Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος και αιρετικές εκτροπές.

 

'Ερευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Η διδασκαλία και η στάση του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου απέναντι στην αιρετική εκτροπή και την αποτείχιση αποτελούν θεμελιώδη πυξίδα στην Ορθόδοξη Εκκλησιολογία. Μέσα από τα συγγράμματα και τις ομιλίες του, ο Ιερός Χρυσόστομος οριοθετεί με απόλυτη ακρίβεια τα όρια της υπακοής στους ποιμένες, τη διακοπή κοινωνίας για λόγους Πίστεως, καθώς και την πραγματική έννοια του εκκλησιαστικού σχίσματος.

 

1. Η Διαστολή «Πίστεως Ένεκεν» και «Βίου Ένεκεν»

Ερμηνεύοντας το αποστολικό χωρίο «Πείθεσθε τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν καὶ ὑπείκετε», ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος θέτει τον αμετακίνητο κανόνα της εκκλησιαστικής υπακοής διαστέλλοντας τα θέματα Δόγματος από τα θέματα ηθικής/βίου:

Ορίζει απερίφραστα τη διακοπή κάθε υπακοής και κοινωνίας: «Εἰ μὲν πίστεως ἕνεκεν, φεῦγε αὐτὸν καὶ παραίτησαι, μὴ μόνον ἂν ἄνθρωπος ᾖ, ἀλλὰ κἂν ἄγγελος ἐξ οὐρανοῦ κατιών»* Αν ο επίσκοπος ή ο ιερέας διδάσκει διεστραμμένο δόγμα («εἰ δέ δόγμα ἔχει διεστραμμένον»), ο πιστός οφείλει να τον αποφεύγει και να μην τον ακολουθεί, ακόμη κι αν ο λειτουργός φαίνεται αγγελικός.

 Ο πιστός δεν επιτρέπεται να αποσχίζεται ή να περιεργάζεται τις αμαρτίες του ποιμένα, διότι η Χάρις του Αγίου Πνεύματος ενεργεί στα Μυστήρια δια των χειρών του κανονικού ιερέως χάριν της σωτηρίας του λαού.

 

2. Η Ακοινωνησία από την Αίρεση και ο Συμμολυσμός

Ο Χρυσόστομος διακηρύσσει ότι η ορθότητα του προσωπικού βίου δεν παρέχει καμία σωτηριολογική ωφέλεια όταν το φρόνημα είναι αλλοιωμένο («Οὐδὲν ὠφελεῖ βίος ὀρθὸς δογμάτων διεστραμμένων»).

Όπως επισημαίνει ο Όσιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, ο Ιερός Χρυσόστομος διατράνωσε με «μεγάλη και πολλή φωνή» ότι εχθροί του Θεού δεν είναι μόνο οι αιρετικοί, αλλά και όσοι κοινωνούν «εν γνώσει» μαζί τους. Η συμμετοχή στα μυστήρια ή η εκκλησιαστική κοινωνία με κακόδοξους λειτουργούς καθιστά τον πιστό συνένοχο στην αδικία και μέτοχο στον πνευματικό συμμολυσμό. Επιπλέον, προειδοποιεί να μην αποδεχόμαστε καμία αλλοίωση του δόγματος υπό το πρόσχημα της «αγάπης» ή της «ομόνοιας», διότι η αληθινή αγάπη δεν θυσιάζει την Αλήθεια.

 

3. Ανασκευή των Παρερμηνειών: Το «Σχίσμα» των Ιωαννιτών

Πολλοί υποστηρικτές της ανοχής απέναντι στην αίρεση επικαλούνται τις παραινέσεις που έδωσε ο Χρυσόστομος λίγο πριν την εξορία του προς τους 40 επισκόπους και τις διακόνισσες (να μην διασπαστεί η Εκκλησία και να μην μείνει «ανεπίσκοπος»), ισχυριζόμενοι ότι δήθεν απαγόρευε την αποτείχιση:

 Οι συμβουλές εκείνες αφορούσαν προσωπική αδικία, αντικανονική δίκη και διοικητικό διωγμό εναντίον του προσώπου του, και όχι κήρυξη αιρέσεως.

 Όταν οι διάδοχοί του (Αρσάκιος και Αττικός) εδραίωσαν την παρανομία και τον διωγμό, ο ίδιος ο Χρυσόστομος μέσα από τις επιστολές της εξορίας επαινούσε και δικαίωνε πλήρως τους «Ιωαννίτες» (κληρικούς και λαϊκούς) που αρνούνταν την εκκλησιαστική κοινωνία με τους διώκτες του, θεωρώντας τους μάρτυρες κατά προαίρεση.

 Ο Χρυσόστομος διδάσκει ότι το σχίσμα είναι εξίσου φοβερό κακό με την αίρεση. Ωστόσο, υπαίτιος του σχίσματος είναι εκείνος που περιφρονεί την κανονική τάξη και την αλήθεια της Πίστεως (δηλαδή ο παρανομών/αιρετίζων επίσκοπος) και όχι όποιος αποτειχίζεται για να περιφρουρήσει την Ορθοδοξία.

Αναλυτικότερα:

Ο «Διάλογος ἱστορικὸς περὶ βίου καὶ πολιτείας τοῦ μακαρίου Ἰωάννου» που συνέγραψε ο Επίσκοπος Ελενουπόλεως Παλλάδιος διασώζει τις ιστορικές και εκκλησιολογικές λεπτομέρειες γύρω από τη Σύνοδος επί Δρυν (403 μ.Χ.) και τη στάση των σαράντα (40) επισκόπων που συμπαραστάθηκαν στον Ιερό Χρυσόστομο:

1. Η Έκκληση των 40 Επισκόπων προς τον Θεόφιλο Αλεξανδρείας

Όταν ο Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόφιλος συγκρότησε τη ληστρική Σύνοδο επί Δρυν για να καθαιρέσει αντικανονικά τον Χρυσόστομο, σαράντα επίσκοποι παρέμειναν συσπειρωμένοι γύρω από τον Άγιο. Με τη σύμφωνη γνώμη του Χρυσοστόμου, απέστειλαν επιστολή προς τον Θεόφιλο, απευθύνοντάς του την ιστορική έκκληση:

***«Μὴ κατάλυε τὰ πράγματα τῆς Ἐκκλησίας, καὶ μὴ σχίζε τὴν Ἐκκλησίαν, δι’ ἣν ὁ Θεὸς εἰς σάρκα κατῆλθεν»***.

Ο Παλλάδιος αναδεικνύει ότι υπαίτιος του σχίσματος και της διασπάσεως είναι εκείνος που καταπατεί την κανονική τάξη (εν προκειμένω ο Θεόφιλος και οι συν αυτώ), και όχι οι επίσκοποι ή οι πιστοί που αμύνονται υπέρ των Ιερών Κανόνων.

2. Η Αρχική Σύσταση του Χρυσοστόμου

Πριν από την απομάκρυνσή του, ο Ιερός Χρυσόστομος ζήτησε από τους 40 επισκόπους και τις διακόνισσες (όπως την Αγία Ολυμπιάδα) να επιδείξουν προσωρινή υπομονή και να μην εγκαταλείψουν τις εκκλησίες, λέγοντας ότι *«οὐ δύναται γὰρ ἡ Ἐκκλησία ἄνευ ἐπισκόπου εἶναι»*.

 Η δίωξη εναντίον του ήταν τότε αμιγώς προσωπική, διοικητική και αντικανονική, χωρίς να εγείρεται ζήτημα δογματικής αιρέσεως.

3. Η Τελική Στάση: Η Δικαίωση των «Ιωαννιτών»

Όταν όμως οι διάδοχοι του Χρυσοστόμου (Αρσάκιος και Αττικός) κατέλαβαν τον θρόνο με τη βία της πολιτικής εξουσίας (ύστερα από την πίεση επισκόπων όπως ο Ακάκιος, ο Σεβηριανός, ο Αντίοχος και ο Κηρίνος) και εξαπέλυσαν σκληρούς διωγμούς συνέβησαν τα εξής:

Το υγιαίνον πλήρωμα (κλήρος και λαός, γνωστοί ως «Ιωαννίτες») διέκοψε αμέσως κάθε εκκλησιαστική κοινωνία μαζί τους, αρνούμενο να τους αναγνωρίσει ως νόμιμους ποιμένες.

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, μέσα από τις επιστολές του από την εξορία, δικαίωσε και επαίνεσε απόλυτα τους «Ιωαννίτες», χαρακτηρίζοντάς τους «κατὰ πρόθεση μάρτυρες».

 Η φράση «δεν μπορεί η Εκκλησία να είναι χωρίς επίσκοπο» ισχύει για τον καλό και ορθόδοξο επίσκοπο, και όχι για προβατόσχημους λύκους ή σφετεριστές. Στον καιρό της δοκιμασίας, τη διαποίμανση της Εκκλησίας αναλαμβάνει ο ίδιος ο Χριστός

 

---

4. Η Αναίρεση του Ψευδο-Αποφθέγματος «Μετά της Εκκλησίας, έστω και πλανωμένης»

Στη σύγχρονη αρθρογραφία προβάλλεται συχνά μια παραποιημένη απόδοση του Χρυσοστόμου, ότι δήθεν είπε: *«κρεῖττον πλανώμενος μετὰ τῆς Ἐκκλησίας παρὰ ὀρθοτομῶν ἐκτὸς τῆς Ἐκλησίας»*:

 1. Η Πραγματική Έννοια του Χρυσοστομικού Χωρίου

Η επίκληση του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου για να δικαιολογηθεί η συμπόρευση με την πλάνη βασίζεται σε παραποίηση και αλλοίωση των λόγων του.

Ο Ιερός Χρυσόστομος (στην ομιλία του Προς τους τα πρώτα Πάσχα νηστεύοντας) έγραφε: «Εἰ γὰρ καὶ ἐσφάλλετο ἡ Ἐκκλησία...», αναφερόμενος αποκλειστικά σε εορτολογικά ζητήματα και ημερολογιακές παρατηρήσεις τυπικού («μηδὲ ἡμέρας καὶ καιροὺς καὶ ἐνιαυτοὺς παρατηρῶμεν»). Ο Άγιος ουδέποτε είπε ή εννόησε ότι η Εκκλησία μπορεί να σφάλλει ή να πλανηθεί σε θέματα Δόγματος και Πίστεως.

2. Η Εκκλησία Ουδέποτε Πλανάται

 Η Εκκλησία, ως Σώμα Χριστού, δεν πλανάται ποτέ. Συνεπώς, δεν υπάρχει καμία απολύτως πιθανότητα να «πλανηθεί» κανείς μαζί με την Εκκλησία.

 Μπορεί να πλανηθούν Πατριάρχες, Επίσκοποι, Ιερείς, Μοναχοί, Λαϊκοί, ολόκληρη η Διοικούσα Ιεραρχία ή ακόμα και Σύνοδοι, αλλά όχι η Εκκλησία.

3. Ποιος Μένει Πραγματικά «Μετά της Εκκλησίας»;

Όταν οι επισκοπικές σύνοδοι ή οι ποιμένες εκτρέπονται σε κακοδοξίες, «μετά της Εκκλησίας» παραμένει εκείνος που ΔΕΝ ακολουθεί τους πλανωμένους Πατριάρχες και Επισκόπους, αλλά διακρατεί ανόθευτη την Πατερική Αλήθεια.

Αντιθέτως, όποιος συμπορεύεται με πλανωμένους ποιμένες επικαλούμενος μια ψευδεπίγραφη «υπακοή», αποκόπτεται στην πραγματικότητα από την Αλήθεια και την ίδια την Εκκλησία.

4. Η Σκοπιμότητα της Διαστρεβλώσεως

Η παραποίηση της θέσεως του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου χρησιμοποιείται ως πρόσχημα από όσους επιδιώκουν να καταστείλουν το ορθόδοξο αγωνιστικό φρόνημα, προκειμένου να επιβληθεί παθητική ανοχή και τυφλή υπακοή σε κακόδοξες επιλογές.

 ΠΗΓΗ.ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ