Σχέση συνοδικότητας και πρωτείου στο Συνέδριο στο Chantilly της Γαλλίας τον Οκτώβριο 2026 (Απόψεις και κριτικά σχόλια)

 

Επιμέλεια έρευνας: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Τα αποσπάσματα από τις ομιλίες που δημοσιεύονται υπάρχουν στο link. https://panorthodoxsynod.blogspot.com/  στις σχετικές ομιλίες.

 

Στο Διεθνές Συνέδριο στο Chantilly, με το ζήτημα της συνοδικότητας και του πρωτείου ασχολήθηκαν οι ακόλουθοι εισηγητές:

1. π. Ιωάννης Χρυσαυγής.

Παρουσίασε την κεντρική εισήγηση με τίτλο «CONCILIARITY AND PRIMACY – Echoes from the Holy and Great Council».(ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΩΤΕΙΟ – Αντηχήσεις από την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο). Υπογράμμισε ότι το μέλλον της Ορθοδοξίας δεν έγκειται στο να επιλέξει ανάμεσα στη συνοδικότητα ή το πρωτείο, αλλά στην αποκατάσταση της ορθής σχέσης και ισορροπίας μεταξύ τους. Τόνισε την ανάγκη η συνοδικότητα να γίνει «κουλτούρα» και νοοτροπία και όχι απλώς ένας περιοδικός θεσμός ή γραφειοκρατική διαδικασία.

2. Επίσκοπος Δυτικής Αμερικής Μάξιμος (Πατριαρχείο Σερβίας):

Στην εισήγησή του για τον Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη (Ζηζιούλα) («Metropolitan John of Pergamon and the Holy and Great Council»), ανέλυσε τη θεολογική παρακαταθήκη του  Ιεράρχη. Ανέδειξε την Ευχαριστιακή Εκκλησιολογία του Μητροπολίτη Περγάμου σχετικά με τη διαλεκτική σχέση του «Ενός» (Πρώτου/Πρωτείου) και των «Πολλών» (Συνόδου/Συνοδικότητας) σε τοπικό, περιφερειακό και οικουμενικό επίπεδο.

3. Hyacinthe Destivelle, OP (Ρωμααιοκαθολική Ματιά):

Στην εισήγησή του «L'Encyclique et le Message du Saint et Grand Concile de l'Église orthodoxe: Un regard catholique»,( Η Εγκύκλιος και το Μήνυμα της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Μια καθολική ματιά). Εξέτασε τη συνοδικότητα και το πρωτείο υπό το πρίσμα του θεολογικού διαλόγου Καθολικών και Ορθοδόξων. Αναφέρθηκε στα κοινά κείμενα της Διεθνούς Μικτής Επιτροπής Διαλόγου (όπως τα κείμενα του Chieti και της Αλεξάνδρειας για τη «Συνοδικότητα και το Πρωτείο»).

4. Me Carol SABA (Νομικός / Εκπρόσωπος Επισκόπων Γαλλίας):

Στη συναισθηματική και θεσμική του παρέμβαση («Orthodox Momentum needs three vital requirements: Unity, Unity, Unity»)(=, Η ορθόδοξη δυναμική χρειάζεται τρεις ζωτικές προϋποθέσεις: Ενότητα, Ενότητα, Ενότητα)  εξέτασε την πρακτική και διοικητική διάσταση της συνοδικότητας και της ηγεσίας. Επεσήμανε πώς η ισορροπημένη άσκηση του πρωτείου και της συνοδικής διαβούλευσης προστατεύει την Εκκλησία από τη διοικητική παράλυση και τις δικαιοδοσιακές διαμάχες.

5. Μητροπολίτης Πισιδίας Ιώβ Getcha  & Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος:

Αναφέρθηκαν στη συνοδική φύση της Ορθόδοξης Εκκλησίας και στον διακονικό ρόλο του Οικουμενικού Πατριαρχείου ως εγγυητή της πανορθόδοξης ενότητας.

Γενικές παρατηρήσεις

Οι εισηγητές υπογράμμισαν ότι η συνοδικότητα και το πρωτείο δεν αποτελούν αντιθετικές ή ανταγωνιστικές έννοιες, αλλά αλληλένδετες και συμπληρωματικές διαστάσεις της ζωής της Εκκλησίας.

Όπως τόνισε στην εισήγησή του ο π. Ιωάννης Χρυσαυγής, επικαλούμενος τη θεολογική παρακαταθήκη του Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη (Ζηζιούλα), το μέλλον της Ορθοδοξίας δεν βρίσκεται στην επιλογή μεταξύ συνοδικότητας και πρωτείου, αλλά στην αποκατάσταση της ορθής σχέσης μεταξύ τους. Η Εκκλησία χρειάζεται τους «πολλούς» (τη συνοδική διαβούλευση), αλλά χρειάζεται και τον «ένα/πρώτο» (τη συντονιστική ηγεσία).

Η συνοδικότητα δεν σημαίνει απουσία ηγεσίας, ούτε η αναζήτηση ομοφωνίας σημαίνει διοικητική παράλυση. Αντίστοιχα, το πρωτείο δεν υφίσταται ως εξουσία πάνω από τη σύνοδο, αλλά ασκείται πάντοτε συνοδικά σε τοπικό, περιφερειακό και οικουμενικό επίπεδο. Η Εκκλησία δεν γίνεται πιο συνοδική αποδυναμώνοντας την ηγεσία, ούτε η ηγεσία γίνεται αυθεντική αποδυναμώνοντας τη συνοδική διαδικασία.

Στην ευχαριστιακή εκκλησιολογία, η σύνοδος αποτελεί προέκταση της Ευχαριστιακής Σύναξης. Ο «Πρώτος»  προΐσταται της συνόδου και επιτελεί μια υπερτοπική, θεσμική λειτουργία που εγγυάται την ενότητα και την κοινωνία των τοπικών Εκκλησιών.

Στη διαλεκτική της λήψης αποφάσεων , η ισορροπία μεταξύ συνοδικότητας και πρωτείου προστατεύει το εκκλησιαστικό σώμα τόσο από την επιβολή μιας πλειοψηφίας όσο και από την παράλυση που προκαλείται όταν μεμονωμένες μειοψηφίες καταχρώνται το δικαίωμα  βέτο.

ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΙΣ ΑΠΟΨΕΙΣ.

1.      Στην Ορθόδοξη Παράδοση, όλοι οι επίσκοποι είναι κατ' ουσίαν ίσοι μεταξύ τους, καθότι ο καθένας κατέχει την πληρότητα της αρχιερωσύνης και ποιμαίνει μια τοπική Εκκλησία (την Ευχαριστιακή Σύναξη). Η Εκκλησία δεν δομείται με πυραμοειδή τρόπο (κοσμικού τύπου εξουσία), αλλά συνοδικά.

2.      Οποιοδήποτε πρωτείο (τοπικό, μητροπολιτικό, πατριαρχικό ή οικουμενικό) στην αρχαία Εκκλησία είχε χαρακτήρα τιμητικό και λειτουργικό (primus inter pares - πρώτος μεταξύ ίσων) και όχι οντολογικό ή διοικητικό υπερ-αξίωμα. Ο «Πρώτος» δεν υπάρχει έξω ή πάνω από τη Σύνοδο, ούτε αποτελεί ξεχωριστή οντότητα («ο Ένας» έναντι των «Πολλών»).

3.      Η νεότερη προσωποκεντρική και ευχαριστιακή εκκλησιολογία (που επηρέασε καθοριστικά το Συνέδριο στο Chantilly και τα κείμενα της Κρήτης) επιχειρεί να θεμελιώσει το πρωτείο  αντλώντας το από την τριαδική θεολογία (ο Πατέρας ως η «αρχή» και η «μοναρχία» εντός της Αγίας Τριάδος). Η πατερική θεολογία (ιδίως οι Καππαδόκες Πατέρες και ο Μέγας Φώτιος) διδάσκει ότι στην Αγία Τριάδα η «μοναρχία» αφορά αποκλειστικά το πρόσωπο του Πατρός ως αιτίας και γεννήτορος, κάτι που δεν μπορεί να μεταφερθεί ευθέως ή αναλογικά στον επίσκοπο ή στον Πατριάρχη ως «μοναρχία» εντός της Εκκλησίας, διότι κάτι τέτοιο οδηγεί ευθέως σε παπισμό και διοικητικό απολυταρχισμό.

4.      Η προσπάθεια ενίσχυσης ενός υπερτοπικού, θεσμικού πρωτείου (κατά τα πρότυπα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας) υπονομεύει την αυτοκεφαλία και την αυτοδυναμία των τοπικών Εκκλησιών.

Η άποψη ότι η Σύνοδος χρειάζεται έναν ισχυρό «Πρώτο» για να μην παραλύει η διοίκηση εκφράζει κοσμική λογική. Στην Εκκλησία, η ενότητα δεν επιβάλλεται με μηχανισμούς εξουσίας. Διαφυλάσσεται μόνο από την κοινή Πίστη και τους Ιερούς Κανόνες. Αν θεσμοθετήσουμε ένα πρωτείο με αυξημένες εξουσίες πάνω από τις τοπικές Εκκλησίες, κινδυνεύουμε να διολισθήσουμε σε ένα παπικό μοντέλο. Μια τέτοια εξέλιξη καταργεί την ισότητα των επισκόπων. Μετατρέπει τη Σύνοδο από σώμα ισότιμων αδελφών σε ομάδα υφισταμένων ενός προϊσταμένου. Επίσης, οι συνοδικές αποφάσεις δεν λαμβάνονται με άνωθεν επιβολή ή με πλειοψηφίες, αλλά με την εν Αγίω Πνεύματι ομοφωνία. Τέλος, η αναζήτηση ενός παντοδύναμου ηγέτη για τη λύση των αδιεξόδων θυμίζει κοσμική εταιρεία και όχι το Σώμα του Χριστού.

Όπως τονίζουν οι παραδοσιακοί θεολόγοι, η προσπάθεια να μεταφερθεί ο ρόλος του Θεού Πατρός στον «Πρώτο» της Εκκλησίας αποτελεί θεολογική αλλοίωση. Αν ο «Πρώτος» γίνει απαραίτητος για να υπάρξει Σύνοδος, διολισθαίνουμε σε έναν «ανατολικό παπισμό». Τότε, η ενότητα δεν βασίζεται στην κοινή πίστη και στους Ιερούς Κανόνες, αλλά στην εξουσία ενός ανθρώπου. Σύμφωνα με τους Πατέρες, η λύση στις διαφωνίες των τοπικών Εκκλησιών δεν είναι οι νέες δομές εξουσίας. Μοναδική λύση είναι η επιστροφή στην ακρίβεια των Ιερών Κανόνων, η ταπείνωση και ο ειλικρινής συνοδικός διάλογος. Αυτός ο διάλογος πρέπει να στηρίζεται στην Κοινή Παράδοση, μακριά από γεωπολιτικά συμφέροντα και οικουμενιστικούς συμβιβασμούς.