Η Πεντηκοστή στην Καινή Διαθήκη και στις Αρχαίες Λειτουργικές Πηγές

 

Η Πεντηκοστή στην Καινή Διαθήκη

Είναι αξιοσημείωτο ότι η Καινή Διαθήκη περιέχει περιορισμένες άμεσες αναφορές στον όρο «Πεντηκοστή». Πέραν της λεπτομερούς περιγραφής της καθόδου του Αγίου Πνεύματος στο δεύτερο κεφάλαιο των Πράξεων των Αποστόλων, ο όρος εμφανίζεται μόνο δύο ακόμη φορές. Συγκεκριμένα, στις Πράξεις 20:16 αναφέρεται η επιθυμία του Αποστόλου Παύλου να βρίσκεται στην Ιερουσαλήμ την ημέρα της Πεντηκοστής, ενώ στην Α’ Επιστολή προς Κορινθίους 16:8, ο Παύλος δηλώνει την πρόθεσή του να παραμείνει στην Έφεσο μέχρι την εορτή της Πεντηκοστής.

Στην περιγραφή του γεγονότος της Πεντηκοστής που κάνει ο Ευαγγελιστής Λουκάς, θέλει να δείξει τον δεσμό που υπάρχει μεταξύ της ιουδαϊκής και της χριστιανικής Πεντηκοστής. Η Πεντηκοστή, κατά τη γνώμη του, είναι η εκπλήρωση της επαγγελίας του Θεού στον Δαυίδ:

«Και όταν συμπληρωθούν οι ημέρες σου και κοιμηθείς μαζί με τους πατέρες σου, θα αναστήσω το σπέρμα σου μετά από εσένα, το οποίο θα προέρχεται από την κοιλιά σου, και θα ετοιμάσω τη βασιλεία του. Αυτός θα οικοδομήσει για μένα οίκο στο όνομά μου, και θα στερεώσω τον θρόνο του για πάντα. Εγώ θα είμαι σε αυτόν πατέρας, και αυτός θα είναι σε μένα υιός. Και αν διαπράξει αδικία, θα τον ελέγξω με ράβδο ανδρών και με πληγές υιών ανθρώπων. Όμως το έλεός μου δεν θα το αποσύρω από αυτόν, όπως το απέσυρα από εκείνους που το απέσυρα από μπροστά μου. Και θα στερεωθεί ο οίκος του και η βασιλεία του για πάντα ενώπιόν μου. Και ο θρόνος του θα είναι στερεωμένος για πάντα.» (Β’ Βασ. 7, 12-16

Η φαινομενική αυτή έλλειψη αναφορών εξηγείται από το γεγονός ότι η Καινή Διαθήκη εστιάζει πρωτίστως στη δράση και τη διδασκαλία του Ιησού Χριστού, με τα Ευαγγέλια να ολοκληρώνονται με την Ανάσταση, τις μεταναστατικές εμφανίσεις και την Ανάληψή Του. Οι πληροφορίες για την πρώιμη ζωή της Εκκλησίας, συμπεριλαμβανομένης της Πεντηκοστής, παρέχονται κυρίως από άλλα βιβλία της Καινής Διαθήκης, με το βιβλίο των Πράξεων να κατέχει κεντρική θέση. Το βιβλίο αυτό κυριαρχείται από την ενέργεια και τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, περιγράφοντας την Ανάληψη του Κυρίου και την εντολή προς τους μαθητές να περιμένουν την επαγγελία του Πατρός στην Ιερουσαλήμ (Πράξεις 1:4-5).

Το γεγονός της καθόδου του Αγίου Πνεύματος σηματοδοτεί την ίδρυση της Εκκλησίας και την έναρξη μιας νέας περιόδου της Θείας Οικονομίας, κατά την οποία το Άγιο Πνεύμα συνεχίζει το έργο του Χριστού για τη σωτηρία του κόσμου. Η Καινή Διαθήκη παρουσιάζει αυτό το γεγονός με όλο του το μεγαλείο στις Πράξεις 2:1-11, περικοπή που αναγιγνώσκεται στη Θεία Λειτουργία της Κυριακής της Πεντηκοστής.

 

Η Περικοπή των Πράξεων 2:1-11

Η περικοπή αυτή διακρίνεται σε δύο μέρη: 

•         Πράξεις 2:1-4: Περιγράφεται η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος πενήντα ημέρες μετά το Πάσχα, εκπληρώνοντας την υπόσχεση του Κυρίου. Η κάθοδος έγινε με ιδιαίτερο τρόπο, με «ήχον ωσπέρ φερομένης πνοής βιαίας» και την εμφάνιση «διαμεριζομένων γλωσσών ωσεί πυρός» που κάθισαν στον καθένα από τους μαθητές. Πολλοί θεολόγοι θεωρούν αυτό το γεγονός ως το βάπτισμα των Αποστόλων και την επίσημη καθιέρωσή τους ως κηρύκων του Ευαγγελίου και οικονόμων των ιερών μυστηρίων.

•         Πράξεις 2:5-11: Αναφέρεται στη «συναγωγή της Διασποράς» στην Ιερουσαλήμ, όπου Ιουδαίοι από «παντός έθνους των υπό τον ουρανόν» ήταν παρόντες για την εορτή. Αυτοί οι μάρτυρες θαύμασαν ακούγοντας τους Αποστόλους να ομιλούν στις δικές τους γλώσσες, γεγονός που υπογραμμίζει τον οικουμενικό χαρακτήρα της νέας πίστης.

Η Πεντηκοστή στις Αρχαίες Λειτουργικές Πηγές

Η Πεντηκοστή, μαζί με την Κυριακή και το Πάσχα, συγκαταλέγεται στις αρχαιότερες χριστιανικές εορτές, γεγονός που επιβεβαιώνεται από τις μαρτυρίες των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Η σημασία της προκύπτει από την ιδιαίτερη προσοχή που της απέδωσαν οι χριστιανοί διαχρονικά.

«Διαταγαί των Αγίων Αποστόλων» (4ος αιώνας)

Στο έργο αυτό, η Πεντηκοστή περιγράφεται ως «εορτή μεγάλη» που λαμβάνει χώρα δέκα ημέρες μετά την Ανάληψη. Αναφέρεται ότι κατά την τρίτη ώρα της ημέρας αυτής, ο Κύριος Ιησούς απέστειλε το Άγιο Πνεύμα, με αποτέλεσμα οι μαθητές να πληρωθούν από την ενέργειά Του και να λαλήσουν σε νέες γλώσσες. Το κείμενο τονίζει επίσης την ανάγκη εορτασμού μιας εβδομάδας μετά την Πεντηκοστή και την απαγόρευση της νηστείας την Κυριακή ή την Πεντηκοστή, καθώς αυτές είναι ημέρες χαράς και όχι πένθους.

«Αιθερίας Οδοιπορικόν των Αγίων Τόπων και Σινά» (4ος αιώνας)

Το «Οδοιπορικόν» της Αιθερίας παρέχει μια λεπτομερή περιγραφή της λειτουργικής ζωής στα Ιεροσόλυμα κατά τον 4ο αιώνα. Η Αιθερία περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο οι χριστιανοί εόρταζαν την Πεντηκοστή, συμπεριλαμβανομένων αγρυπνιών, λιτανειών και τελετών σε διάφορους ιερούς τόπους, όπως το Όρος των Ελαιών  και την Εκκλησία της Αναστάσεως, καταλήγοντας στη Σιών. Ο εορτασμός στους τόπους όπου συνέβησαν τα κοσμοσωτήρια γεγονότα επέτρεπε στους πιστούς να βιώσουν και να κατανοήσουν βαθύτερα τις βιβλικές περικοπές.

ΠΗΓΗ.ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ (ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΚΕΙ)