Αφιέρωμα στον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό.(2026)-Α

 

Εισαγωγικά 

Στις 19 Ιανουαρίου η Ορθόδοξη Εκκλησία εορτάζει την μνήμη του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού, ο οποίος είναι ένας από τους προστάτες Αγίους των αποτειχισμένων και του συγκεκριμένου ιστολογίου. Ήδη ξεκινήσαμε το αφιέρωμα στον μεγάλα αυτό Ομολογητή Άγιο με την αξιόλογη δημοσίευση με τίτλο «Μάρκον τὸν Ἐφέσου παρρησιάζω σήμερον» στην ηλεκτρονική διεύθυνση. https://apotixisi.blogspot.com/2026/01/blog-post_7.html

Το συγκεκριμένο άρθρο, το οποίο θα αναδημοσιεύσουμε αργότερα, αποτελεί ύμνο και αναγνώριση του αγίου Μάρκου του Ευγενικού, επισκόπου Εφέσου, για τον ηρωικό του αγώνα υπέρ της Ορθόδοξης Πίστεως, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της Συνόδου της Φεράρας-Φλωρεντίας. Ο Άγιος Αθανάσιος Πάριος τον εξυμνεί ως φωστήρα της Ανατολής και μάστιγα της Δύσης, υπερασπιστή της πίστεως και μοναδικό αγωνιστή απέναντι στις πιέσεις και τις απειλές των Λατίνων.

Η παρουσίαση τονίζει ότι, ενώ άλλοι Ορθόδοξοι ακολουθούσαν ή υπέκυπταν στις απαιτήσεις των Λατίνων, ο Μάρκος αντιστάθηκε μόνος του, υπερασπιζόμενος με τόλμη την αλήθεια και την παράδοση της Εκκλησίας. Για ΠΡΩΤΗ ΦΟΡΑ δημοσιεύεται  κείμενο που  περιγράφει τις αφάνταστες δυσκολίες που αντιμετώπισε η βυζαντινή αποστολή, όπως λιμός, κακουχίες, εκβιασμούς και σωματικές κακοποιήσεις, οι οποίες κορυφώθηκαν με τον ίδιο τον Μάρκο να υφίσταται βασανιστήρια από τους καρδιναλίους.

Στο τέλος, υπογραμμίζεται η σημασία της θυσίας του για τη διατήρηση της Ορθόδοξης Πίστεως, ακόμη και υπό τον κίνδυνο της τουρκικής απειλής, και η υπεροχή του αγίου Μάρκου ως πραγματικού ηγέτη και ακάματου προστάτη της αλήθειας, έναντι των παπικών και των εσωτερικών προδοτών. Το κείμενο παρουσιάζεται ως πρωτότυπη καταγραφή γεγονότων που πολλοί μελετητές είχαν παραλείψει ή αγνοήσει.

Μέχρι την ημέρα της εορτής στο ιστολόγιο θα δημοσιεύουμε και άλλα άρθρα  για το Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό. Όσοι επιθυμούν να βρούν τα προηγούμενμα σχετικά άρθρα μπορούν να ανατρέξουν στην ετικέτα του ιστολογίου «άγιος Μάρκος Ευγενικός».

Αρχίζουμε το φετινό αφιέρωμα με σύντομα βιογραφικά στοιχεία του Οσίου και θα ακολουθήσουν αποσπάσματα από την ακολουθία που εξέδωσε ο μοναχός Κάλλιστος Ζωγραφίτης με  τον κατάλληλο σχολιασμό σε τέσσερα σύντομα άρθρα. Στην συνέχεια θα υπάρξουν και άλλα άρθρα σχετικά με τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό.

 

Βιογραφικά στοιχεία του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού

Ο Άγιος Μάρκος γεννήθηκε το 1391 ή 1392 στον Γαλατά της Κωνσταντινούπολης. Ο πατέρας του, Γεώργιος, ήταν διάκονος και αξιωματούχος της Εκκλησίας, ενώ η μητέρα του, Μαρία, ήταν κόρη ενός διάσημου γιατρού, του Λουκά. Οι γονείς του δεν ήταν απλοί άνθρωποι· είχαν υψηλή μόρφωση και κοινωνική θέση.

Ο Μάρκος διδάχθηκε ρητορική από τον πατέρα του, ο οποίος πέθανε όταν ο Μάρκος ήταν 13 ετών. Μαθηματικά σπούδασε με τον Γεώργιο Γεμιστό Πλήθωνα και είχε συμμαθητή τον μετέπειτα αντίπαλό του, Βησσαρίωνα. Ήταν επίσης πιστός μαθητής του Ιωσήφ Βρυέννιου, από τον οποίο διδάχθηκε τον ζήλο για την υπεράσπιση της χριστιανικής πίστης.

Παρά τον πλούτο και τις ανέσεις που είχε, ο Μάρκος επέλεξε τη μοναχική ζωή και τον πνευματικό αγώνα. Σε ηλικία 25 ετών, έγινε μοναχός στη Μονή των Μαγγάνων στην Κωνσταντινούπολη, παίρνοντας το όνομα Μάρκος αντί του κοσμικού ονόματος Μανουήλ. Ως μοναχός, έζησε μια οσιακή ζωή. Αργότερα χειροτονήθηκε ιερέας και το 1437 έγινε επίσκοπος Εφέσου στη θέση του αποθανόντος Ιωάσαφ.

Ο Μάρκος συμμετείχε στην Σύνοδο της Φερράρας-Φλωρεντίας (1439) ως αντιπρόσωπος του πατριάρχη Αντιοχείας, κατόπιν παράκλησης του αυτοκράτορα Ιωάννη Η’ Παλαιολόγου, αλλά δεν ακολούθησε την πολιτική του αυτοκράτορα. Σε αντίθεση με τους περισσότερους συμμετέχοντες, που ήθελαν έναν συμβιβασμό με τους Λατίνους, ο Μάρκος αγωνίστηκε για ουσιαστική λύση βασισμένη στη σωστή διδασκαλία της Εκκλησίας. Η προσπάθεια αυτή δεν απέφερε αποτέλεσμα.

Μετά τη σύνοδο επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη, όπου τον υποδέχτηκαν θερμά λόγω της φήμης για τους αγώνες του. Συνέχισε με ζήλο το έργο του μέχρι που πέθανε το 1444 από  χρόνια ασθένεια.

Ο Άγιος Μάρκος συνέγραψε διάφορα έργα και επιστολές, από τα οποία πολλά παραμένουν ανέκδοτα. Στα έργα του φαίνεται η σκέψη του για την ηθική, τη φιλοσοφία και την πολιτική..

Οι αγώνες του Μάρκου Εφέσου για τη στήριξη των σωστών εκκλησιαστικών δογμάτων είχαν ως αποτέλεσμα να αναγνωριστεί ως υπέρμαχος της Ορθοδοξίας και άγιος της Εκκλησίας μας. Η αγιοκατάταξή του φαίνεται ότι έγινε αμέσως μετά τον θάνατό του.

Αυτό αποδεικνύεται και από τη μαρτυρία του Ιωσήφ Μεθώνη, ενός από τους σύγχρονους αντιπάλους του, ο οποίος λέει ότι ακόμα και αν οι Έλληνες ήταν αμαθείς ή ανώριμοι, όταν μιλούσαν κατά των Λατίνων, τους θεωρούσαν πιο αγίους από όλους. Όπως λέει, ακόμα και για άλλους αγίους όπως τον Παλαμά και τον Μάρκο Εφέσου, η αγιότητά τους δεν θεωρούνταν από τις προσωπικές τους αρετές, αλλά επειδή μιλούσαν και έγραφαν κατά των Λατίνων. Τους τιμούσαν, έφτιαχναν εικόνες τους και τους προσκυνούσαν ως αγίους.

Η αγιοκατάταξή του φαίνεται να έγινε αμέσως μετά τον θάνατό του, όπως μαρτυρεί ο Ιωσήφ Μεθώνης, σύγχρονος αντίπαλός του, ο οποίος αναγνωρίζει την αγιότητά του.

«Οι αγώνες του Μάρκου Εφέσου για τη στήριξη των σωστών εκκλησιαστικών δογμάτων είχαν ως αποτέλεσμα να αναγνωριστεί ως υπέρμαχος της Ορθοδοξίας και άγιος της Εκκλησίας μας. Η αγιοκατάταξή του φαίνεται ότι έγινε αμέσως μετά τον θάνατό του.

Αυτό αποδεικνύεται και από τη μαρτυρία του Ιωσήφ Μεθώνη, ενός από τους σύγχρονους αντιπάλους του, ο οποίος λέει ότι ακόμα και αν οι Έλληνες ήταν αμαθείς ή ανώριμοι, όταν μιλούσαν κατά των Λατίνων, τους θεωρούσαν πιο αγίους από όλους. Όπως λέει, ακόμα και για άλλους αγίους όπως τον Παλαμά και τον Μάρκο Εφέσου, η αγιότητά τους δεν θεωρούνταν από τις προσωπικές τους αρετές, αλλά επειδή μιλούσαν και έγραφαν κατά των Λατίνων. Τους τιμούσαν, έφτιαχναν εικόνες τους και τους προσκυνούσαν ως αγίους.

 Ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Γεννάδιος όρισε το 1456 να εορτάζεται η μνήμη του στις 19 Ιανουαρίου, με ειδική ακολουθία συντεθειμένη από τους διδασκάλους της Κωνσταντινούπολης. Μετά την οριστική απόρριψη της Συνόδου της Φερράρας-Φλωρεντίας το 1484, η τιμή του αγίου διαδόθηκε ευρύτερα. Τέλος, το 1734, επί Πατριαρχίας Σεραφείμ, ο Μάρκος Εφέσου αγιοκατατάχθηκε επίσημα.

Η συνοδική απόφαση τον αναγνωρίζει ως άγιο της Ανατολικής Εκκλησίας και ως ιερό πατέρα της Εκκλησίας, τιμώντας τα θεοφιλή έργα του..Συγκεκριμένα αναφέρονται τα εξής χαρακτηριστικά  «ο ευγενικός Μάρκος… αναγνωρίζεται ως άγιος στην Ανατολική Εκκλησία μας. Όλοι οι ευσεβείς του γένους μας τον αποδέχονται και τον τιμούν χωρίς καμία αμφιβολία, ως ιερό πατέρα της Εκκλησίας. Μαρτυρούνται επίσης τα όσια και θεοφιλή έργα του.»