Β-ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΔΙΑΛΟΓΟΙ ΚΑΙ ΣΥΝΟΔΟΣ ΚΡΗΤΗΣ -ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΜΠΑΡΙ

 

(ΜΕΡΟΣ Β-Οι Θεολογικοί Διάλογοι ως Προϋπόθεση και Πλαίσιο της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Κρήτης (2016)

Έρευνα:πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

β) Το Κείμενο του Μπάρι (1987)

Με τίτλο «Πίστις, μυστήρια και ενότης της Εκκλησίας», το κείμενο αυτό λειτούργησε ως άμεσος προπομπός του Μονάχου, ακολουθώντας την κοινή γραμμή της «Εκκλησιολογίας της Κοινωνίας» (Communion Ecclesiology). Ενώ το Μόναχο όριζε ότι η τοπική Εκκλησία φανερώνεται αυθεντικά όταν τελεί τη Θεία Ευχαριστία, το Μπάρι προχώρησε περαιτέρω, συνδέοντας τα μυστήρια με την ομολογία της πίστης. Διευκρίνισε ότι τα μυστήρια δεν είναι απλές τελετές, αλλά έκφραση της κοινής πίστης της Εκκλησίας, και ότι η μυστηριακή ενότητα (intercommunio) είναι αδύνατη αν δεν προηγηθεί πλήρης ταυτότητα στη δογματική πίστη. Παράλληλα, ανέπτυξε το κοινό υπόβαθρο του Μυστηρίου του Βαπτίσματος, υποστηρίζοντας ότι το κοινό βάπτισμα εισάγει τον πιστό στη μία Εκκλησία.

Η περίοδος 1982–1988 χαρακτηρίστηκε ιστορικά ως η περίοδος της «θεολογικής ευφορίας» στον διάλογο.

Οι Συμμετέχοντες

Ο ονομαστικός κατάλογος των εκπροσώπων του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ελλάδος στη IV Συνέλευση της Ολομέλειας της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής στο Μπάρι (9–16 Ιουνίου 1987), όπως αποτυπώνεται στο επίσημο τεύχος Service d'Information (No. 64, 1987/II, σσ. 82-83), έχει ως εξής:

Οικουμενικό Πατριαρχείο

1. Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας Στυλιανός (Χαρκιανάκης)
• Ιδιότητα: Ορθόδοξος Συμπρόεδρος της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής Θεολογικού Διαλόγου.
2. Μητροπολίτης Ελβετίας Δαμασκηνός (Παπανδρέου)
• Ιδιότητα: Διευθυντής του Ορθοδόξου Κέντρου του Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Σαμπεζύ (Γενεύη).
3. Γεώργιος Δράγας (Πρωτοπρεσβύτερος)
• Ιδιότητα: Καθηγητής Πατε Started/Πατρολογίας (Θεολογική Σχολή Τιμίου Σταυρού Βοστώνης) — Σύμβουλος/Εμπειρογνώμονας.

Εκκλησία της Ελλάδος

1. Μητροπολίτης Περιστερίου ΧρυσόστομΠροβληματικά άρθρα του κειμένου του Μπάρι

 

Πηγη. https://www.christianunity.va/content/unitacristiani/en/dialoghi/sezione-orientale/chiese-ortodosse-di-tradizione-bizantina/commissione-mista-internazionale-per-il-dialogo-teologico-tra-la/documenti-di-dialogo/testo-in-inglese3.html

 

1.      Η «Διαφορά στις Διατυπώσεις» της Πίστεως (Άρθρα 4-10)Τι αναφέρει το κείμενο: Υποστηρίζει ότι η διαφορά στον τρόπο διατύπωσης της πίστεως δεν διασπά απαραίτητα την εκκλησιαστική κοινωνία, εφόσον αναγνωρίζεται η ίδια αποστολική πίστη πίσω από τις διαφορετικές γλωσσικές ή πολιτισμικές εκφράσεις.

• Η Ένσταση: Θεωρήθηκε ότι αυτό εισάγει μια μορφή δογματικού μινιμαλισμού (μείωση των δογματικών απαιτήσεων). Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι τα δόγματα δεν είναι απλές «διατυπώσεις», αλλά η ακριβής αποτύπωση της αποκαλυφθείσης αλήθειας.

2. Σχετικοποίηση της Πληρότητας της Πίστης και των Μυστηρίων (Άρθρα 26-33)

• Τι αναφέρει το κείμενο: Συνδέει την τέλεση των μυστηρίων με την αποστολική πίστη, αφήνοντας όμως περιθώρια αναγνώρισης «μυστηριακής εγκυρότητας» ή «αποστολικής διαδοχής» και εκτός των ορίων της Ορθόδοξου Εκκλησίας.
• Η Ένσταση: Δημιουργεί την εντύπωση ότι η Χάρις των Μυστηρίων μπορεί να υφίσταται αυτόνομα και εκτός της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας, παραβιάζοντας την ορθόδοξη εκκλησιολογική αρχή.

3. Ευχαριστιακή Εκκλησιολογία και Εκκλησιαστική Ταυτότητα (Άρθρα 19-25)

• Τι αναφέρει το κείμενο: Η τοπική Εκκλησία που τελεί τη Θεία Ευχαριστία αποτελεί φανέρωση της καθολικής Εκκλησίας.
• Η Ένσταση: Η ευχαριστιακή εκκλησιολογία χρησιμοποιήθηκε καταχρηστικά, ώστε να θεωρηθούν οι ετερόδοξες κοινότητες (π.χ. η Ρωμαιοκαθολική) ως «ελλειμματικές» μεν, αλλά πάντως υπαρκτές «Εκκλησίες», λόγω της διατήρησης της Θείας Ευχαριστίας και των Μυστηρίων.

Βασικοί Άξονες του θεολογικού σχολιασμού

1. Η Κατηγορία της «Θεωρίας των Κλάδων» (Branch Theory)

Το κείμενο προωθεί έμμεσα τη θεωρία ότι η μία αληθινή Εκκλησία έχει διασπαστεί σε «κλάδους» (Ορθόδοξους, Ρωμαιοκαθολικούς) και ότι καμία Εκκλησία δεν κατέχει ολόκληρη την αλήθεια, αλλά μόνο τμήματά της.

2. Η  αποδοχή της θέσης ότι οι αιρετικές αποκλίσεις της Ρώμης (όπως το Filioque, το Πρωτείο, το Αλάθητο, η Άσπιλος Σύλληψη) αποτελούν απλώς «διαφορετικές διατυπώσεις» ή «θεολογούμενα» (θεολογικές γνώμες) συνιστά αλλοίωση της Ορθόδοξης Πίστης.

Σχέση Συνόδου της Κρήτης με το κείμενο του Μπάρι

Η Σύνοδος της Κρήτης (2016) και το Κείμενο του Μπάρι (1987) συνδέονται άμεσα ως δύο κομβικά στάδια στον Θεολογικό Διάλογο Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών, μοιράζονται την ίδια Ευχαριστιακή Εκκλησιολογία και υπηρετούν τη δέσμευση για την αποκατάσταση της χριστιανικής ενότητας. Το Κείμενο του Μπάρι θεμελίωσε την αρχή ότι η Εκκλησία υφίσταται ως Τοπική Ευχαριστιακή Κοινότητα υπό τον Επίσκοπο, όπου η Ευχαριστία φανερώνει την πληρότητα της Εκκλησίας του Χριστού, ενώ η Σύνοδος της Κρήτης στο κείμενό της «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν Χριστιανικόν Κόσμον» υιοθετεί την ίδια προσέγγιση, ορίζοντας την ενότητα ως μυστηριακή, ευχαριστιακή και τριαδολογική.

Παράλληλα, ενώ το Κείμενο του Μπάρι παρήχθη από τη Διεθνή Μικτή Επιτροπή Θεολογικού Διαλόγου, η Σύνοδος της Κρήτης προσέφερε την απαραίτητη συνοδική έγκριση και νομιμοποίηση (άρθρα 5, 6, 11-13), επιβεβαιώνοντας ότι η συμμετοχή στους διμερείς διαλόγους αποτελεί επίσημη στάση και καθήκον της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Τέλος, στο πεδίο της Συνοδικότητας και του Πρωτείου, το Μπάρι έθεσε τις βάσεις για τη σύνδεση της συνοδικότητας των επισκόπων με την αυθεντία σε τοπικό, περιφερειακό και οικουμενικό επίπεδο, ενώ η Κρήτη πρόβαλε τη Συνοδικότητα ως το κατεξοχήν ορθόδοξο κριτήριο και μοντέλο για την αποκατάσταση της χριστιανικής ενότητας.

1. ος (Ζαφείρης)
• Ιδιότητα: Αρχιερατικός Εκπρόσωπος και επικεφαλής της αντιπροσωπείας της Εκκλησίας της Ελλάδος.
2. Βλάσιος Φειδάς
• Ιδιότητα: Καθηγητής Εκκλησιαστικής Ιστορίας της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών — Τακτικό ακαδημαϊκό μέλος.

Σημείωση: Στη συνεδρίαση αυτή η γραμματεία της ορθόδοξης πλευράς καλυπτόταν από τον τότε Πρωτοπρεσβύτερο Εμμανουήλ Αδαμάκη (νυν Μητροπολίτη Γέροντα Χαλκηδόνος) ως Γραμματέα της Ορθόδοξης Αντιπροσωπείας.

 

Οι πρωτογενείς πηγές και η εξειδικευμένη βιβλιογραφία που καταγράφουν ονομαστικά τους συμμετέχοντες στη Συνέλευση του Μπάρι (1987) είναι οι εξής: «Service d'Information» (Vatican): Το επίσημο δελτίο της Γραμματείας για την Προώθηση της Χριστιανικής Ενότητας (Secretariatus ad Christianorum Unitatem Fovendam), Τεύχος No. 64 (1987/II), το οποίο περιέχει τον πλήρη ονομαστικό κατάλογο (List of Participants) όλων των μελών της Μικτής Επιτροπής στο Μπάρι. «Εκκλησία» (Επίσημον Δελτίον της Εκκλησίας της Ελλάδος): Τεύχος 15-16, Οκτώβριος 1987. Περιλαμβάνει την επίσημη απόφαση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου για τον ορισμό των εκπροσώπων, καθώς και την Έκθεση Πεπραγμένων που υπέβαλε ο Μητροπολίτης Περιστερίου Χρυσόστομος. «Episkepsis» (Επίσκεψις): Δεκαπενθήμερο Ενημερωτικό Δελτίο του Ορθοδόξου Κέντρου του Οικουμενικού Πατριαρχείου (Σαμπεζύ Γενεύης), Τεύχος No. 382 (1987), με αναλυτικά ρεπορτάζ για τη σύνθεση των ορθόδοξων αντιπροσωπειών. Στυλιανός Χαρκιανάκης (Αρχιεπίσκοπος Αυστραλίας): «Ο Θεολογικός Διάλογος Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών: 1980-2000 (Προσωπικές αναμνήσεις και αξιολογήσεις)», Εκδόσεις Δόμος. Ο συμπρόεδρος της Επιτροπής παραθέτει τα μέλη και το παρασκήνιο των συνεδριάσεων του Μπάρι. Βλάσιος Φειδάς: «Ο Θεολογικός Διάλογος Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών (Ιστορική και θεολογική θεώρησις)», Αθήνα. Περιέχει τους καταλόγους των αντιπροσωπειών ανά φάση των διαλόγων.

ΠΗΓΗ.ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ 

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ.