(Γ)Οι ενστάσεις των Σέρβων Αρχιερέων στο κείμενο "Σχέσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο"

 0

ΜΕΡΟΣ-Γ

Επιμέλεια έρευνας: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Οι θεολογικές και διαδικαστικές ενστάσεις των 17 Σέρβων αρχιερέων

Οι αντιδράσεις των 17 Σέρβων αρχιερέων που αρνήθηκαν να υπογράψουν το κείμενο «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης (2016) ήταν βαθύτατα θεολογικές και διαδικαστικές.

Με κύριους εκφραστές τον Επίσκοπο Μπάτσκας Ειρηναίο (Μπούλοβιτς) και τον Μητροπολίτη Μαυροβουνίου και Παραθαλασσίας Αμφιλόχιο (Ράντοβιτς), οι ενστάσεις και οι αντιδράσεις τους κινήθηκαν γύρω από τέσσερις κεντρικούς άξονες:

1. Κατάλυση του Συνοδικού Πολιτεύματος και «Συλλογικός Πάπας»

Ο Επίσκοπος Μπάτσκας Ειρηναίος διατύπωσε μια πολύ ισχυρή εκκλησιολογική ένσταση σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της Συνόδου. Κατήγγειλε ότι οι επίσκοποι-μέλη στερήθηκαν το δικαίωμα της προσωπικής ψήφου. Με την εφαρμογή του συστήματος «Μία Εκκλησία, Μία Ψήφος», η ψήφος ανήκε αποκλειστικά στον εκάστοτε Προκαθήμενο. Ο Επίσκοπος Ειρηναίος ανέφερε χαρακτηριστικά ότι με αυτή τη διαδικασία η Σύνοδος μετατράπηκε σε μια «Σύναξη Προκαθημένων» η οποία «ενεργεί εμπράκτως ως συλλογικός τις πάπας», εισάγοντας μια πυραμιδωτή δομή που υπονομεύει την ισοτιμία των επισκόπων και είναι ξένη προς την Ορθόδοξη Παράδοση.

2. Ανεπαρκής Προετοιμασία και «Διπλωματικός Συμβιβασμός»

Ο Μητροπολίτης Μαυροβουνίου Αμφιλόχιος υποστήριξε ότι το κείμενο των «Σχέσεων» ήταν εξαιρετικά πρόχειρο, βιαστικό και ανεπαρκώς προετοιμασμένο. Επεσήμανε ότι η σερβική αντιπροσωπεία είχε καταθέσει συγκεκριμένες θεολογικές διορθώσεις ήδη από τις προσυνοδικές συναντήσεις, οι οποίες όμως αγνοήθηκαν πλήρως. Ως εκ τούτου, το τελικό κείμενο κρίθηκε ότι δεν αποτελούσε μια καθαρή δογματική ομολογία, αλλά προϊόν «διπλωματικού συμβιβασμού» γεμάτο σκόπιμες θεολογικές ασάφειες.

3. Έλλειψη Πανορθόδοξης Συναίνεσης

Η Σερβική Εκκλησία είχε ζητήσει επίσημα την αναβολή της Συνόδου πριν από την έναρξή της, προκειμένου να επιλυθούν οι διαφωνίες και να διασφαλιστεί η παρουσία όλων. Οι διαφωνούντες αρχιερείς τόνισαν ότι η Σύνοδος δεν μπορεί να χαρακτηριστεί «Πανορθόδοξη» ή «Μεγάλη» από τη στιγμή που απουσίαζαν τέσσερις Αυτοκέφαλες Εκκλησίες (Ρωσίας, Αντιοχείας, Βουλγαρίας και Γεωργίας). Η επιμονή στη σύγκληση της Συνόδου παρά τις απουσίες θεωρήθηκε ότι βάθαινε το χάσμα και υπονόμευε την παγκόσμια ορθόδοξη ενότητα.

4. Δογματική Συνέπεια (Η κληρονομιά του Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς)

Όντας πνευματικά αναστήματα του μεγάλου Σέρβου δογματολόγου Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς, οι 17 αρχιερείς ακολούθησαν μια αυστηρή αντιοικουμενιστική γραμμή:

• Υποστήριξαν ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η Μία και μόνη Εκκλησία και ότι ο όρος «Εκκλησία» δεν μπορεί να αποδοθεί θεολογικά σε καμία ετερόδοξη κοινότητα (τις οποίες αναγνώριζαν αποκλειστικά ως αιρέσεις και σχίσματα).
• Απέρριψαν τη λεγόμενη «Θεωρία των Κλάδων».
• Διαφώνησαν ριζικά με τη συμμετοχή στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Π.Σ.Ε.) υπό όρους που υπονοούν οποιαδήποτε μορφή δογματικής ισοτιμίας.

ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΣΗΣ ΤΩΝ ΣΕΡΒΩΝ ΑΡΧΙΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗ ΝΑΥΠΑΚΤΟΥ.

Η σύγκριση ανάμεσα στη στάση των 17 Σέρβων αρχιερέων και του Έλληνα Μητροπολίτη Ναυπάκτου Ιεροθέου αποκαλύπτει ότι, αν και προέρχονταν από διαφορετικές τοπικές Εκκλησίες, μοιράζονταν κοινές θεολογικές ανησυχίες, παρουσιάζοντας ωστόσο ενδιαφέρουσες διαφοροποιήσεις στα σημεία εστίασης και στη στρατηγική τους προσέγγιση.

---

Σημεία Σύγκλισης (Πού συμφώνησαν)

1. Η Εκκλησιολογική Ασάφεια και ο «Διπλωματικός» Χαρακτήρας του Κειμένου:
• Μητροπολίτης Ιερόθεος: Υποστήριξε ότι το κείμενο των «Σχέσεων» προέκυψε από τη βιαστική συνένωση δύο διαφορετικών κειμένων, διορθωνόταν μέχρι την τελευταία στιγμή (ακόμα και στις μεταφράσεις του) και στερούνταν αυστηρής εκκλησιολογικής βάσης. Το χαρακτήρισε ως περισσότερο «διπλωματικό», επιτρέποντας στον καθένα να το ερμηνεύει κατά τις προτιμήσεις του.
• Σέρβοι Αρχιερείς: Με κύριο εκφραστή τον Μητροπολίτη Μαυροβουνίου Αμφιλόχιο, χαρακτήρισαν το κείμενο εξαιρετικά πρόχειρο, ανεπαρκώς προετοιμασμένο και προϊόν «διπλωματικού συμβιβασμού» που κατέφευγε σε σκόπιμες θεολογικές ασάφειες αντί για μια καθαρή δογματική ομολογία.
2. Η Άρνηση της Χρήσης του Όρου «Εκκλησία» για τους Ετεροδόξους:
• Μητροπολίτης Ιερόθεος: Διαφώνησε ριζικά με την υπαναχώρηση της ελληνικής αντιπροσωπείας από την ομόφωνη απόφαση της Ιεραρχίας της Ελλάδος (που πρότεινε τη φράση «γνωρίζει την ιστορικήν ύπαρξιν άλλων Χριστιανικών Ομολογιών και Κοινοτήτων») προς τη διατύπωση «αποδέχεται την ιστορικήν ονομασίαν άλλων ετεροδόξων Χριστιανικών Εκκλησιών και Ομολογιών». Υποστήριξε ότι η Σύνοδος όφειλε πρώτα να ορίσει θεολογικά τι είναι Εκκλησία και ποια είναι τα μέλη της και μετά να καθορίσει τη θέση των ετεροδόξων.
• Σέρβοι Αρχιερείς: Σύμφωνα με τη θεολογική σχολή του Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς, τόνισαν ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η μόνη Εκκλησία και ότι ο όρος «Εκκλησία» δεν μπορεί να αποδοθεί θεολογικά σε καμία ετερόδοξη κοινότητα, τις οποίες αναγνώριζαν αποκλειστικά ως αιρέσεις και σχίσματα.
3. Η Ύπαρξη Πιέσεων κατά τη Διάρκεια της Συνόδου:
• Μητροπολίτης Ιερόθεος: Κατήγγειλε δημόσια ότι δέχθηκε «σοβαρή πίεση και υβριστική αντιμετώπιση από Ιεράρχες» κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων λόγω της σταθερής του στάσης.
• Σέρβοι Αρχιερείς: Η έρευνα καταγράφει ότι και άλλοι αρχιερείς της Ελλάδος και των υπόλοιπων αντιπροσωπειών δέχθηκαν παρόμοιες πιέσεις για να υποχωρήσουν και να υπογράψουν το κείμενο.

---

Σημεία Απόκλισης (Πού διέφεραν στην εστίαση)

1. Η Κριτική στη Δομή της Συνόδου και ο «Συλλογικός Πάπας»:
• Σέρβοι Αρχιερείς: Ο Επίσκοπος Μπάτσκας Ειρηναίος έθεσε ως κεντρικό ζήτημα τη στέρηση του δικαιώματος ψήφου των επισκόπων. Κατήγγειλε ότι η αρχή «Μία Εκκλησία, Μία Ψήφος» υπονόμευσε το συνοδικό πολίτευμα, μετατρέποντας τη Σύνοδο σε «Σύναξη Προκαθημένων» που ενεργούσε ως «συλλογικός Πάπας».
• Μητροπολίτης Ιερόθεος: Αν και αναγνώριζε τα προβλήματα της διαδικασίας, η δική του επιχειρηματολογία εστίασε περισσότερο στη θεολογική και εκκλησιολογική ασυνέπεια του κειμένου και στην αθέτηση της συγκεκριμένης ομόφωνης απόφασης της Ιεραρχίας της Εκκλησίας της Ελλάδος.
2. Η Στάση απέναντι στη Συμμετοχή στη Σύνοδο:
• Σέρβοι Αρχιερείς: Η Εκκλησία της Σερβίας είχε ζητήσει επίσημα την αναβολή της Συνόδου λόγω της απουσίας των τεσσάρων Εκκλησιών (Ρωσίας, Αντιοχείας, Βουλγαρίας, Γεωργίας), προειδοποιώντας ότι η σύγκλησή της χωρίς πανορθόδοξη συναίνεση θα βάθαινε το σχίσμα. Οι 17 αρχιερείς που παρέστησαν, επέλεξαν τελικά να αφήσουν εντελώς κενή τη γραμμή της υπογραφής τους.
• Μητροπολίτης Ιερόθεος: Παρά τους αρχικούς του προβληματισμούς, επέλεξε συνειδητά να συμμετάσχει στη Σύνοδο ως μέλος της ελληνικής αντιπροσωπείας για να υποστηρίξει τις ομόφωνες αποφάσεις της Ιεραρχίας του Μαΐου 2016. Η άρνησή του να υπογράψει προέκυψε ως ύστατη αντίδραση κατά τη διάρκεια της Συνόδου, όταν η αντιπροσωπεία της Ελλάδος αποφάσισε να υπαναχωρήσει από τις αποφάσεις αυτές χάριν της άρσης του αδιεξόδου

Τι εννοούσε ο Επίσκοπος Μπάτσκας με τον όρο «συλλογικός Πάπας»;

Με τον όρο «συλλογικός Πάπας», ο Επίσκοπος Μπάτσκας Ειρηναίος της Σερβικής Εκκλησίας επέκρινε έντονα τη δομή και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Κρήτης, εστιάζοντας στην κατάλυση του παραδοσιακού συνοδικού συστήματος.

Συγκεκριμένα, ο Σέρβος ιεράρχης εννοούσε τα εξής:

• Η στέρηση του δικαιώματος ψήφου των επισκόπων: Κατήγγειλε ότι η καθιέρωση του συστήματος «Μία Εκκλησία, Μία Ψήφος» σήμαινε πως η ψήφος ανήκε αποκλειστικά στον Προκάθημενο κάθε Αυτοκέφαλης Εκκλησίας. Οι υπόλοιποι επίσκοποι-μέλη της Συνόδου είχαν μεν το δικαίωμα να εκφράσουν την άποψή τους, αλλά στερούνταν το παραδοσιακό δικαίωμα της προσωπικής ψήφου.
• Η μετατροπή της Συνόδου σε «Σύναξη Προκαθημένων»: Με τον περιορισμό της λήψης αποφάσεων μόνο στους δέκα Προκαθημένους, η Σύνοδος έπαψε να λειτουργεί ως μια πραγματική σύνοδος όλων των επισκόπων. Ο σύλλογος αυτός των Προκαθημένων λειτούργησε στην πράξη ως ένα κλειστό όργανο με απόλυτη εξουσία.
• Η εισαγωγή παπικού τύπου πυραμίδας: Ο Επίσκοπος Ειρηναίος υποστήριξε ότι αυτή η δομή υπονομεύει την οντολογική ισοτιμία των επισκόπων. Αντί για το ορθόδοξο συνοδικό πολίτευμα, εισήχθη μια πυραμιδωτή, μοναρχική δομή —ανάλογη με αυτή της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας— όπου η λήψη αποφάσεων συγκεντρώνεται στην κορυφή, γεγονός που ο ίδιος χαρακτήρισε εντελώς ξένο προς την Ορθόδοξη Παράδοση.

Αυτή η διαδικασία, κατά την άποψή του, μετέτρεψε τους υπόλοιπους συμμετέχοντες επισκόπους σε απλά «διακοσμητικά στοιχεία», ακυρώνοντας τη συνοδικότητα στην πράξη.