Η εκκλησιολογία της αποτείχισης στο έργο του Οσίου Ιουστίνου
Ποπόβιτς έχει τα εξής χαρακτηριστικά:
- Χριστοκεντρική
— βασίζεται στο ζωντανό Πρόσωπο του Θεανθρώπου Χριστού
- Αποκλειστική
— αναγνωρίζει μόνο την Ορθόδοξη Εκκλησία ως την αληθινή Εκκλησία
- Ασκητική
— η αποτείχιση είναι πνευματική άσκηση, όχι πολιτική στάση
- Προφυλακτική
— προστατεύει την ενότητα της Εκκλησίας από την αίρεση
- Αγαπητική
— εκπορεύεται από την αγάπη για την Αλήθεια, όχι από το μίσος
Ο Ιουστίνος θεωρείται ως «κεκρυμμένη συνείδηση της Σερβικής
Εκκλησίας, αλλά και της μαρτυρικής Ορθοδοξίας εν γένει», και το έργο του
αποτελεί «μεγάλη συνεισφορά στην Ορθόδοξη θεολογία».
Στο προηγούμενο άρθρο ο συγγραφέας (Χωρεπίσκοπος Μάξιμος)
χρησιμοποιεί τις επιστολές του Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς για να υποστηρίξει τη
θέση περί διακοπής της εκκλησιαστικής κοινωνίας (αποτείχιση) με ιεράρχες
που συμμετέχουν στον οικουμενικό διάλογο.
Σύμφωνα με το κείμενο, ο Άγιος Ιουστίνος φέρεται να έδωσε
μια προφορική συμβουλή στον τότε νεαρό Αρτέμιο, όταν εκείνος ρωτήθηκε αν πρέπει
να δεχθεί τον επισκοπικό βαθμό:
«Ναι! Γιατί αν ολόκληρη η Σύνοδος στην Εκκλησία
παρεκκλίνει από τον δρόμο της πίστης, ο επίσκοπος έχει την εξουσία να
απομονώσει την επαρχία του και έτσι να σώσει και να διαφυλάξει την Εκκλησία».
Αυτή η θέση χρησιμοποιείται από την εν λόγω ομάδα για να
αιτιολογήσει την πράξη τους να διακόψουν την κοινωνία με την επίσημη ηγεσία της
Σερβικής Εκκλησίας, θεωρώντας ότι ο «δρόμος της πίστης» είχε χαθεί λόγω του
οικουμενισμού.
Η αναφορά στο 70ό γράμμα του Αγίου
Το κείμενο επικαλείται το 70ό γράμμα του Αγίου Ιουστίνου
(που αναφέρατε και εσείς στην πρώτη σας ερώτηση), όπου ο Άγιος επιδοκιμάζει το
γεγονός ότι ο Μητροπολίτης Αμβρόσιος διέκοψε το μνημόσυνο του Πατριάρχη
Αθηναγόρα, λέγοντας:
«Αυτό θα έπρεπε να το κάνουν όλοι οι αληθινοί Ορθόδοξοι
επίσκοποι».
Ο συγγραφέας του κειμένου ερμηνεύει αυτή τη φράση ως σαφή
πατερική προτροπή προς όλους τους επισκόπους να προχωρήσουν σε αποτείχιση, όταν
διαπιστώνουν ότι οι προκαθήμενοι της Εκκλησίας ακολουθούν οικουμενιστικές
πρακτικές.
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι το κείμενο αυτό είναι ερμηνευτικό.
Χρησιμοποιεί τα λόγια και τη στάση του Αγίου Ιουστίνου για να υποστηρίξει μια
πολύ συγκεκριμένη εκκλησιαστική στάση: την αποτείχιση από την επίσημη διοίκηση. Η πλευρά της «Επισκοπής Ράσκας και Πριζρένης εν εξορία» θεωρεί ότι η αποτείχιση είναι το μόνο μέσο για να
παραμείνουν πιστοί στην Ορθοδοξία, βασιζόμενοι στο παράδειγμα και τις διδαχές
του Αγίου Ιουστίνου.
Αν τελικά ζούσε σήμερα ο Όσιος Ιουστίνος Πόποβιτς θα
αποτειχιζόταν και ποιο μοντέλο αποτείχισης θα εφάρμοζε; Της πρεσβυτεριανής εκκλησίας ή της Συνοδικής αποτείχισης;
Η αποτείχισή του ήταν σιωπηλή και πρακτική παρά επίσημη και συνοδική: Σταμάτησε να μνημονεύει τον Πατριάρχη Σερβίας και τους οικουμενιστές επισκόπους στις λειτουργίες του. Ο Άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς, κατά τη διάρκεια της μακράς παραμονής του στη Μονή Τσέλιε, μνημόνευε κανονικά τον κατά τόπον Επίσκοπό του, ο οποίος ήταν ΑΝΤΙ-ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΤΗΣ.
ΑπάντησηΔιαγραφήΔεν δεχόταν πλέον επισκέψεις από κληρικούς που συμμετείχαν σε οικουμενιστικές εκδηλώσεις. Διατήρησε τη μονή Τσέλιε ως ανεξάρτητο πνευματικό κέντρο, χωρίς να υπόκειται στην άμεση δικαιοδοσία της επίσημης ιεραρχίας. Συνέχισε να ποιμαίνει τους πιστούς που προσέρχονταν σε αυτόν, χωρίς να ζητά άδεια από την επίσημη Εκκλησία.
Ο Όσιος Ιουστίνος ισχυριζόταν ότι σεβόταν την αληθινή συνοδικότητα, όπως αυτή εκφράστηκε στις Οικουμενικές Συνόδους. Θεωρούσε ότι οι σύγχρονες αποφάσεις που έρχονταν σε αντίθεση με αυτές δεν ήταν συνοδικές στο ορθόδοξο νόημα.
Ακολούθησε το παράδειγμα του Αγίου Μαρκού του Εφέσου στη Φερράρα-Φλωρεντία, ο οποίος αρνήθηκε να υπογράψει την ένωση παρά την πίεση της πλειοψηφίας. Ο Όσιος θεωρούσε ότι η συνοδικότητα δεν ακυρώνει την προσωπική συνείδηση όταν η πλειοψηφία πλανάται.
Πάντα εξέφραζε την ελπίδα ότι η Εκκλησία θα επιστρέψει στην ορθή πίστη. Αυτό υποδηλώνει ότι θεωρούσε τον εαυτό του εντός της Εκκλησίας, όχι εκτός.
Αν ζούσε σήμερα πιστεύω ότι ότι ο Άγιος θα αναζητούσε μια «υγιή» συνοδική δομή.Αυτό δεν είναι ξένο προς την ιστορία της Εκκλησίας. Οι Πατέρες, σε περιόδους θριάμβου των αιρέσεων, συχνά αναγνώριζαν ως αληθινή Εκκλησία μια μικρή ομάδα επισκόπων ή μοναχών που κρατούσαν την πίστη, απέναντι σε μια πλειοψηφία που είχε εκπέσει.