΄) ῞Οποιος λέγει ὅτι ὁ Κύριος ἡμῶν ᾿Ιησοῦς Χριστὸς εἰς τὸν Μυστικὸν Δεῖπνον εἶχεν ἄζυμον (λειψὸν) καθὼς οἱ ῾Εβραῖοι, καὶ ὄχι ἄρτον εὔζυμον, ἤγουν ψωμὶ ἀναβατόν, ἂς ἦγε μακρὰν ἀπὸ ἡμᾶς καὶ ἔστω εἰς τὸ ἀνάθεμα ὡς ᾿Ιουδαϊκὰ φρονῶν καὶ τὰ τοῦ ᾿Απολιναρίου, καὶ τῶν ᾿Αρμενίων δόγματα προσφέρων εἰς τὴν ᾿Εκκλησίαν μας, διὰ τοῦτο καὶ ἐκ δευτέρου ἂς ἔχει τὸ ἀνάθεμα. Δ΄) ῞Οποιος λέγει ὅτι ὁ Χριστὸς καὶ Θεὸς ἡμῶν, ὅταν ἔλθῃ νὰ κρίνῃ, δὲν ἔρχεται νὰ κρίνῃ ψυχὰς ὁμοῦ καὶ σώματα, ἀμὴ ἔρχεται διὰ νὰ ἀποφασίσῃ μόνον τὰ σώματα, ἀνάθεμα ἔστω εἰς αὐτόν. Ε΄) ῞Οποιος λέγει πῶς καὶ αἱ ψυχαὶ τῶν Χριστιανῶν ὅπου ἐμετανόησαν εἰς τὸν κόσμον, ἀφὴ δὲν ἔκαμαν τὸν κανόνα τους, πηγαίνουν εἰς τὸ καθαρτήριον πῦρ ὅταν ἀποθάνουν, ὅπου εἶναι φωτιὰ καὶ κόλασις καὶ καθαρίζονται, τὸ ὁποῖον εἶνε μῦθος ἑλληνικὸς καὶ φρονοῦν πῶς δὲν εἶναι κόλασις αἰώνιος ὡς ὁ ᾿Ωριγένης καὶ δίδουν ἀφορμὴν μὲ αὐτὸ ἐλευθερίας εἰς τὸ νὰ ἁμαρτάνουν, ἀνάθεμα ἔστω. ΣΤ΄) ῞Οποιος λέγει πῶς ὁ Πάπας εἶνε κεφαλὴ τῆς ᾿Εκκλησίας καὶ οὐχὶ ὁ Χριστὸς καὶ ὅτι ἔχει ᾿Εξουσίαν νὰ ἐμβάζῃ εἰς τὸν Παράδεισον μὲ τὰ γραμματά του, καὶ συγχωρεῖ καὶ τὰ ὅσα ἁμαρτήματα ἔχει νὰ πράξῃ· ὅποιος μὲ χρήματα λάβῃ ἀπὸ αὐτὸν ἰνδουλγειεντζιῶνα (συγχωροχάρτι), ἀνάθεμα ἐχέτω ὁ τοιοῦτος. Ζ΄) ῞Οποιος δὲν ἀκολουθεῖ τὰ ἔθιμα τῆς ᾿Εκκλησίας καθὼς αἱ ῾Επτὰ ῞Αγιαι Οἰκουμενικαὶ Σύνοδοι ἐθέσπισαν καὶ τὸ ῞Αγιον Πάσχα, καὶ τὸ ΜΗΝΟΛΟΓΙΟΝ καλῶς ἐνομοθέτησαν νὰ ἀκολουθῶμεν, καὶ θέλει νὰ ἀκολουθᾶ τὸ νεοφεύρετον Πασχάλιον καὶ ΝΕΟΝ ΜΗΝΟΛΟΓΙΟΝ τῶν ἀθέων ᾿Αστρονόμων τοῦ Πάπα, καὶ ἐναντιώνεται εἰς αὐτὰ ὅλα, καὶ θέλει νὰ ἀνατρέψῃ καὶ νὰ χαλάσῃ τὰ πατροπαράδοτα δόγματα καὶ ἔθιμα τῆς ᾿Εκκλησίας, ἂς ἔχῃ τὸ ἀνάθεμα καὶ ἔξω τῆς τοῦ Χριστοῦ ᾿Εκκλησίας καὶ τῆς τῶν Πιστῶν ῾Ομηγύρεως ἂς ἦνε. Η΄) ᾿Εσεῖς δὲ οἱ Εὐσεβεῖς καὶ ᾿Ορθόδοξοι Χριστιανοὶ μένετε ἐν οἷς ἐμάθατε καὶ ἐγεννήθητε, ἀνετράφητε καὶ ὅταν τὸ καλέσῃ ὁ καιρὸς καὶ ἡ χρεία αὐτὸ τὸ αἷμα σας νὰ χύνεται διὰ νὰ φυλάξετε τὴν Πατροπαράδοτον Πίστιν καὶ ὁμολογίαν σας· καὶ φυλάγεσθε ἀπὸ τῶν τοιούτων καὶ προσέχετε, ἵνα καὶ ὁ Κύριος ἡμῶν ᾿Ιησοῦς Χριστὸς σᾶς βοηθᾶ ἅμα καὶ ἡ εὐχὴ τῆς ἡμῶν μετριότητος εἴη μετὰ πάντων ὑμῶν, ἀμήν. Χρονολογία & Υπογραφές ῎Ετους ἀπὸ Θεανθρώπου αφπγ΄ (1583), ᾿Ινδιτιῶνος ιβ΄, Νοεμβρίῳ Κ΄. † Ὁ Κωνσταντινουπόλεως Ἱερεμίας † Ὁ Ἀλεξανδρείας Σίλβεστρος † Ὁ Ἱεροσολύμων Σωφρόνιος Καὶ οἱ λοιποὶ ᾿Αρχιερεῖς τῆς Συνόδου παρόντες.

Πηγή. Γρηγορίου Ευστρατιάδου, Η πραγματική αλήθεια περί του Εκκλησιαστικού Ημερολογίου, σελ. 119-122, Αθήναι 1929. • Το κείμενο δημοσιεύεται ακριβώς ως έχει, τ.έ. με όλα τα τυπογραφικά και συντακτικά λάθη

Το Κείμενο του Νόθου Σιγιλλίου  στη Δημοτική.

Τίτλος & Προοίμιο Σιγίλλιο Πατριαρχική διακήρυξη και εγκύκλιος προς τους απανταχού Ορθοδόξους Χριστιανούς, με σκοπό να μην αποδεχθούν το νεότερο Πασχάλιο ή Ημερολόγιο του καινοτόμου μηνολογίου, αλλά να εμμένουν σε όσα μία για πάντα και καλώς ορίστηκαν από τους Αγίους (318) Τριακοσίους Δέκα και Οκτώ Θεοφόρους Πατέρες της Αγίας Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου, επί ποινή επιτιμίου και αναθέματος. Προς όλα τα γνήσια τέκνα της Αγίας του Χριστού Καθολικής και Αποστολικής Ανατολικής Εκκλησίας, που βρίσκονται στο Τεργκόβιστε [Τριγοβύστι] και παντού, είθε να υπάρχει χάρη, ειρήνη και έλεος από τον Παντοκράτορα Θεό. Εισαγωγικό Κείμενο Δεν ήταν μικρή η τρικυμία που κατέλαβε εκείνη την παλαιά Κιβωτό, όταν κλυδωνιζόταν σφοδρά πάνω στα κύματα· και αν ο Κύριος ο Θεός δεν θυμόταν τον Νώε ώστε να ευδοκήσει να κοπάσει το νερό, δεν θα υπήρχε καμία ελπίδα σωτηρίας για αυτήν. Έτσι και για τη Νέα Κιβωτό της Εκκλησίας μας, οι κακόδοξοι ξεσήκωσαν αμείλικτο πόλεμο εναντίον μας. Γι' αυτό κι εμείς αποφασίσαμε να αφήσουμε αυτόν τον παρόντα τόμο (έγγραφο), ώστε με όσα είναι γραμμένα σε αυτόν να έχετε τη δυνατότητα να υπερασπίζεστε με μεγαλύτερη ασφάλεια την ορθοδοξία σας απέναντι σε τέτοιους ανθρώπους. Όμως, για να μην είναι το σύγγραμμα αυτό δυσνόητο ή βαρύ στους πιο απλούς ανθρώπους, αποφασίσαμε να σας εκθέσουμε όλη την υπόθεση σε απλή γλώσσα, η οποία έχει ως εξής: Σε απλή γλώσσα Από την Παλαιά Ρώμη ήρθαν μερικοί, οι οποίοι έμαθαν εκεί να φρονούν τα λατινικά (παπικά) δόγματα. Και το κακό είναι ότι, ενώ είναι Ρωμαίοι (Γραικοί/Έλληνες) γεννημένοι και αναθρεμμένοι στη Ρούμελη, όχι μόνο άλλαξαν την πίστη τους, αλλά πολεμούν και τα Ορθόδοξα και αληθινά δόγματα της Ανατολικής Εκκλησίας, τα οποία μας παρέδωσε ο ίδιος ο Χριστός, οι θείοι Απόστολοι και οι άγιες Σύνοδοι των Αγίων Πατέρων. Γι' αυτό, αποκόπτοντας αυτούς ως σαπισμένα μέλη, ορίζουμε: Α΄) Όποιος δεν ομολογεί με την καρδιά και το στόμα ότι είναι τέκνο της Ανατολικής Εκκλησίας, Ορθόδοξα βαπτισμένος, και ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται μόνο από τον Πατέρα, ουσιαστικά και υποστατικά (όπως λέει ο Χριστός στο Ευαγγέλιο), ενώ αποστέλλεται χρονικά από τον Πατέρα και τον Υιό, ο τέτοιος ας είναι έξω από την Εκκλησία μας και ας είναι αναθεματισμένος. Β΄) Όποιος δεν ομολογεί ότι στο Μυστήριο της Θείας Κοινωνίας πρέπει και οι λαϊκοί να μεταλαμβάνουν και από τα δύο είδη (και το Σώμα και το Αίμα του Τιμίου Χριστού), αλλά ισχυρίζονται πως αρκεί να μεταλάβουν μόνο το Σώμα γιατί εκεί βρίσκεται και το Αίμα —τη στιγμή που ο Χριστός είπε και έδωσε το καθένα ξεχωριστά κι αυτοί δεν το τηρούν— οι τέτοιοι ας είναι αναθεματισμένοι. Γ΄) Όποιος λέει ότι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός στον Μυστικό Δείπνο είχε άζυμο ψωμί (λειψό), όπως οι Εβραίοι, και όχι άρτο ένζυμο (δηλαδή ψωμί φουσκωτό/με προζύμι), ας είναι μακριά από εμάς και ας είναι αναθεματισμένος ως ιουδαϊκόφρων που εισάγει στην Εκκλησία μας τα δόγματα του Απολιναρίου και των Αρμενίων· γι' αυτό και για δεύτερη φορά ας είναι αναθεματισμένος. Δ΄) Όποιος λέει ότι ο Χριστός και Θεός μας, όταν έρθει να κρίνει, δεν έρχεται να κρίνει ταυτόχρονα ψυχές και σώματα, αλλά έρχεται για να αποφασίσει μόνο για τα σώματα, ας είναι αναθεματισμένος. Ε΄) Όποιος λέει ότι οι ψυχές των Χριστιανών που μετανόησαν στον κόσμο αλλά δεν πρόλαβαν να κάνουν τον κανόνα (την επιτίμησή) τους, πηγαίνουν όταν πεθάνουν στο καθαρτήριο πυρ (όπου υπάρχει φωτιά και κόλαση και καθαρίζονται) —πράγμα που είναι ελληνικός (παγανιστικός) μύθος— και φρονούν όπως ο Ωριγένης ότι δεν υπάρχει αιώνια κόλαση, δίνοντας έτσι αφορμή και ελευθερία στο να αμαρτάνουν, ας είναι αναθεματισμένος. ΣΤ΄) Όποιος λέει ότι ο Πάπας είναι η κεφαλή της Εκκλησίας και όχι ο Χριστός, και ότι έχει την εξουσία να βάζει στον Παράδεισο με τα έγγραφά του, συγχωρώντας όσες αμαρτίες πρόκειται κανείς να πράξει, και όποιος παίρνει από αυτόν με χρήματα ινδουλγέντζια (συγχωροχάρτι), ο τέτοιος ας είναι αναθεματισμένος. Ζ΄) Όποιος δεν ακολουθεί τα έθιμα της Εκκλησίας, όπως τα θέσπισαν οι Επτά Άγιες Οικουμενικές Σύνοδοι και το Άγιο Πάσχα, και το ΜΗΝΟΛΟΓΙΟΝ που καλώς νομοθέτησαν να ακολουθούμε, αλλά θέλει να ακολουθεί το νεοφεύρετο Πασχάλιο και ΝΕΟ ΜΗΝΟΛΟΓΙΟ των αθέων Αστρονόμων του Πάπα, και εναντιώνεται σε όλα αυτά και θέλει να ανατρέψει και να χαλάσει τα πατροπαράδοτα δόγματα και έθιμα της Εκκλησίας, ας είναι αναθεματισμένος και ας είναι έξω από την Εκκλησία του Χριστού και τη Σύναξη των Πιστών. Η΄) Εσείς δε, οι Ευσεβείς και Ορθόδοξοι Χριστιανοί, να μένετε σε αυτά που μάθατε, γεννηθήκατε και ανατραφήκατε· κι αν το καλέσει ο καιρός και η ανάγκη, να χυθεί ακόμα και το ίδιο το αίμα σας για να φυλάξετε την Πατροπαράδοτη Πίστη και ομολογία σας. Να προφυλάσσεστε από τέτοιους ανθρώπους και να προσέχετε, ώστε και ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός να σας βοηθά, και η ευχή της μετριότητάς μας ας είναι μαζί με όλους εσάς, αμήν. Χρονολογία & Υπογραφές Έτους από τη Θεανθρώπηση 1583 (αφπγ΄), Ινδικτιώνος 12ης, Νοεμβρίου 20. † Ο Κωνσταντινουπόλεως Ιερεμίας † Ο Αλεξανδρείας Σίλβεστρος † Ο Ιεροσολύμων Σωφρόνιος Και οι λοιποί Αρχιερείς της Συνόδου που ήταν παρόντες.

 

Γιατί θεωρείται αποδεδειγμένα Νόθο

• Η γλώσσα περιέχει συνδυασμό εκκλησιαστικής καθαρεύουσας με μεταγενέστερες ιδιωματικές εκφράσεις του 19ου αιώνα, παντελώς ξένες προς τα πατριαρχικά σιγίλλια του 16ου αιώνα (1583).
• Δεν υπάρχει κανένα πρωτότυπο χειρόγραφο ή επίσημη πατριαρχική καταγραφή στους κώδικες του Οικουμενικού Πατριαρχείου που να περιέχει αυτό το κείμενο.
• Ο ίδιος ο μοναχός Ιάκωβος ο Νεοσκητιώτης αργότερα αναγνωρίστηκε ως ο συντάκτης/παραποιητής του κειμένου, το οποίο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά σε λαϊκά φυλλάδια στα τέλη του 19ου αιώνα.
• Το κείμενο είναι του Λουκάρεως (1616), όχι της Συνόδου του 1583. Το περιεχόμενο είναι άσχετο με το Ημερολογιακό Ζήτημα. Εκεί υπάρχουν 6 αναθέματα για παπικές διδασκαλίες. Στο «Σιγγίλιο» προστέθηκε έβδομο ανάθεμα για όσους ακολουθούν το νέο Πασχάλιο και το «ΝΕΟΝ ΜΗΝΟΛΟΓΙΟΝ των αθέων Αστρονόμων του Πάπα»

·         Η άποψη ότι το κείμενο βασίζεται σε χειρόγραφο Κώδικα του Σινά, από τον οποίο εκδόθηκε το «Σιγγίλιον» στη Ρουμανία από τον Αρχιμανδρίτη Ουσπένσκι (1850), δεν τεκμηριώνεται. Ο Πορφύριος δημοσίευσε μόνο τον «Τόμο Αλεξάνδρινον» του Μελετίου Πηγά.

 

ΠΟΙΟΙ ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ ΣΤΑ ΝΟΘΑ ΣΙΓΙΛΛΙΑ

Α.Η πλαστογράφηση της Συνόδου του 1583.

Στις περισσότερες εκδόσεις του νόθου κειμένου, ο συντάκτης προσέθεσε ψευδώς τις υπογραφές των Πατριαρχών του 1583, ώστε να δώσει στο κείμενο την ψευδαίσθηση ότι προέρχεται από την ιστορική αυτή Σύνοδο:

• Ιερεμίας Κωνσταντινουπόλεως
• Σίλβεστρος Αλεξανδρείας
• Σωφρόνιος Ιεροσολύμων

 

Β. Η σύγχυση με το 1848.

Όταν το κείμενο συνδέθηκε εσφαλμένα με την Εγκύκλιο του 1848, ορισμένοι υποστήριξαν ότι φέρει τις υπογραφές των τότε Πατριαρχών. Στην πραγματικότητα, η αυθεντική Εγκύκλιος του 1848 υπεγράφη από:

• Άνθιμο ΣΤ΄ — Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως
• Ιερόθεο — Πατριάρχη Αλεξανδρείας
•  Μεθόδιο — Πατριάρχη Αντιοχείας
• Κύριλλο — Πατριάρχη Ιεροσολύμων

Η Παλαιογραφική Απόδειξη της Πλαστογραφίας

Η παλαιογραφική απόδειξη της πλαστογραφίας αποκαλύπτεται μέσα από τα επίσημα Πατριαρχικά Αρχεία (Κώδικες), όπου φυλάσσονται τα αυθεντικά έγγραφα του 1583 και του 1848 με τις πραγματικές υπογραφές των Ιεραρχών. Αντίθετα, το νόθο κείμενο με τους ακραίους αφορισμούς δεν υπάρχει σε κανέναν απολύτως πατριαρχικό κώδικα. Για να εξαπατήσει τους πιστούς της εποχής του και να παρουσιάσει τις δικές του μισαλλόδοξες απόψεις ως «αρχαίο αφορισμό», ο συντάκτης του πλαστού κειμένου, Ιάκωβος ο Νεοσκητιώτης, πήρε την αυθεντική κατακλείδα (το τέλος δηλαδή με τις υπογραφές των Πατριαρχών του 1583) από ένα πραγματικό συνοδικό έγγραφο και την επικόλλησε κάτω από το δικό του, παραποιημένο κείμενο.

Ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, λόγιοι Αγιορείτες μοναχοί και ιστορικοί —όπως ο μοναχός Ευλόγιος Κουρίλας— εξέτασαν τα φυλλάδια του Ιακώβου και απέδειξαν παλαιογραφικά ότι επρόκειτο για μια συρραφή φράσεων από παλαιά αφοριστικά έγγραφα, εμπλουτισμένη με δικές του προσθήκες. Παράλληλα, το κείμενο παρουσιάζει την αλλαγή του ημερολογίου ως «ήδη συντελεσμένη» εντός της Ορθόδοξης Εκκλησίας, πράγμα ιστορικά αδύνατο, καθώς το 1583 ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄ είχε μόλις εισάγει το Γρηγοριανό ημερολόγιο στη Δύση (1582) και καμία Ορθόδοξη Εκκλησία δεν διανοείτο να το εφαρμόσει τότε. Τέλος, αν το κείμενο θεωρηθεί ότι συντάχθηκε ή εκδόθηκε το 1848, όπως υποστηρίζουν ορισμένοι, τότε η αναγραφή των ονομάτων των Πατριαρχών του 1583 (Ιερεμία, Σιλβέστρου, Σωφρονίου) αποτελεί τεράστιο αναχρονισμό, αφού τα πρόσωπα αυτά είχαν πεθάνει σχεδόν 250 χρόνια πριν. Το 1848, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως ήταν ο Άνθιμος ΣΤ΄, ο οποίος υπέγραψε την πραγματική και αυθεντική «Εγκύκλιο των Πατριαρχών της Ανατολής» — ένα κείμενο που δεν περιέχει απολύτως κανέναν αφορισμό για το ημερολόγιο.

ΤΙ ΓΡΑΦΕΙ Ο ΔΟΣΙΘΕΟΣ ΙΕΡΟΣΟΛΥΜΩΝ ΣΤΗΝ ΔΩΔΕΚΑΒΙΒΛΟ ΓΙΑ ΤΑ ΣΙΓΙΛΛΙΑ

Τι καταγράφει ο Δοσίθεος στη Δωδεκάβιβλο

1. Η Σύνοδος του 1583:

Ο Δοσίθεος αναφέρει ότι το 1583 συνήλθε στην Κωνσταντινούπολη Σύνοδος υπό τον Οικουμενικό Πατριάρχη Ιερεμία Β΄ τον Τρανό, με τη συμμετοχή και του Πατριάρχη Αλεξανδρείας Σιλβέστρου. Η Σύνοδος αυτή εξέτασε την πρόταση του Πάπα Γρηγορίου ΙΓ΄ για την αποδοχή του νέου (Γρηγοριανού) Ημερολογίου.

2. Η Απόρριψη του ΓΡΗΓΟΡΙΑΝΟΥ  Ημερολογίου:

Ο Δοσίθεος σημειώνει ότι η Σύνοδος απέρριψε την παπική καινοτομία, κρίνοντας ότι η αλλαγή του ημερολογίου διαταράσσει τον κανονικό υπολογισμό του Πάσχα που είχε θεσπιστεί από την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο στη Νίκαια.

3. Η Έκδοση Συνοδικού Τόμου (Όρου):

Στο έργο του, ο Δοσίθεος αναφέρει την έκδοση συνοδικής απόφασης/τόμου που καταδίκαζε το Γρηγοριανό Ημερολόγιο.

Ο «Τόμος» του Δοσιθέου και  Το «Σιγίλλιο» του Ιακώβου

Η αναφορά του Δοσιθέου έχει ιδιαίτερη σημασία στην ιστορική και παλαιογραφική έρευνα, καθώς ξεκαθαρίζει τη διαφορά μεταξύ του πραγματικού ιστορικού γεγονότος και της μεταγενέστερης πλαστογραφίας:

• Τι αναφέρει ο Δοσίθεος (1583): Ο Δοσίθεος καταγράφει μια κανονική συνοδική καταδίκη της ημερολογιακής καινοτομίας από τους Πατριάρχες της εποχής.
• Τι ΔΕΝ αναφέρει ο Δοσίθεος: Στη Δωδεκάβιβλο δεν υπάρχει το γνωστό κείμενο που κυκλοφόρησε αργότερα ως «Σιγίλλιον του 1583» με τους ακραίους αφορισμούς, το οποίο κατασκεύασε τον 19ο αιώνα ο μοναχός Ιάκωβος ο Νεοσκητιώτης.

Ο Δοσίθεος στη Δωδεκάβιβλο επιβεβαιώνει ιστορικά τη συγκρότηση της Συνόδου του 1583 και την απόρριψη του Γρηγοριανού Ημερολογίου. Ωστόσο, το «Σιγίλλιο» με τη μορφή, το ύφος και τους αφορισμούς που παρουσίασε αργότερα ο Ιάκωβος Νεοσκητιώτης δεν περιέχεται στη Δωδεκάβιβλο, γεγονός που αποτελεί βασικό επιχείρημα των ιστορικών για την πλαστότητα του τελευταίου.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Το λεγόμενο «Σιγγίλιον του 1583» είναι πλαστό. Δημιουργήθηκε από ανάμειξη διαφορετικών κειμένων (Επιστολής του 1583, Πράξεως Συνοδικής του 1593, και Τόμου του Λουκάρεως του 1616), με προσθήκη ενός εβδόμου αναθέματος που δεν υπάρχει στα πρωτότυπα. Οι υπογραφές Πατριαρχών που είχαν πεθάνει ή παραιτηθεί πριν το 1616 καθιστούν προφανή την πλαστογράφηση. Ακόμα και αν ήταν γνήσιο, το ανάθεμα απαιτεί ειδική συνοδική κρίση για να ενεργοποιηθεί.

 πηγη.ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ο «Τόμος» Κυρίλλου Λουκάρεως Πατριάρχου Αλεξανδρείας Εν Τριγοβύστῳ της Μολδαβίας (1616) Κύριλλος, ελέῳ Θεού Πάπας και Πατριάρχης της μεγάλης πόλεως Αλεξανδρείας και κριτής της Οικουμένης. Πάσι τοις εν τῷ Τριγοβύστῳ ορθοδόξοις χριστιανοίς, του τε ιερού καταλόγου και της κοσμικής τάξεως, γνησίοις τέκνοις της αγίας του Χριστού Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας της Ανατολικής, τοις δικαίως πάσαν κενήν φωνήν και προσθήκην των τε αιρετικών και των Λατίνων των υπούλως την ημετέραν ορθοδοξίαν πολεμούντων, αποστρεφομένοις και αποβάλλουσι διά την αλήθειαν την ευαγγελικήν· χάρις είη και ειρήνη, και έλεος παρά Θεού παντοκράτορος και Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, του Σωτήρος ημών. Ου μικρά τις ζάλη την παλαιάν κιβωτόν εκείνην κατέλαβεν, ότε σφοδρώς κλυδωνιζομένη και κυμαινομένη επί των υδάτων εφέρετο, των καταρρακτών διά παραχώρησιν θείαν ραγδαίους υετούς καταπεμπόντων, και οίον απειλούντων και τοις εν τῇ κιβωτῷ. Και ην ελπίς ουδεμία τοις εν αυτή κεκλεισμένοις ευρήσειν απαλλαγήν, ει μη μνησθείς του πηδαλιουχούντος Νώε ο Θεός ευδοκήσειε κοπάσαι το ύδωρ. Τύποι, ως οίμαι, ταύτ’ ήσαν των κατεχόντων τό γε νυν δεινών, την νέαν κιβωτόν, την καθ’ ημάς δηλαδή εκκλησίαν. Άτινα δεινά ου παύσεσθαι προσδοκώμεν, ει μη Θεός τους πονηρούς καταρράκτας τούτους, των ακαιρεοτέρων ψυχών λυμεώνας, κατασιγάσειε και καταστρέψειε. Επεί άσπονδον πόλεμον, την εν τῇ πόλει ταύτῃ βαθείαν ειρήνην της εκκλησίας φθονήσαντες, ήγειραν καθ’ ημών και ταράξαι συνέσχοντο την ενταύθα γαλήνην. Κατά τούτων ούν σκοπόν έχοντες τον παρόντα τόμον εγκαταλιπείν, ως είη πάσιν υμίν πανοπλία, και τοις εν τούτῳ γεγραμμένοις έχετε κατά των τοιούτων ασφαλεστέρως την ημέτεραν ορθοδοξίαν συνηγορείν, ωήθημεν, ίνα μη τοις απλουστέροις φορτικόν είη το σύγγραμμα, απλῇ διαλέκτῳ πάσαν υμίν την υπόθεσιν καταστρώσαι, ήτις έχει ουτωσεί: [Η υπόθεσις εις την απλήν διάλεκτον] Από την παλαιάν Ρώμην ήλθασί τινες οπού έμαθαν εκεί να λατινοφρονούσι. Και είναι το κακόν πως από Ρωμαίοι της Ρούμελης γέννημα και θρέμμα, οπού οι γονείς τους ημπορώ να ειπώ φράγγον ποτέ δεν ίδαν, με το να διαβούν εις την Ρώμην, όχι μόνον άλλαξαν την πίστιν τους, αλλά και πολεμούσι τα δόγματα τα αληθινά και ορθόδοξα της Ανατολικής Εκκλησίας – οπού μας επαράδωκεν αυτός ο Χριστός, οι θείοι και ιεροί μαθηταί του Σωτήρος, και αι σύνοδοι των αγίων Πατέρων. Επειδή μέλλομεν λοιπόν ημείς να λείψωμεν απ’ εδώ, παραγγέλλομεν τῇ υμετέρᾳ αγάπῃ να στέκεσθε στερεοί εις την ευσέβειάν σας και ορθοδοξίαν σας. Και οι τοιούτοι λατινόφρονες και φθορείς των υμετέρων συνειδήσεων να μην έχουν ποσώς ακρόασιν από λόγου σας, αλλ’ ως αιρετικούς και εχθρούς της σωτηρίας σας να τους αποβάλλετε, όσαις φοραίς σας συντυχένουν ενάντια από τούτα οπού γράφομεν εδώ κάτω, αλλά να φρονήτε ούτως: Τα Κεφάλαια της Πίστεως Πρώτον: Όποιος εκείνος δεν ομολογεί καρδίᾳ και στόματι, μάλιστα όποιος λέγεται Ρωμαίος και της Ανατολικής Εκκλησίας παιδί, και είναι βαπτισμένος ρωμάικα χριστιανικά ως ημείς, έπειτα να μην ομολογῇ ότι το Πανάγιον Πνεύμα εκπορεύεται εκ του Πατρός μόνου, ουσιωδώς και υποστατικώς, και ότι χρονικώς εκ Πατρός και Υιού· όστις δεν ομολογεί ούτως, αλλά λέγει εκ Πατρός και Υιού εκπορεύεται το Πνεύμα, εκείνος ας είναι έξω από την εκκλησίαν μας, και να μην έχῃ μαζί μας κοινωνίαν, και έστω ανάθεμα. Δεύτερον: Όποιος δεν ομολογεί ότι εις το μυστήριον της κοινωνίας πρέπει και οι κοσμικοί να μεταλαμβάνουν το τίμιον και άχραντον σώμα και το αίμα, αμή λέγουν πως το άχραντον σώμα μόνον πρέπει να κοινωνούσι και όχι και το αίμα, έστω έξω της εκκλησίας και ανάθεμα. Και σιμά εις αυτό όποιος λέγει πως αρκεί να μεταλάβῃ μοναχήν την σάρκα, ότι είναι εκεί και το αίμα, όπου ο Χριστός χωριστά-χωριστά έδωκε κάθε ένα, και αυτοί δεν το φυλάγουν, ανάθεμα. Τρίτον: Όποιος λέγει ότι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός εις τον μυστικόν δείπνον είχεν άζυμον, σαν τους Ιουδαίους, και όχι άρτον ένζυμον, ήγουν ψωμί ανεβατόν, εκείνος ας είναι μακράν από λόγου μας, και έστω ανάθεμα αυτῷ ως ιουδαϊκά φρονούντι και του Απολιναρίου και των Αρμένιδων δόγματα παρεισφέροντι εις την εκκλησίαν μας· διά τούτο και εκ δευτέρου ανάθεμα. Τέταρτον: Όποιος λέγει ότι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός όταν έλθῃ να κρίνῃ δεν έρχεται διά τας ψυχάς, αλλ’ έρχεται να αποφασίσῃ τα κορμία, ανάθεμα. Πέμπτον: Όποιος λέγει πως αι ψυχαί των Χριστιανών οπού εμετανόησαν εις τον κόσμον τούτον, αμή δεν έκαμαν τον κανόνα τους, παγαίνουν σαν χωριστούν από το κορμί εις καθαρτήριον πυρ όπου είναι φωτιά και κόλασις και τιμωρία (οπού είναι μύθος ελληνικός), ανάθεμα· επειδή δίδουν ελευθερίαν εις το αμαρτάνειν τοις Χριστιανοίς. Έκτον: Όποιος λέγει πως ο Πάπας της Ρώμης είναι κεφαλή της εκκλησίας και όχι ο Χριστός, ανάθεμα. Όποιος εναντιώνεται εις ταύτα διά να τα ανατρέψῃ και να τα χαλάσῃ, ανάθεμα. Παραγγελία και Ευχή Εσείς χριστιανοί μου, σας παρακαλώ διά τον Κύριον και διά το συμφέρον της ψυχής σας, να φυλάγεσθε από τους λύκους τούτους, όποιοι και αν είναι, και τούτον τον τόμον συχνά να τον διαβάζετε εις την εκκλησίαν διά να γνωρίζετε τα κεφάλαια εις τα οποία έχουν να σας πολεμούν οι τοιούτοι. Οι οποίοι όλην τους την ζωήν δεν έμαθαν άλλο παρά πως τους ορθοδόξους χριστιανούς εμάς να εναντιούνται, διά να γίνεται πάλιν η φθορά και η κακοσύνη εις το γένος μας από Ρωμαίους. Αλλ’ ημείς, δεν ακούοντάς τους, ας στέκωμεν στερεοί κατά το δυνατόν μας, και παρακαλείτε τον Θεόν να μην εισέλθητε εις πειρασμόν διά την πίστιν. Αλλ’ όταν είναι χρεία, πολλά γλυκύ είναι να χύσῃ ο άνθρωπος το αίμα του διά την ευσέβειάν του. Όμως εις τόσον πράγμα δεν θέλει το παραχωρήσῃ ο Θεός, διά να είναι οι εναντίοι ουδέ τι ποτένιοι, και χάριτι Χριστού αμαθείς και τυφλοί. Πλην φυλάγεσθε και προσέχετε από των τοιούτων. Και ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός να σας βοηθᾷ, να σας ευλογᾷ και να σας χαρίσῃ ειρηναίαν κατάστασιν. Άμα και η ευχή της ημών μετριότητος είη μετά πάντων υμών. Αμήν.

 Δοσιθέου Ιεροσολύμων, Τόμος Αγάπης κατά Λατίνων, σελ. 552-554, εν έτει 1698.