Στα ενδότερα της Θεολογίας της Μεταμόρφωσης

 ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ.Λόγω της Μεγάλης Δεσποτικής εορτής της Μεταμορφώσεως του Χριστού, διακόπτουμε για λίγο την δημοσίευση  των άρθρων μας για τους ιστορικούς σταθμούς που διαμόρφωσαν τις αποφάσεις τησ Συνόδου της Κρήτης,προκειμένου να δημοσιεύσουμε σχετικά άρθρα για την εορτή.

π.Δ.Α

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

Πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου

Εισαγωγή

Η Μεταμόρφωση του Κυρίου στο Όρος Θαβώρ αποτελεί ένα από τα κεντρικότερα γεγονότα της ευαγγελικής ιστορίας. Η επιλογή του συγκεκριμένου τόπου, καθώς και των προσώπων που παρευρέθηκαν, δεν ήταν τυχαία, αλλά εμπεριείχε βαθύτατους θεολογικούς συμβολισμούς. Το παρόν κείμενο επιχειρεί να φωτίσει τις διαστάσεις αυτού του μυστηρίου, εξετάζοντας τη σχέση ανάμεσα στον Όρο Θαβώρ και τον Όρο Ερμών, το νόημα των προσώπων που εμφανίστηκαν και εκείνων που απουσίασαν, καθώς και τη σημασία της όλης εμπειρίας για την πίστη της Εκκλησίας.

 

ΤΟ  ΟΡΟΣ ΘΑΒΩΡ 

ΤΟ ΟΡΟΣ ΕΡΜΩΝ 

1. Θαβώρ και Ερμών: Δύο διαφορετικοί κόσμοι

Η επιλογή του Όρους Θαβώρ για τη Μεταμόρφωση του Χριστού, αντί του Όρους Ερμών, βασίζεται σε βαθιές θεολογικές και συμβολικές διαφορές που αναδεικνύουν δύο εντελώς διαφορετικούς κόσμους.

Τόπος ειδωλολατρίας έναντι τόπου σωτηρίας

Το Όρος Ερμών υπήρξε ιστορικά κέντρο ειδωλολατρικής λατρείας, γνωστό ως Βάαλ-Ερμών. Συνδεόταν, μάλιστα, με την πτώση των αγγέλων, σύμφωνα με το απόκρυφο βιβλίο του Ενώχ. Αντιθέτως, το Θαβώρ είναι το βουνό της ελευθερίας. Εκεί ο Θεός επενέβη ιστορικά υπέρ του λαού Του, χαρίζοντας τη νίκη στη Δεββώρα και στον Βαράκ κατά του Σισάρα.

«Πύλες του Άδου» έναντι «Φωτός του Θεού»

Στη βάση του Ερμών, στην Καισάρεια του Φιλίππου, υπήρχε ένα σπήλαιο που θεωρείτο «Πύλη του Άδου». Ήταν ένας τόπος σκότους και ανθρωποθυσιών. Το Θαβώρ, από την άλλη πλευρά, επιλέχθηκε ως ο τόπος της αποκάλυψης της Βασιλείας και του Θείου Φωτός.

Το «όριο» έναντι του «κέντρου»

Θεολογικά, το Ερμών αντιπροσωπεύει το όριο, το βόρειο τέρμα της γης και τον τόπο των «αλλοτρίων». Το Θαβώρ βρίσκεται στο κέντρο της Γαλιλαίας και συμβολίζει τον τόπο όπου ο Θεός ενεργεί άμεσα στην ιστορία των ανθρώπων.

Κατάρα έναντι ευλογίας

Το όνομα Ερμών συνδέεται ετυμολογικά με τη ρίζα ḥrm, που σημαίνει «ανάθεμα» ή «καταραμένο». Το Θαβώρ, αντίθετα, αναδεικνύεται ως ο τόπος της θεϊκής δόξας και της καινής δημιουργίας.

Παρά τις διαφορές αυτές, ο Ψαλμός 89 αναφέρει ότι και τα δύο βουνά «αγαλλιάζονται» στο όνομα του Θεού. Ο Χριστός δεν αρνείται το Ερμών, αλλά το κατακτά θεολογικώς μέσω της ομολογίας του Πέτρου στην Καισάρεια του Φιλίππου, όπου διακήρυξε ότι οι «πύλαι του Άδου» δεν θα κατισχύσουν. Ωστόσο, η Μεταμόρφωση έπρεπε να γίνει σε «καθαρό έδαφος», στον Θαβώρ, ως προεπισκόπηση της Ανάστασης που ανήκει στον τόπο της ζωής και όχι στον τόπο του θανάτου ή της κατάρας.

Η Δεββώρα, ο Βαράκ και η νίκη επί του Σισάρα

Ο ρόλος της Δεββώρας και του Βαράκ στην ιστορία του Όρους Θαβώρ υπήρξε καθοριστικός. Μαζί οδήγησαν τις δυνάμεις του Ισραήλ στο Όρος Θαβώρ, όπου συνέτριψαν τον Σισάρα και τα 900 σιδερένια άρματά του. Η νίκη αυτή σήμανε την απελευθέρωση του Ισραήλ από την καναανιτική κυριαρχία, όπως περιγράφεται στο βιβλίο των Κριτών.

Λόγω αυτών των γεγονότων, το Θαβώρ φέρει μια ιστορική μνήμη εντελώς διαφορετική από εκείνη του Ερμών. Θεωρείται το βουνό της σωτηρίας και ο τόπος όπου ο Θεός επεμβαίνει δραστικά στην ιστορία του λαού Του. Η ιστορική παρουσία της Δεββώρας και του Βαράκ στο Θαβώρ κατέστησε το βουνό αυτό «καθαρό έδαφος» για τη Μεταμόρφωση του Χριστού. Σε αντίθεση με το Ερμών, που συνδεόταν με την ειδωλολατρία και την πτώση των αγγέλων, το Θαβώρ αντιπροσώπευε τον τόπο όπου η δόξα του Θεού είχε ήδη φανερωθεί στον Ισραήλ.

Ο Σισάρα, ως ηγέτης των καναανιτικών δυνάμεων που κρατούσαν τον Ισραήλ υπόδουλο, αντιπροσώπευε την επίγεια καταπίεση και τον «ζυγό» που ηττήθηκε στον τόπο της θεϊκής παρέμβασης. Στη συμβολική θεολογία, η ιστορική νίκη επί του Σισάρα καθιέρωσε το Θαβώρ ως το βουνό της ελευθερίας, το οποίο στέκεται στον αντίποδα του Όρους Ερμών. Ενώ το Ερμών αντιπροσώπευε την «εξουσία του σκότους» και τις «πύλες του Άδου», το Θαβώρ —μέσω της ιστορίας του Βαράκ και της Δεββώρας— έγινε το «βουνό της ελευθερίας» και του φωτός. Η νίκη επί του Σισάρα προετοίμασε το έδαφος ώστε το Θαβώρ να θεωρείται «καθαρό», καθιστώντας το τον κατάλληλο τόπο για την αποκάλυψη της Βασιλείας του Θεού, η οποία έρχεται να καταλύσει οριστικά την εξουσία του σκότους.

 

 

3. Το Θαβώρ ως «καθαρό έδαφος» και κέντρο θεοφανείας

Το Όρος Θαβώρ χαρακτηρίζεται ως «καθαρό έδαφος» για τη Μεταμόρφωση κυρίως λόγω της αντιδιαστολής του με το Όρος Ερμών. Σε αντίθεση με τον Ερμών, που ήταν κέντρο λατρείας του Βάαλ και συνδεόταν με την πτώση των «Εγρηγόρων» αγγέλων, το Θαβώρ δεν έφερε τέτοια «πνευματική μόλυνση».

Το Θαβώρ ήταν ήδη ένας τόπος θεϊκής επέμβασης υπέρ του Ισραήλ. Εκεί η Δεββώρα και ο Βαράκ νίκησαν τον Σισάρα, απελευθερώνοντας τον λαό από τη δουλεία. Επομένως, το έδαφος ήταν ήδη «αγιασμένο» από τις σωτήριες πράξεις του Θεού στην ιστορία. Ενώ το Ερμών συνδεόταν με τις «Πύλες του Άδου» και την κατάρα, η Μεταμόρφωση, ως προεπισκόπηση της Ανάστασης, έπρεπε να συμβεί σε έναν τόπο που αντιπροσωπεύει τη ζωή και το φως.

Επιπλέον, το Θαβώρ βρίσκεται στο κέντρο της Γαλιλαίας, στην καρδιά της δημόσιας διακονίας του Ιησού, και όχι στα «όρια» ή στις περιοχές των αλλοτρίων. Η αποκάλυψη της θείας δόξας έγινε εκεί όπου η δόξα του Θεού είχε ήδη φανερωθεί ιστορικά. Συμπερασματικά, η Μεταμόρφωση δεν ήταν μια «κατάκτηση» ενός ειδωλολατρικού χώρου, αλλά η αποκάλυψη της αληθινής θεότητας σε έναν τόπο που ήταν ήδη αφιερωμένος στη σωτηρία και την ελευθερία του λαού του Θεού.

Η επιλογή του Χριστού να μεταμορφωθεί στο «κέντρο» και όχι στο «όριο» αποτελεί κεντρικό στοιχείο της συμβολικής θεολογίας του γεγονότος. Ο Χριστός δεν επέλεξε το βουνό των ξένων θεών για να δείξει ότι είναι ισχυρότερος, καθώς αυτό το είχε ήδη πράξει με τη διδασκαλία Του στην Καισάρεια του Φιλίππου. Η Μεταμόρφωση έπρεπε να γίνει στο Θαβώρ, έναν τόπο όπου η δόξα του Θεού είχε ήδη φανερωθεί ιστορικά στον Ισραήλ. Το «όριο» (Ερμών) συνδεόταν με την κατάρα και τη μνήμη των πεσμένων αγγέλων. Αντιθέτως, η Μεταμόρφωση ως «προεπισκόπηση της αναστάσεως» δεν μπορούσε να συμβεί στον τόπο του θανάτου, αλλά στον τόπο της ζωής και της ελευθερίας που συμβολίζει το Θαβώρ.

 

4. Η σημασία του Ψαλμού 89

Ο Ψαλμός 89 (88 κατά τη μετάφραση των Εβδομήκοντα) έχει κεντρική σημασία για τη σύνδεση του Όρους Θαβώρ και του Όρους Ερμών, καθώς λειτουργεί ως προφητική γέφυρα που τα θέτει υπό την κυριαρχία του αληθινού Θεού. Ο Ψαλμός αναφέρει ρητά: «Τὸν βορρᾶν καὶ τὴν θάλασσαν σὺ ἔκτισας· Θαβὼρ καὶ Ἐρμὼν ἐν τῷ ὀνόματί σου ἀγαλλιάσεται». Με αυτόν τον τρόπο, τα δύο βουνά παρουσιάζονται να «αγαλλιάζονται» στο όνομα του Θεού, προαναγγέλλοντας τη μελλοντική τους σύνδεση μέσω του Χριστού.

Ενώ το Ερμών ήταν ιστορικά ο τόπος των ψευδών θεοτήτων, ο Ψαλμός δηλώνει ότι και αυτό ανήκει στη δημιουργία του Θεού. Η αναφορά του υποδηλώνει ότι ο Χριστός δεν απορρίπτει το Ερμών, αλλά το κατακτά θεολογικώς, αποκαθιστώντας την πνευματική του ταυτότητα ως τμήμα της θείας δημιουργίας. Ο Ψαλμός τοποθετεί τα δύο βουνά ως σημεία αναφοράς της οικουμένης που θεμελιώθηκαν από τον Θεό. Παρά το σκοτεινό παρελθόν του Ερμών, η τελική εξουσία ανήκει στον αληθινό Θεό.

Οι σύγχρονοι θεολόγοι παρατηρούν ότι τα Ευαγγέλια συνδέουν εμμέσως το Ερμών (μέσω της ομολογίας του Πέτρου στην Καισάρεια του Φιλίππου) με το Θαβώρ (μέσω της Μεταμορφώσεως). Ο Ψαλμός 89 αποτελεί το βιβλικό υπόβαθρο αυτής της σύνδεσης, δείχνοντας ότι η αποκάλυψη της θεότητας στο Θαβώρ έρχεται να επιβεβαιώσει την κυριαρχία του Θεού που ψάλλεται στον Ψαλμό. Ο Ψαλμός 89 μετατρέπει τη γεωγραφική αντιπαράθεση των δύο βουνών σε μια ενιαία δοξολογία, όπου ακόμη και το «βουνό της κατάρας» υποτάσσεται και αγάλλεται ενώπιον της δόξας που αποκαλύφθηκε στο «βουνό της σωτηρίας».

 

5. Η επιλογή των τριών μαθητών

Η επιλογή των τριών συγκεκριμένων μαθητών —Πέτρου, Ιακώβου και Ιωάννη— από τον Χριστό για το γεγονός της Μεταμορφώσεως δεν ήταν τυχαία, αλλά εμπεριείχε βαθύτατους θεολογικούς και παιδαγωγικούς λόγους.

Σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη τον Χρυσόστομο, οι τρεις μαθητές συμβολίζουν τις βασικές αρετές της πνευματικής ζωής: ο Πέτρος την πίστη (λόγω της ομολογίας του), ο Ιάκωβος την υπομονή (ως ο πρώτος μάρτυρας των Αποστόλων) και ο Ιωάννης την αγάπη. Οι τρεις αυτοί μαθητές θεωρούνται οι ηγέτες και θεμέλιοι λίθοι της μελλοντικής Εκκλησίας. Ήταν απαραίτητο να γίνουν μάρτυρες της θεότητας του Χριστού, ώστε να μπορέσουν αργότερα να κηρύξουν το Ευαγγέλιο και να βεβαιώσουν τη δόξα Του μετά την Ανάσταση.

Η Μεταμόρφωση λειτούργησε, επίσης, ως «θεραπεία» της ανθρώπινης αδυναμίας. Ο Χριστός ήθελε οι ηγετικοί Του μαθητές να δουν τη θεϊκή Του δόξα στο Θαβώρ, ώστε να έχουν τη δύναμη να αντέξουν τη σύγχυση και τον σκανδαλισμό που θα προκαλούσε η επερχόμενη Σταύρωση. Ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων επισημαίνει ότι αυτοί οι τρεις ήταν οι μόνοι που μπορούσαν τη δεδομένη στιγμή να υποστούν και να αντέξουν την ορατή θεϊκή δόξα.

Υπάρχει, ακόμη, μια συμβολική σύνδεση με το Όρος Σινά, όπου ο Μωυσής είχε ανέβει συνοδευόμενος από τρεις συντρόφους (τον Ααρών, τον Ναδάβ και τον Αβιούδ). Η Μεταμόρφωση αποτελεί μια «νέα Σιναϊτική εμπειρία».

 

6. Η απουσία της Παναγίας

Η απουσία της Παναγίας από το γεγονός της Μεταμορφώσεως στο Όρος Θαβώρ δεν θεωρείται παράλειψη, αλλά θεολογική αναγκαιότητα που συνδέεται άμεσα με τον σκοπό του γεγονότος.

Η Θεοτόκος ήταν ο μόνος άνθρωπος που γνώριζε τη θεότητα του Υιού της από τη στιγμή της Ενανθρωπήσεως. Το Άκτιστο Φως που είδαν οι μαθητές στο Θαβώρ αποτελούσε για εκείνη μια καθημερινή πραγματικότητα, αφού είχε βαστάξει τον ίδιο τον Θεό στην κοιλία της. Η Μεταμόρφωση ήταν ένα «μάθημα» και μια θεραπεία της ανθρώπινης αδυναμίας των μαθητών, ώστε να αντέξουν τον σκανδαλισμό του Σταυρού. Η πίστη της Παναγίας ήταν ήδη ακλόνητη και δεν χρειαζόταν αυτή την εξωτερική επιβεβαίωση για να προετοιμαστεί για το Πάθος.

Οι τρεις μαθητές επιλέχθηκαν ως οι «στύλοι» και οι ηγετικοί πυλώνες της μελλοντικής Εκκλησίας που θα έπρεπε να κηρύξουν το Ευαγγέλιο. Αν η Παναγία ήταν παρούσα, το νόημα του γεγονότος θα μεταβαλλόταν από «αποκάλυψη στον κόσμο μέσω μαρτύρων» σε μια «ιδιωτική οπτασία». Όπως ο Μωυσής συνοδευόταν από τρεις συντρόφους στο Σινά, έτσι και ο Χριστός έπρεπε να συνοδεύεται από τρεις. Σε αυτή τη «νέα Σιναϊτική εμπειρία», η Παναγία δεν είχε θέση ως προσκυνητής, διότι ήταν ήδη ο «Ναός του Θεού». Κατά τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, η Θεοτόκος δεν χρειαζόταν τη μεταμόρφωση του Θαβώρ, διότι ήταν ήδη μεταμορφωμένη από τη στιγμή της συλλήψεως του Χριστού.

Παρά τη σωματική της απουσία, η Ορθόδοξη παράδοση τη θεωρεί πνευματικώς παρούσα, ως εκείνη που προετοίμαζε εσωτερικά τους μαθητές για τη θέαση της θείας δόξας.

 

7. Ο ρόλος του Μωυσή και του Ηλία

Η Μεταμόρφωση χαρακτηρίζεται ως μια «νέα Σιναϊτική εμπειρία». Ο Μωυσής αναφέρεται ως το ιστορικό πρότυπο της ανάβασης στο όρος: όπως εκείνος συνοδευόταν από τρεις συντρόφους στο Σινά, έτσι και ο Χριστός ανεβαίνει στο Θαβώρ με τους τρεις μαθητές. Ωστόσο, υπάρχει μια βασική διαφορά: ενώ στο Σινά ο Μωυσής ήταν ο «προσκυνητής» που έλαβε τον Νόμο, στο Θαβώρ οι μαθητές αξιώνονται να δουν τον ίδιο τον Νομοδότη (τον Χριστό) να ακτινοβολεί το Άκτιστο Φως, επιβεβαιώνοντας τη θεότητά Του.

Το Θαβώρ επιλέχθηκε επειδή ήταν ο τόπος όπου η δόξα του Θεού είχε ήδη φανερωθεί ιστορικά στον Ισραήλ (μέσω της νίκης της Δεββώρας και του Βαράκ), καθιστώντας το το κατάλληλο «καθαρό έδαφος» για την εμφάνιση των εκπροσώπων της Παλαιάς Διαθήκης.

Σύμφωνα με την ευρύτερη εκκλησιαστική παράδοση, ο Μωυσής και ο Ηλίας παρίστανται στη Μεταμόρφωση για να μαρτυρήσουν ότι ο Ιησούς είναι ο αναμενόμενος Μεσσίας. Ο Μωυσής αντιπροσωπεύει τον Νόμο και ο Ηλίας τους Προφήτες. Η κοινή τους εμφάνιση συμβολίζει ότι ο Χριστός είναι η εκπλήρωση ολόκληρης της Παλαιάς Διαθήκης και ότι έχει εξουσία πάνω στους ζωντανούς (Ηλίας, που αναλήφθηκε) και στους νεκρούς (Μωυσής, που πέθανε).

Οι «Έξι Ημέρες»  ΚΑΙ  το «Υψηλό Όρος»

Η αναφορά «Μετά από έξι ημέρες» (Μεθ' ημέρας έξ) συνδέεται άμεσα με την προηγούμενη διακήρυξη του Χριστού, σύμφωνα με την οποία ορισμένοι από τους μαθητές δεν θα γευτούν θάνατο πριν ιδούν τη Βασιλεία του Θεού να έρχεται με δύναμη.

Όπως ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο σε 6 ημέρες και την 7η αναπαύθηκε, έτσι και οι 6 ημέρες συμβολίζουν τον επίγειο, φθαρτό και υλικό χρόνο. Η Μεταμόρφωση που ακολουθεί προαναγγέλλει την «Όγδοη Ημέρα»—δηλαδή την αιώνια Βασιλεία του Θεού, την άκτιστη δόξα και την Αναστάσιμη προσδοκία.

Ο Συμβολισμός των Τριών Σκηνών

Ο συμβολισμός των «Τριών Σκηνών» («ποιησωμεν ὧδε τρεῖς σκηνάς, σοὶ μίαν καὶ Μωσεῖ μίαν καὶ μίαν Ἠλίᾳ») αποτελεί κομβικό σημείο στη θεολογία της Μεταμορφώσεως. Μέσα από τη διδασκαλία των Πατέρων της Εκκλησίας (όπως ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς και ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής), η πρόταση αυτή του Αποστόλου Πέτρου αναλύεται σε πολλαπλά συμβολικά και θεολογικά επίπεδα:

Στο ιστορικό και λατρευτικό πλαίσιο της εποχής, οι «σκηνές» παραπέμπουν άμεσα στην εορτή της Σκηνοπηγίας. Η Σκηνοπηγία ήταν η γιορτή της συγκομιδής των καρπών και θύμιζε την περιπλάνηση στην έρημο, αλλά ταυτόχρονα συμβόλιζε την τελική ανάπαυση στην αιώνια Βασιλεία του Θεού. Ο Πέτρος, βλέποντας τη θεϊκή δόξα, θεωρεί ότι έφτασε η ώρα της εσχατολογικής «Σκηνοπηγίας»—δηλαδή η μόνιμη εγκαθίδρυση της Βασιλείας του Θεού στη γη, χωρίς να αναλογιστεί ότι έπρεπε πρώτα να προηγηθεί το Πάθος.

Υπάρχει μια βαθιά αντίθεση ανάμεσα στη σκηνή που θέλει να κατασκευάσει ο άνθρωπος και στη Σκηνή που αποκαλύπτει ο Θεός: Οι σκηνές που προτείνει ο Πέτρος είναι χειροποίητες, υλικές και φθαρτές. Συμβολίζουν την ανθρώπινη τάση να εγκλωβίζει το Θείο σε κτιστά, γήινα μέτρα και να περιορίζει την αιώνια δόξα σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο. Η αληθινή Σκηνή του Θεού ανάμεσα στους ανθρώπους είναι η ίδια η ανθρώπινη φύση του Χριστού («ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν», Ιωάν. 1:14).

Η νεφέλη του Αγίου Πνεύματος που τους σκιάζει αμέσως μετά συμβολίζει την άκτιστη «Σκηνή» της Θείας Χάριτος, η οποία περιβάλλει και σκεπάζει τον άνθρωπο, αντί να κατασκευάζεται από αυτόν.

Ο διαχωρισμός σε «τρεις σκηνές» (μία για τον Χριστό, μία για τον Μωυσή, μία για τον Ηλία) φανερώνει μια προσωρινή δογματική αστοχία του Πέτρου: Προτείνοντας όμοιες σκηνές και για τους τρεις, ο Πέτρος βάζει άθελά του τον Χριστό στο ίδιο επίπεδο με τους προφήτες.  Η θεϊκή παρέμβαση (η φωνή του Πατρός «Οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου...») διακόπτει τον Πέτρο για να δηλώσει ότι ο Μωυσής (ο Νόμος) και ο Ηλίας (οι Προφήτες) είναι απλοί θεράποντες (υπηρέτες), ενώ ο Χριστός είναι ο Μονογενής Υιός και Κύριος. Η «Σκηνή» του Χριστού είναι η ίδια η Θεότητα.

5. Αλληγορικός και Τροπολογικός Συμβολισμός

Σύμφωνα με νηπτικούς Πατέρες (όπως ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής), οι τρεις σκηνές συμβολίζουν τα τρία στάδια της πνευματικής ζωής που πρέπει να οικοδομήσει ο πιστός μέσα στην καρδιά του:

• Η Σκηνή του Μωυσή: Συμβολίζει την Πρακτική Φιλοσοφία (την κάθαρση από τα πάθη και την τήρηση του Νόμου).
• Η Σκηνή του Ηλία: Συμβολίζει τη Φυσική Θεωρία (τον φωτισμό του νού, τον ζήλο για την αλήθεια και την κατανόηση των λόγων των κτισμάτων).
• Η Σκηνή του Χριστού: Συμβολίζει τη Θεολογική Μυσταγωγία (την τέλεια ένωση με τον Θεό, τη Θεωρία του Ακτίστου Φωτός και τη Χάρη της Θεώσεως).

 

Γιατί ο Χρυσόστομος θεωρεί σφάλμα την πρόταση για τις σκηνές;

Ο ιερός Χρυσόστομος θεωρεί την πρόταση του Αποστόλου Πέτρου για την κατασκευή των τριών σκηνών ως σφάλμα για δύο βασικούς θεολογικούς λόγους:

• Αποτροπή του Πάθους και ματαίωση της Θείας Οικονομίας: Ο Χρυσόστομος εξηγεί ότι ο Πέτρος, βλέποντας την ασφάλεια και την ερημιά του όρους, θέλησε να πείσει τον Χριστό να παραμείνει εκεί για να αποφύγει τη μετάβαση στα Ιεροσόλυμα, όπου ο Κύριος είχε προείπει ότι θα θανατωθεί. Κατά τον πατέρα της Εκκλησίας, ο Πέτρος συλλογιζόταν ότι αν έμεναν στο Θαβώρ, ο Χριστός δεν θα σταυρωνόταν. Όμως, μια τέτοια εξέλιξη θα σήμαινε τη ματαίωση του σχεδίου της θείας Οικονομίας για τη σωτηρία του κόσμου, καθώς χωρίς τη σταυρική θυσία δεν θα υπήρχε Ανάσταση και ο θάνατος θα συνέχιζε να κυριαρχεί. Παρά το σφάλμα, ο Χρυσόστομος αναγνωρίζει ότι το βαθύτερο κίνητρο του Πέτρου ήταν η αγάπη του προς τον Δάσκαλο.
• Ασεβής εξίσωση του Δεσπότου με τους δούλους: Ένα ακόμη βαρύτερο σφάλμα που καταλογίζει ο Χρυσόστομος στον Πέτρο είναι ότι με την πρότασή του εξίσωσε τον Ιησού (τον Δεσπότη) με τον Μωυσή και τον Ηλία (τους δούλους). Ο Χρυσόστομος επικρίνει την ιδέα να έχουν και οι τρεις την ίδια μεταχείριση και να κατοικήσουν στον ίδιο τόπο ο προαιώνιος Λόγος του Θεού με τα δημιουργήματά Του. Υπενθυμίζει μάλιστα στον Πέτρο την προηγούμενη ομολογία του για τη θεότητα του Χριστού («σὺ εἶ ὁ Χριστός, ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος»), την οποία φαίνεται να λησμονεί εκείνη τη στιγμή, αριθμώντας τον Κύριο ανάμεσα στους δούλους.

Συνολικά, ο Χρυσόστομος εντάσσεται στην παράδοση των Πατέρων που θεωρούν τα λόγια του Πέτρου ως μια επιπόλαιη αντίδραση που οφειλόταν σε αμηχανία, σύγχυση και ανθρώπινη αδυναμία μπροστά στο υπερκόσμιο θέαμα της Μεταμορφώσεως.