Η Συνέλευση του Πουσάν και το «Κοινό Όραμα» των Χριστιανών των Χριστιανών και η Σύνοδος της Κρήτης

 

Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Το 2013, στη Νότια Κορέα, εκπρόσωποι εκατοντάδων χριστιανικών εκκλησιών συγκεντρώθηκαν για τη 10η Γενική Συνέλευση του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ). Η τοποθεσία επιλέχθηκε συμβολικά, καθώς η χωρισμένη Κορέα αποτελεί εικόνα του πόνου από τον διχασμό αλλά και της ελπίδας για συμφιλίωση. Στη συνάντηση αυτή, που οργανώθηκε με την πρακτική του «μαντάγκ» (μιας κορεατικής αυλής συνάντησης για γιορτή και ανταλλαγή ιδεών), τονίστηκε ότι η ενότητα χτίζεται μέσα από τις ανθρώπινες σχέσεις και όχι μόνο μέσα από ξηρά κείμενα. Οι συμμετέχοντες αποφάσισαν ότι οι εκκλησίες πρέπει να ξεκινούν ένα «προσκύνημα δράσης», ακούγοντας τους περιθωριοποιημένους και αντιμετωπίζοντας ενεργά τις παγκόσμιες κρίσεις, καθώς η ενότητα της Εκκλησίας, η κατάσταση της ανθρωπότητας και η υγεία του πλανήτη θεωρήθηκαν άρρηκτα συνδεδεμένα. Παράλληλα, το Συμβούλιο έλαβε ξεκάθαρη θέση για θέματα όπως η ανάγκη επανένωσης της Κορέας, ο πυρηνικός αφοπλισμός, η προστασία των χριστιανών στη Μέση Ανατολή και η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής ως σημαντικό θεολογικό πρόβλημα.

Ονομαστικός Κατάλογος Συμμετεχόντων

• Γεννάδιος Λυμούρης (Μητροπολίτης Σασίμων)
• Ιωάννης Ζηζιούλας (Μητροπολίτης Περγάμου)
• Ιώβ Γκέτσα (Αρχιεπίσκοπος Τελμησσού , τώρα Μητροπολίτης Πισιδίας)
• Χρυσόστομος Σαββάτος (Μητροπολίτης Μεσσηνίας)
• Αναστάσιος Γιαννουλάτος (Αρχιεπίσκοπος Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας)
• Στυλιανός Τσομπανίδης (Καθηγητής Θεολογίας)

 

Το Κείμενο «Η Εκκλησία: Προς ένα κοινό όραμα»

Tο κείμενο είναι διαθέσιμο σε μορφή PDF (στα αγγλικά και σε άλλες επίσημες γλώσσες του Συμβουλίου): Σύνδεσμος: WCC - The Church: Towards a Common Vision

 

Στο επίκεντρο του κειμένου βρίσκονται τέσσερις βασικοί άξονες: Πρώτον, η Εκκλησία νοείται ως σχέση κοινωνίας με τον Θεό, με αποστολή να ενώσει τους ανθρώπους μεταξύ τους και με τον Δημιουργό τους. Δεύτερον, αναγνωρίζεται η ανάγκη η Εκκλησία να είναι «Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική», επιδιώκοντας την ορατή ενότητα και τη διατήρηση της αποστολικής διδασκαλίας. Τρίτον, προτείνεται ένα μοντέλο διοίκησης που συνδυάζει την τοπική παρουσία, τη συνοδικότητα και την ανάγκη ενός «Πρώτου» (πρωτείου) για τον συντονισμό σε παγκόσμιο επίπεδο. Τέταρτον, υπογραμμίζεται η κοινωνική αποστολή της Εκκλησίας για την προστασία των φτωχών, την ειρήνη και τη φροντίδα της δημιουργίας. Παρόλα αυτά, το κείμενο παρέμεινε ένα οικουμενικό έγγραφο που επιχειρεί να συμπεριλάβει διαφορετικές ομολογίες, αποφεύγοντας να δηλώσει ρητά ότι η μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία ταυτίζεται αποκλειστικά με την Ορθοδοξία.

---------------------------------------------------------------------------------

Η Εκκλησία: Κοινωνία «εν τη πίστει και την πράξει»: Η ενότητα της Εκκλησίας.

Το κεφάλαιο αυτό αποτελεί την «καρδιά» του εγγράφου «Η Εκκλησία: Προς ένα κοινό όραμα», καθώς επιχειρεί να απαντήσει στο ερώτημα: «Τι είναι αυτό που κάνει τις κατά τόπους χριστιανικές κοινότητες να αποτελούν μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία;»

Τα κύρια σημεία αυτού του ενότητας

1. Η Εκκλησία ως «Κοινωνία».

Το κείμενο ορίζει την Εκκλησία όχι ως έναν θεσμό, αλλά ως Κοινωνία. Αυτό το θεολογικό βάθος έχει δύο διαστάσεις:

• Κατακόρυφη διάσταση: Είναι η συμμετοχή των πιστών στη ζωή του Τριαδικού Θεού (κοινωνία με τον Πατέρα, μέσω του Υιού, εν Αγίω Πνεύματι).
• Οριζόντια διάσταση: Είναι η κοινωνία των πιστών μεταξύ τους. Η ενότητα δεν είναι μια εξωτερική συμφωνία, αλλά ένας εσωτερικός δεσμός αγάπης που υπερβαίνει κοινωνικά, πολιτισμικά και φυλετικά όρια.

2. Η ενότητα στη «Μία Πίστη»

Για να είναι η Εκκλησία μία, πρέπει να μοιράζεται μια κοινή ομολογία πίστης. Το κείμενο τονίζει ότι  η ενότητα βασίζεται στην πίστη που δίδαξαν οι Απόστολοι και η οποία διασώζεται μέσα στη ζωή της Εκκλησίας. Το Σύμβολο της Πίστεως (Νικαιο-Κωνσταντινοπολιτικό) αναγνωρίζεται ως ο κοινός άξονας αναφοράς για όλες τις χριστιανικές ομολογίες. Η Εκκλησία έχει το χρέος να διακηρύσσει το Ευαγγέλιο σε κάθε εποχή, παραμένοντας πιστή στην αρχική αποκάλυψη, αλλά και επικοινωνώντας την αλήθεια με τρόπο κατανοητό.

3. Η ενότητα στην «Πράξη» (Λατρεία και Μυστήρια)

Η ενότητα δεν μένει στα λόγια ή στη θεωρία, αλλά εκφράζεται έμπρακτα μέσω των μυστηρίων, που αποτελούν το «σώμα» της εκκλησιαστικής ζωής:

• Βάπτισμα: Είναι η κοινή «είσοδος» στην Εκκλησία. Μέσω του Βαπτίσματος, όλοι οι χριστιανοί γίνονται μέλη του Σώματος του Χριστού. Το κείμενο υπογραμμίζει την ανάγκη για αμοιβαία αναγνώριση του Βαπτίσματος μεταξύ των Εκκλησιών.
• Ευχαριστία (Θεία Κοινωνία): Είναι το αποκορύφωμα της ενότητας. Όταν οι πιστοί κοινωνούν από το ίδιο «ποτήριο», επιβεβαιώνουν ότι είναι ένα σώμα. Το κείμενο αναγνωρίζει ότι η Ευχαριστία είναι το σημείο όπου η ενότητα της Εκκλησίας γίνεται πιο ορατή, αλλά και το σημείο όπου οι σημερινές διαιρέσεις μας πληγώνουν περισσότερο, καθώς δεν μπορούμε να κοινωνήσουμε όλοι μαζί.

4. Η σημασία της «Συνοδικότητας»

Το κείμενο τονίζει ότι η ενότητα της Εκκλησίας διασφαλίζεται και διατηρείται μέσα από τη συνοδική δομή: Η Εκκλησία καλείται να «συζητά» και να αποφασίζει συλλογικά (επίσκοποι, κληρικοί, λαϊκοί) για τα θέματα που αφορούν τη διδασκαλία και τη ζωή της. Καμία τοπική εκκλησία δεν μπορεί να θεωρεί τον εαυτό της αυτόνομο ή απομονωμένο από το υπόλοιπο σώμα. Η συνοδικότητα είναι ο «μηχανισμός» που αποτρέπει την αίρεση και διατηρεί την καθολικότητα (την πληρότητα) της πίστης.

5. Η πρόκληση της «Ορατής Ενότητας»

Το κείμενο καταλήγει στο ότι η ενότητα δεν είναι μόνο πνευματική/αόρατη. Η Εκκλησία πρέπει να είναι ορατά ενωμένη.Η διαίρεση των Χριστιανών θεωρείται «αντίθετη προς το θέλημα του Χριστού». Η ενότητα δεν σημαίνει απαραίτητα ομοιομορφία, αλλά «συμφιλιωμένη ποικιλομορφία» , όπου οι τοπικές παραδόσεις εμπλουτίζουν το σύνολο χωρίς να σπάνε την κοινωνία της πίστης.

----------------------------------------------------------------------------------------------

Η «Οικουμενική» Ενότητα και η  Ομοιομορφία

Το κείμενο  προτείνει μια ενότητα που βασίζεται στη «συμφιλιωμένη ποικιλομορφία».  Δεν ζητά από τις Εκκλησίες να απαρνηθούν τις παραδόσεις τους, τη λειτουργική τους ζωή ή τη θεολογική τους ιδιαιτερότητα για να «συγχωνευτούν» σε μια νέα οργάνωση. Προτείνει ότι οι Εκκλησίες μπορούν να αναγνωρίσουν η μία την άλλη ως μέρη της μίας, αγίας, καθολικής και αποστολικής Εκκλησίας, διατηρώντας τις ιδιαίτερες εκφράσεις τους, εφόσον συμφωνούν στα θεμελιώδη της πίστης (Σύμβολο της Πίστεως, Μυστήρια, Αποστολική Διαδοχή).

 

Η Ορθόδοξη Θεολογική Κριτική

Η κριτική που διατυπώνεται απέναντι στο κείμενο «Η Εκκλησία: Προς ένα κοινό όραμα» αγγίζει θεμελιώδη ζητήματα της εκκλησιολογίας και της ορθόδοξης αυτοσυνειδησίας. Η βασική ένσταση έγκειται στην πεποίθηση ότι η προσπάθεια για οικουμενική-(οικουμενιστική)   προσέγγιση θυσιάζει την αλήθεια στον βωμό μιας ασαφούς ενότητας.

Α. Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται η αντίληψη περί της «ελλιπούς» Εκκλησίας. Για την ορθόδοξη θεολογία, η Εκκλησία δεν είναι ένα σώμα που αναζητά τη χαμένη ενότητά του στο μέλλον, αλλά αποτελεί ήδη το «Σώμα Χριστού», το οποίο είναι εξ ορισμού Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική. Η αναζήτηση της ενότητας μέσα από τέτοιου είδους κείμενα εκλαμβάνεται ως υποβάθμιση της υπαρξιακής βεβαιότητας της Εκκλησίας, καθώς υπονοεί ότι η αλήθεια είναι κάτι που πρέπει να συμπληρωθεί από άλλες ομολογίες.

Β. Μια άλλη κρίσιμη διάσταση είναι ο διαχωρισμός μεταξύ «ουσίας» της πίστης και «ιστορικών εκφράσεων». Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι αυτός ο διαχωρισμός οδηγεί αναπόφευκτα στη σχετικοποίηση του δόγματος. Αν οι δογματικές διαφορές που οδήγησαν ιστορικά σε σχίσματα αντιμετωπιστούν απλώς ως πολιτισμικές ή ιστορικές ιδιαιτερότητες, τότε η έννοια της «αίρεσης» ή της «πλάνης» χάνει το θεολογικό της περιεχόμενο. Από ορθόδοξη σκοπιά, η αλήθεια είναι αδιαίρετη και δεν μπορεί να αποτελεί αντικείμενο συμβιβασμού για χάρη της εκκλησιαστικής κοινωνίας.

Γ. Η αναφορά σε ένα «Παγκόσμιο Πρώτο» προκαλεί έντονες αντιδράσεις, καθώς θεωρείται ότι εισάγει ξένα στοιχεία στην ορθόδοξη παράδοση. Η ορθόδοξη εκκλησιολογία εδράζεται στη συνοδικότητα, όπου η αυθεντία ασκείται συλλογικά από τους επισκόπους, οι οποίοι είναι ισότιμοι μεταξύ τους. Οποιαδήποτε πρόταση για συγκεντρωτική εξουσία ενός προσώπου σε παγκόσμιο επίπεδο βιώνεται ως απόπειρα μίμησης συστημάτων που η Ορθοδοξία απέρριψε ιστορικά, κρίνοντας ότι αλλοιώνουν τη μυστηριακή φύση της διοίκησης της Εκκλησίας.

Δ. . Η χρήση διφορούμενης γλώσσας θεωρείται ότι δημιουργεί μια «ψευδο-ένωση», καθώς επιτρέπει σε κάθε πλευρά να αναγνωρίζει τις δικές της θέσεις στο κείμενο. Αυτός ο «θεολογικός μινιμαλισμός» αποφεύγει τη σύγκρουση με την αλήθεια, αλλά παράλληλα αποφεύγει και την ομολογία της. Για τους επικριτές, αυτό δεν αποτελεί λύση στα προβλήματα του χριστιανικού κόσμου, αλλά μια τακτική κάλυψης των διαφορών που οδηγεί σε μια επιφανειακή και εντέλει υποκριτική προσέγγιση, μακριά από την ανόθευτη διδασκαλία των Αποστόλων και των Πατέρων.

Ε. Το όραμα της «κοινωνίας» φαίνεται σε πολλούς ανέφικτο ή εξαιρετικά δύσκολο, πηγάζει από δύο διαφορετικές οπτικές που συνυπάρχουν στο κείμενο:

 Οι δογματικές διαφορές που έχουν συσσωρευτεί επί αιώνες (από τη φύση των Μυστηρίων μέχρι την εκκλησιολογική δομή και το πρωτείο) δεν είναι απλώς «διαφωνίες», αλλά αφορούν τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο οι Εκκλησίες αντιλαμβάνονται τη σωτηρία.

Η Σύνοδος της Κρήτης (2016) και το κείμενο του Πουσάν.

Η  Σύνοδος όχι μόνο δεν ακύρωσε τις οικουμενιστικές καινοτομίες του Πουσάν (2013), αλλά τις επικύρωσε και τις ενσωμάτωσε θεσμικά στο σώμα της Εκκλησίας.

Το κείμενο της Συνόδου της Κρήτης «Αι σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» αποτελεί το «κερκόπορτα» της Ορθοδοξίας. Ενώ στο Πουσάν οι Ορθόδοξοι συμμετείχαν σε ένα κείμενο εργασίας που προωθούσε την ισοτιμία των ομολογιών, η Σύνοδος της Κρήτης, αντί να το καταδικάσει ως αιρετικό, αναγνώρισε επίσημα τις άλλες ομολογίες ως «Εκκλησίες». Οι επικριτές θεωρούν ότι αυτή η αναγνώριση είναι αντίθετη προς την πατερική παράδοση, η οποία αρνείται τον εκκλησιαστικό χαρακτήρα των αιρετικών κοινοτήτων. Έτσι, το Πουσάν έπαψε να είναι μια «ατυχής στιγμή» και έγινε η επίσημη γραμμή της Συνόδου.

Η χρήση φράσεων όπως «ουδόλως σημαίνει ότι η Ορθόδοξος Εκκλησία αποδέχεται την ισότητα των Ομολογιών» ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΥΠΟΚΡΙΣΙΑ.  Δεν μπορείς να διακηρύττεις «ουδόλως αποδέχομαι την ισότητα» και ταυτόχρονα να συνυπογράφεις κείμενα όπου οι αιρετικές ομολογίες ονομάζονται «Εκκλησίες» και το ΠΣΕ ονομάζεται «κοινή οικία». Αυτές οι φράσεις (οι νομικές «κόκκινες γραμμές») υπάρχουν μόνο για να καθησυχάζουν τους πιστούς στο εσωτερικό της Ελλάδας, ενώ στο εξωτερικό (στο ΠΣΕ) η Ορθοδοξία συμπεριφέρεται ως ένα «μέλος μεταξύ ίσων», επικυρώνοντας στην πράξη όσα το κείμενο του Πουσάν πρεσβεύει.

Το κείμενο της Συνόδου, παρόλο που επαναλαμβάνει τον όρο «Μία Εκκλησία», το κάνει με τρόπο που αδειάζει τον όρο από το αποκλειστικό του περιεχόμενο. Αποδεχόμενη ότι η Ορθοδοξία συμμετέχει στον διάλογο για να αναζητήσει την «απολεσθείσα ενότητα», η Σύνοδος της Κρήτης υιοθέτησε ουσιαστικά την «Θεωρία των Κλάδων», υπονοώντας ότι η Εκκλησία δεν είναι ένα σώμα που περιλαμβάνει μόνο τους Ορθοδόξους, αλλά ένα ασαφές σύνολο χριστιανικών ομάδων που πρέπει να επανενωθούν. Αυτό θεωρείται ύβρις προς το Άγιο Πνεύμα, καθώς η Εκκλησία είναι, κατά τους Πατέρες, αδιάσπαστη.

Η  Σύνοδος της Κρήτης δεν λειτούργησε ως «Σύνοδος της Αληθείας», αλλά ως «Σύνοδος της Σκοπιμότητας». Αντί για την αποκήρυξη των οικουμενικών συμβιβασμών του Πουσάν, η Σύνοδος επιχείρησε να «συμφιλιώσει» την πατερική αλήθεια με την οικουμενιστική αίρεση. Αυτό το «συμφιλιωτικό» πνεύμα είναι η ουσία της πτώσης, καθώς η Αλήθεια δεν συζητείται και δεν συμβιβάζεται. Η  Σύνοδος αυτή, με τις αποφάσεις της για τον οικουμενισμό, δεν έλυσε κανένα πρόβλημα, αλλά σφράγισε τον δρόμο για τη σταδιακή αφομοίωση της Ορθοδοξίας μέσα στον παγκόσμιο χριστιανικό συγκρητισμό.

Το κείμενο του Πουσάν ήταν το «δηλητήριο» και η Σύνοδος της Κρήτης ήταν η «νομιμοποίηση της κατανάλωσής του» υπό το πρόσχημα της συνοδικότητας.

ΠΗΓΗ.ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ (ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΚΕΙ).