ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΣΙΓΙΛΛΙΩΝ ΤΟΥ 16ου ΑΙΩΝΑ (Α)

 

Έρευνα :πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

ΜΕΡΟΣ -Α-

Τα «Σιγίλλια για το Πασχάλιο» (ή Σιγίλλια κατά του Νέου Ημερολογίου σύμφωνα με ορισμένους ΓΟΧ)) αναφέρονται στις πατριαρχικές αποφάσεις και συνοδικά έγγραφα που εκδόθηκαν στο δεύτερο μισό του 16ου αιώνα (κυρίως το 1583, το 1587 και το 1593), με σκοπό την απόρριψη της ημερολογιακής μεταρρύθμισης του Πάπα Γρηγορίου ΙΓ΄ (Γρηγοριανό Ημερολόγιο).

Η αλλαγή αυτή επηρέαζε άμεσα τον υπολογισμό της ημερομηνίας του Πάσχα (Πασχάλιο).

1. Το Ιστορικό Πλαίσιο (1582)

Το 1582, ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄ εισήγαγε το Γρηγοριανό Ημερολόγιο για να διορθώσει το σφάλμα υπολογισμού του Ιουλιανού Ημερολογίου.

Η αλλαγή αυτή άλλαζε και τον τρόπο υπολογισμού του Πάσχα. Η Ορθόδοξη Εκκλησία αντέδρασε, θεωρώντας ότι η μονομερής αυτή αλλαγή από τη Ρώμη:

1. Παραβίαζε τους κανόνες της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου της Νίκαιας (325 μ.Χ.), οι οποίοι όριζαν τον κοινό εορτασμό του Πάσχα την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίας, πάντοτε όμως μετά το εβραϊκό Πάσχα.
2. Απειλούσε τη λειτουργική ενότητα του χριστιανικού κόσμου.

2. Τα Πανορθόδοξα Συνέδρια & τα Γνήσια Σιγίλλια/Τόμοι

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης Ιερεμίας Β΄ ο Τρανός, σε συνεργασία με άλλους Πατριάρχες της Ανατολής (όπως τον Αλεξανδρείας Σίλβεστρο), συγκάλεσε συνόδους στην Κωνσταντινούπολη:

• Σύνοδος του 1583: Εκδόθηκε συνοδική απόφαση (Τόμος) που απέρριπτε την παπική καινοτομία στο ημερολόγιο και το Πασχάλιο, και ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία εμμένει στο Ιουλιανό Πασχάλιο.
• Σύνοδος του 1593: Επιβεβαίωσε εκ νέου την απόφαση, ορίζοντας ότι όποιος αποδέχεται το ΓΡΗΓΟΡΙΑΝΟ  εορτολόγιο  και το παπικό Πασχάλιο τίθεται εκτός της Ορθόδοξης παράδοσης.

3. Το «Ψευδο-Σιγίλλιο» του 1583 (Το λεγόμενο «Ανάθεμα»)

Στη νεότερη εκκλησιαστική ιστορία, ιδιαίτερα κατά τις διαμάχες για το ημερολογιακό ζήτημα τον 20ό αιώνα, κυκλοφόρησε ευρύτατα ένα κείμενο γνωστό ως «Σιγίλλιο του 1583», το οποίο περιείχε σειρά από αναθεματισμούς:  Η σύγχρονη ιστορική και θεολογική έρευνα έχει αποδείξει ότι το συγκεκριμένο λαϊκότροπο κείμενο με τα αναθέματα δεν είναι το γνήσιο έγγραφο του 1583, αλλά μεταγενέστερη κατασκευή (πλαστογραφία) που συντάχθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα (περί το 1858) από τον μοναχό Ιάκωβο της Νέας Σκήτης στο Άγιον Όρος. Ενώ η Σύνοδος του 1583 πράγματι απέρριψε τη μεταρρύθμιση του Πασχαλίου, το αυθεντικό συνοδικό κείμενο είχε επίσημο και κανονικό χαρακτήρα, χωρίς τις ακραίες εκφράσεις και τα αναθέματα του μεταγενέστερου «Ψευδο-Σιγιλλίου».

Η μελέτη των κειμένων αυτών παρουσιάζει τόσο θεολογικό όσο και έντονο παλαιογραφικό και ιστορικό ενδιαφέρον. Στον δημόσιο και εκκλησιαστικό διάλογο διασταυρώνονται συχνά δύο διαφορετικές προσεγγίσεις:

• Η θεολογική και κανονική θεώρηση, που εστιάζει στη διαφύλαξη των όρων της Α΄ Αγίας και Οικουμενικής Συνόδου της Νικαίας (325 μ.Χ.) για τον κοινό εορτασμό του Πάσχα και στην απόρριψη κάθε μονομερούς δυτικής παρέμβασης στην ανατολική εκκλησιαστική τάξη.
• Η ιστορικοκριτική και παλαιογραφική έρευνα, η οποία εξετάζει τα αυθεντικά χειρόγραφα (όπως αυτά που θησαυρίζονται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, κώδικες 2346 και 2347) για να διακριβώσει την ακριβή διατύπωση των κειμένων, διαχωρίζοντας τα αυθεντικά πρωτότυπα του Μελετίου Πηγά και του Πατριάρχη Ιερεμία Β΄ από μεταγενέστερες διασκευές ή προσθήκες. (περισσότερα στην συνέχεια).

ΤΟ ΑΥΘΕΝΤΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΣΙΓΙΛΛΙΟΥ του 1583

(Χειρόγραφα Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης-Αρ. 2346-2347)

1. ΣΗΜΕΙΩΣΗ. Ο Ιερεμίας συγκάλεσε Σύνοδο το 1583, στην οποία συμμετείχε και ο Σιλβέστρος Αλεξανδρείας. Εξέδωσαν Τόμο κατά του Γρηγοριανού Ημερολογίου. Ο Μελέτιος Πηγάς (1549-1601, ως Πρωτοσύγκελλος) έγραψε μια ειδική μελέτη, ονομάζοντάς την «ἕτερον Τόμον Ἀλεξάνδρινον».

 

+Ἱερεμίας ἐλέῳ Θεοῦ ἀρχιεπίσκοπος Κων/πλεως νέας Ρώμης καί Οἰκουμενικός Πατριάρχης,   +Σίλβεστρος ἐλέῳ Θεοῦ πάπας καί πατριάρχης τῆς μεγάλης πόλεως Ἀλεξανδρείας καί κριτής τῆς Οἰκουμένης.   Ἐνδοξότατε, ἐκλαμπρότατε, εὐσεβέστατε καί ὀρθοδοξότατε αὐθέντα καί δέσποτα Ὀστροβίας, ἀρχηγέ Λιτβανίας καί Κιοβίας καί κριτά Βλαδιμηρίας, καί οἱ λοιποί ὀρθοδοξότατοι καί εὐσεβέστατοι δεσπόται καί ἄρχοντες πάσης τῆς μικρᾶς Ρωσίας, υἱοί κατά πνεῦμα ἀγαπητοί τῆς ἡμῶν μετριότητος χάριν, ἔλεος, εἰρήνην, εὐλογίαν, ῥῶσιν, ψυχῆς τε καί σώματος, καί πᾶν εἴ τι ἄλλον ἀγαθόν καί σωτήριον παρά Θεοῦ Πατρός καί Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ δοθῆναι τῇ δεσποτικῇ ὑμῶν καί παντί τῷ ὑφ' ὑμῶν χριστωνύμῳ πληρώματι εὐχόμεθα.   Ἔφθασε καί εἰς τάς ἀκοάς τῆς ἡμῶν μετριότητος καί πάσης τῆς περί αὐτήν ἱερᾶς τῶν ἀρχιερέων συνόδου, ὅτι καί ἡ αὐτόθι τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία ἡ τῇ αὐτοῦ προνοίᾳ καί χάριτι, μέχρι τοῦ νῦν διατηρουμένη ἀκύμαντος καί ἀστασίαστος, στάσεως οὐ μικρᾶς πρό ὀλίγου καί ταραχώδει συνεταράχθη συγχύσει. Τό δ' αἴτιον, ὅτι καί πάλιν ἡ ἐκκλησία τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης, ὥστε ταῖς παραλόγοις καί ἀθέσμοις καινοτομίαις χαίρουσα, τοῖς περί αὐτήν ἀστρονόμοις ἀπερισκέπτως συνήνεσε, καί προφανῶς συγκεχώρηκεν. Ὡσάν τό μέν ἐπικρατῆσαν πασχάλιον τῶν χριστιανῶν εἰς οὐδέν λογισθείη ὡς σφαλερόν καί ἀβέβαιον, (ὅπερ μετά τῶν ἁγίων ἀπό τῆς ἐν Νικαίᾳ Συνόδου καί μέχρι τοῦ νῦν οἵ τε τῆς Νέας Ρώμης τῆς καθ' ἡμᾶς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας ὑπήκοοι καί οἱ τῆς παλαιᾶς Ρώμης ἔστερξαν τε ἐκράτησαν, ὡς καρδίας θεωρηθέν καί παρ' ἁγίων καί θεοσόφων ἀνδρῶν τυπωθέν ἄριστα, εἰς κανόνιον θαυμάσιον), ἀντισαχθείη δέ παρ’ αὐτῶν ἄλλο νέον, ὡς αὐτοῖς δοκῇ, οὕτω πως βέλτιον. Οὗ δή γενομένου, τάς μέν ἑορτασίμους ἡμέρας συνέβη πάσας ἀνατραπῆναι, μάλιστα δέ τήν σεβασμίαν τε καί σωτήριον ἡμέραν τοῦ ἱεροῦ Πάσχα, ἡμᾶς δέ τούς εὐσεβεῖς καί Ὀρθοδόξους συγχύσεσι περιπεσεῖν καί ἀθυμίαις. Τοιγαροῦν, ἡ μετριότης ἡμῶν, χρέος ἔχουσα ἀπαραίτητον, τό ἐς ἀεί προνοῆσθαι καί ὑμῶν, ὡς λόγον τῷ Θεῷ ἀποδοσουσαν, διάσκεψαμένη συνοδικῶς, παρόντος καί τοῦ ἁγιωτάτου πατριάρχου Ἀλεξανδρείας τοῦ ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι ἀδελφοῦ καί συλλειτουργοῦ, γράφοντος πρός ὑμᾶς καί ἐν Ἁγίῳ Πνεύματι, ὑφηγεῖται καί διατάττεται: ἵνα γινώσκητε καί ὁμολογῆτε, μηδέν ἀνεχόμενοι, ὡς οὐκ ἔστιν ἀσύστατον τό παρ' ἡμῖν παλαιόν Πασχάλιον  καί Ἑορτολόγιον ἀλλά καί ἀκόλουθον τοῖς ὁρισθεῖσι παρά τῶν ἐν Νικαίᾳ ἁγίων ἀνδρῶν, καί ἀκριβῶς ἐξετασθέν παρά θεοσόφων ἁγίων ἀνδρῶν, ἐσκεμμένων τε καί ἐπιστημόνων, τοῖς εὐσεβέσι ἐκδέδοται τυπωθέν· καί οὐδέποτε ἀθετηθέντος, ἔς ἀεί διαμένῃ φιλάττον τήν τάξιν ἥν ἔλαχεν, τεσσάρων γάρ ὄντων τῶν τοῦ Πάσχα διορισμῶν, ὥς ἐν αὐτῷ τῷ κανονίῳ πλατύτερον γνώσεσθε, μετ' ἐπιμελείας αὐτό σκεπτόμενοι. Ὁ πρῶτος (ὅρος) ἐντέλεται, ὅτι δεῖ μετά ἰσημερίαν ἐαρινήν τό Πάσχα ἐπιτελεῖν, ὁ δεύτερος (ὅρος), ὅτι οὐ τήν αὐτήν ἡμέραν τῆς ἰουδαϊκῆς τελετῆς, ὁ τρίτος, ὅτι οὐ αὐτήν μετά ἰσημερίαν (μόνον) ἀλλά τήν πρώτην μετά ἰσημερίαν πανσέληνον, ὁ δέ γε τέταρτος, ὅτι καί τῇ μετά τήν ἰσημερίαν πανσέληνον .... τῆς ἑβδομάδος πρώτῃ (ἡμέρᾳ Κυριακῇ). Ὅθεν ὅλως μηδείς νομισάτω, ὅτι διέλαθε τῶν παναρίστων ἐκείνων Πατέρων καί διδασκάλων ἡμῶν τό δοκοῦν τοῦτο λάθος, ἵνα παρά τοῖς νῦν ἀστρονόμοις τύχῃ βελτίονος διορθώσεως. Καί γάρ ἐκεῖνοι διά τῷ καλούς καί ἐπιστήμονας εἰδέναι ταῦτα, ὡς πάσης σοφίας καί μαθηματικῆς ἐπιστήμης ἔμπλεοι, καί βίον ἔσχον θεόληπτον καί ἀνθρώπινον καί τήν ἀρετήν δίκην ἡλίου διαλάμπουσαν, καί τόν τῆς ψυχῆς αὐτῶν ὀφθαλμόν ἐπιφωτίζουσαν. Τούτων οὖν οὕτως ἐχόντων καί καλῶς παρά τῶν ἁγίων θεωρηθέντων καί τεθέντων, ὄντως ὑπέρ τοῦ δέοντος καί τῆς ἀληθείας ἀφηρέθησαν αἱ δέκα ἡμέραι τοῦ Ὀκτωβρίου μηνός παρά τῶν ἀστρονόμων τῆς Παλαιᾶς 'Ρώμης, ἀρξαμένοις διακρῖναι ἀπό τῆς μετά Νίκαιαν γενομένης (καθάπερ εἴρηται διασκέψεως, καί τοῦτο γάρ πρός τοῖς ἄλλοις ἡ παλαιά 'Ρώμη κατετόλμησε τήν ἀφαίρεσιν τῶν δέκα ἡμερῶν ποιήσασα, ἤ μᾶλλον ἀπό τήν μετά σκέψεως πνευματεμφόρου ἀποφανθείσης ἀσφαλοῦς τάξεως σύγχυσιν, ἐν ἑαυτῷ περιέχει τήν ἀνατροπήν, ἀναλογιζόμενόν τε καί ἀναθεωρούμενον. Εἰ γάρ δι' ὅλων 1134 ἐν δέκα αὐτῶν, νυχθήμερον ἕν πλῆρες συνάγεται, ὥς δοκεῖ τι οὐδέν αὐτῶν, εὔδηλον πάντως, ὅτι ἀπό τῆς πρώτης συνόδου μέχρι τοῦ νῦν ὄντων ἐτῶν 1265, τριακοσίων δέκα καί ὀκτώ πρό αὐτῆς παρεληληθότων ἀπό τῆς Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν γεννήσεως ἡμέρας, μόνον ἐννέα καί ὥρας δέκα σύν στιγμαῖς λ καί δ (34 λεπτά), συμποσούμεναι καθεστήκασι καί τῷ ούδέν. Εἰ δέ πάλιν δι' ὅλων μόνων ρ καί κ (120) χρόνων ὡς .... αὐτῶν ἔδοξεν, νυχθήμερον ὁλόκληρον γίγνεται, ἡμέραι πλήρεις δέκα συνάζονται καί ὧραι δεκατρεῖς. Αἱ δέ τοιαῦται ἀναμετρήσεις, ἀμφότεραι οὐ καθ' ἑαυτάς μόνον εὑρίσκονται στασιάζουσαι, ὡς ἀλλήλαις ἀντικείμεναι, ἡμῶν ἔλαττον μέν τῶν δέκα ἡμερῶν, ἡ δέ πλεονάζουσα ἀλλά καί τούς περί τήν μαθηματικήν καί ἀστροθεάμονα ἐπιστήμην δεινούς, τόν μέγα φημί, Πτολεμαῖον καί τούς ἄλλους ἐσφαλμένον εὑρίσκοντες, θεωρούμεναι καί ποσούμεναι. Ἐν τριάκοντα γάρ ἔτεσιν ἐκεῖνος ὅλον νυχθήμερον ἕν συνάγεται καί ἀποφαίνεται καί τοῦτο οὐκ ἀπό τῆς τοῦ ἡλίου κινήσεως, (ὁμαλήν γάρ ἐκεῖνος ποιεῖται τήν κίνησιν καί ἀπαρέκλιτον), γίγνεσθαι, ἀλλά παρά τήν τῶν ἐνιαυσιέων ἡμερῶν ἀπαρίθμησιν. Ὥστε κατ' αὐτόν τόν πρῶτον καί δεινόν περί τά μετέωρα φροντιστήν ἡμέραι 4 καί ὧραι 5 καί στιγμαί 12 συναθροίζονται, ἀπό τῆς ἐν Νίκαιαν συγκροτηθείσης Πρώτης Συνόδου. Τούτου τοίνοιν οὕτως ἔχοντος οὐ μόνον τε ὥς καί ἄλλοτε ἡ ἐκκλησία τῆς Παλαιᾶς Ρώμης οὐδεμιᾶς θεαρέστου σωτηριώδους ὠφελείας φαίνεται πρόξενος, καινοτομοῦσαν καί τῶν καλῶς ἐχόντων καταφονοῦσα καί παραβλέπουσα, ἀλλά καί πάσης συγχύσεως καί ἀκαταστασίας σκοτόμαιναν διεγείρει. Ἔνθεν κακεῖθεν ἀμβλυωποῦσα καί περινοστοῦσα δίκην στροφάλιγγος. Ἐπιλείψει διηγουμένους ἡμᾶς ὁ χρόνος, ἅτινα διά τό μάκρος καί ὅτι δῆλα παντί τῷ νοεῖν ἔχοντι τά λατίνοις καινοτομηθέντα. Τό γε νῦν ἔχον ἀφιέμεθα. Τοῦτο καί μόνον προσέτι λέγοντες, τοῦ χριστιανικοῦ πάσχα καί τῆς λοιπῆς τῶν ἑορτασίμων ἡμερῶνπαρατηρήσεως ὑπεραπολογούμενοι. Ὅτι οὐκ ἔξεστιν μεταποιεῖν τήν καλῶς καί θεοσόφως παρά τῶν ἁγίων ἀνδρῶν γεγονυῖαν τάξιν καί ὁροθέτησιν περί τοῦ πάσχα καί τῶν λοιπῶν κατασφαλιζομένην τῷ θείῳ κανόνι. Πρῶτον μέν παρά τῶν σεπτῶν καί ἁγίων ἀποστόλων ἐγράφη καί κανονικῶς κηρύττομεν. Εἰ τά παρά τῆς Πρώτης Οἰκουμενικης καί Ἁγίας Συνόδου συζητηθεῖσαν καί ἀποφανθεῖσαν καί καθ' ἑξῆς ὑπό τῶν λοιπῶν ἁγίων ἀνδρῶν διερευνηθεῖσαν, τυπωθεῖσαν τε καί διελθοῦσαν εἰς κανόνιον κάλλιστον καί θαυμάσιον καί διατηρηθεῖσαν ὥς εἴρηται χρόνῳ μακρῷ παρά τε τῆς Παλαιᾶς καί Νέας Ρώμης καί τῆς ἀληθείας αὐτῆς. Εἰ γάρ ταῖς τῶν θεολόγων γνώμαις καί ἀποφάσεσι παρ' αὐτῶν ταῦτα ἐδιορθώθησαν, εἶχεν ἄν τό ζητούμενον λόγον.  Ἐπεί δέ τῇ τῶν ἔξω σοφῶν γνώμῃ ἀπερισκέπτως αὐτά ἐξετάζοντες καί παραλογιζόμενοι τοῖς θείοις μυστηρίοις τῆς ἀκραιφνοῦς ἡμῶν πίστεως, σύνοδος τ ... πηγήν αὐτούς εἶναι πάσης τέχνης καί ἐπιστήμης σφετεριζόμενοι ὥς αὐτοῖς μόνοις δοκεῖν περί τήν ἀστροθεάμονα τέχνην ἀσχάλειν (ἴσως ἄν ἤσχοληκέναι) καί μέχρι τῆς περί τά μετέωρα λεπτῆς διασκέψεως καί κατανοήσεως πεφθακέναι, αὐτοκάρβανοι (;) ὡροσκόποι, ἀναφανέντες καί πάντας τούς περί τά τοιαῦτα μεγίστους, Πτολεμαῖον καί τούς ἄλλους περιφρονοῦντες καί τούς καθ' ἡμᾶς θεολόγους. Οὐχ ἵνα τά τῆς χριστιανικῆς καταστάσεως καί παραδόσεως ἡμῶν μυστήρια στηρίξωσι καί κρατίνωσι  (ὡς λέγουσιν αὐτοί μυθολογοῦντες καί διαπλάττοντες), ἀλλ' ἵνα μέγα τι ποιοῦντες δόξωσι τοῖς ἀνθρώποις, διά τήν ὑπέρογκον αὐτῶν δόξαν καί οἴησιν μή αἰσχυνόμενοι ἐν ταῖς ἀθέσμοις καί παραλόγοις καινοτομίαις αὐτῶν μετά λήρους παρσύροντες τούς ἡμετέρους τῶν θεολόγων, (ὅτε δεήσειεν), εἰς τό ἑαυτῶν συστήσασθαι θέλημα, ὡς καί ἐν τῇ τοῦ παλαιοῦ καί ζωοποιοῦ πνεύματος πεποιήκασι, καί ἐν ἄλλοις πολλοῖς τοῖς ἔξω καί πέραν τῆς θεολογικῆς γνώμης καί τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἡμῶν παραδόσεως γενομένης. Καί πάντας ἀναφανδόν πάσῃ τῇ τάξει καί τοῖς θείοις καί θεοπνεύστοις δόγμασι τῆς καθ' ἡμῶν ἁγίας ἐκκλησίας καί καθολικῆς συνόδου. Διά τοι τοῦτο κατάπτυστος καί ἐρεσχελίας πάσης ἀνάμεστος ἥ τε συζήτησις αὐτῶν καί ἡ πάσης ἀτασθαλίας καί ἀκαταστασίας πλήρης παρ' αὐτῶν γενομένη ἀπόφασις. Μένετε τοιγαροῦν πάντες ὑμεῖς οἱ εὐσεβεῖς καί ὀρθόδοξοι, ἐνστερνιζόμενοι καί περπτυσσόμενοι, ἅ παρελάβετε παρά τε τῶν σοφῶν ἀποστόλων καί τῶν λοιπῶν ἁγίων ἀνδρῶν. Διακατέχοντες ἀσφαλῶς τό ἐπικρατῆσαν περί τε τοῦ πάσχα κανόνιον καί τῶν λοιπῶν ἑορτασίμων ἡμερῶν, ὀφείλοντες διακρατεῖν αὐτό καί ἑορτάζειν χριστιανικῶς ὡς ἐπεκράτησε. Νεωτερισμοῖς καί καινοτομίαις τά ἐκείνων μή προσανέχοντες ὡς στάσεως ὅτι πλείστης καί παραβάσεως προφανοῦς τῆς τοῦ θείου τῶν δέκα (ἡμερῶν) διδασκαλίαις πρόξενα. Καλῶς γιγνώσκοντες ὅτι νῦν συντομίᾳ χρώμενοι, ταῦτα ὑμῖν ἐπιπέμπομεν ζητήσασιν ἐν καιρῷ τῷ προσήκοντι ἵνα μή τις παρακούσῃ.+

 

Στο γνήσιο κείμενο υπογράφουν οι Πατριάρχες των τριών μεγάλων πρεσβυγενών Πατριαρχείων της Ανατολής:

• Ιερεμίας Β΄ — Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως
• Σίλβεστρος — Πατριάρχης Αλεξανδρείας
• Σωφρόνιος IV — Πατριάρχης Ιεροσολύμων

(Σημείωση: Ο Πατριάρχης Αντιοχείας δεν υπέγραψε αυτοπροσώπως, αλλά εκπροσωπήθηκε στη Σύνοδο).

 

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΣΙΓΙΛΛΙΟΥ (ΕΒΕ 2346-2347)

+ Ιερεμίας, ελέω Θεού Αρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως, Νέας Ρώμης, και Οικουμενικός Πατριάρχης.

+ Σίλβεστρος, ελέω Θεού Πάπας και Πατριάρχης της μεγάλης πόλεως Αλεξανδρείας και Κριτής της Οικουμένης.

Ενδοξότατε, εκλαμπρότατε, ευσεβέστατε και ορθοδοξότατε αυθέντη και δέσποτα της Οστροβίας, αρχηγέ της Λιθουανίας και Κιέβου και κριτή της Βλαδιμηρίας, καθώς και οι λοιποί ορθοδοξότατοι και ευσεβέστατοι δεσπότες και άρχοντες όλης της Μικράς Ρωσίας, υιοί αγαπητοί κατά πνεύμα της ημών μετριότητος· ευχόμαστε χάρη, έλεος, ειρήνη, ευλογία, υγεία ψυχής και σώματος και κάθε άλλο αγαθό και σωτήριο από τον Θεό Πατέρα και τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό να δοθεί στην ηγεμονία σας και σε όλο το χριστώνυμο πλήρωμα που βρίσκεται υπό την εξουσία σας.

Έφθασε και στα αυτιά της ημών μετριότητος και όλης της περί αυτήν ιερής συνόδου των αρχιερέων, ότι και η εκεί Εκκλησία του Χριστού —η οποία με τη δική Του πρόνοια και χάρη διατηρούνταν μέχρι τώρα ατάραχη και ασκανδάλιστη— συνεταράχθη προ ολίγου από όχι μικρή αναστατότητα και ταραχώδη σύγχυση. Η δε αιτία είναι ότι, για άλλη μια φορά, η εκκλησία της Πρεσβυτέρας Ρώμης, επειδή χαίρεται με τις παράλογες και παράνομες καινοτομίες, συμφώνησε απερίσκεπτα με τους αστρονόμους που έχει γύρω της και προφανώς τους επέτρεψε [να προβούν σε αλλαγές].

Έτσι, το επικρατούν πασχάλιο των χριστιανών θεωρήθηκε ως μηδέν, σφαλμένο και αβέβαιο (το οποίο μαζί με τους αγίους, από την εν Νικαία Σύνοδο μέχρι και σήμερα, και οι υπήκοοι της Νέας Ρώμης της καθ' ημάς Ανατολικής Εκκλησίας και αυτοί της παλαιάς Ρώμης αποδέχθηκαν και κράτησαν, ως κάτι που θεωρήθηκε καρδιά [της εκκλησιαστικής τάξεως] και διατυπώθηκε άριστα από αγίους και θεόσοφους άνδρες σε ένα θαυμάσιο κανόνα), και εισήχθη αντί αυτού από αυτούς κάποιο άλλο νέο [ημερολόγιο], όπως αυτούς βόλευε, ως τάχα καλύτερο.(σημ.πρόκειται για το ΓΡΗΓΟΡΙΑΝΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ).

Αφού λοιπόν έγινε αυτό, συνέβη να ανατραπούν όλες οι εορτάσιμες ημέρες, και μάλιστα η σεβάσμια και σωτήριος ημέρα του ιερού Πάσχα, εμείς δε οι ευσεβείς και Ορθόδοξοι να πέσουμε σε συγχύσεις και αθυμία.

Γι' αυτό το λόγο, η μετριότης ημών, έχοντας απαραίτητο χρέος να προνοεί πάντοτε για εσάς, ως έχουσα να αποδώσει λόγο στον Θεό, αφού διασκέφθηκε συνοδικώς —παρόντος και του αγιωτάτου Πατριάρχου Αλεξανδρείας, του εν Αγίω Πνεύματι αδελφού και συλλειτουργού, ο οποίος γράφει προς εσάς επίσης εν Αγίω Πνεύματι— παραγγέλλει και διατάσσει:

Να γνωρίζετε και να ομολογείτε, χωρίς να ανέχεστε τίποτε [άλλο], ότι το παλαιό Πασχάλιο και Εορτολόγιο που έχουμε δεν είναι αστήρικτο, αλλά ακόλουθο με όσα ορίστηκαν από τους αγίους άνδρες στη Νίκαια· και αφού εξετάστηκε ακριβώς από θεόσοφους αγίους άνδρες, ειδήμονες και επιστήμονες, παραδόθηκε τυπωμένο στους ευσεβείς. Και χωρίς να καταργηθεί ποτέ, διαμένει για πάντα φυλάσσοντας την τάξη που έλαχε, διότι τέσσερις είναι οι διορισμοί (όροι) του Πάσχα, όπως θα μάθετε εκτενέστερα στον ίδιο τον κανόνα, αν τον μελετήσετε με επιμέλεια:

 

1. Ο πρώτος όρος προστάζει ότι πρέπει να επιτελούμε το Πάσχα μετά την εαρινή ισημερία.
2. Ο δεύτερος όρος, ότι όχι την ίδια ημέρα με την ιουδαϊκή τελετή (το εβραϊκό Πάσχα).
3. Ο τρίτος, ότι όχι απλώς μετά την ισημερία, αλλά την πρώτη πανσέληνο μετά την ισημερία.
4. Ο δε τέταρτος, ότι [πρέπει να εορτάζεται] την πρώτη ημέρα της εβδομάδος (Κυριακή) μετά την πανσέληνο της ισημερίας.

Γι' αυτό, ας μην νομίσει κανείς καθόλου ότι διέφυγε από εκείνους τους πανάριστους Πατέρες και Διδασκάλους μας αυτό το νομιζόμενο λάθος, ώστε να τύχει καλύτερης διόρθωσης από τους τωρινούς αστρονόμους. Διότι και εκείνοι γνωρίζαν αυτά ως καλοί επιστήμονες, όντας γεμάτοι από κάθε σοφία και μαθηματική επιστήμη, αλλά είχαν και βίο θεόληπτο και ενάρετο που έλαμπε σαν τον ήλιο και εφώτιζε τον οφθαλμό της ψυχής τους.

Αφού λοιπόν έχουν έτσι τα πράγματα και μελετήθηκαν και τέθηκαν καλώς από τους αγίους, όντως καθ' υπερβολήν του δέοντος και της αληθείας αφαιρέθηκαν οι δέκα ημέρες του μηνός Οκτωβρίου από τους αστρονόμους της Παλαιάς Ρώμης...

(Σημείωση: Στο σημείο αυτό το αρχικό κείμενο περιέχει εξειδικευμένους αστρονομικούς και αριθμητικούς υπολογισμούς της εποχής σχετικά με τις ώρες, τα λεπτά/στιγμές και τις περιόδους των 1134, 1265 και 120 ετών, καθώς και αναφορές στις μετρήσεις του Πτολεμαίου, αμφισβητώντας την επιστημονική ακρίβεια της παπικής αφαίρεσης των 10 ημερών).

Έτσι λοιπόν, όχι μόνο όπως και άλλες φορές η εκκλησία της Παλαιάς Ρώμης φαίνεται ότι δεν γίνεται πρόξενος καμίας θεάρεστης και σωτήριας ωφέλειας —καινοτομώντας, καταφρονώντας και παραβλέποντας τα καλώς έχοντα— αλλά διεγείρει και ζάλη πάσης συγχύσεως και ακαταστασίας, βλέποντας ασαφώς και περιπλανώμενη σαν στρόβιλος.

Θα μας σωθεί ο χρόνος αν διηγούμαστε εκτενώς όσα καινοτομήθηκαν από τους Λατίνους, διότι είναι μακροσκελή και φανερά σε καθέναν που έχει μυαλό. Γι' αυτό προς το παρόν τα αφήνουμε, λέγοντας επιπλέον μόνο τούτο, υπερασπιζόμενοι το χριστιανικό Πάσχα και την τήρηση των λοιπών εορτάσιμων ημερών: Ότι δεν επιτρέπεται να μεταβάλλεται η τάξη και ο οροθετημένος κανόνας που έγινε καλώς και θεόσοφα από τους αγίους άνδρες για το Πάσχα και τα λοιπά, ο οποίος οχυρώνεται από τον θείο κανόνα.

Πρώτον μεν γράφτηκε από τους σεπτούς και αγίους Αποστόλους και το κηρύττουμε κανονικά. Εάν αυτά είχαν διορθωθεί με τις γνώμες και τις αποφάσεις των θεολόγων, το ζητούμενο θα είχε κάποιο λογικό έρεισμα.

Επειδή όμως τα εξετάζουν απερίσκεπτα με τη γνώμη των έξω (κοσμικών) σοφών και παραλογίζονται απέναντι στα θεία μυστήρια της αμιγούς πίστεώς μας, σφετεριζόμενοι ότι αυτοί είναι η πηγή κάθε τέχνης και επιστήμης... εμφανιζόμενοι ως αυτόκλητοι ωροσκόποι και περιφρονώντας όλους τους μεγίστους περί τα τοιαύτα (όπως τον Πτολεμαίο) αλλά και τους δικούς μας θεολόγους —όχι για να στηρίξουν και να κραταιώσουν τα μυστήρια της χριστιανικής μας κατάστασης και παράδοσης (όπως λέγουν αυτοί μυθολογώντας και κατασκευάζοντας ψεύδη), αλλά για να φανούν στους ανθρώπους ότι κάνουν κάτι μέγα— εξαιτίας της υπερβολικής τους δόξας και οίησης δεν ντρέπονται στις παράνομες και παράλογες καινοτομίες τους να παρασύρουν με φληναφήματα και τους δικούς μας θεολόγους (όταν χρειαστεί) για να συστήσουν το θέλημά τους...

Γι' αυτό το λόγο, είναι αξιοκατάκριτη και γεμάτη από κάθε ματαιολογία η συζήτησή τους, και η απόφαση που βγήκε από αυτούς είναι πλήρης πάσης αυθαιρεσίας και αταξίας.

Μείνετε λοιπόν όλοι εσείς οι ευσεβείς και Ορθόδοξοι, ενστερνιζόμενοι και περιπτυσσόμενοι αυτά που παραλάβατε τόσο από τους σοφούς Αποστόλους όσο και από τους λοιπούς αγίους άνδρες.

Κρατώντας ασφαλώς τον επικρατήσαντα κανόνα για το Πάσχα και τις λοιπές εορτάσιμες ημέρες, οφείλοντας να τον διακρατείτε και να εορτάζετε χριστιανικά όπως επικράτησε.

Στους νεωτερισμούς και τις καινοτομίες εκείνων να μην υπακούτε, διότι γίνονται πρόξενοι μεγίστης αναστατώσεως και προφανούς παραβάσεως... Γνωρίζοντας καλώς ότι τώρα σας στέλνουμε αυτά εν συντομία επειδή τα ζητήσατε στον κατάλληλο καιρό, ώστε να μην παρακούσει κανείς.+

ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ

1. Το Ιστορικό και Γεωπολιτικό Πλαίσιο (16ος Αιώνας) Το 1582, ο Πάπας Γρηγόριος ΙΓ΄ εισάγει τη μεταρρύθμιση του ημερολογίου (Γρηγοριανό) για να διορθώσει την αστρονομική απόκλιση του Ιουλιανού Ημερολογίου.Η Ορθόδοξη Εκκλησία εξέλαβε την ενέργεια αυτή ως μονομερή επιβολή της Ρώμης. Στο κείμενο διαφαίνεται καθαρά η καχυποψία απέναντι στους «έξω σοφούς» και η άρνηση υποταγής στη δυτική παπική δικαιοδοσία.

2. Η Θεολογική και Κανονική Επιχειρηματολογία

• Οι Πατριάρχες Ιερεμίας Β΄ και Σίλβεστρος εστιάζουν στο ότι η εκκλησιαστική τάξη είναι θέμα συνοδικότητας και πίστης. Η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος στη Νίκαια (325 μ.Χ.) είχε ορίσει τους 4 κανόνες υπολογισμού του Πάσχα για να διασφαλίσει την ενότητα των Χριστιανών.
• Η κύρια κανονική ένσταση των Πατέρων ήταν ότι η αλλαγή του ημερολογίου από τους Λατίνους ανέτρεπε τις ισορροπίες του Πασχαλίου Κανόνος, οδηγώντας μερικές φορές σε συμπτώσεις ή προηγήσεις του εβραϊκού Πάσχα.

3. Παλαιογραφική Εξέταση & Η Σύγχυση των Παλαιοημερολογητών

Το κείμενο των κωδίκων ΕΒΕ 2346-2347 είναι αυθεντικό μνημείο. Καταδικάζει τη μονομερή παπική επέμβαση και την ανατροπή του Πασχαλίου Κανόνος. Δεν περιέχει όμως αφορισμούς κατά Ορθοδόξων που θα χρησιμοποιούσαν μελλοντικά ένα διορθωμένο ημερολόγιο για τις ακίνητες εορτές. Το «Νόθο» Σιγίλλιο του 1848: Τον 19ο αιώνα κυκλοφόρησε ένα παραποιημένο κείμενο (που αποδόθηκε στον μοναχό Ιάκωβο τον Νεοσκητιώτη), το οποίο προσέθεσε βαρύτατους αφορισμούς και αναθέματα. Οι Παλαιοημερολογητές συχνά επικαλούνται αυτό το μεταγενέστερο κείμενο για να καταδικάσουν ως «αφορισμένους» τους Ορθοδόξους του Νέου Ημερολογίου, υποπίπτοντας σε σοβαρό ιστορικό και παλαιογραφικό σφάλμα.

ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ ΚΑΙ ΕΟΡΤΟΛΟΓΙΟΥ

Αν και στην καθημερινή μας ζωή οι έννοιες «ημερολόγιο» και «εορτολόγιο» συχνά συγχέονται ή χρησιμοποιούνται ως συνώνυμες, στην πραγματικότητα επιτελούν διαφορετικές λειτουργίες, ανήκοντας η μία στο πεδίο της αστρονομίας και της πολιτικής διοίκησης, και η άλλη στο πεδίο της θρησκείας και της λατρευτικής παράδοσης.

Το ημερολόγιο είναι ένα καθαρά επιστημονικό, αστρονομικό και διοικητικό σύστημα μέτρησης του χρόνου. Ο κύριος σκοπός του είναι να διαιρεί το έτος σε σταθερές μονάδες—όπως ημέρες, εβδομάδες και μήνες—με βάση τις περιοδικές κινήσεις των ουράνιων σωμάτων (κυρίως του Ήλιου και της Σελήνης), εξασφαλίζοντας τον συντονισμό της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ζωής. Παραδείγματα ημερολογίων είναι το Ιουλιανό, το Γρηγοριανό ή το Αναθεωρημένο Ιουλιανό, τα οποία ρυθμίζουν αν ένας χρόνος είναι δίσεκτος ή πώς υπολογίζεται η εαρινή ισημερία.

Από την άλλη πλευρά, το εορτολόγιο είναι ένα θρησκευτικό και πολιτισμικό σύστημα κατάταξης και οργάνωσης των εορτών μέσα στον κύκλο του έτους. Δεν μετρά τη διάρκεια του χρόνου, αλλά του δίνει πνευματικό και λατρευτικό περιεχόμενο, καθορίζοντας πότε τιμώνται συγκεκριμένα θρησκευτικά γεγονότα, Άγιοι ή ιστορικές μνήμες (π.χ. τα Χριστούγεννα, το Πάσχα ή οι κινητές και ακίνητες εορτές).

Π.Χ. Τα Χριστούγεννα σύμφωνα με το εορτολόγιο γιορτάζονται στις 25 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ, ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΙΚΟΥ ΣΤΙΣ 25 ΜΑΡΤΙΟΥ, Η ΚΟΙΜΗΣΗ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΣΤΙΣ 15 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ.Το ημερολόγιο μας δείχνει την ΗΜΕΡΑ ΕΟΡΤΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΕΟΡΤΩΝ.Αυτή διαφέρει αν χρησμιποιήσουμε το Ιουλιανό ή το Νέο ημερολόγιο.

Η ημερολογιακή μεταρρύθμιση του 1924

Όταν το Οικουμενικό Πατριαρχείο και η Εκκλησία της Ελλάδος υιοθέτησαν το Διορθωμένο Ιουλιανό Ημερολόγιο το 1924:

• ΔΕΝ άλλαξαν το Εορτολόγιο: Τα Χριστούγεννα παρέμειναν στις 25 Δεκεμβρίου, ο Ευαγγελισμός στις 25 Μαρτίου κ.ο.κ.
• Άλλαξαν μόνο το Ημερολόγιο: Ευθυγράμμισαν τις ημερομηνίες του εκκλησιαστικού εορτολογίου με το ΔΙΟΡΘΩΜΕΝΟ ΙΟΥΛΙΑΝΟ (ΝΕΟ) ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ , διορθώνοντας την αστρονομική απόκλιση. ΔΕΝ ΥΙΟΘΕΤΗΣΑΝ ΤΟ ΓΡΗΓΟΡΙΑΝΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ.
• ΔΙΑΤΗΡΗΣΑΝ το Πασχάλιο της Νικαίας: Σε αντίθεση με τη Ρώμη το 1582, η Ορθόδοξη Εκκλησία το 1924 δεν πείραξε τον υπολογισμό του Πάσχα. Όλοι οι Ορθόδοξοι εορτάζουν το Πάσχα μαζί. Συνεπώς, η βασική καταδίκη του Σιγιλλίου του 1583 (που αφορούσε την ανατροπή του Πασχαλίου) δεν εμπίπτει στη ρύθμιση του 1924.

Το 1587: Δεύτερη Σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Ιερεμία, τον Μελέτιο Πηγά και τον Σωφρόνιο Ιεροσολύμων. Απέρριψαν την διόρθωση του Πάπα Γρηγορίου ως επισφαλή, μη αναγκαία και πρόξενο σκανδάλων. Την 12η Φεβρουαρίου 1593: Μεγάλη Σύνοδος στην Κωνσταντινούπολη (στον ναό της Θεοτόκου της Παμμακαρίστου). Παρόντες οι Πατριάρχες Μελέτιος Αλεξανδρείας, Ιωακείμ Αντιοχείας και Σωφρόνιος Ιεροσολύμων, καθώς και Αρχιερείς από όλη την Ανατολική Εκκλησία. Εξέδωσαν «Πράξις Συνοδική» στην οποία αποδοκίμασαν το  ΓΡΗΓΟΡΙΑΝΟ ημερολόγιο και την καινοτομία των Λατίνων περί το Πάσχα. Ο Δοσίθεος Ιεροσολύμων αναφέρει ότι η Σύνοδος του 1593 αποφάσισε «να το Πάσχα γίνηται καθώς το εθέσπισεν η Πρώτη Σύνοδος και το νέον καλεντάριον (ΓΡΗΓΟΡΙΑΝΟ) το επινοηθέν παρά των Λατίνων να αναθεματίζεται».