Παρασκευή 22 Μαΐου 2026 Η Σχέση της Συνόδου της Κρήτης με τα Κείμενα του ΠΣΕ (Το Κείμενο της Λίμα (1982) – «Βάπτισμα, Ευχαριστία, Διακονία» (BEM)

 

Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

 

Αν και η Σύνοδος της Κρήτης (2016) περιέλαβε ονομαστική αναφορά και αποδοχή της Δήλωσης του Τορόντο, απέφυγε στην επίσημη ορολογία της να κατονομάσει και να εγκρίνει ρητά άλλα κείμενα του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ). Ωστόσο, στο τελικό κείμενο με τίτλο «Σχέσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας προς τον λοιπόν χριστιανικόν κόσμον» (ιδιαίτερα στις παραγράφους 16–21), η Σύνοδος προέβη σε μια συνολική, θετική αποτίμηση του έργου του ΠΣΕ, εστιάζοντας κυρίως στην προσφορά της Επιτροπής «Πίστις και Τάξις» (Faith and Order).

Η σχέση της Συνόδου με τη θεολογική παραγωγή του ΠΣΕ εξειδικεύεται στα ακόλουθα σημεία στην  γενική αποδοχή των κειμένων της Επιτροπής «Πίστις και Τάξις».

Στην παράγραφο 21 του επίσημου κειμένου της Κρήτης αναφέρεται χαρακτηριστικά:

«Η Ορθόδοξος Εκκλησία [...] εκτιμά θετικώς τα υπ’ αυτής [της Επιτροπής Πίστις και Τάξις] εκδοθέντα θεολογικά κείμενα [...] τα οποία αποτελούν αξιόλογον βήμα εις την Οικουμενικήν Κίνησιν διά την προσέγγισιν των Εκκλησιών».

 

Με τη διατύπωση αυτή, η Σύνοδος παρείχε μια ευρεία «συνοδική αναγνώριση» στη θεολογική συνεισφορά της Επιτροπής, αξιολογώντας τα κείμενα αυτά ως χρήσιμα εργαλεία για την αμοιβαία προσέγγιση των Χριστιανών, χωρίς ωστόσο να τα εξισώνει με την Ορθόδοξη Δογματική Παράδοση.

Παρά το γεγονός ότι δεν κατονομάστηκαν ρητά στο τελικό κείμενο —προκειμένου να αποτραπούν περαιτέρω εσωτερικές αντιδράσεις και πολώσεις—, η θετική αυτή αποτίμηση αντανακλά κυρίως δύο ιστορικά κείμενα συγκλίσεως του ΠΣΕ, στη διαμόρφωση των οποίων είχαν συμπράξει κορυφαίοι Οικουμενιστες θεολόγοι:

•          Το Κείμενο της Λίμα (1982) – «Βάπτισμα, Ευχαριστία, Διακονία» (BEM): (Baptism, Eucharist, Ministry). Αποτελεί το πλέον εμβληματικό κείμενο της Επιτροπής «Πίστις και Τάξις», το οποίο επιχειρεί να αναδείξει μια κοινή χριστιανική συνισταμένη στα τρία αυτά θεμελιώδη μυστήρια. Η Ορθόδοξη Εκκλησία συμμετείχε ενεργά στη σύνταξή του, διατηρώντας πάντως σαφείς επιφυλάξεις απέναντι σε ορισμένες προτεσταντίζουσες διατυπώσεις.

•          Το Κείμενο «Η Εκκλησία: Προς ένα κοινό όραμα» (2013): Ένα μεταγενέστερο κείμενο θεολογικής σύγκλισης, το οποίο επικεντρώνεται στην Εκκλησιολογία (τη φύση, την αποστολή και τη δομή της Εκκλησίας.

Το Κείμενο της Λίμα (1982) – «Βάπτισμα, Ευχαριστία, Διακονία» (BEM): (Baptism, Eucharist, Ministry).

Το Κείμενο της Λίμα (1982): Μυστήρια, Κριτική και οι Πρωταγωνιστές

1. Η Προσέγγιση των Τριών Μυστηρίων

Α. Βάπτισμα: «Είμαστε όλοι Χριστιανοί»

Το βάπτισμα στο όνομα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος είναι η κοινή αρχή για όλους. Όποιος βαπτίζεται, καθαρίζεται από την αμαρτία και μπαίνει στην οικογένεια του Χριστού. Το κείμενο προτείνει οι Χριστιανοί να αναγνωρίζουν το βάπτισμα των άλλων ομολογιών, δηλαδή ένας Καθολικός ή Ορθόδοξος να δέχεται ότι και ο Προτεστάντης είναι βαπτισμένος Χριστιανός, ώστε να μην επαναλαμβάνεται το βάπτισμα χωρίς λόγο.

Β. Ευχαριστία (Θεία Κοινωνία): «Το κέντρο της πίστης»

Η Θεία Κοινωνία δεν είναι ένα απλό θρησκευτικό έθιμο ή μια απλή ανάμνηση του Μυστικού Δείπνου. Είναι το κέντρο της ζωής της Εκκλησίας, όπου προσφέρεται η θυσία του Χριστού και ευλογείται ο κόσμος από το Άγιο Πνεύμα. Με αυτόν τον τρόπο, προσπαθεί να φέρει τους Προτεστάντες, που συχνά βλέπουν την Κοινωνία ως κάτι καθαρά συμβολικό, πιο κοντά στην Ορθόδοξη και Καθολική άποψη ότι εκεί υπάρχει η πραγματική παρουσία του Χριστού.

Γ. Ιερωσύνη: «Ποιος οδηγεί την Εκκλησία;»

Η Εκκλησία χρειάζεται ανθρώπους με ειδική κλήση και χειροτονία, όπως Επισκόπους, Πρεσβυτέρους και Διακόνους, για να κηρύττουν το Ευαγγέλιο και να τελούν τα μυστήρια, συνεχίζοντας το έργο των Αποστόλων. Η διατύπωση αυτή προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στους Ορθοδόξους και Καθολικούς, που έχουν αυστηρή ιεραρχία και Αποστολική Διαδοχή, και τους Προτεστάντες, που δεν έχουν επισκόπους με την ίδια έννοια.

Θεολογική ορθόδοξη κριτική

Η Ορθόδοξη Εκκλησία εξέφρασε επιφυλάξεις επειδή το κείμενο χρησιμοποιεί κάπως γενικές και θολές εκφράσεις για να μείνουν όλοι ευχαριστημένοι. Για παράδειγμα, η Ορθόδοξη Εκκλησία πιστεύει ότι το ψωμί και το κρασί γίνονται πραγματικά Σώμα και Αίμα Χριστού, ενώ το κείμενο της Λίμα το διατυπώνει πιο ποιητικά και αφηρημένα για να μπορούν να το υπογράψουν και οι Προτεστάντες. Γενικότερα, η κριτική εστιάζει στο ότι το κείμενο προσπαθεί να εξισώσει τα μυστήρια των Ορθοδόξων με τις τελετές των Προτεσταντών.

Όσον αφορά το βάπτισμα, εισάγεται η ιδέα της βαπτισματικής ενότητας, ότι δηλαδή όλοι οι βαπτισμένοι χριστιανοί ανήκουν ήδη στην ίδια Εκκλησία. Η ορθόδοξη κριτική απαντά ότι δεν υπάρχει βάπτισμα έξω από τη Μία Εκκλησία. Αν αποδεχτούμε ότι το βάπτισμα των αιρετικών είναι έγκυρο χωρίς προϋποθέσεις, τότε αποδεχόμαστε ότι η Εκκλησία είναι ήδη διαιρεμένη σε κλάδους, πράγμα που καταρρίπτει το Σύμβολο της Πίστεως.

Σχετικά με τη Θεία Ευχαριστία, το κείμενο χρησιμοποιεί τον όρο πραγματική παρουσία του Χριστού, αλλά αποφεύγει εσκεμμένα τις λέξεις μεταβολή ή μετουσίωση, δηλαδή ότι το ψωμί και το κρασί γίνονται κυριολεκτικά Σώμα και Αίμα. Για τους Ορθοδόξους, η διατύπωση αυτή επιτρέπει στους Προτεστάντες να ερμηνεύουν την Κοινωνία ως ένα απλό σύμβολο ή ανάμνηση, υποβιβάζοντας τελικά το κορυφαίο μυστήριο.

Στο ζήτημα της Ιερωσύνης, το κείμενο προσπαθεί να αναγνωρίσει μια μορφή υπουργήματος ή λειτουργήματος στους Προτεστάντες ποιμένες. Η  ορθόδοξη κριτική τονίζει ότι δεν υφίσταται ιερωσύνη χωρίς Αποστολική Διαδοχή, δηλαδή την αδιάκοπη αλυσίδα χειροτονιών από τους Αποστόλους μέχρι σήμερα. Οι προτεστάντες πάστορες δεν είναι ιερείς, και η εξίσωσή τους με τους ορθόδοξους κληρικούς αποτελεί εκκλησιολογική εκτροπή.

3. Ποιοι συμμετείχαν από Οικουμενικό Πατριαρχείο και Εκκλησία της Ελλαδος

Η συμμετοχή στη διαμόρφωση του Κειμένου της Λίμα το 1982 δεν έγινε από μεμονωμένα πρόσωπα που εκπροσωπούσαν στενά και μόνο την Εκκλησία της Ελλάδος ή το Οικουμενικό Πατριαρχείο, αλλά μέσα από την επίσημη Αντιπροσωπεία των Ορθοδόξων Εκκλησιών στην Επιτροπή Πίστις και Τάξις (Faith and Order) του Παγκοσμίου Συμβουλίου Εκκλησιών (ΠΣΕ). Κορυφαίοι θεολόγοι και ιεράρχες, πολλοί από τους οποίους υπήρξαν καθηγητές πανεπιστημίου με διεθνές κύρος.

Από την πλευρά του Οικουμενικού Πατριαρχείου, ο Μητροπολίτης Εφέσου Χρυσόστομος (Κωνσταντινίδης),ο Μητροπολίτης Περγάμου Ιωάννης (Ζηζιούλας), αν και το 1982 δεν είχε εκλεγεί ακόμη επίσκοπος, συμμετείχε ενεργά ως καθηγητής θεολογίας, ο Μητροπολίτης Σασίμων Γεννάδιος (Λυμούρης).

Η Εκκλησία της Ελλάδος εκπροσωπήθηκε κυρίως μέσω κορυφαίων καθηγητών των Θεολογικών Σχολών Αθηνών και Θεσσαλονίκης, οι οποίοι είχαν επίσημη εκκλησιαστική εντολή και αργότερα εισήλθαν στις τάξεις της Ιεραρχίας. Ο Καθηγητής και μετέπειτα Μητροπολίτης Ανδρούσης Αναστάσιος (Γιαννουλάτος και Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας , ο Καθηγητής Ιωάννης Καρμίρης, ο  Καθηγητής και μετέπειτα Μητροπολίτης Μεσσηνίας Χρυσόστομος (Σαββάτος), και ο Καθηγητής Νικόλαος Ματσούκας.

Η συγγραφή του Κειμένου της Λίμα κράτησε πάνω από μία δεκαετία πριν την τελική του έγκριση το 1982.

 ΠΗΓΗ.ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ (ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΚΕΙ)