Ομολογία

Απάνθισμα διδαχών από τα έργα του Αγίου Μάρκου του Ευγενικού

Επιμέλεια κειμένων: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου (χημικός)

Α. Για το Σύμβολο της Πίστεως

Εισαγωγικά

Κατά την διάρκεια των συζητήσεων στην Σύνοδο Φερράρας-Φλωρεντίας ένα από τα επίμαχα θέματα ήταν η μονομερής εκ μέρους των Λατίνων προσθήκης στο Σύμβολο της Πίστεως του FILIOQUE. O Άγιος Μάρκος παρουσιάζοντας τις ορθόδοξες θέσεις απέδειξε μέσα από κείμενα αγίων Πατέρων και των Οικουμενικών Συνόδων ότι η Προσθήκη αυτή ήταν παράτυπη και αυθαίρετη καινοτομία, που διατάρασσε τις σχέσεις των Προσώπων της Αγίας Τριάδος και εισήγε μία φοβερή αίρεση στην Εκκλησία. Η ομιλία του Αγίου Μάρκου επιγράφεται ''Ομολογία περί της ορθής πίστεως'' ( P.G. 160, 100 κ.ε.). Εδώ παρατίθεται απόσπασμα από το τελευταίο μέρος της Ομολογίας, το ειδικώς αναφερόμενο στο Σύμβολο της Πίστεως.

« Το ιερό σύμβολο της πίστεως κρίνω ότι πρέπει να φυλάσσεται ακίνητο όπως διατυπώθηκε …..ποτέ δεν θα δεχθώ σε κοινωνία όσους τόλμησαν στο σύμβολο να προσθέσουν την καινοτομία περί της εκπορεύσεως του Αγίου Πνεύματος, όσο εμμένουν σε αυτήν την καινοτομία. Γιατί όποιος έχει κοινωνία με τον ακοινώνητο και αυτός ας είναι ακοινώνητος. ….ο Μέγας Βασίλειος στο έργο του ''Ασκητικά'' λέγει ότι είναι φανερή έκπτωση της πίστεως και κατηγορία για υπερηφάνια, το να αθετείς κάτι από τα γεγραμμένα ή να εισάγεις κάτι που δεν είναι γεγραμμένο, καθώς και ο Κύριος ημών Ιησούς είπε; ''τα δικά μου πρόβατα ακούουν την φωνή μου, τον ξένον δεν θα ακολουθήσουν, αλλά θα φύγουν από αυτόν, διότι δεν αναγνωρίζουν την φωνή των ξένων'' (Ιω. 10, 5). Και στην επιστολή προς τους μοναχούς ( επιστολή Μεγάλου Βασιλείου ''προς μονάζοντας'') λέγει ότι αυτοί που προσποιητά ομολογούν την υγιή πίστη, έχουν όμως κοινωνία με όσους φρονούν διαφορετικά (τους ετεροδόξους), αυτούς, εάν τους ειδοποιήσουμε και τους ενημερώσουμε και δεν απομακρυνθούν από αυτούς, όχι μόνον να μην έχουμε κοινωνία μαζί τους, αλλά ούτε αδελφούς να τους ονομάζουμε. Και πριν από αυτόν ο θεοφόρος Ιγνάτιος στην επιστολή του προς τον άγιο Πολύκαρπο επίσκοπο Σμύρνης λέγει ότι, καθένας που λέγει κάτι αντίθετο από τα διατεταγμένα, και αν ακόμη είναι αξιόπιστος, κι αν νηστεύει, κι αν κάνει θαύματα, κι αν προφητεύει, να σου φαίνεται ως λύκος με δέρμα προβάτου, που επιδιώκει την φθορά των προβάτων. ….όλοι οι διδάσκαλοι της Εκκλησίας, όλες οι σύνοδοι, όλες οι θείες γραφές μας προτρέπουν να αποφεύγουμε τους ετεροδόξους (ετερόφρονας), και να απομακρυνόμαστε από την κοινωνία μαζί τους. Όλους αυτούς εγώ να τους περιφρονήσω και να ακολουθήσω αυτούς που νόθευσαν το Σύμβολο της Πίστεως, εισάγοντας και τον Υιό ως δεύτερον αίτιον του Αγίου Πνεύματος. ….Να μην το πάθω αυτό ποτέ, Παράκλητε αγαθέ, να μην ξεπέσω έτσι από τον εαυτό μου και από τους κατάλληλους και πρέποντες λογισμούς. Κατέχοντας την διδασκαλία σου (την αγιοπνευματική) και των μακαρίων ανδρών που ενεπνεύσθησαν από Σένα, θα προσέθετα τον εαυτόν μου μαζί με τους αγίους Πατέρες μου, αν μη τι άλλο αποκομίζοντας από αυτούς την ευσέβεια.

Τούτο το Σύμβολο απαιτούμε από σας, φίλοι, την καλή παρακαταθήκη δηλαδή των Πατέρων μας, που συγκεντρώθηκαν στην δική μας βασιλική πόλη (εννοεί τους αγίους Πατέρες που συγκεντρώθηκαν στην Βασιλεύουσα και συνέταξαν το Σύμβολο της Πίστεως Νικαίας-Κωνσταντινουπόλεως, το γνωστό μας Πιστεύω). Αποδώσατε λοιπόν αυτό (το Σύμβολο), όπως το παραλάβατε από εμάς. Αν κάποιος από εσάς σας εμπιστεύθηκε μία παρακαταθήκη, δεν θα παραδώσατε την ίδια, όπως την παραλάβατε; Αποδώσατε λοιπόν και το Σύμβολο των Πατέρων, όπως το παραλάβατε.. δεν δέχεται προσθήκη, δεν δέχεται μείωση. Έχει κλειστεί και σφραγιστεί από αυτούς (τους Πατέρες), και όσοι τολμούν να επιφέρουν σε αυτό καινοτομίες, απομακρύνονται, και όσοι διαφορετικά από αυτό πράττουν έχουν ευθύνες. ….Σας παρακαλούμε λοιπόν, πατέρες και αδελφοί και εντιμότατοι κύριοι (οι χαρακτηρισμοί αυτοί απευθύνονται στους Λατίνους), όπως και πρωτύτερα σας παρακαλέσαμε, για τα σπλάγχνα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού που μας αγάπησε, αν και είμαστε αχρείοι και αμαρτωλοί και σε απόγνωση, και την ψυχή Του προσέφερε για χάρη μας, ας επανέλθουμε στην καλή συμφωνία που είχαμε πρωτύτερα μεταξύ μας και με τους αγίους Πατέρες, όταν όλοι λέγαμε τα ίδια, και δεν υπήρχε ανάμεσά μας κάποιο σχίσμα. Ας αναγνωρίσει ο ένας τον άλλον ως αδελφό. Ας σεβαστούμε τους κοινούς μας Πατέρες. Ας τιμήσουμε τις αποφάσεις τους. Ας φοβηθούμε τις απειλές τους. Ας φυλάξουμε τις παραδόσεις, ώστε ομοθυμαδόν με ένα στόμα και μία καρδιά να δοξάσουμε το πάντιμο και μεγαλοπρεπές όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν''.

(''Ομολογία περί της ορθής πίστεως'' ( P.G. 160, 100 κ.ε.Απόσπασμα).

Απάντηση του Αγίου Μάρκου στις απειλές του Πάπα.

Εισαγωγικά

Μετά την υπογραφή του Ενωτικού Όρου στην Φλωρεντία, ο Πάπας Ευγένιος ζήτησε να παρουσιασθεί ενώπιόν του ο Άγιος Μάρκος, και τον απείλησε πως, αν δεν υπογράψει την Ένωση, θα καθαιρεθεί και θα τιμωρηθεί ως αιρετικός, επειδή, όπως είπε ο Πάπας, έτσι παθαίνουν όσοι δεν υπακούουν στις αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων, όπως θεωρούσε και αυτήν της Φερράρας-Φλωρεντίας, ως Οικουμενική. Την ευθεία και άμεση απάντηση του Αγίου Μάρκου μας την διέσωσε ο Συρόπουλος στα Απομνημονεύματα , Χ 23, και σας την παραθέτουμε:

''Οι Σύνοδοι κατεδίκαζαν όσους δεν πείθονταν στην Εκκλησία αλλά προέβαλαν κάποια διδασκαλία ενάντια σε αυτήν και την κήρυτταν και αγωνίζονταν για αυτή, γι' αυτό και τους ονόμαζαν αυτούς αιρετικούς, και καταδίκαζαν πρώτα την αίρεση, έπειτα όσους επέμεναν σε αυτήν. Εγώ δεν κηρύττω δική μου διδασκαλία, ούτε καινοτόμησα, ούτε προβάλλω κάποιο άλλο δόγμα ξένο και νόθο, αλλά τηρώ για τον εαυτόν μου την ακραιφνή διδασκαλία, που παρέλαβε η Εκκλησία από τον ίδιο τον Σωτήρα μας Χριστό, και την οποίαν η Ρωμαϊκή (=Λατινική) Αγία Εκκλησία πριν το Σχίσμα κατείχε μαζί με την δική μας Αγία Ανατολική Εκκλησία. Αυτήν ακριβώς την ευσεβή διδασκαλία, την οποίαν προηγουμένως πάντοτε επαινούσατε, και στην τωρινή σύνοδο πολλές φορές την επαινέσατε, και κανείς δεν μπορεί να την μεμφθεί ή να την κατηγορήσει. Εάν λοιπόν σε αυτήν παραμένω και δεν θέλω να παρεκκλίνω εξ αυτής, πως είναι δυνατόν να κατακριθώ και να καταδικασθώ, όπως οι αιρετικοί καταδικάζονταν; Πρώτα πρέπει να κατακρίνει κάποιος την διδασκαλία που πιστεύω. Εάν αυτή ομολογείται ότι είναι ευσεβής και ορθόδοξος, πως εγώ είμαι άξιος καταδίκης;'').



Για τους Λατίνους

Εισαγωγικά

Ο Άγιος Μάρκος, μετά την επιστροφή του στην Κωνσταντινούπολη, και ευρισκόμενος σε περιορισμό στην Λήμνο (1440-41), έγραψε την γνωστή Εγκύκλιο Επιστολή και την απηύθυνε σε όλους τους ορθοδόξους χριστιανούς απανταχού της γης και των νήσων. Το κείμενο αυτό αποτελεί ένα από τα σημαντικά ''Δογματικά και Συμβολικά Μνημεία της Ορθοδόξου Καθολικής Εκκλησίας'', περιέχεται στην Ελληνική Πατρολογία (P.G. 160, 112-204) και έχει συμπεριληφθεί στο ομότιτλο έργο του καθηγητού Ιω. Καρμίρη. Στην Επιστολή αυτή ο Άγιος Μάρκος εξηγεί στον πιστό ορθόδοξο λαό πως πρέπει να βλέπει το θέμα της Ενώσεως με τους Λατίνους και την εμμονή τους στις δογματικές τους κακοδοξίες. Επίσης, καταφέρεται με έντονους χαρακτηρισμούς εναντίον των λατινοφρόνων ενωτικών και ονομάζει τους Λατίνους όχι μόνον σχισματικούς αλλά και αιρετικούς. Το όλο κείμενο διαπνέεται από έντονο ανθενωτικό και αντιλατινικό πνεύμα. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα από το κείμενο που έχει τίτλο «'' Τοις απανταχού της γης και των νήσων ορθοδόξοις Μάρκος της Εφεσίων Μητροπόλεως εν Κυρίω χαίρειν».


Απόσπασμα

“Τι λένε ακόμη οι ενωτικοί; ότι ουδέποτε θεωρούσαμε τους Λατίνους ως αιρετικούς, αλλά μόνον σχισματικούς, και αυτό το επιχείρημα από εκείνους το παρέλαβαν. Γιατί εκείνοι μας λένε εμάς (τους ορθοδόξους) σχισματικούς, χωρίς να έχουν κάτι να μας κατηγορήσουν για την διδασκαλία μας, αλλά μας κατηγορούν διότι αποσχισθήκαμε από την υποταγή σε αυτούς, την οποίαν οφείλαμε όπως εκείνοι νομίζουν.

Αποφεύγετε λοιπόν, αδελφοί μου, αυτούς και την κοινωνία μαζί τους. ''διότι αυτοί είναι τέτοιου είδους ψευδαπόστολοι, εργάτες δόλιοι μετασχηματιζόμενοι σε αποστόλους Χριστού. Και δεν είναι αξιοθαύμαστο, γιατί και ο ίδιος ο Σατανάς μετασχηματίζεται σε άγγελο φωτός. Δεν είναι λοιπόν μεγάλη υπόθεση εάν και οι υπηρέτες αυτού μετασχηματίζονται ως διάκονοι δικαιοσύνης, ότι δήθεν υπηρετούν την δικαιοσύνη, το τέλος τους όμως θα είναι αντάξιο των έργων τους'' (Β' Κορ. 11, 13-15). Και πάλι σε άλλο σημείο ο ίδιος απόστολος λέγει γι' αυτούς :'' τέτοιοι άνθρωποι δεν δουλεύουν για τον Κύριον μας Ιησούν Χριστόν, αλλά για την δική τους κοιλιά και μέσω της χριστολογίας (μιλώντας δηλαδή για τον Χριστό) και της ευλογίας εξαπατούν τις καρδιές των άκακων, ωστόσο το στέρεο θεμέλιο έχει τεθεί έχοντας την σφραγίδα αυτήν (του Χριστού). ''Εάν κάποιος σας κηρύττει ευαγγέλιο διαφορετικό από αυτό που παραλάβατε, και αν ακόμη είναι άγγελος εξ ουρανού ανάθεμα σε αυτόν'' (Γαλ. 1, 8-9). Βλέπετε ότι προφητικώς λέγει το ''και να ακόμη άγγελος εξ ουρανού'', για να μην προβάλλει κανείς την υπεροχή του Πάπα. Και ο ηγαπημένος μαθητής του κυρίου, ο Ιωάννης λέγει: ''εάν κάποιος έρχεται σε σας και δεν σας φέρει την αυτήν διδασκαλία, να μην τον βάζετε στο σπίτι σας και ούτε χαίρετε να μην του λέτε. Γιατί αυτός που του απευθύνει χαιρετισμό, του λέγει χαίρετε γίνεται συγκοινωνός με τα πονηρά έργα αυτού'' (Β' Ιω. 10-11). Σε αυτά λοιπόν που έχουν καθορισθεί για σας από τους Αποστόλους, στέκεστε κρατώντας τις παραδόσεις που παραλάβατε, και τις γραπτές και τις άγραφες, για να μην οδηγηθείτε μαζί με αυτούς στην πλάνη πραγμάτων που δεν έχουν θεσμοθετηθεί, και ξεπέσετε από το δικό σας στήριγμα. Αιρετικοί είναι επομένως και ως αιρετικούς τους αποκόψαμε.