Από την Άλωση της Κωνσταντινούπολης στην Κύπρο του 21ου αιώνα.
Εκκλησιαστικός συμβιβασμός, συμπροσευχές
και η επανάληψη ενός μοιραίου ιστορικού λάθους.
Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 δεν αποτελεί απλώς ιστορικό ορόσημο. Στην Ορθόδοξη εκκλησιαστική συνείδηση έχει καταγραφεί ως πνευματικό ορόσημο αποτυχίας, όχι της πίστεως, αλλά της επιλογής μέρους της ηγεσίας να αντικαταστήσει την εκκλησιολογική αλήθεια με πολιτικούς υπολογισμούς. Η πτώση της Πόλης δεν ήρθε κεραυνοβόλα· προηγήθηκε μια μακρά πορεία θεολογικών εκπτώσεων, με κορύφωση την ψευδεπίγραφη Ένωση με τη Ρώμη και τα συλλείτουργα με τους Παπικούς.
Το ιστορικό αυτό τραύμα επανέρχεται σήμερα με ανησυχητικές αναλογίες στο εκκλησιαστικό τοπίο της Κύπρου, υπό τη στάση και τις επιλογές του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Γεωργίου, οι οποίες – κατά την κρίση πολλών πιστών, κληρικών και θεολόγων – θυμίζουν επικίνδυνα τις προϋποθέσεις που οδήγησαν το Βυζάντιο στην καταστροφή.
……………………………………
Η Ένωση της Φλωρεντίας και το κανονικό της πρόβλημα
Η Σύνοδος Φερράρας–Φλωρεντίας (1438–1439) δεν αποτέλεσε ποτέ αποδεκτή Οικουμενική Σύνοδο για την Ορθόδοξη Εκκλησία. Όχι μόνο επειδή αποδέχθηκε παπικά δόγματα, αλλά επειδή παραβίασε κατάφωρα την κανονική και πατερική παράδοση.
Ο Άγιος Μάρκος Ευγενικός υπήρξε κατηγορηματικός:
«Ουδέποτε οι Λατίνοι υπήρξαν Εκκλησία, αλλά αιρετικοί· και ουδεμία κοινωνία υπάρχει φωτός προς σκότος».
Η Εκκλησία ουδέποτε θεώρησε τη δογματική διαφορά ως δευτερεύον ζήτημα. Ο Άγιος Φώτιος ο Μέγας, αιώνες νωρίτερα, είχε χαρακτηρίσει το Filioque όχι απλώς λεκτική προσθήκη, αλλά αλλοίωση της τριαδολογίας και της εμπειρίας του Αγίου Πνεύματος.
……………………………………..
2. Οι Ιεροί Κανόνες περί συμπροσευχών
Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν άφησε ποτέ ασαφές το ζήτημα της συμπροσευχής με αιρετικούς.
• Αποστολικός Κανών 10:
«Εἴ τις κοινωνήσει προσευχόμενος μόνον μετὰ ἀφορισμένου, καὶ αὐτὸς ἀφοριζέσθω».
• Αποστολικός Κανών 45:
«Ἐπίσκοπος ἢ πρεσβύτερος ἢ διάκονος, αἱρετικοῖς συνευξάμενος, καθαιρείσθω· εἰ δὲ καὶ λειτουργεῖν αὐτοῖς ἐπέτρεψεν, καθαιρείσθω».
• Κανών 33 της Συνόδου Λαοδικείας:
«Οὐ δεῖ συνεύχεσθαι αἱρετικοῖς ἢ σχισματικοῖς».
Οι Κανόνες αυτοί δεν είναι «ιστορικά κατάλοιπα», αλλά έκφραση εκκλησιολογικής αυτοσυνειδησίας. Δεν προστατεύουν τον φανατισμό, αλλά τη διάκριση μεταξύ αλήθειας και πλάνης.
…………………………………………
3. Η σύγχρονη πρακτική στην Κύπρο
Μέσα σε αυτό το κανονικό και πατερικό πλαίσιο, η στάση του Αρχιεπισκόπου Κύπρου Γεωργίου προκαλεί έντονο προβληματισμό. Η συστηματική συμμετοχή του σε συμπροσευχές με παπικούς επισκόπους και καρδιναλίους, καθώς και η παραχώρηση ορθοδόξων ναών – ακόμη και καθεδρικών – για την τέλεση παπικών λειτουργιών, συνιστούν πρακτική ευθεία σύγκρουση με την κανονική παράδοση.
Δεν πρόκειται για θεολογικό διάλογο, αλλά για λειτουργική συνύπαρξη, η οποία στην Ορθόδοξη παράδοση σημαίνει εκκλησιαστική κοινωνία. Αυτό ακριβώς είναι που οι Κανόνες απαγορεύουν.
Ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης προειδοποιούσε:
«Ου μικρόν το της κοινωνίας κακόν· και γαρ διά της κοινωνίας κοινωνούμεν της πλάνης».
………………………………….
4. Η πολιτική αυταπάτη της “δυτικής σωτηρίας”
Η ιστορία δείχνει ότι η Δύση ουδέποτε έσωσε το Βυζάντιο, παρά τις υποσχέσεις. Παρομοίως, σήμερα καλλιεργείται η εντύπωση ότι ο Πάπας και οι δυτικοί παράγοντες μπορούν να διαδραματίσουν ρόλο απελευθερωτή της Κύπρου.
Αυτή η προσέγγιση θυμίζει την προ της Αλώσεως νοοτροπία:
πνευματικές υποχωρήσεις με αντάλλαγμα πολιτικές υποσχέσεις.
Ο Άγιος Ιουστίνος Πόποβιτς χαρακτήρισε τον Παπισμό:
«Παναιρεσιν, διότι εις το πρόσωπον του Πάπα αντικαθίσταται ο Χριστός».
Όταν αυτή η «παναιρεσις» παρουσιάζεται ως σύμμαχος σωτηρίας, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο πολιτικό· είναι εκκλησιολογικό.
……………………………………….
5. Η σύγκρουση με τον Μητροπολίτη Πάφου Τυχικό
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η στάση του Αρχιεπισκόπου απέναντι στον Μητροπολίτη Πάφου Τυχικό. Η μακρά δημόσια στοχοποίησή του, οι κατηγορίες που – κατά κοινή παραδοχή – δεν ευσταθούσαν, και η απειλή αργίας ή καθαίρεσης, δημιούργησαν την εντύπωση ότι η Εκκλησία διολισθαίνει σε λογική εσωτερικής φίμωσης.
Στην ιστορία της Εκκλησίας, όσοι αντιστάθηκαν σε εκκλησιαστικούς συμβιβασμούς συχνά διώχθηκαν. Ο Άγιος Μάρκος Ευγενικός, ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, δεν διώχθηκαν από αιρετικούς, αλλά από «ορθόδοξες» διοικήσεις που είχαν επιλέξει τον συμβιβασμό.
………………………………………….
6. Η κάρα του Αποστόλου Παύλου και ο πνευματικός παραλογισμός
Η προσπάθεια μεταφοράς της κάρας του Αποστόλου Παύλου από το Βατικανό στην Πάφο προσλαμβάνει βαρύ συμβολισμό. Ο Απόστολος Παύλος, ο οποίος «ἔλεγχον πρόσωπον κατὰ πρόσωπον» ακόμη και τον Απόστολο Πέτρο (Γαλ. 2,11), δεν μπορεί να μετατρέπεται σε εργαλείο εκκλησιαστικής διπλωματίας.
Η χρήση ιερών λειψάνων ως μέσων προσέγγισης με τον Παπισμό θυμίζει όχι Ορθόδοξη ευσέβεια, αλλά εκκλησιαστικό πραγματισμό.
……………………………………….
7. Πατριωτισμός χωρίς εκκλησιολογική αλήθεια
Ο πατριωτισμός, όταν αποκόπτεται από την πίστη, μετατρέπεται σε ιδεολογία. Και η ιδεολογία, ακόμη και με εθνικά συνθήματα, οδηγεί σε πνευματική προδοσία.
Γι’ αυτό και ολοένα περισσότεροι χαρακτηρίζουν τη στάση του Αρχιεπισκόπου Γεωργίου ως ψευδοπατριωτική: όχι λόγω έλλειψης αγάπης προς την Κύπρο, αλλά επειδή επαναλαμβάνει το ίδιο ιστορικό λάθος που οδήγησε στην Άλωση.
………………………………………….
8. Το δίδαγμα της ιστορίας και η ευθύνη του σήμερα
Η Κωνσταντινούπολη έπεσε, αλλά η Ορθοδοξία δεν έπεσε. Και αυτό οφείλεται σε όσους αρνήθηκαν τη συμπροσευχή, όχι σε όσους την επέβαλαν.
Η Εκκλησία της Κύπρου καλείται σήμερα να επιλέξει αν θα σταθεί στη γραμμή των Αγίων ή στη γραμμή των «ρεαλιστών» της Φλωρεντίας. Η ιστορία έχει ήδη δείξει ποια γραμμή δικαιώθηκε.
«Τί γαρ ωφελείται άνθρωπος, εὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδήσῃ, τὴν δὲ ψυχὴν αὐτοῦ ζημιωθῇ;»
………………………
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου