Καλλίστου Βλαστού .Η ζωή του Αγίου Μάρκου Ευγενικού, Αρχιεπισκόπου Εφέσου, και όσα έγιναν από αυτόν στη ψευδοσύνοδο της Φλωρεντίας (Δ)

 

 

ΜΕΡΟΣ Δ

Οι δεκαέξι συνεδρίες στη Φεράρα, και το υπόμνημα που επέδωσε στον Πάπα ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, Εφέσου, εκ μέρους των Ορθοδόξων, το οποίο αποτελούσε προτροπή για ένωση, ελέγχοντας την κακοδοξία των Δυτικών και κυρίως τη χρήση των αζύμων· και οι αγώνες του υπέρ των ορθών δογμάτων της Ορθόδοξης Ανατολικής του Χριστού Εκκλησίας.

Μετά την παρέλευση κάποιων ημερών, ο Αυτοκράτορας απαιτούσε να παρευρεθούν στη Σύνοδο όχι μόνο όλοι οι Λατίνοι επίσκοποι, αλλά και οι Βασιλείς και οι Δούκες, είτε αυτοπροσώπως είτε μέσω αντιπροσώπων (τοποτηρητών)· ο Πάπας όμως έλεγε ότι αυτό ήταν αδύνατο λόγω των διχονοιών και των εσωτερικών συγκρούσεων που υπήρχαν μεταξύ των Λατίνων. Επειδή όμως ο Αυτοκράτορας επέμενε ζητώντας το ως συμφωνημένο, ο Πάπας ζήτησε προθεσμία τεσσάρων μηνών. Αφού δόθηκε η προθεσμία, ο Πάπας έστειλε παντού επιστολές καλώντας όλους τους ηγεμόνες και τους επισκόπους στη Σύνοδο. Ωστόσο, ελάχιστοι ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά του.

Είχε αποφασιστεί οι συνεδρίες της Συνόδου να πραγματοποιηθούν στον ναό της Φεράρας που τιμάται στο όνομα του Μεγαλομάρτυρος Γεωργίου, ο οποίος είχε διακοσμηθεί καταλλήλως για τον σκοπό αυτό, και στον οποίο είχαν τοποθετηθεί τα καθίσματα που απαιτούνταν για όσους θα συμμετείχαν.

Για τη σειρά των θέσεων έγιναν μεγάλες διαφωνίες μεταξύ Ελλήνων και Λατίνων. Διότι οι Λατίνοι ζητούσαν να κάθονται οι ίδιοι στη μία πλευρά του ναού, ο Αυτοκράτορας, ο Πατριάρχης και οι υπόλοιποι Έλληνες στην άλλη, και στη μέση ο Πάπας σε υπερυψωμένο θρόνο, ως συνδετικός κρίκος και κεφαλή και των δύο πλευρών. Μετά από πολλές συζητήσεις και φιλονικίες, αποφασίστηκε ο Πάπας με τους περί αυτόν να καθίσει στα αριστερά, και στα δεξιά ο Αυτοκράτορας με τους υπόλοιπους Έλληνες.

Έτσι, αφού κάθισαν, κηρύχθηκε η έναρξη των εργασιών της Συνόδου στις 9 Απριλίου του έτους 1438, η οποία συνέπιπτε με τη Μεγάλη Τετάρτη. Το έγγραφο της ανακήρυξης αναγνώστηκε από τον άμβωνα, στα Ελληνικά από τον Δωρόθεο Μυτιλήνης και στα Λατινικά από τον Αρχιεπίσκοπο Γρανδένσης. Οι συζητήσεις διεξάγονταν στα Ελληνικά από τους δικούς μας, που είχαν ως διερμηνέα τον Νικόλαο Σεκουνδινό, άνθρωπο πολύ έμπειρο τόσο στην ελληνική όσο και στη λατινική γλώσσα, και στα Λατινικά από τους δυτικούς επισκόπους, οι οποίοι είχαν ως διερμηνέα τον Λατίνο επίσκοπο Ρόδου, Ανδρέα. Στο μέσο βρισκόταν το ιερό Ευαγγέλιο, βάσει του οποίου όφειλαν να επιλυθούν οι διαφορές Ελλήνων και Λατίνων.

Αφού κάθισαν έτσι, ο Άγιος Μάρκος της Εφέσου, λαμβάνοντας την άδεια από τον Βασιλέα και τον Πατριάρχη, σηκώθηκε και μίλησε ως εξής:

Ο  περίφημος Λόγος του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού προς τον Πάπα Ευγένιο Δ΄ κατά τη Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας.

«Ὑμεῖς ἐστε σῶμα Χριστοῦ καὶ μέλη ἐκ μέρους»

Σήμερα είναι τα προοίμια της παγκόσμιας χαράς, σήμερα οι νοητές ακτίνες του Ήλιου της Ειρήνης ανατέλλουν προκαταβολικά σε ολόκληρη την οικουμένη. Σήμερα τα μέλη του Σώματος του Δεσπότη Χριστού, που για πολλούς χρόνους πριν ήταν διασκορπισμένα και πληγωμένα, επείγονται προς την ένωση μεταξύ τους. Διότι η κεφαλή των πάντων, ο Χριστός ο Θεός, δεν ανέχεται να βρίσκεται πάνω σε ένα διαιρεμένο σώμα, ούτε η αγάπη θέλει να καταργηθεί εντελώς από εμάς ο δεσμός της αγάπης.

Γι’ αυτό, εξήγειρε εσένα, τον πρώτο ανάμεσα στους Ιερείς Του, προς αυτή τη δική μας κλήση. Ξεσήκωσε τον ευσεβέστατο Βασιλιά μας προς την υπακοή, και τον αγιώτατο Ποιμένα και Πατριάρχη μας τον έκανε να λησμονήσει το γήρας και τη μακρά ασθένεια. Εμάς, τους ποιμαινομένους από αυτόν, μας συγκέντρωσε από παντού και μας έκανε να τολμήσουμε μακρύ ταξίδι, πέλαγα και άλλους κινδύνους, πράγμα που φανερά έγινε με τη δύναμη και την κρίση του Θεού. Και το πόσο καλό και φίλο στον Θεό θα είναι αυτό, προαναγγέλλεται ήδη από τώρα.

Έλα λοιπόν, αγιώτατε Πάτερ, υποδέξου τα τέκνα σου που έρχονται από μακριά από τις ανατολές, αγκάλιασε θερμά αυτούς που για πολύ χρόνο βρίσκονταν μακριά και κατέφυγαν στις αγκάλες σου. Θεράπευσε αυτούς που σκανδαλίστηκαν, και δώσε εντολή να αφαιρεθεί από τη μέση κάθε εμπόδιο και σκάνδαλο που κωλύει την ειρήνη. Πες και εσύ στους αγγέλους, ως μιμητής του Θεού: "Ανοίξτε τον δρόμο για τον λαό μου και απομακρύνετε τις πέτρες από τον δρόμο".

Μέχρι πότε εμείς, που είμαστε του ίδιου Χριστού και της ίδιας πίστεως, θα αλληλοπληγωνόμαστε και θα κατατεμνόμαστε; Μέχρι πότε εμείς, προσκυνητές της ίδιας Τριάδας, θα δαγκώνουμε και θα κατατρώμε ο ένας τον άλλον, μέχρι να αναλωθούμε μεταξύ μας και να παραδοθούμε στους έξωθεν εχθρούς για να εκμηδενιστούμε; Μη γένοιτο, Χριστέ Βασιλιά, να συμβεί αυτό, ούτε να νικήσει την αγαθότητά Σου το πλήθος των αμαρτιών μας. Αλλά όπως στους παλαιότερους χρόνους, όταν είδες την κακία να έχει εξαπλωθεί και να έχει προχωρήσει πολύ, την ανέκοψες με τη δική Σου δύναμη και των Αποστόλων Σου από την ορμητική της φορά και επέστρεψες τους πάντες στη δική Σου επίγνωση, έτσι και τώρα, διά μέσου των υπηρετών Σου, που δεν έθεσαν τίποτα πιο σημαντικό από τη δική Σου αγάπη, σύνδεσε εμάς μεταξύ μας και με Εσένα, και κάνε να ολοκληρωθεί εκείνη η ευχή που έλεγες προσευχόμενος λίγο πριν πας στο Πάθος: "Δώσε τους να είναι ένα, όπως Εμείς ένα είμαστε".

Βλέπεις, Κύριε, τη διασπορά μας πόσο ελεεινή είναι, και πώς οι μεν, συνηθισμένοι στην αυτονομία και την αυθάδεια, καταχραστήκαμε την ελευθερία ως αφορμή για τη σάρκα και γίναμε δούλοι της αμαρτίας και καθαρά σαρκικοί. Οι δε, παραδοθήκαμε στους εχθρούς του Σταυρού Σου για διαρπαγή και δουλεία, και λογιστήκαμε ως πρόβατα σφαγής. Ιλάσθητι, Κύριε, πρόσεξε, Κύριε, αντελάβο, Κύριε.

Αυτό που από παλιά διαλαλούνταν, ότι δηλαδή υπάρχει ανάγκη Οικουμενικής Συνόδου για τα πράγματα, σήμερα εμείς το εκπληρώσαμε και έχουμε εισφέρει όλο το δικό μας μέρος· δώσε λοιπόν και Εσύ τα αναγκαία για την τελείωση αυτών που αρχίσαμε, γιατί μπορείς αν θελήσεις μόνο, και το θέλημά Σου είναι πράξη συντελεσμένη. Πες και σε εμάς, όπως παλαιότερα διά μέσου του Προφήτη Σου: "Ιδού εγώ είμαι μαζί σας και το Πνεύμα μου βρίσκεται ανάμεσά σας". Γιατί αν Εσύ είσαι παρών, όλα πλέον θα γίνουν εύκολα και ομαλά.

Και αυτά μεν ας είναι η ευχή μου για το παρόν. Προς εσένα όμως πλέον, αγιώτατε Πάτερ, θα απευθύνω τον λόγο. Ποια είναι αυτή η τόση φιλονεικία σχετικά με αυτή την καινοτόμο προσθήκη [το Filioque], που κατέκοψε και διέσχισε το σώμα του Χριστού και διίστασε τόσο πολύ τις γνώμες αυτών που καλούνται από Αυτόν; Ποια είναι η μακρά και χρόνια ένσταση, η αφιλάνθρωπη υπεροψία και η αλλοτρίωση των αδελφών που σκανδαλίζονται; Τι κακό βρήκαμε στους Πατέρες, ώστε, παραβαίνοντας τις κοινές τους παραδόσεις, φρονούμε και λέμε άλλα; Θέτουμε τη δική τους πίστη ως ελλιπή και εισάγουμε τη δική μας ως τελειότερη; Γιατί κηρύσσουμε άλλο ευαγγέλιο από αυτό που παραλάβαμε;

Ποιος πονηρός δαίμονας μάς φθόνησε την ομόνοια και την ένωση; Ποιος αφαίρεσε από εμάς την αδελφική αγάπη, εισάγοντας τη διάφορη θυσία [τα άζυμα] που προσφέρεται κατά τρόπο μη ορθό; Είναι άραγε αυτά προϊόντα αποστολικής ψυχής, πατρικής γνώμης και αδελφικής διάθεσης; Ή μήπως το αντίθετο, ενός ανθρώπου σκαιού, διεστραμμένου και αυθαίρετου, που δεν θεωρούσε τίποτα τρομερό ακόμη κι αν χάνονταν όλοι;

Εγώ πιστεύω ότι εκείνος που εισήγαγε αυτή τη διαίρεση και έσχισε τον από πάνω υφαντό χιτώνα του δεσποτικού σώματος, υποφέρει ποινή μεγαλύτερη και από τους σταυρωτές, και μεγαλύτερη από όλους τους ασεβείς και αιρετικούς από καταβολής κόσμου. Αλλά για εσένα, μακαριώτατε Πάτερ, θα είναι το αντίθετο, αν θελήσεις μόνο να ενώσεις τα διεστώτα, να γκρεμίσεις το μεσότοιχο του φραγμού και να εργαστείς ένα έργο της οικονομίας του Θεού. Την αρχή αυτού του έργου εσύ την έθεσες, και με τις λαμπρές σου φιλοτιμίες και τις μεγάλες δωρεές το αύξησες· αξιώσου να το ολοκληρώσεις, γιατί δεν θα βρεις καταλληλότερο καιρό από αυτόν που σου παρείχε σήμερα ο Θεός.

Ύψωσε κυκλικά τα μάτια σου και δες: πολιές αιδέσιμες και ιεροπρεπείς, που γέρνουν πλέον από το βάρος και έχουν ανάγκη αναπαύσεως, ξεσηκώθηκαν από τα οικεία τους όρια και έτρεξαν προς τη δική σου τελειότητα, συνεχόμενες μόνο από την ελπίδα στον Θεό και την αγάπη προς εσάς. Δες το στεφάνι της δόξας που πλέχτηκε και μην αναβάλεις να το φορέσεις. Ένας άλλος κατέτεμε, εσύ θεράπευσε το τραύμα· ένας άλλος διέσχισε και έσπευσε να κάνει το κακό αδιόρθωτο, εσύ φιλοτίμησε να επανορθώσεις το γεγονός, σαν να μην είχε γίνει ποτέ εξ αρχής.

Άκουσα από τους φιλοσόφους σας ότι αυτή η προσθήκη επινοήθηκε εξ αρχής για λόγους οικονομίας και διόρθωσης κάποιων που δεν είχαν υγιή πίστη. Ας αφαιρεθεί λοιπόν πάλι για λόγους οικονομίας, ώστε να προσλάβετε αδελφούς, από τον χωρισμό των οποίων είναι φυσικό να σπαράζονται όλοι εσείς, αν δεν είστε αναίσθητοι. Φέρε στον νου μου τα αίματα των Χριστιανών που χύνονται κάθε μέρα, την πικρή δουλεία από τους βαρβάρους, τον ονειδισμό του Σταυρού του Χριστού· και επιπλέον την ανατροπή των θυσιαστηρίων, την καθαίρεση των ναών, την παύση των θείων ύμνων, την κατάληψη των αγίων τόπων, τη διανομή των ιερών σκευών. Είναι φυσικό να λυθούν όλα αυτά διά της ειρήνης και της ομόνοιάς μας, με τη συνεργασία του Θεού, αν θελήσετε μόνο να αποθέσετε αυτό το τραχύ και ανένδοτο πνεύμα, να συγκαταβείτε σε εμάς τους ασθενείς και να αφαιρέσετε από τη μέση τα σκάνδαλα.

Διότι αν ένα βρώμα σκανδαλίζει τον αδελφό μου, δεν θα φάω κρέας ποτέ στον αιώνα· και μάλιστα δεν μου έχει απαγορευτεί να φάω κρέας. Έτσι και τώρα, αγιώτατε Πάτερ. Καλός βέβαια είναι, ας πούμε, και ο ένζυμος άρτος, καλός και ο άζυμος, αλλά ο άζυμος σκανδαλίζει και θεωρείται κατώτερος για θυσία, και είναι ατελής και νεκρός, και στην Αγία Γραφή καλείται "άρτος κακώσεως". Γιατί να μην επιλεγεί ο ένζυμος και να απορριφθεί ο άζυμος; "Διότι ένας άρτος, ένα σώμα οι πολλοί είμαστε", λέει ο θείος Απόστολος, διότι όλοι από τον έναν άρτο (και δεν λέει "άζυμο") μετέχουμε. Όπου λοιπόν δεν μετέχουμε του ενός άρτου, ευλόγως δεν είμαστε ούτε σώμα, ούτε συμπνέουμε μεταξύ μας, ούτε κάνουμε την ίδια κίνηση.

"Παρακαλώ εσάς", λέει ο ίδιος, "διά του ονόματος του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ώστε το αυτό να λέτε όλοι και να μην υπάρχουν ανάμεσά σας σχίσματα". Όπου δεν λέμε το ίδιο, ευλόγως υπάρχει αυτό το μεγάλο και αθεράπευτο σχίσμα ανάμεσά μας μέχρι σήμερα. Και πού δεν λέμε το ίδιο; Όχι σε κάποια γωνία και κρυφά, αλλά στο κοινό Σύμβολο της Πίστεως, στην ομολογία του Βαπτίσματος, στη χριστιανική σφραγίδα. Και αν όποιος παραχαράσσει το βασιλικό νόμισμα αξίζει μεγάλη τιμωρία, όποιος μεταποιεί την κοινή σφραγίδα της ομολογίας των Χριστιανών, ποια δίκη θα έπρεπε να υποστεί που να μην φαίνεται μικρότερη από το πλημμέλημα;

Σκέψου το έτσι: Λέγαμε κάποτε το ίδιο, δηλαδή και δεν υπήρχαν ανάμεσά μας σχίσματα, τότε ασφαλώς συμφωνούσαμε και οι δύο με τους Πατέρες. Τώρα όμως, όταν δεν λέμε το ίδιο, πώς άραγε έχει ο καθένας μας; Εμείς βέβαια λέμε τα ίδια που λέγαμε και τότε, και συμφωνούσαμε και με τους εαυτούς μας, και με τους Πατέρες μας, και μαζί σας αν θέλετε να λέτε την αλήθεια. Εσείς όμως, έχοντας εισαγάγει καινότερα, αναγκάζεστε να διαφωνείτε πρώτα με τους εαυτούς σας, έπειτα με τους κοινούς Πατέρες, και έπειτα και με εμάς. Γιατί να μην επιστρέψουμε στην εκείνη καλή συμφωνία, η οποία θα μας αναδείξει ομοφώνους με τους εαυτούς μας, μεταξύ μας και με τους Πατέρες, θα αφαιρέσει το σχίσμα, θα συνδέσει τα διεστώτα και θα επιφέρει κάθε αγαθό;

Ναι, για χάρη της ίδιας της Τριάδας, ναι για χάρη της κοινής ελπίδας στην οποία πιστεύουμε εσείς και εμείς: Μην μας αφήσετε να φύγουμε κενοί και άπρακτοι. Πρεσβεύουμε υπέρ Χριστού, ως του Χριστού παρακαλούντος διά μέσου ημών. Μην ατιμάσετε την πρεσβεία, μην κάνετε τις ευχές άκαρπες, μην εκπληρώσετε το θέλημα των εχθρών, μην συγχωρήσετε στον κοινό μας εχθρό και πολέμιο να γελάσει εις βάρος μας όπως παλαιότερα, μην προετοιμάσετε τον Θεό και το Πνεύμα Του το Άγιο να λυπηθεί.

Μετέωρη είναι κάθε ψυχή και κάθε αυτί περιμένοντας τη δική σας γνώμη. Αν θελήσετε να νεύσετε προς την αγάπη και να αφαιρέσετε τα σκάνδαλα από τη μέση, θα ανυψωθούν τα των Χριστιανών και θα πέσουν τα των ασεβών. Θα δειλιάσουν εκείνοι που μας μισούν και θα προγνωρίσουν τον δικό τους όλεθρο. Εάν δε –που μη γένοιτο– συμβεί το αντίθετο και το πονηρό έθος της διάστασης υπερισχύσει του κοινού συμφέροντος, εγώ δεν μπορώ πλέον να μιλήσω περαιτέρω και συγχέομαι από το πάθος. Ο Θεός όμως, ο πάντα δυνάμενος, ας επανορθώσει την Εκκλησία Του, την οποία εξαγόρασε με το ίδιο Του το αίμα, και το θέλημά Του ας προετοιμάσει να γίνει όπως στον ουρανό έτσι και επί της γης. Διότι σε Αυτόν πρέπει δόξα, τιμή και προσκύνηση στους αιώνες των αιώνων. Αμήν».

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ…