 |
Πρωτοπρεσβυτέρου
Δημητρίου Αθανασίου.
Εισαγωγικά
Προκειμένου να αντιληφθούμε την πορεία της
προετοιμασίας της Συνόδου της Κρήτης και να κωδικοποιήσουμε ό,τι αναλύσαμε σε
προηγούμενα άρθρα για τις Συνελεύσεις του Π.Σ.Ε και των θεολογικών διαλόγων,
παρουσιάζουμε τα άρθρα του κειμένου «Σχέσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας προς τον
υπόλοιπο Χριστιανικό Κόσμο», σημειώνοντας για κάθε άρθρο από τι επηρεάστηκε
μέχρι την τελική του διαμόρφωση.
Με το άρθρο αυτό κλείνει και το δεύτερο μέρος της
εργασίας για τους θεολογικούς διαλόγους. Ένα μέρος των βιβλιογραφικών πηγών που
χρησιμοποιήθηκαν αναφέρθηκαν σε κάθε άρθρο. Συμπληρωματική βιβλιογραφία θα
παρουσιάσουμε στο τέλος της εργασίας.
Το τρίτο μέρος που ετοιμάζουμε (και θα δημοσιευτεί
μελλοντικά), θα έχει ως περιεχόμενο τον αναλυτικό σχολιασμό όλων των κειμένων της
Συνόδου της Κρήτης και την νέα εκκλησιολογία που εισήγαγε.
Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.
ΑΡΘΡΟ 1
Η Ορθόδοξη Εκκλησία, ως η Μία, Αγία, Καθολική και
Αποστολική Εκκλησία, πιστεύει ότι κατέχει κύρια θέση στην προώθηση της
χριστιανικής ενότητας.
Συνδέσεις με το Παγκόσμιο Συμβούλιο
Εκκλησιών (Π.Σ.Ε.): Άμστερνταμ 1948 (ίδρυση Π.Σ.Ε.),
Έβανστον 1954, Νέο Δελχί 1961, Ουψάλα 1968, Ναϊρόμπι 1975, Βανκούβερ 1983,
Καμπέρα 1991, Χαράρε 1998, Πόρτο Αλέγκρε 2006.
Θεολογικοί Διάλογοι:
—
ΑΡΘΡΟ 2
Η ενότητα της Εκκλησίας θεμελιώνεται στην ίδρυσή της
από τον Κύριο, στην κοινωνία μέσα στην Αγία Τριάδα και στα μυστήρια, και
εκφράζεται μέσω της αποστολικής διαδοχής.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Δήλωση του Τορόντο (1950), άρθρα 2, 3.3, 4.4 · Άρθρο-βάση του Καταστατικού του
Π.Σ.Ε.
Θεολογικοί Διάλογοι:
Ορθόδοξοι — Καθολικοί: «Πίστη, μυστήρια, ενότητα της Εκκλησίας» (Μπάρι 1987),
Συμφωνία Μπαλαμάντ (1993), «Οι εκκλησιολογικές και κανονικές συνέπειες της
Ουνίας» (–1998, Βαλτιμόρη 2000).
ΑΡΘΡΟ 3
Η ευθύνη της Ορθόδοξης Εκκλησίας για την ενότητα
εκφράστηκε από τις Οικουμενικές Συνόδους· προβλήθηκε ο άρρηκτος δεσμός της
ορθής πίστης και της μυστηριακής κοινωνίας.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
—
Θεολογικοί Διάλογοι:
Γ΄ Προσυνοδική Διάσκεψη (Σαμπεζύ 1986), Ε΄ Προσυνοδική Διάσκεψη (Σαμπεζύ 2015),
Συνάντηση Θεσσαλονίκης (1998).
ΑΡΘΡΟ 4
Η Ορθόδοξη Εκκλησία καλλιέργησε διάλογο με όσους
αποχώρησαν από αυτήν, πρωτοστάτησε στη σύγχρονη αναζήτηση τρόπων αποκατάστασης
της ενότητας και συμμετείχε στην Οικουμενική Κίνηση.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Άμστερνταμ 1948, Έβανστον 1954, Νέο Δελχί 1961, Ουψάλα 1968, Ναϊρόμπι 1975,
Βανκούβερ 1983, Καμπέρα 1991, Χαράρε 1998, Πόρτο Αλέγκρε 2006.
Θεολογικοί Διάλογοι:
—
ΑΡΘΡΟ 5
Οι σύγχρονοι διμερείς θεολογικοί διάλογοι και η
συμμετοχή στην Οικουμενική Κίνηση βασίζονται στη συνείδηση της Ορθοδοξίας για
τον τελικό στόχο της ενότητας όλων των Χριστιανών.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Όλες οι Γενικές Συνελεύσεις του Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών.
Θεολογικοί Διάλογοι:
Προσυνοδικές Διασκέψεις: Ρόδος 1961, Γενεύη 1968, Αντίς Αμπέμπα 1971, Σαμπεζύ
1976, Σαμπεζύ 1982, Σαμπεζύ 1986 (εντολή διεξαγωγής διαλόγων).
ΑΡΘΡΟ 6
Η Ορθόδοξη Εκκλησία αποδέχεται την ιστορική ονομασία
των ετεροδόξων, αλλά πιστεύει ότι οι σχέσεις πρέπει να στηρίζονται στην όσο το
δυνατόν ταχύτερη αποσαφήνιση του εκκλησιολογικού ζητήματος, των μυστηρίων, της
χάριτος και της ιερωσύνης.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Δήλωση του Τορόντο (1950).
Θεολογικοί Διάλογοι:
Ορθόδοξοι — Καθολικοί (Μπάρι 1987, Μπαλαμάντ 1993, Freising, ), Ορθόδοξοι —
Αγγλικανοί, Ορθόδοξοι — Λουθηρανοί (έναρξη 1981, Δαμασκός, Κρήτη 2003),
Ορθόδοξοι — Μεταρρυθμισμένοι (έναρξη 1986).
ΑΡΘΡΟ 7
Όλες οι κατά τόπους Ορθόδοξες Εκκλησίες συμμετέχουν
ενεργά σε επίσημους θεολογικούς διαλόγους και σε διάφορους εθνικούς,
περιφερειακούς και διεθνείς διαχριστιανικούς οργανισμούς.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Όλες οι Γενικές Συνελεύσεις του Π.Σ.Ε.,
ΑΡΘΡΟ 8
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν παραγνωρίζει τις δυσκολίες
του διαλόγου, αναμένει την επίσταση του Αγίου Πνεύματος, το οποίο ευχήθηκε «ίνα
πάντες εν ώσιν» (να είναι όλοι ένα).
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Δήλωση του Τορόντο (1950), Κείμενα Επιτροπής «Πίστη και Τάξη».
Θεολογικοί Διάλογοι:
Όλα τα κείμενα των Μεικτών Θεολογικών Επιτροπών.
ΑΡΘΡΟ 9
Οι σύγχρονοι διμερείς θεολογικοί διάλογοι,
κηρυχθέντες από Πανορθόδοξες Διασκέψεις, εκφράζουν την ομόθυμη απόφαση όλων των
Ορθόδοξων Εκκλησιών.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
—
Θεολογικοί Διάλογοι:
Προσυνοδικές Διασκέψεις: Ρόδος 1961, Γενεύη 1968, Αντίς Αμπέμπα 1971, Σαμπεζύ
1976, Σαμπεζύ 1982, Σαμπεζύ 1986 (κήρυξη διαλόγων).
ΑΡΘΡΟ 10
Τα προβλήματα των Μεικτών Θεολογικών Επιτροπών δεν
αποτελούν επαρκή αιτιολόγηση για μονομερή ανάκληση· η αποχώρηση αποφεύγεται.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
—
Θεολογικοί Διάλογοι:
Ορθόδοξοι — Καθολικοί: Μπαλαμάντ 1993, Βαλτιμόρη 2000 (οι Ορθόδοξοι δήλωσαν τα
όσα είχαν συμφωνηθεί στο Μπαλαμάντ «ως μη γενόμενα»), Ορθόδοξοι —
Μεταρρυθμισμένοι: Σιμπίου (Καλβινιστές) (πλήρης διαφωνία επί της «αγιότητας της
Εκκλησίας»).
ΑΡΘΡΟ 11
Η μεθοδολογία των διαλόγων στοχεύει στη λύση
θεολογικών διαφορών και στην αναζήτηση κοινών στοιχείων, προϋποθέτει όμως την
ενημέρωση του πληρώματος της Εκκλησίας.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
—
Θεολογικοί Διάλογοι:
Ορθόδοξοι — Καθολικοί (Μπάρι 1987, Μπαλαμάντ 1993, Ariccia), Ορθόδοξοι —
Λουθηρανοί (Δαμασκός, Κρήτη 2003), Ορθόδοξοι — Μεταρρυθμισμένοι (Σαμπεζύ 1986,
Ελβετία 1988, Σιμπίου).
ΑΡΘΡΟ 12
Κοινός σκοπός των διαλόγων είναι η τελική
αποκατάσταση της ενότητας· η διαφορετικότητα των προβλημάτων προϋποθέτει
διαφοροποίηση της μεθοδολογίας, όχι όμως του σκοπού.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Δήλωση του Τορόντο (1950), «Η Εκκλησία, οι Εκκλησίες και το Παγκόσμιο Συμβούλιο
Εκκλησιών».
Θεολογικοί Διάλογοι:
Όλα τα κείμενα των Μεικτών Θεολογικών Επιτροπών.
ΑΡΘΡΟ 13
Επιβάλλεται προσπάθεια συντονισμού του έργου των
Διορθόδοξων Θεολογικών Επιτροπών.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
—
Θεολογικοί Διάλογοι:
Γ΄ Προσυνοδική Διάσκεψη (Σαμπεζύ 1986), Συνάντηση Θεσσαλονίκης (1998).
ΑΡΘΡΟ 14
Η ολοκλήρωση ενός θεολογικού διαλόγου επιτυγχάνεται
με την ολοκλήρωση του έργου της Μεικτής Θεολογικής Επιτροπής και κηρύσσεται
λήξασα με πανορθόδοξη απόφαση.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
—
Θεολογικοί Διάλογοι:
Γ΄ Προσυνοδική Διάσκεψη (Σαμπεζύ 1986), Αγία και Μεγάλη Σύνοδος Κρήτης (2016).
ΑΡΘΡΟ 15
Η πανορθόδοξη απόφαση για την αποκατάσταση της
εκκλησιαστικής κοινωνίας βασίζεται στην ομοφωνία όλων των Ορθόδοξων Εκκλησιών.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
—
Θεολογικοί Διάλογοι:
Γ΄ Προσυνοδική Διάσκεψη (Σαμπεζύ 1986), Αγία και Μεγάλη Σύνοδος Κρήτης (2016).
ΑΡΘΡΟ 16
Ένα από τα κύρια όργανα της Οικουμενικής Κίνησης
είναι το Π.Σ.Ε.· ορισμένες Ορθόδοξες Εκκλησίες υπήρξαν ιδρυτικά μέλη, ενώ όλες
έγιναν μέλη του.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Άμστερνταμ 1948, Έβανστον 1954, Νέο Δελχί 1961, Ουψάλα 1968, Ναϊρόμπι 1975,
Βανκούβερ 1983, Καμπέρα 1991, Χαράρε 1998, Πόρτο Αλέγκρε 2006.
Θεολογικοί Διάλογοι:
—
ΑΡΘΡΟ 17
Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες-μέλη συμμετέχουν πλήρως και
ισοτίμως στο Π.Σ.Ε.· έγινε αποδεκτή η σύσταση Ειδικής Επιτροπής για την
Ορθόδοξη συμμετοχή.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Διορθόδοξη Συνάντηση Θεσσαλονίκης (1998), Μόνιμη Επιτροπή Συνεργασίας και
Συναίνεσης, καθώς και η ενσωμάτωση κριτηρίων στο Καταστατικό και στον Κανονισμό
λειτουργίας του Π.Σ.Ε.
Θεολογικοί Διάλογοι:
—
ΑΡΘΡΟ 18
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αποδέχεται καθόλου την ιδέα
της «ισότητας των Ομολογιών» ούτε την ενότητα ως διαομολογιακή προσαρμογή.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Δήλωση του Τορόντο (1950), Άρθρο-βάση του Καταστατικού του Π.Σ.Ε.
Θεολογικοί Διάλογοι:
Ορθόδοξοι — Καθολικοί, Ορθόδοξοι — Λουθηρανοί, Ορθόδοξοι — Μεταρρυθμισμένοι
(όλα τα κείμενα των Μεικτών Επιτροπών).
ΑΡΘΡΟ 19
Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες θεωρούν ως απαραίτητο όρο της
συμμετοχής στο Π.Σ.Ε. το Άρθρο-βάση του Καταστατικού του· οι εκκλησιολογικές
προϋποθέσεις της Δήλωσης του Τορόντο είναι κεφαλαιώδους σημασίας.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Άρθρο-βάση Καταστατικού Π.Σ.Ε., Δήλωση του Τορόντο (1950), άρθρα 2, 3.3, 4.4.
Θεολογικοί Διάλογοι:
—
ΑΡΘΡΟ 20
Οι προοπτικές των θεολογικών διαλόγων καθορίζονται
με βάση τις αρχές της ορθόδοξης εκκλησιολογίας και τα κανονικά κριτήρια της
εκκλησιαστικής παράδοσης.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
—
Θεολογικοί Διάλογοι:
Γ΄ Προσυνοδική Διάσκεψη (Σαμπεζύ 1986), Ορθόδοξοι — Καθολικοί, Ορθόδοξοι —
Λουθηρανοί, Ορθόδοξοι — Μεταρρυθμισμένοι, Ορθόδοξοι — Αγγλικανοί.
ΑΡΘΡΟ 21
Η Ορθόδοξη Εκκλησία επιθυμεί την ενίσχυση του έργου
της Επιτροπής «Πίστη και Τάξη»· εκτιμά θετικά τα θεολογικά κείμενα που έχει
εκδώσει.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Επιτροπή «Πίστη και Τάξη» (Faith and Order), Κείμενα BEM (Baptism, Eucharist, Ministry, 1982), «The
Church: Towards a Common Vision» (2013).
Θεολογικοί Διάλογοι:
—
ΑΡΘΡΟ 22
Η Ορθόδοξη Εκκλησία θεωρεί καταδικαστέα κάθε
διάσπαση της ενότητας· η διατήρηση της γνήσιας πίστης διασφαλίζεται μέσω του
συνοδικού συστήματος.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
—
Θεολογικοί Διάλογοι:
Προσυνοδικές Διασκέψεις: Ρόδος 1961, Γενεύη 1968, Αντίς Αμπέμπα 1971, Σαμπεζύ
1976, Σαμπεζύ 1982, Σαμπεζύ 1986, Αγία και Μεγάλη Σύνοδος Κρήτης (2016).
ΑΡΘΡΟ 23
Η Ορθόδοξη Εκκλησία κρίνει αναγκαίο ο διάλογος να
συνοδεύεται από μαρτυρία αμοιβαίας κατανόησης και αγάπης, με αποκλεισμό κάθε
πράξης προσηλυτισμού.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Δήλωση του Τορόντο (1950), Επιτροπή «Πίστη και Τάξη».
Θεολογικοί Διάλογοι:
Ορθόδοξοι — Καθολικοί: Συμφωνία Μπαλαμάντ (1993, απαγόρευση προσηλυτισμού), όλα
τα κείμενα των Μεικτών Επιτροπών.
ΑΡΘΡΟ 24
Η κίνηση προς αποκατάσταση της ενότητας λαμβάνει
νέες μορφές· είναι απαραίτητη η συνέχιση της μαρτυρίας της Ορθόδοξης Εκκλησίας
με βάση την αποστολική παράδοση.
Συνδέσεις με το Π.Σ.Ε.:
Πόρτο Αλέγκρε 2006, Χαράρε 1998, καθώς και όλες οι Γενικές Συνελεύσεις του
Π.Σ.Ε.
Θεολογικοί Διάλογοι:
Ορθόδοξοι — Καθολικοί, Ορθόδοξοι — Λουθηρανοί, Ορθόδοξοι — Μεταρρυθμισμένοι,
Ορθόδοξοι — Αγγλικανοί (συνέχεια και προοπτικές).
----------------------------------------------------------------------------------
ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ
Α. Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών
(Π.Σ.Ε.)
Το Π.Σ.Ε. είναι ένας παγκόσμιος οργανισμός στον
οποίο συμμετέχουν διάφορες Χριστιανικές Εκκλησίες με σκοπό τον διάλογο και τη
συνεργασία.
- Γενικές
Συνελεύσεις: Είναι τα μεγάλα παγκόσμια συνέδρια
του Π.Σ.Ε. που γίνονται κάθε λίγα χρόνια (Άμστερνταμ 1948, Έβανστον 1954,
Νέο Δελχί 1961, Ουψάλα 1968, Ναϊρόμπι 1975, Βανκούβερ 1983, Καμπέρα 1991,
Χαράρε 1998, Πόρτο Αλέγκρε 2006).
- Δήλωση
του Τορόντο (1950): Το πιο σημαντικό κείμενο για
τη συμμετοχή των Ορθοδόξων στο Π.Σ.Ε.
- Επιτροπή
«Πίστη και Τάξη»: Επίσημη ομάδα του Π.Σ.Ε. που
μελετά θεολογικά το πώς μπορούν να ενωθούν οι Χριστιανοί. Σημαντικά
κείμενά της: το BEM (1982) και το «Η Εκκλησία: Προς ένα κοινό
όραμα» (2013).
- Περιφερειακά
Όργανα: Τοπικά συμβούλια συνεργασίας
Εκκλησιών ανά περιοχή (Ευρώπη, Μέση Ανατολή, Αφρική).
Β. Πανορθόδοξες Προσυνοδικές Διασκέψεις
Συναντήσεις μεταξύ των Ορθοδόξων Εκκλησιών για να
προετοιμάσουν κοινές αποφάσεις και τη Μεγάλη Σύνοδο.
- Ρόδος
(1961): Αποφασίστηκε επίσημα η Ορθόδοξη
Εκκλησία να συμμετέχει στις προσπάθειες για τη χριστιανική ενότητα
(Οικουμενική Κίνηση).
- Γενεύη
(1968), Αντίς Αμπέμπα (1971), Σαμπεζύ (1976 & 1982):
Συναντήσεις προετοιμασίας και θεολογικών διευκρινίσεων.
- Σαμπεζύ
(1986): Πολύ σημαντική συνάντηση. Ετοίμασε
το βασικό κείμενο για τις σχέσεις της Ορθοδοξίας με τον υπόλοιπο
χριστιανικό κόσμο και καθόρισε πώς θα γίνονται οι διάλογοι.
·
Συνάντηση Θεσσαλονίκης (1998):
Αποφασίστηκε να φτιαχτεί μια Ειδική Επιτροπή για να εξετάσει τους όρους
συμμετοχής των Ορθοδόξων στο Π.Σ.Ε.
- Σαμπεζύ
(2015): Επικαιροποίησε και ανανέωσε το
κείμενο του 1986.
Γ.
Διάλογοι μεταξύ δύο Πλευρών (Διμερείς Θεολογικοί Διάλογοι)
Διμερείς Θεολογικοί
Διάλογοι και Π.Σ.Ε.
Ορθόδοξοι
— Καθολικοί
·
1980: Έναρξη επίσημου διαλόγου.
·
Μπάρι
(1987): Εστίαση
στην κοινή πίστη και στα μυστήρια.
·
Μπαλαμάντ
(1993): Συμφωνία
για το ζήτημα της Ουνίας, αναγνώριση αμοιβαία ως «αδελφές Εκκλησίες» και
απαγόρευση της αναβάπτισης.
·
Ariccia
(1997-1998):
Περαιτέρω διαπραγματεύσεις για τις συνέπειες της Ουνίας.
Η συνάντηση στην Αρίτσια
(1997-1998) αποτέλεσε κρίσιμο σταθμό στον επίσημο θεολογικό διάλογο μεταξύ
Ορθοδόξων και Ρωμαιοκαθολικών, με αποκλειστικό αντικείμενο την εξέταση των
εκκλησιολογικών και κανονικών συνεπειών της Ουνίας σε συνέχεια της συμφωνίας
του Μπαλαμάντ. Παρά τις προσπάθειες γεφύρωσης των διαφορών γύρω από την
κανονική θέση και τη νομιμότητα των Ανατολικών Καθολικών Εκκλησιών (Ουνιτικών),
οι έντονες διαφωνίες που αναδείχθηκαν απέτρεψαν την οριστική έγκριση του
κειμένου εργασίας, οδηγώντας τον διάλογο σε τέλμα και αναγκάζοντας τα
εμπλεκόμενα μέρη σε μακροχρόνιες μελλοντικές διαπραγματεύσεις.
·
Βαλτιμόρη
(2000): Απόρριψη
των προηγούμενων συμφωνιών του Μπαλαμάντ από την ορθόδοξη πλευρά.
Ορθόδοξοι —
Λουθηρανοί
·
1981: Έναρξη διαλόγου.
·
Κρήτη
(2003): Εξέταση
θεμάτων που αφορούν τη Σωτηρία, τη Θεία Χάρη και τη συνεργασία μεταξύ Θεού και
ανθρώπου.
Ορθόδοξοι —
Μεταρρυθμισμένοι (Καλβινιστές)
·
1986: Έναρξη συζητήσεων στο Κέντρο του
Οικουμενικού Πατριαρχείου στο Σαμπεζύ.
·
Σιμπίου: Συζήτηση γύρω από την «αγιότητα
της Εκκλησίας», η οποία κατέληξε σε πλήρη διαφωνία.
Ορθόδοξοι —
Αγγλικανοί
·
Βασική
Θεματολογία:
Διεξαγωγή συζητήσεων για θεμελιώδη δογματικά θέματα, όπως ο Τριαδικός Θεός, η
φύση του Χριστού και η φύση της Εκκλησίας.
Αποχωρήσεις από το
Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (Π.Σ.Ε.)
·
Εκκλησία
της Γεωργίας (1997):
Αποχώρησε λόγω έντονων διαφωνιών με την πορεία και τις θέσεις του συμβουλίου.
·
Εκκλησία
της Βουλγαρίας (1998):
Αποχώρησε επίσης επικαλούμενη διαφωνίες επί οικουμενικών ζητημάτων.
Δ. Αποχωρήσεις από το Π.Σ.Ε.
Ορισμένες Ορθόδοξες Εκκλησίες αποφάσισαν να
αποχωρήσουν από το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών λόγω διαφωνιών:
- Εκκλησία
της Γεωργίας (1997)
- Εκκλησία
της Βουλγαρίας (1998)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου