Ζ- Οι Θεολογικοί Διάλογοι Ορθοδόξων και Αρχαίων Ανατολικών Μονοφυσιτικών Ομολογιών

 

 Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου.

1. Τι είναι οι δύο οικογένειες της Ορθοδοξίας

Η Ορθόδοξη Εκκλησία και οι Αρχαίες Μονοφυσιτικές  "Εκκλησίες" (;;;) δεν βρίσκονται σε εκκλησιαστική κοινωνία μεταξύ τους.

Η διαίρεση ανάγεται στον 5ο αιώνα, μετά τη Σύνοδο της Χαλκηδόνας (451), και αποτελεί την πρώτη εκκλησιαστική διαίρεση στην ιστορία του Χριστιανισμού.

Οι Αρχαίες Ανατολικές μονοφυστικές  ομολογίες  περιλαμβάνουν την Κοπτική Εκκλησία της Αιγύπτου, την Αρμενική Αποστολική Εκκλησία, την Συριακή Ορθόδοξη Εκκλησία, την Εκκλησία της Μαλάμπαρ, την Εκκλησία της Ερυθραίας και την Αιθιοπική Ορθόδοξη Εκκλησία.

 

2. Η ρίζα του προβλήματος: Η Σύνοδος της Χαλκηδόνας

Το 451 συγκλήθηκε στη Χαλκηδόνα η Δ' Οικουμενική Σύνοδος, με σκοπό να διευκρινίσει τη διδασκαλία για τη φύση του Ιησού Χριστού. Η Σύνοδος δίδαξε ότι ο Χριστός είναι ένα πρόσωπο (μία υπόσταση) με δύο διακριτές αλλά αχώριστες φύσεις — θεία και ανθρώπινη.

Οι Αρχαίες Ανατολικές Ορθόδοξες Εκκλησίες δεν αποδέχτηκαν αυτή τη διατύπωση. Προτίμησαν τη φράση του Αγίου Κυρίλλου Αλεξανδρείας «μία φύσις του Θεού Λόγου σεσαρκωμένη».  Οι Ορθόδοξοι τους κατηγόρησαν για μονοφυσιτισμό (δηλαδή ότι αρνούνται την ανθρώπινη φύση του Χριστού), ενώ οι ίδιοι υποστήριζαν ότι απλώς ακολουθούν την παράδοση του Αγίου Κυρίλλου και απορρίπτουν τόσο τον Νεστοριανισμό όσο και τον Ευτυχιανισμό.

3. Οι Άτυποι Διάλογοι (1964–1971)

Μετά από αιώνες αποξένωσης, οι δύο πλευρές άρχισαν να συζητούν ξανά τον 20ό αιώνα, μέσω της Επιτροπής Πίστεως και Τάξεως του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών.

Πραγματοποιήθηκαν τέσσερις άτυπες συναντήσεις:

• Άαρχους, Δανία (1964): Οι συμμετέχοντες διαπίστωσαν ότι στην ουσία της χριστολογικής διδασκαλίας συμφωνούσαν πλήρως.
• Μπρίστολ, Αγγλία (1967): Συμφωνήθηκαν θέματα για μελλοντική συζήτηση, όπως η εξουσία των Οικουμενικών Συνόδων, τα Μυστήρια και η σύγκριση της εκκλησιολογίας των δύο πλευρών.
• Γενεύη, Ελβετία (1970)
• Αντίς Αμπέμπα, Αιθιοπία (1971): Η τελευταία άτυπη συνάντηση πριν από την έναρξη των επίσημων διαλόγων.

 

4. Οι Επίσημοι Διάλογοι και η Μικτή Θεολογική Επιτροπή

Η Δ' Πανορθόδοξη Διάσκεψη του 1968 αποφάσισε την έναρξη του επίσημου Θεολογικού Διαλόγου με τις Αρχαίες Ανατολικές Εκκλησίες.

Γενεύη (1985)

Η πρώτη επίσημη συνάντηση της Μικτής Επιτροπής έγινε στις 15 Δεκεμβρίου 1985 στη Γενεύη. Συμφωνήθηκε ότι ο στόχος ήταν να «ξαναβρούμε τα κοινά μας εδάφη στη Χριστολογία και την Εκκλησιολογία».

Ουάντι Ελ-Νατρούν, Αίγυπτος (1989) — Πρώτη Κοινή Δήλωση

Στις 24 Ιουνίου 1989 υπογράφηκε η Πρώτη Κοινή Δήλωση. Οι δύο πλευρές δήλωσαν ότι δεν χωρίζουν ούτε διαιρούν την ανθρώπινη φύση του Χριστού από τη θεία Του φύση, ούτε πιστεύουν ότι η ανθρώπινη φύση απορροφήθηκε στη θεία και έπαυσε να υπάρχει.

Γενεύη (1990) — Δεύτερη Κοινή Δήλωση

Στις 23–28 Σεπτεμβρίου 1990 πραγματοποιήθηκε στο Ορθόδοξο Κέντρο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Σαμπεζύ της Γενεύης η τρίτη επίσημη συνάντηση της Μικτής Επιτροπής, υπό την προεδρία του Μητροπολίτη Δαμασκηνού Ελβετίας.

Στη συνάντηση υπογράφηκε η Δεύτερη Κοινή Δήλωση, η οποία διευκρίνιζε και ερμήνευε την πρώτη, με ιδιαίτερη αναφορά σε ποιμαντικά ζητήματα, αναθέματα και την αποδοχή (ή μη) των τεσσάρων τελευταίων Οικουμενικών Συνόδων.

Συμμετέχοντες από το Οικουμενικό Πατριαρχείο:

• Σεβ. Μητροπολίτης Ελβετίας κ. Δαμασκηνός — Συμπρόεδρος της Μικτής Επιτροπής
• Ελλογιμ. Καθηγητής κ. Βλάσιος Φειδάς — Γραμματεύς της Επιτροπής

Συμμετέχοντες από την Εκκλησία της Ελλάδος:

• Αιδεσιμολ. Καθηγητής Πρωτοπρεσβύτερος κ. Ιωάννης Ρωμανίδης — Εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος, όπως επιβεβαιώνεται από σχετική έκθεση προς την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος (Πρωτόκολλο αρ. 416, 1η Οκτωβρίου 1990).

Η Δεύτερη Κοινή Δήλωση διαπίστωσε ότι και οι δύο οικογένειες διατήρησαν την ίδια αυθεντική ορθόδοξη χριστολογική πίστη, αν και χρησιμοποίησαν διαφορετικούς όρους. Ωστόσο, παρέμεινε ανοικτό το ζήτημα των τεσσάρων τελευταίων Οικουμενικών Συνόδων.

Γενεύη (1993)

Η τελευταία συνεδρίαση της Μικτής Επιτροπής έγινε από 1ης έως 6ης Νοεμβρίου 1993 στο Ορθόδοξο Κέντρο του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Σαμπεζύ της Γενεύης, με σκοπό την εξέταση της διαδικασίας αποκαταστάσεως της πλήρους κοινωνίας.

Κατά τις συνεδρίες της Ολομελείας συμπροήδρευαν οι Σεβ. Μητροπολίτες Ελβετίας κ. Δαμασκηνός (Οικουμενικό Πατριαρχείο) και Δαμιέττης κ. Bishoy (Κοπτική Εκκλησία).

Συμμετέχοντες από το Οικουμενικό Πατριαρχείο:

• Σεβ. Μητροπολίτης Ελβετίας κ. Δαμασκηνός — Συμπρόεδρος της Μικτής Επιτροπής
• Ελλογιμ. Καθηγητής κ. Βλάσιος Φειδάς — Γραμματεύς της Επιτροπής

Συμμετέχοντες από την Εκκλησία της Ελλάδος:

• Σεβ. Μητροπολίτης Νικοπόλεως και Πρεβέζης κ. Μελέτιος
• Αιδεσιμολ. Καθηγητής Πρωτοπρεσβύτερος κ. Ιωάννης Ρωμανίδης — Εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος

Από την ορθόδοξη πλευρά συγκροτήθηκε Συντακτική Επιτροπή για την προετοιμασία ειδικών Προτάσεων περί της άρσεως των αναθεμάτων, στην οποία συμμετείχαν οι καθηγητές π. Ιωάννης Ρωμανίδης, π. Γεώργιος Δράγας (εκπρόσωπος του Οικουμενικού Πατριαρχείου) και κ. Βλάσιος Φειδάς.

Ως αποτέλεσμα των συζητήσεων συντάχθηκαν οι «Προτάσεις περί της άρσεως των αναθεμάτων», οι οποίες συμφωνήθηκαν ομοφώνως και υποβλήθηκαν προς τις δύο εκκλησιαστικές οικογένειες.

5. Τι έχει επιτευχθεί μέχρι σήμερα

Τα βασικά επιτεύγματα των διαλόγων είναι:

• Χριστολογική συμφωνία: Οι δύο πλευρές συμφώνησαν ότι απορρίπτουν τόσο τον Νεστοριανισμό όσο και τον αυστηρό Μονοφυσιτισμό, και ότι διαφυλάσσουν την ίδια πίστη για τον Χριστό.
• Αμοιβαία αναγνώριση της ορολογίας: Αναγνωρίστηκε ότι η φράση «δύο φύσεις» των Χαλκηδονίων και η φράση «μία ενωμένη φύσις» των μη Χαλκηδονίων εκφράζουν την ίδια αλήθεια με διαφορετικά λόγια.(!!!!!;;;;))
• Άρση των αναθεμάτων: Συμφωνήθηκε ότι θα πρέπει να άρουν τα αναθέματα που είχαν επιβληθεί κατά των Αγίων και των Συνόδων της άλλης πλευράς, αν και αυτό δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί σε πρακτικό επίπεδο.

6. Τα εμπόδια που παραμένουν

Παρά τη χριστολογική συμφωνία, υπάρχουν ακόμη σημαντικά ζητήματα:

• Οι Οικουμενικές Σύνοδοι: Οι Αρχαίες Ανατολικές Εκκλησίες αναγνωρίζουν μόνο τις τρεις πρώτες Οικουμενικές Συνόδους (Νικαίας, Κωνσταντινουπόλεως, Εφέσου), ενώ οι Ορθόδοξοι αναγνωρίζουν επτά. Αυτό παραμένει το μεγαλύτερο εμπόδιο.
• Εκκλησιαστική κοινωνία: Οι δύο οικογένειες δεν τελούν ακόμη από κοινού τη Θεία Κοινωνία.
• Αποδοχή από τις Εκκλησίες: Τα κείμενα των διαλόγων είναι εισηγήσεις προς τις Ιερές Συνόδους και πρέπει να εγκριθούν από αυτές.

7. Η σημερινή κατάσταση και οι προοπτικές

Η Μικτή Θεολογική Επιτροπή δεν έχει συνεδριάσει από το 1993, με αποτέλεσμα τα θέματα του διαλόγου να παραμένουν στάσιμα για πολλά χρόνια. Ωστόσο, υπάρχουν νέες πρωτοβουλίες, όπως η συνάντηση του 2005 στο Σαμπεζί και η επανεκκίνηση του διαλόγου με νέες συναντήσεις μετά το 2014.

Η ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΤΟΛΙΚΕΣ ΜΟΝΟΦΥΣΙΤΙΚΕΣ «ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ» (;;;)).

Η παράγραφος 6 της Συνόδου της Κρήτης (2016), η οποία περιλαμβάνεται στο επίσημο κείμενο «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον», αναφέρεται ειδικά στις Αρχαίες Ανατολικές Εκκλησίες (τις Προκακηδόνιες ή Μονοφυσιτικές Εκκλησίες, όπως η Κοπτική, η Αρμενική, η Συριακή και η Αιθιοπική).

Το ακριβές κείμενο της παραγράφου έχει ως εξής:

«Η Ορθόδοξος Εκκλησία εξήτασε συστηματικώς το ζήτημα της θεολογικής ταυτότητος των Αρχαίων Ανατολικών Εκκλησιών (Μονοφυσιτών), κατά την θεολογικήν πορείαν και τον θεολογικόν διάλογον της Μικτής Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου μεταξύ της Ορθοδόξου Εκκλησίας και των Αρχαίων Ανατολικών Εκκλησιών, και επεβεβαίωσεν ότι αύται δύνανται να αναγνωρισθώσιν ως έχουσαι την αυτήν πίστιν προς την Ορθόδοξον Καθολικήν Εκκλησίαν επί τη βάσει της κοινής χριστολογικής διδασκαχίας των Οικουμενικών Συνόδων Δ' (Χαλκηδόνος) και Ε' (Κωνσταντινουπόλεως Β')· συγχρόνως δε διαπιστούται ότι αι Εκκλησιαι αύται δεν μετέχουσιν της μυστηριακής κοινωνίας της Ορθοδόξου Εκκλησίας, καθόσον δεν έχει ολοκληρωθεί η θεολογική και εκκλησιολογική αποκατάστασις της πλήρους κοινωνίας αυτών μετά της Ορθοδόξου Εκκλησίας».

ΣΧΟΛΙΑ.

Η σκανδαλώδης παραδοχή ότι οι αμετανόητοι αντιχαλκηδόνιοι κατέχουν δήθεν «την αυτήν πίστιν» συνιστά ωμή προδοσία της πατερικής ακρίβειας, καθώς επιχειρείται η αποδοχή τους χωρίς ποτέ να έχουν αποκηρύξει τις καταδικασμένες αιρετικές κακοδοξίες του Σεβήρου και του Ευτυχή.

Η ασύνετη και αντικανονική χρήση του όρου «Εκκλησίες» για αιρετικά μορφώματα εκτός της μίας Μάνδρας του Χριστού ισοδυναμεί με κατάλυση των Ιερών Κανόνων και θεσμοθέτηση της παναρετικής «θεωρίας των κλάδων».

Η προκλητική αναφορά στην αναγκαιότητα μελλοντικής «αποκατάστασης» προδιαγράφει επικίνδυνους συμβιβασμούς και προαναγγέλλει μια νοθευμένη, αντικανονική διακοινωνία που υποτάσσει τα αμετάθετα δόγματα των Οικουμενικών Συνόδων στις σκοπιμότητες του σύγχρονου συγκρητισμού.