Ομολογία

OI AΓΙΟΙ 

                    ΠΑΤΕΡΕΣ

Oμιλία του αείμνηστου Χαλκέντερου ΑΥΓΟΥΣΤΙΝΟΥ

(πρίν από 52 χρονια)

Ευχαριστώ εν πρώτοις, αγαπητοί μου χριστιανοί, ευχαριστώ τον Κύριον που μ’ αξιώνει σήμερα να εκκλησιαστώ και να ομιλήσω εις τον ιερόν Ναόν του αγίου Νικολάου Φιλοπάππου. Πληροφορούμαι, ότι εδώ εις την ενορία του αγίου Νικολάου Φιλοπάππου, κατοικούν περίπου εφτά χιλιάδες ψυχές. Από τις εφτά χιλιάδες ψυχές βλέπω σήμερα μέσα εις την εκκλησία ένα ελάχιστο ποσοστό. Δεν είστε παραπάνω, εάν αφαιρέσομε τα μικρά παιδιά, δεν είστε παραπάνω από τρακόσες ψυχές. Οι άλλοι που είναι; Αλλά, είναι δυνατόν αγαπητοί μου, οι τρακόσοι που είστε εδώ πέρα να φέρετε και τους άλλους, όλους τους άλλους εδώ μέσα στην εκκλησία! Μπορείτε εσείς οι τριακόσιοι, όχι μόνον αυτούς που λείπουν από την εκκλησία και είναι μακρυά από την εκκλησία,  να φέρετε εδώ, της ενορίας αυτής, αλλά και όλης της Αθήνας ακόμη! -Οι τριακόσιοι; -Ναι! -Πότε;  - Εάν οι τριακόσιοι εσείς που είστε εδώ μέσα, αποφασίσετε σήμερα… αλλά γιατί να μιλήσω σε σας μόνο; Εάν εσείς οι τριακόσιοι  που είστε εδώ μέσα, γίνετε χριστιανοί. –Μα τι λόγος είν’ αυτός πάτερ, χριστιανοί δεν είμεθα εμείς, εάν δεν είμεθα..  -Κανείς από εδώ μέσα, κανείς από σας που βρίσκεστε εδώ μέσα, κανείς  δεν είναι άθεος! Αν ήτο άθεος, αν ήτο υλιστής, αν δεν πίστευε στο Θεό, δεν θα πατούσε εδώ μέσα στην εκκλησία. -Το φωνάζει λοιπόν η παρουσία μας, ότι είμεθα χριστιανοί, θα μου πείτε! Το φωνάζει η ταυτότητά μας, που έχουμε στα πορτοφόλια μέσα, που λέει χριστιανός, χριστιανός ορθόδοξος! Το φωνάζει το όνομά μας, το χριστιανικό όνομα που πήραμε στην κολυμβήθρα. 



- Και όμως, αυτά δεν φτάνουν!  Η ονομασία, το ότι είμεθα  χριστιανοί δεν είναι αρκετόν! Η ονομασία πρέπει να ανταποκρίνεται και σε μια πραγματικότητα. Όπως το χαρτονόμισμα, δεν αρκεί απλώς να γράφει ένα ποσόν, αλλά το ποσόν αυτό πού’ ναι γραμμένο επάνω στο χαρτονόμισμα να ανταποκρίνεται σ’ ένα απόθεμα χρυσού, δηλαδή την ώρα κατά την οποία θα το πάμε στην τράπεζα να μπορεί η τράπεζα να μας δώσει εκατό χρυσά φράγκα εάν γράφει εκατό, χίλια αν γράφει χίλια, διότι άλλως τε θα είναι ένα απλό χαρτί, κατά παρόμοιο τρόπο δεν αρκεί απλώς η ονομασία μας ότι είμεθα χριστιανοί διά να δικαιώσει την ύπαρξή μας στον κόσμον αυτόν. Η ονομασία δημιουργεί υποχρεώσεις! Πρέπει να συνοδεύεται με υποχρεώσεις και καθήκοντα! Και κάθε ονομασία. Ονομάζεσαι μηχανικός; Πρέπει να είσαι εις θέσι  να χτίζεις σπίτια γερά και στέρεα. Ονομάζεσαι δάσκαλος; Πρέπει να είσαι εις θέσιν να μαθαίνουν τα παιδιά γράμματα. Ονομάζεσαι γιατρός; Δεν αρκεί να ονομάζεσαι γιατρός, πρέπει να είσαι εις θέσι να κάνεις διάγνωσι, να ευρίσκεις τα κατάλληλα φάρμακα, να ορίζεις δίαιταν κατάλληλον, τότε θα είσαι γιατρός, δεν αρκεί απλώς το όνομα και τη ταμπέλα «είμαι ιατρός»! Ονομάζεσαι πλοίαρχος και καπετάνιος; Δεν αρκεί απλώς να έχεις το όνομα σου, αλλά να είσαι κυβερνήτης επάνω στο πλοίο και να σαι στους ωκεανούς. Ονομάζεσαι στρατιώτης και αξιωματικός; Δεν είναι τα κουμπιά! Δεν είναι τα γαλόνια! Δεν είναι οι στολές! Δεν είναι οι παρελάσεις, δεν είναι οι τρουμπέτες, δεν είναι τα γυμνάσια! Είναι κάτι παραπάνω απ’ όλα: Η απόφασις!  Η ανδρεία! Η απόφασις, εν ανάγκη να θυσιάσεις όχι μια ζωή, χίλιες ζωές για την πατρίδα! Αυτό κάνει τον στρατιώτη. Όπως λοιπόν η ονομασία του στρατιώτου, η ονομασία του ιατρού, η ονομασία του δασκάλου, η ονομασία η οιαδήποτε άλλη στον κόσμον αυτόν δημιουργεί υποχρεώσεις,  ακόμα περισσότερον απ’ όλες τις ονομασίες που υπάρχουν στον κόσμον αυτόν, βασιλέων και πριγκήπων και στρατηγών και σοφών, εγώ δεν βρίσκω καμμιά άλλη ονομασία μέσα εις τον κόσμον αυτόν ανώτερη που πρέπει να γεμίζει τα σπλάχνα μας και την καρδιά μας και μας πτερώνει ως τους ουρανούς, καμμιά άλλη ονομασία μεγαλυτέρα εις τον κόσμον αυτόν από την ομομασία: -Είμαι χριστιανός! 



Τι μεγάλο πράγμα, τι τίτλος είναι αυτός! Αλλά και ποίες υποχρεώσεις δημιουργεί στον κάθε ένα μας που μας αξίωσε ο Θεός μέσα από τον Ιορδάνη ποταμό, μέσα από την κολυμβήθρα, να βγούμε χριστιανοί, ορθόδοξοι χριστιανοί! Ακριβώς δε αυτό, την ευθύνη την οποία κάθε χριστιανός, τας υποχρεώσεις τας οποίας έχει κάθε χριστιανός εις τον κόσμον αυτόν, αυτάς τας υποχρεώσεις τονίζει το ιερόν και άγιον Ευαγγέλιον σήμερον! Το Ευαγγέλιον που ηκούσατε αγαπητοί μου, είναι ένα ψήγμα χρυσού, είναι μία περικοπή από την περίφημον εκείνη ομιλία, την μακράν εκείνη ομιλία η οποία ωνομάσθη “ο καταστατικός χάρτης ολοκλήρου του κόσμου”, “το  σύνταγμα των  ιδεών και των αξιών του κόσμου”,   η μεγάλη λέγω εκείνη ομιλία που εξεφώνησε ο Κύριος επί όρους, είναι η «επί όρους ομιλία». Θα συστήσω σε όλους σας, σήμερα όταν τελειώσει η εκκλησία και πάτε στα σπίτια σας, να ξεκρεμάσετε από  τα εικονοστάσια που τά’χετε δεμένα με κλωστές, να ξεκρεμάσετε λέω απ’ τα εικονοστάσια τα Ευαγγέλιά σας, ν’ανοίξετε το πρώτον Ευαγγέλιον, το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, να βρήτε το κεφάλαιον πέμπτον, έκτον, έβδομον κεφάλαιον, όπου είναι η ομιλία αυτή, και να διαβάσετε μια και δυο και τρεις φορές και να προσπαθήσετε αυτά τα οποία είναι μέσα εις την επί όρους ομιλία, να τα κάνωμεν πρόγραμμα και γραμμήν του βίου μας. Του βίου μας, της ζωής μας της ατομικής, της οικογενειακής μας ζωής, της εθνικής μας ζωής, και τότε θα δείτε ποια νέα φώτα, ποιοι νέοι πολυέλαιοι και ποίοι νέοι κόσμοι θ’ ανατείλουν μέσα εις την καρδία μας. Αδελφοί, ένα κομμάτι, ένα μικρό κομματάκι της επί όρους ομιλίας είναι το σημερινόν ευαγγέλιο. Και εις την αρχήν της ομιλίας αυτής, είναι σχεδόν εις το προοίμιον της  ομιλίας αυτής, της επί όρους ομιλίας, ο Κύριος μας λέγει, τι μας λέγει; Ότι τα προσόντα του χριστιανού, όπως ο μαθητής έχει προσόντα, ο στρατιώτης προσόντα, ο κάθε ένας έχει προσόντα, και δεν προσλαμβάνεται κανείς σε υπηρεσίας αν δεν έχει ένα ορισμένον αριθμόν προσόντων, ούτω τα προσόντα του χριστιανού ποια είναι ;

● Τα προσόντα του χριστιανού, πρώτο - πρώτο, η ρίζα των αρετών του χριστιανού, ο χριστιανός είναι σύνολον, είναι έκφρασις αρετών εις τον κόσμον αυτόν, αλλ’ η πρώτη αρετή, η ρίζα, όπως το δέντρο έχει ρίζα, έτσι και το δέντρον της αρετής που ποτίζει με τα δάκρυα και τα αίματα η Πίστις ημών, το δέντρον αυτό της αρετής που θάλλει αιωνίως,  έχει μια ρίζα, αγαπητοί! Και η ρίζα αυτή είναι,  - και όσο πιο βαθειά είναι αυτή η ρίζα, τόσο στερεώτερος είναι ο χριστιανός, και τόσον ωραιότερος και ευπρεπέστερος και ειρηνικότερος είναι εις τον κόσμον αυτόν -  η ρίζα  του δέντρου αυτού είναι αγαπητοί μου η ταπείνωσι!  Πρέπει να’ναι ταπεινός ο χριστιανός! Καν σοφός, καν φιλόσοφος, καν ποιητής, καν να πετάξει επάνω στους Ωρίωνας, πρέπει να είναι ταπεινός!  «Εμνήσθην του προφήτου», θυμάστε τας κηδείας, την ακολουθίαν της κηδείας;   «εμνήσθην του προφήτου βοώντος: εγώ ειμί γη και σποδός»! Τι είσαι άνθρωπε, οσονδήποτε κι αν υπεραιθής, μια χούφτα χώμα στον κόσμον αυτόν, «εμνήσθην του προφήτου βοώντος: εγώ ειμί γη και σποδός»! Ταπεινός λοιπόν, η ταπείνωσις πρέπει να διακρίνει τον χριστιανόν! («Μακάριοι οι ταπεινοί τη καρδία»)

  

● Αλλά εκτός της ταπεινώσεως ο χριστιανός πρέπει να έχη κάτι άλλο: Το δάκρυ! Το δάκρυ της μετανοίας!  Εάν αμαρτάνει, και αμαρτάνει ο χριστιανός, διότι δεν μπορεί να είναι αναμάρτητος κανείς επί της γης, εάν αμαρτάνει αυτός, εάν αμαρτάνει η γυναίκα του, εάν αμαρτάνουν τα παιδιά του, αν αμαρτάνει η κοινωνία, πρέπει να κλαίει και να θρηνή, να είναι πενθούντες, «Μακάριοι οι πενθούντες ότι αυτοί παρακληθήσονται».

● Ο χριστιανός ακόμα πρέπει να είναι πράος και ειρηνικός, αλλ’ υπό ένα όρον: Πράος και ειρηνικός όταν τον χτυπούν τον ίδιον και τον αδικούν.

● Αλλά όταν βλέπει μεσ’ στη γειτονιά του, μεσ’ στην κοινωνία, στο εργοστάσιο, στο γραφείο του την αδικία, πρέπει να γίνει λέων! Δεν είσαι χριστιανός, εάν δεν αγωνίζεσαι να επικρατήσει μεσ’ στον κόσμο η δικαιοσύνη! «Μακάριοι οι πεινώντες και διψώντες την δικαιοσύνην»! Αυτό μας έλειψε, δεν έχουμε δίψα! Όταν αδικείται το άτομό μας, ο εαυτός μας, γινόμεθα θηρία! Όταν αδικείται η χήρα, το ορφανό, ο κόσμος ο πτωχός και εγκατελειμμένος, που δεν έχει συνηγόρους και πλουσίους να τον υπερασπίσουν, αδιαφορούμε τελείως!

Ο χριστιανός πρέπει να είναι πράος διά τον εαυτόν του, να είναι αγωνιστής και να διψά την δικαιοσύνην! 

● Ο χριστιανός πρέπει να ρίπτει γέφυρες, να ενώνει τα χάσματα μέσα εις τον κόσμον αυτόν, όπως ακριβώς όταν φτάσουμε σ’ ένα μέρος ξαπλώνεται η γέφυρα και περνούμε,  έτσι εις τον κόσμον αυτόν που χωρίζουν οι ιδεολογίες,  που χωρίζουν συμφέροντα και μίση, πρέπει ο χριστιανός να είναι η ένωσις, ανατολής και δύσεως, πρέπει να’ναι η γέφυρα η πλατειά που  να ενώνη δυο κόσμους ολοκλήρους. «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί ότι αυτοί υιοί Θεού κληθήσονται».

● Ο χριστιανός ακόμα πρέπει να έχει κάτι άλλο: Να είναι σαν τα χιόνια, όπως το χιόνι πού’ναι πάνω στην ψηλή κορυφή του Ολύμπου δεν το πατάν πόδια ανθρώπου αλλά είναι πεντακάθαρο, έτσι και η καρδιά του χριστιανού πρέπει να είναι καθαρά «Μακάριοι οι καθαροί τη καρδία ότι αυτοί τον Θεόν όψονται».

 ● Ο χριστιανός ακόμα πρέπει αν έχη ένα προσόν: Να είναι υπομονητικός, βράχος, όπως ο βράχος μεσ’ στα άγρια κύματα δεν φοβείται τη θάλασσα, αλλά “επιπλέει” μέσα εις τα αφρισμένα κύματα, είναι απάνω απ’ τα αφρισμένα κύματα, έτσι ο χριστιανός στας θλίψεις, πρέπει να έχη το ανδρείον, να είναι ανδρείος!

● Κι’ ακόμα ο χριστιανός, να είναι έτοιμος! Να είναι έτοιμος! Να μη πεθάνη στα κρεββάτια, να πεθάνη επάνω στο πεδίον της τιμής, να θυσιάση την ζωήν του για τη δόξα του Χριστού!

Αυτά είναι τα προσόντα, τα διαμάντια και το περιδέραιον, που πρέπει να στολίζη κάθε χριστιανική ψυχή. Αλλ’ εάν τα έχομεν αυτά, εάν τα έχομεν αυτά, τότε,  σ’ εμάς απευθύνεται ο λόγος του Θεού:

● «Υμείς εστέ το άλας της γης, υμείς εστέ το φως του κόσμου».

Βλέπετε αγαπητοί μου ποίον σύνδεσμον έχει η Αγία Γραφή; Εάν τα ακούσωμε τα λόγια αυτά του Ευαγγελίου φαίνονται ξεκάρφωτα. Εάν όμως τα συνδέσωμε με τα προηγούμενα, τότε αυτά αποκτούν την ολοκληρίαν της σκέψεως, «Υμείς εστέ το άλας της γης, υμείς εστέ το φως του κόσμου».

Χριστιανοί μου, ευρίσκομαι ακόμα εις την αρχήν του Ευαγγελίου και μπροστά μου ανοίγεται ένα πέλαγος ιδεών, που δεν μπορώ να το διαπλεύσω με το μικρόν λεμβίδιόν μου! Αλλά, δεν έχω καιρό, δεν έχω ώρα, να μπορέσω να ξαπλώσω μεσ’στο πέλαγος, τον ωκεανόν, των υψίστων αυτών ιδεών… Μη μου μιλάτε για άλλα βιβλία!  Αρπάξτε το Άγιον Ευαγγέλιον στα χέρια σας! Βάλτε φωτιά, στα σπίτια μέσα στα βιβλία στα μυθιστορήματα, στα περιοδικά όλα, στα φιλμ στα γκαγκστερικά σε όλα, πάρτε στα χέρια σας το άγιον Ευαγγέλιο, ν’ αγιάσει, να ευωδιάσει μέσα ο κόσμος ολόκληρος!  

 Το Ευαγγέλιον του Χριστού μας λοιπόν μας λέγει, υμείς εστε το άλας της γης, το φως του κόσμου!

Αφήνω το δεύτερο, παίρνω το πρώτο: Υμείς εστέ το άλας! Είστε το αλάτι!  Ο κάθε χριστιανός πρέπει να είναι το αλάτι! Και υπάρχει τίποτε άλλο πιο χρήσιμο από το αλάτι; Το αλάτι είναι στο πιάτο του πτωχού, το αλάτι είναι στο πιάτο του βασιλιά, το αλάτι είναι κάτι απαραίτητο, το αλάτι είναι στοιχείον αναγκαίον για την ζωήν του ανθρώπου. Μια μικρά ποσότητα αλατιού νοστιμίζει ολόκληρον το φαγητό, και το αλάτι έχει ακόμα την ιδιότητα να συντηρεί, να προλαμβάνη την σήψιν,  την σαπίλα, την αποσύνθεσιν των διαφόρων τροφίμων. Έτσι ακριβώς πρέπει να είναι και ο χριστιανός μέσα στην κοινωνία, το αλάτι, το αλάτι το πνευματικό! Δηλαδή πως, κατά ποιον τρόπον θα γίνη ο χριστιανός το αλάτι της κοινωνίας; Θα γίνη το αλάτι της κοινωνίας με τα λόγια του, με τα λόγια του που πρέπει να είναι προσεκτικά!   Εμείς, οι χριστιανοί… Τα σπίτια όλα έχουν πόρτες. Εμείς είμεθα χωρίς πόρτες! Δεν έχομε καμμιά προσοχή, καμμιά προσοχή στα λόγια μας, στα λόγια τα οποία λέγομε δεξιά και αριστερά, και όμως θα δώσωμε λόγο αυστηρό για κάθε λόγο άπρεπο, για κάθε λόγο ο οποίος δεν έχει ευωδία και χάρι μέσα εις την κοινωνία και μέσα εις τον κύκλο μας. 

Λοιπόν, με τα λόγια αλατίζεις! Ποια λόγια; Τα λόγια όχι τα κολακευτικά∙  γέμισε ο κόσμος από ψευτιά και κολακεία∙ δεν λέει κανείς στον γείτονά του την αλήθεια,  αλλά προσπαθεί ο κάθε ένας με την γλώσσα τη μελιστάλακτο, με τη γλώσσα την ωραία, με τη γλώσσα των ωραίων λέξεων και φανταχτερών εικόνων προσπαθεί ο καθένας να ξεγελάσει τον άλλο και δεν παρουσιάζει στον άλλο την πραγματικότητα και την αλήθεια. Ο χριστιανός όμως είναι αληθινός!  Ο χριστιανός είναι οπαδός Εκείνου που είπε, μπροστά στον Πιλάτο, ότι εγώ στον κόσμον αυτόν ελήλυθα ίνα μαρτυρήσω τῆ αληθεία! Και η αλήθεια στον κόσμον αυτόν είναι πικρά! Εάν έχετε κάποια πληγή, και ρίψετε βέβαια επάνω λάδι, θα αισθανθήτε βέβαια κάποιο ευχάριστο αίσθημα. Εάν όμως επάνω στην πληγή ρίψετε, και είναι ανάγκη να ρίψετε, εάν απάνω στην πληγή ρίψετε αλατάκι, τσούζει το αλάτι. Όπως λοιπόν το αλάτι όταν πέφτει επάνω στην πληγή τσούζει, έτσι και η αλήθεια, η αλήθεια των ιεροκηρύκων, η αλήθεια των προφητών, η αλήθεια των ανθρώπων οι οποίοι λαλούν την αλήθεια δεν είναι ευχάριστον εις τον κόσμον αυτόν, τσούζει, πικρά είναι η αλήθεια στον κόσμο! 

Για σκεφθήτε τον Ηλία, που θα εορτάσωμε την Τετάρτη, είχαν μεσ’ στο βασίλειο οχτώ χιλιάδες παπάδες∙ Τούμπες! Τούμπες κάνανε μπροστά στο βασιλιά και στην βασίλισσα! Μα αυτός, ετόλμησε κι΄ ανέβη επάνω στα ανάκτορα και τους λέγει: -Λίγες είναι οι μέρες σας! Γιατί είστε βασίλειον ανομίας και παρανομίας και τ’ ανάκτορα οργιάζουν! Ένας βρέθηκε! Κι’ από την ώρα εκείνη η βασίλισσα κι ο βασιλιάς ζητούσαν να τον συλλάβουν κι έφευγε μες στις σπηλιές σαν αετός, για να γλυτώση από την μανία των βασιλέων που εκολάκευε όλο το αισχρόν  ιερατείον. 

Για σκεφτήτε τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, που ανέβηκε και αυτός γοργώς επάνω στα μαρμαρένια ανάκτορα και βρήκε εκεί το παράνομο ζεύγος, το ζεύγος των αιμομικτών, το ζεύγος που ζούσε μες στην παρανομία και λέγει στον Ηρώδη: «ουκ έξεστί σοι έχειν γυναίκα του αδελφού σου». Δεν σου επιτρέπεται βασιλιά, να ζης παράνομα μέσα στα ανάκτορα. 

Για σκεφτήτε τον απόστολο Παύλο, τους προφήτες τους μεγάλους, για σκεφτήτε Αυτό το Χριστό, που ομίλησε πάντα την αλήθεια και εσταυρώθη επί της Γης! Η αλήθεια, είναι λόγος, είναι σαν το αλάτι που πέφτει επάνω στις πληγές και κάνει τον άνθρωπο να πονέσει, μα αυτός ο πόνος που αισθάνεται ο άνθρωπος από την αλήθεια, είναι πόνος σωτήριος, και μακάριος ο άνθρωπος εκείνος που αισθάνεται από τα βάθη της ψυχής του την σωτήριον αυτήν αλήθεια  να εισέρχεται μέσα εις το εσωτερικόν της ψυχής του και ν’ απολυμαίνει αυτό από κάθε κακία κι από κάθε αμαρτία! Ο χριστιανός δεν θα είναι κόλακας! Όχι!  Θα πη την αλήθεια! Πού θα πη την αλήθεια; Την αλήθεια θα την πη παντού. 

Σε αυτόν που τον βλέπει και κυλίεται μέσα στον βόρβορον της αμαρτίας θα του πει∙ ουκ έξεστί σοι έτι∙  δεν σου επιτρέπεται να κυλίεσαι σαν το κτήνος μεσ’ στον βόρβορο και ακαθαρσία. 

Σ΄ αυτόν ο οποίος είναι κενόδοξος και υπερήφανος, και νομίζει ότι θα φτάση τους ουρανούς και τα άστρα, θα του πη ότι «Κύριος υπερηφάνοις αντιτάσσεται, ταπεινοίς δε δίδωσι χάριν». 

Στον άλλο που δεν λατρεύει το Χριστό, αλλά λατρεύει το χρυσό, στον άλλο που έκανε το χρήμα, το πορτοφόλι του, πού’ γινε μπεζαχτάς ολόκληρος, που δεν έχει τίποτε  ιερόν και όσιον, που το χρήμα είναι ο θεός του, σ’ αυτόν θα του πη ότι, «η πλεονεξία είναι ειδωλολατρεία», στον ειδωλολάτρη. 

Στον άλλο, που έχει διάφορα ελαττώματα, δεν θα διστάση ο χριστιανός να του υπενθυμίση την αλήθεια. Και έτσι, με τα λόγια του τα αυστηρά, με τα λόγια του τα ζωοποιά, με τα λόγια της Γραφής, θα γίνη αλάτι μες στην κοινωνία.

Αλλ’ ο χριστιανός δεν είναι μόνον άλας πνευματικόν με τα λόγια του, είναι άλας πνευματικόν με το παράδειγμά του. Ο τρόπος που ζη μέσα εις τον κόσμο, ο τρόπος που συμπεριφέρεται μες στο σπίτι του, ο τρόπος με τον οποίον συμπεριφέρεται μες στο γραφείο και εις το εργοστάσιόν του, ο τρόπος αυτός είναι φωτεινός. Και ο τρόπος αυτός ο φωτεινός της ζωής του, κάνει τους άλλους, τους αντιχρίστους, τους αθέους, τους κάνει να σκέπτωνται ότι παραπάνω από την ζωήν αυτήν, την ματαίαν ζωήν, παραπάνω από την ζωήν των αισθήσεων και απολαύσεων, υπάρχει ένας κόσμος ανώτερος, ένας κόσμος ιδανικός, εις τον οποίον κόσμον τον καλεί δια των λόγων και του παραδείγματός του. 

Αλλ’ αδελφοί μου, δεν έχω καιρό να επιμένω περισσότερον. Τελειώνω και λέγω: Αυτά είναι θεωρίες. Θέλετε να δείτε την πραγματικότητα, ποιο είναι το αλάτι το πνευματικό; Αντέστε μες στο σπίτι, που ο πατέρας είναι άλας πνευματικό! Υπάρχουν μες στη σαπίλα της κοινωνίας, και κρατιέται ακόμα η κοινωνία, υπάρχουν τέτοιοι πατεράδες, που προσέχουνε τα βλέμματά τους, προσέχουνε τα λόγια τους, προσέχουν τη συμπεριφορά τους, και ζούνε υποδείγματα βίου μεσ’ στον κόσμο, ας είναι απάνω τους η ευλογία των αγίων Αγγέλων και Αρχαγγέλων και όλων των Πατέρων μας. Μένουν αυτοί οι πατεράδες και αι μητεράδες, αυτοί, στα ύψη! Και είναι το άλας! Μπροστά των τα παιδιά τους τους βλέπουν σαν εικόνες θείες, σαν ουράνιες εικόνες, μπροστά των το κορίτσι δεν μπορεί να μιλήση άσχημα, το παιδί δεν μπορεί να μιλήση άσχημα, μέσα η υπηρεσία όλη τους και σαν φωτεινά άστρα λάμπουν μέσα εις τον κόσμον αυτόν. Είναι το άλας αυτές οι μανάδες κι οι πατεράδες είναι το πνευματικόν άλας που δεν αφήνει ακόμα την κοινωνίαν αυτήν να αποσυντεθεί εξ ολοκλήρου. 

Θέλετε να δήτε το άλας το πνευματικόν; Αντέστε σε μια ενορία, σε μια ενορία πάνω στον Πίνδο, ναι, πάνω στον Αλιάκμονα, κάτω στο Μωριά ή στην Κρήτη, να πάτε σε μια ενορία που είναι ένας παπάς ευλαβής, ας μη ξέρει γράμματα, ας μη πέρασε από τα πανεπιστήμια, θεολογικάς σχολάς, αλλά να πιστεύει, να πιστεύει στο Χριστό, να πιστεύει στην Παναγιά, να πιστεύει στους αγίους, να λειτουργάει και να κλαίει και συγκινείται. Άντε να βρείτε ένα τέτοιο χωριό, που θα είναι ένας παπάς τέτοιος, που να πιστεύει στον Θεό, και δείτε ολόκληρους τους χωρικούς, ούτε να βλαστημάνε, ούτε να οργιάζουνε, ούτε εγκλήματα να γίνωνται! Γιατί μέσα στο χωριό αυτό υπάρχει το αλάτι, και το αλάτι του χωριού είναι ο ιερεύς ο ευλαβής, ο ιερεύς ο οποίος δεν σπούδασε στο εξωτερικό, ο ιερεύς ο οποίος δεν έχει μισθούς μεγάλους, αλλά μεσ’στην καρδιά του έχει τον Χριστό! Είναι το πνευματικό άλας μεσ’ στο χωριό του! 

Θέλετε να δήτε τι θα πεί πνευματικό άλας; Αντέστε σε μια επαρχία, αν υπάρχει!  Αν υπάρχει! Αν υπάρχει! Αντέστε σε μια επαρχία που υπάρχει δεσπότης πραγματικός επίσκοπος των ψυχών. Όταν μια τέτοια επαρχία έχει επίσκοπο πνευματικό, άνθρωπον ανώτερον του χρήματος, ανώτερο των ηδονών, ανώτερον της ματαίας δόξης,  όταν σε μια τέτοια επαρχία έχει επίσκοπο πνευματικόν, τότε μες στην επαρχία αυτή δεν στέκονται άθεοι, δεν στέκονται αναρχικοί, δεν στέκονται τίποτε, αλλά μεσ’ στην επαρχία αυτή υπάρχει αγιότης, υπάρχει ευσέβεια, υπάρχει η μεγάλη Δύναμις του Χριστού μας!

Θέτε να δείτε αντιστρόφως, όταν λείψει το αλάτι;  Όταν λείψει το αλάτι; Αντέστε μεσ’ στο σπίτι που ο πατέρας δεν προσέχει τον εαυτόν του, η μητέρα είναι ξεπορτισμένη και φεύγει δεξιά κι αριστερά και το σπίτι τό’χει  ξενοδοχείον ύπνου και φαγητού! Αντέστε μέσα σε μια ενορία που ο παπάς μόνο θησαυρίζει ∙και δεν επιθυμεί τίποτ’  άλλο περισσότερον παρά μόνον τα τριάκοντα αργύρια του Ιούδα! Αντέστε σε μια επαρχία που ο δεσπότης είναι όλη η αντινομία του Ευαγγελίου και η παράβασις του Ευαγγελίου, αντέστε να δείτε τα ερείπια,  θα δείτε εκεί την διάλυσιν, και την εξάρθρωσιν του παντός. 

Αδελφοί μου, όλοι μας λέμε «εσάπισε η κοινωνία»! «εσάπισε η κοινωνία»! Και όντως εσάπισε η κοινωνία! Κι όπως λέγει ο λαός μας, η σαπίλα αυτή, η σήψις η κοινωνική και η ηθική έχει προχωρήσει πολύ, αδελφοί μου. Και τρέμομε, καταντήσαμε, ένας που αγαπάει την πατρίδα, ένας που πονάει την πατρίδα, τρέμει να πιάσει την ημέρα την εφημερίδα, τρέμει το πρωί που ξημερώνει να πάρει εφημερίδα, ξέρω πολλούς χριστιανούς που λένε «μη διαβάζετε εφημερίδα»! Γιατί μόλις ανοίξεις την εφημερίδα, όλη η εφημερίδα στάζει μες στο αίμα. Πού ‘ναι η Ελλάς προ πενήντα, εξήντα, εκατό, πρώτα, που περνούσαν μέρες, ούτε έγκλημα… λες κι έχομε πόλεμο!  Μα εμείς που κάναμε πάνω στα ψηλά βουνά με τα παιδιά, και όλοι σας εσείς οι παλαιότεροι, που ανεβήκαμε επάνω δεξιά για να στερεώσωμε την πίστη των πατέρων μας, που βρεθήκαμε σε φοβερές και σκληρές ημέρες, ε, σας λέγω κύριε, αγαπητοί μου χριστιανοί,  περνούσαν μέρες, στο μέτωπο, ούτε ένας νεκρός. Μα εδώ τι μέτωπο είναι; Τι μέτωπο; Πώω.. ωω…  Ἀλλος με το τσεκούρι, άλλος με τις πέτρες, άλλος με το φαρμάκι, άλλος με την κρεμάλα, άλλος με το … με όλα τα μέσα, δεν κάνουν τίποτε άλλο, να πετσοκόβονται οι Έλληνες για όλα τα ζητήματα∙ και αι εφημερίδες είναι βουτηγμένες μεσ’ στο αίμα.

-Ποιος φταίει για το αίμα αυτό;

-Ποιος φταίει για το αίμα αυτό; 

Πρέπει να ‘μαι ειλικρινής μπροστά σας! Αυτό φταίει! (ο ιεροκήρυξ δείχνει το ράσο!).  Οχτώ χιλιάδες παπάδες, οχτώ χιλιάδες παπάδες πού’μεθα  στο έθνος μας, δε μου λέτε τι κάνουμε; Ογδόντα δεσποτάδες που δεν έχει η Ρωσία όλη, και η Βουλγαρία και η Σερβία και τα βαλκάνια όλα, τι κάνουν; Δε μου λέτε, όλοι, για να μην περιοριστώ στον κλήρο, όλοι μας φταίμε γι’ αυτό το αίμα, το αίμα που χύνεται και εμόλυνε τα πάντα, πηγάδια, θαλάσσας, πηγές, και θα γίνωμε Κάιν, και τρέμει η γη για το αίμα αυτό αδελφοί μου, που το διαβάζομεν απλώς, για το αίμα αυτό φέρομεν όλοι ευθύνη! Και πατεράδες, και δασκάλοι, και αξιωματικοί, και μικροί και μεγάλοι, αλλά παραπάνω από όλους μας φέρομε την ευθύνη του αίματος, του χυνομένου αυτού αίματος, την φέρομεν ημείς οι κληρικοί! Ημείς όλοι, οι λεγόμενοι «θρησκευτικοί»!   

Εσείς, που είστε εδώ μέσα στην εκκλησία του Χριστού μας∙ ας γίνωμε λοιπόν χριστιανοί!  Αχ! Να γίνωμε χριστιανοί!  Να γίνωμε χριστιανοί, κι όταν γίνωμε χριστιανοί θα γίνωμε το φως του κόσμου, θα γίνουμε το αλάτι, το ζωοποιόν αλάτι, που θα σκορπιστή σ’ όλους τους αρμούς της οικογενειακής και εθνικής ζωής και θα δημιουργηθή μία νέα κατάστασις εις τον κόσμον! Μα, θα μου πείτε, είμεθα ολίγοι! -Τι λίγοι;  Τι λίγοι;   

Ένας ήταν ο άγιος Νικόλαος, ένας Νικόλαος, αλλά εσκόρπισε αλάτι, και αλάτισε ολόκληρον την επαρχίαν του, μια ήταν η αγια Μαρίνα, για διαβάστε την αγια Μαρίνα να κλάψουν τα μάτια σας, αφήστε, σήμερα τα κορίτσια σας μέσα στις τσάντες έχουν τα αστέρια, τα αστέρια του Χολυγούντ τα βρωμερά και ακάθαρτα. Αλλά αυτά τα αστέρια είναι της αμαρτίας, ενώ η αγια Μαρίνα είναι το αστέρι του ουρανού, το πνευματικόν αστέρι∙ για διαβάστε λοιπόν τον βίον της αγιας Μαρίνας, μια κοπέλα δεκαπέντε χρονώ, και όμως είχε μέσα το Χριστό, και με του Χριστού που είχε την Πίστη, έγινε αλάτι πνευματικό, και έσωσε τόσον λαόν και τόσον κόσμον! Λοιπόν, μια ήτο η αγια Μαρίνα, ένας ήτον ο άγιος Νικόλαος, δώδεκα ήσαν οι Απόστολοι κι άλλαξαν τον ντουνιά, ας γίνωμε… 

Δώστε μου, δώστε μου, δώστε μου από αυτή την ενορία, δεν θέλω πολλούς, παίρνω κόσκινο σας κοσκινίζω, δε θέλω, ας αγαπούν άλλοι τα λεφτά, ας αγαπούν άλλοι τας γυναίκας, ας τρέχουν δεξιά κι αριστερά, δώστε μου ψυχές που  αγαπούνε το Χριστό, δώστε μου, μέσα από την ενορίαν αυτή δώστε μου δυο ντουζίνες, μια ντουζίνα γυναικών που να’ ναι σαν την αγια Μαρίνα, και δώστε μου μια ντουζίνα αντρών σαν τον άγιο Νικόλαο, και θα σας χαρίσω όλους, θα σας διώξω όλους από την εκκλησά, δώστε μου δώδεκα γυναίκες σαν την αγια Μαρίνα, και δώστε μου δώδεκα άνδρες σαν τον άγιο Νικόλαο, και δώστε μου δώδεκα παπάδες μέσα σ’ όλη την Αθήνα που να πιστεύουν σαν τον μεγα Βασίλειο, ναι, δώστε μου, και μετά σ’ ολόκληρον  την Αθήνα, και να γίνη η Αθήνα λαός Θεού, λαός περιούσιος  νέου μαρτυρίου, όπου λατρεύουμε Κύριον εν τη ελευθερία, και είθε αγαπητοί μου τα λόγια αυτά που σας είπα να μπούν μέσα στις καρδιές σας και ο καθένας από μας να γίνη πραγματικός χριστιανός, προς δόξαν της Αγίας Τριάδος, δι’ ευχών της Αγίας Μαρίνης, … αμήν.