ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ««Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» (Α)

 

Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

 

Εισαγωγικά

Για το κείμενο  ««Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον», ‘έχουμε δημοσιεύσει στο ιστολόγιο ΟΜΟΛΟΓΙΑ θεολογικό σχολιασμό των άρθρων παλιότερα, καθώς και σχετικά άλλα κείμενα, που μπορούν οι ενδιαφερόμενοι να τα βρουν στη  ετικέτα «Μεγάλη Σύνοδος». Από την εργασία μας δεν θα δημοσιεύσουμε θεολογικό σχολιασμό κάθε άρθρου ξεχωριστά, λόγω της μεγάλης έκτασης της συγκεκριμένης ενότητας. Υπάρχουν όμως στο ιστολογιο ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ και στην  ετικέτα ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ σχολιασμός των άρθρων αυτών, σαν  πρώτη προσπάθεια προσέγγισης του κειμένου . Θα προτιμήσουμε να δημοσιεύσουμε τώρα  ο,τι δεν είδαν το φώς της δημοσιότητας ή ξεχάστηκαν.

 

ΜΕΡΟΣ-Α

ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ««Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον»

είναι το επίσημο Συνοδικό κείμενο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, το οποίο εκφράζει την εκκλησιαστική πολιτική του Οικουμενικού Πατριαρχείου  και δια μέσου αυτής ολόκληρου του οικουμενιστικού μετώπου. Η σημασία του είναι τεράστια, διότι θεμελιώνει τη σχέση της Ορθοδοξίας με τον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο επάνω σε αιρετική βάση.

Το κείμενο είναι αριστούργημα οικουμενιστικής διπλωματίας και όχι θεολογίας. Η αλήθεια είναι μία: Η Ορθόδοξος Εκκλησία δεν μπορεί να συνδιαλέγεται με τους αιρετικούς ως με ίσους. Η επιστροφή προς την Ορθοδοξία σημαίνει:

• Την αποκήρυξη του Π.Σ.Ε. ως θεσμού αναγνώρισης αιρέσεων.
• Την διακοπή των «διαλόγων» με τους αιρετικούς, οι οποίοι δεν είναι διάλογοι αλλά συμβιβασμοί.
• Το κήρυγμα της αλήθειας μετά παρρησίας.
• Την ελπίδα στον Κύριο και όχι στις «νέες μορφές» της οικουμενικής κίνησης.

Η Ορθόδοξος Εκκλησία δεν χρειάζεται τον οικουμενισμό για να αποδείξει την αγάπη της. Η αγάπη της είναι η αλήθεια, και η αλήθεια είναι ο Χριστός.

--------------------------------------------------------------------------------------

ΠΟΙΟΙ ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΔΟ ΑΡΧΙΕΡΕΙΣ  ΔΕΝ ΥΠΕΓΡΑΨΑΝ

Με βάση τα επίσημα έγγραφα των υπογραφών της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας (Κρήτη, 2016) για το κείμενο «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον», προκύπτει μια σαφής διαφοροποίηση ανάμεσα σε εκείνους που άφησαν εντελώς κενή τη γραμμή της υπογραφής τους και σε εκείνους (κυρίως από την Εκκλησία της Κύπρου) οι οποίοι αρνήθηκαν να υπογράψουν, αλλά υπογράφηκαν «διά» (δι' αντιπροσώπου) από τον Προκαθήμενό τους, Αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο Β'.

Ακολουθεί η αναλυτική καταγραφή των αρχιερέων που δεν υπέγραψαν το κείμενο, ταξινομημένη ανά κατηγορία και εκκλησιαστική δικαιοδοσία:

---

1. Αρχιερείς με εντελώς κενή υπογραφή

Οι συγκεκριμένοι αρχιερείς άφησαν τη γραμμή δίπλα από το τυπωμένο όνομά τους εντελώς κενή, χωρίς καμία χειρόγραφη υπογραφή ή σημείωση:

Πατριαρχείο Αλεξανδρείας

• † ὁ Καμπάλας Ιωνάς
• † ὁ Ζιμπάμπουε και Αγκόλας Σεραφείμ

Εκκλησία της Ελλάδος

• † ὁ Περιστερίου Χρυσόστομος
• † ὁ Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου Ιερόθεος.

Εκκλησία της Σερβίας

Η πλειονότητα των μελών της σερβικής αντιπροσωπείας δεν υπέγραψε το συγκεκριμένο κείμενο:

• † ὁ Μαυροβουνίου και Παραθαλασσίας Αμφιλόχιος
• † ὁ Ζάγκρεμπ και Λιουμπλιάνας Πορφύριος
• † ὁ Σιρμίου Βασίλειος
• † ὁ Βουδιμίου Λουκιανός
• † ὁ Νέας Γκρατσάνιτσας Λογγίνος
• † ὁ Μπάτσκας Ειρηναίος
• † ὁ Σβορνικίου και Τούζλας Χρυσόστομος
• † ὁ Ζίτσης Ιουστίνος
• † ὁ Βρανίων Παχώμιος
• † ὁ Σουμαδίας Ιωάννης
• † ὁ Δαλματίας Φώτιος
• † ὁ Μπίχατς και Πέτροβατς Αθανάσιος .
• † ὁ Νίκσιτς και Βουδίμλιε Ιωαννίκιος.
• † ὁ Βαλιέβου Μιλούτιν .
• † ὁ Κρούσεβατς Δαυΐδ.
• † ὁ Σλαβονίας Ιωάννης .
• † ὁ Τιμοκίου Ιλαρίων.

---

2. Αρχιερείς της Εκκλησίας της Κύπρου (Υπογραφή «διά» από τον Αρχιεπίσκοπο)

Στην περίπτωση της Εκκλησίας της Κύπρου, αρκετοί Μητροπολίτες αρνήθηκαν να υπογράψουν το κείμενο λόγω θεολογικών διαφωνιών. Για να εκφραστεί η συνοδική απόφαση της Εκκλησίας της Κύπρου ως ενιαίου σώματος, ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Χρυσόστομος Β' έθεσε τη δική του υπογραφή εκ μέρους τους, σημειώνοντας χειρογράφως «διά Κύπρου Χρυσόστομος» ή «δια του Κύπρου Χρυσοστόμου» δίπλα από τα ονόματά τους.

Οι αρχιερείς που δεν υπέγραψαν αυτοπροσώπως αλλά διά αντιπροσώπου είναι οι:

• † ὁ Κιτίου Χρυσόστομος .
• † ὁ Κυρηνείας Χρυσόστομος .
• † ὁ Λεμεσού Αθανάσιος .
• † ὁ Μόρφου Νεόφυτος .
• † ὁ Τριμυθούντος και Λευκάρων Βαρνάβας.
• † ὁ Αμαθούντος Νικόλαος .
• † ὁ Λήδρας Επιφάνιος.

---

3. Υπογραφή με επιφυλάξεις

• Ο † ὁ Νεαπόλεως Πορφύριος (Εκκλησία της Κύπρου) υπέγραψε το κείμενο, αλλά πρόσθεσε χειρόγραφα τη σημείωση «(Μετ' επιφυλάξεων)» πριν από την υπογραφή του.

----------------------------------------------------------------------------------------------------------
Η Συνοδική Ενότητα και το Σερβικό Παράδοξο των Υπογραφών

Η ανισομερής εκπροσώπηση και, κυρίως, ο τρόπος λήψης των αποφάσεων στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο αναδεικνύουν μια βαθιά ένταση ανάμεσα στην ατομική συνείδηση των επισκόπων και τη συνοδική ενότητα των Αυτοκέφαλων Εκκλησιών.

Αναλύοντας τα μαθηματικά δεδομένα των υπογραφών, προκύπτουν εξαιρετικά ενδιαφέροντα συμπεράσματα για το πώς η πολυπληθής παρουσία της Σερβικής Εκκλησίας επηρέασε τη Σύνοδο, χωρίς όμως να ακυρώσει την έγκριση του κειμένου.

1. Το Σερβικό «Μπλοκ» και η Δύναμη της Διαφωνίας.

Η Εκκλησία της Σερβίας διέθετε μία από τις τρεις μεγαλύτερες αντιπροσωπείες στη Σύνοδο (25 μέλη μαζί με τον Πατριάρχη).

• Το 80,95% των συνολικών κενών υπογραφών σε ολόκληρη τη Σύνοδο (17 από τα 21 κενά) προήλθε αποκλειστικά από Σέρβους αρχιερείς.
• Από τους 24 Σέρβους επισκόπους, μόνο 7 υπέγραψαν (ποσοστό 29,17%), ενώ 17 αρνήθηκαν να υπογράψουν (ποσοστό 70,83%).
• Αν η Σύνοδος λειτουργούσε με βάση την ατομική πλειοψηφία των συνέδρων, η άρνηση 17 Σέρβων αρχιερέων (μαζί με 2 Έλληνες και 2 Αλεξανδρινούς) θα αποτελούσε μια ισχυρή μειοψηφία της τάξης του 12,88%. Το κείμενο θα είχε εγκριθεί μεν, αλλά με σημαντικό πολιτικό και θεολογικό κόστος.
• Αν η Σύνοδος απαιτούσε απόλυτη ομοφωνία όλων των προσώπων , η άρνηση αυτών των 17 Σέρβων αρχιερέων θα είχε οδηγήσει σε πλήρες ναυάγιο και απόρριψη του κειμένου.

 

2. Το Εκκλησιολογικό «Παράδοξο»: Πώς Εγκρίθηκε το Κείμενο;

Παρά τη μαζική άρνηση των Σέρβων ιεραρχών να υπογράψουν ατομικά, το κείμενο ψηφίστηκε και εγκρίθηκε επίσημα ως έγκυρο συνοδικό κείμενο. Αυτό συνέβη λόγω του ειδικού Κανονισμού Λειτουργίας της Συνόδου:

• Η αρχή «Μία Εκκλησία, Μία Ψήφος»: Κάθε Αυτοκέφαλη Εκκλησία διέθετε μόνο μία συλλογική ψήφο, την οποία εξέφραζε ο Προκάθημενός της μετά από εσωτερική διαβούλευση της αντιπροσωπείας του.
• Η υπογραφή του Πατριάρχη: Ο Πατριάρχης Σερβίας Ειρηναίος υπέγραψε κανονικά το κείμενο στην πρώτη σελίδα των υπογραφών των Προκαθημένων. Με την υπογραφή αυτή, η Εκκλησία της Σερβίας ως θεσμική οντότητα υπερψήφισε το κείμενο, καθιστώντας τις ατομικές αρνήσεις των 17 επισκόπων της (στις επόμενες σελίδες) «εσωτερική υπόθεση» της σερβικής αντιπροσωπείας που δεν επηρέασε τη συνοδική εγκυρότητα.

---

Διαφορές στρατηγικής των Εκκλησιών Σερβίας και Κύπρου

• Μέγεθος αντιπροσωπειών: Η Σερβική Εκκλησία συμμετείχε με 24 επισκόπους, εκ των οποίων οι 17 (70,83%) εξέφρασαν ατομικές διαφωνίες, ενώ η Κυπριακή Εκκλησία συμμετείχε με 16 επισκόπους, με 7 εξ αυτών (43,75%) να διαφωνούν.
• Φιλελεύθερη και δημόσια προσέγγιση (Σερβία): Επέτρεψε στους διαφωνούντες επισκόπους να αφήσουν εντελώς κενή τη γραμμή υπογραφής τους, με αποτέλεσμα να καταγραφούν 17 κενές γραμμές στο τελικό έγγραφο και να μην κρυφτεί η εσωτερική διάσπαση.
• Θεσμική και τεχνική προσέγγιση (Κύπρος): Ο Αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος Β' υπέγραψε εξ ονόματος («διά») των διαφωνούντων, επιτυγχάνοντας 0 κενές γραμμές και προβάλλοντας προς τα έξω μια πλασματική ή τεχνική ομοφωνία 100% μέσω αντιπροσώπευσης