Η Ορθόδοξη Θεολογία του Αυτεξουσίου, η Τεχνολογία και τα Όρια της Πολιτικής Ελευθερίας.

 Έρευνα:πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου.

Εισαγωγικά.

Τον τελευταίο καιρό δημοσιεύονται πάλι κείμενα Αγιορειτών που συνδέουν την ηλεκτρονική ταυτότητά, τον προσωπικό αριθμό και το αυτεξούσιο του ανθρώπου.

Η  ορθόδοξη θεολογία για το αυτεξούσιο είναι συγκεκριμένη και διατυπωμένη από Αγίους της Εκκλησίας . Τονίζουμε για μια ακόμα φορά ότι και η ηλεκτρονική ταυτότητα και ο προσωπικός αριθμός δεσμεύουν, ως φασιστικά πολιτικά μέτρα, την πολιτική ελευθερία του ανθρώπου και ΟΧΙ ΤΟ ΘΕΟΣΔΟΤΟ ΑΥΤΕΞΟΥΣΙΟ.

Η παραλαβή τους ή όχι αποτελεί ΠΟΛΙΤΙΚΗ και ΟΧΙ ΟΜΟΛΟΓΙΑΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ. Οπότε ο καθένας να πράξει κατά συνείδηση. Υπενθυμίζω την αξιόλογη ποαρατήρηση ενός αναγνώστη, η οποία είναι απόσπασμα από το βιβλίο από το βιβλίο του Γέροντος Ιωάννη της Μονής των Σπηλάιων .

«Και δεν θα θυμηθούμε όλους εκείνους τους κληρικούς και τους χριστιανούς λαϊκούς, οι οποίοι για μεγάλο διάστημα της ζωής τους έπρεπε να ξεχάσουν τα ονόματα και τα επώνυμά τους — τους είχε αντικαταστήσει ένας αριθμός — και πολλοί από αυτούς έφυγαν στην αιωνιότητα με τον αριθμό; Και ο Θεός τους δέχθηκε στις πατρικές Του αγκάλες ως ιερομάρτυρες και μάρτυρες, και οι λευκοί νικηφόροι χιτώνες έκρυψαν από κάτω τους τα ρούχα των κρατουμένων. Δεν υπήρχε όνομα, αλλά ο Θεός ήταν κοντά, και η καθοδήγησή Του οδηγούσε τον πιστό κρατούμενο καθημερινά μέσα από τη σκιά του θανάτου.» (από το βιβλίο του Γέροντος Ιωάννη της μονής των σπηλαίων: "δεν είναι ο αντίχριστος που θα μας καταστρέψει").

Το Αυτεξούσιο ως Πυρήνας της Χριστιανικής Ανθρωπολογίας

Η χριστιανική ανθρωπολογία θεμελιώνεται στην οντολογική παραδοχή ότι το ανθρώπινο αυτεξούσιο αποτελεί δομικό και αναφαίρετο στοιχείο του προσώπου. Στην Ορθόδοξη Θεολογία, η πνευματική ελευθερία δεν αποτελεί εξωτερικό κοινωνικό δικαίωμα ή σύμβαση, αλλά την ίδια την οντολογία του προσώπου, η οποία χορηγήθηκε αμετάκλητα από τον Δημιουργό Θεό. Ως εκ τούτου, το αυτεξούσιο είναι αδύνατον να καταργηθεί, να αλλοιωθεί ή να αφαιρεθεί μηχανικά από κάποιο εξωτερικό τεχνολογικό μέσο, αριθμό, ηλεκτρονικό τσιπ ή διοικητικό έγγραφο, καθώς η σωτηριολογική σχέση του ανθρώπου με τον Θεό εδράζεται αποκλειστικά στη συνειδητή και ελεύθερη βούληση.

Θεολογική και Πατερική Θεμελίωση του ΑΥΤΕΞΟΥΣΙΟΥ.

Ο άνθρωπος δημιουργήθηκε «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν» Θεού, έχοντας ως αρχέτυπο της ύπαρξής Του την ίδια τη Θεότητα. Η δομή της ανθρώπινης ύπαρξης διασώζει και αντανακλά τον τριαδολογικό τρόπο υπάρξεως του Θεού, θεμελιώνοντας παράλληλα την ελευθερία της βουλήσεως και την κυριαρχική εξουσία του ανθρώπου επί της αλόγου κτίσεως:

• Νοῦς: Το νοερό και ηγεμονικό στοιχείο της ψυχής, το οποίο απαλλάσσει τον άνθρωπο από τη «μωρία» των αλόγων όντων και τον καθιστά λογικό υποκείμενο.
• Λόγος: Η εσωτερική και εκπεφρασμένη δυνατότητα κοινωνίας, σοφίας και μετοχής στη δύναμη του θείου Λόγου.
• Πνεῦμα: Η πνευματική διάσταση που παρέχει τη δυνατότητα ζωοποιού κοινωνίας με τον Δημιουργό.

Το Αυτεξούσιο ως «Κατ' Εικόνα Θεού».

Η ορθόδοξη ανθρωπολογία διδάσκει ότι ο άνθρωπος δημιουργήθηκε ελεύθερος και αυτεξούσιος. Η σωτηρία του εξαρτάται αποκλειστικά από την ελεύθερη βούληση, την πίστη, τη μετάνοια και τη ζώσα σχέση του με τον Χριστό. Κανένα εξωτερικό διοικητικό έγγραφο, τεχνολογικό μέσο, γραμμωτός κώδικας (bar code) ή αριθμός δεν μπορεί να αφαιρέσει μηχανικά, μαγικά ή ακούσια τη Θεία Χάρη από τον πιστό. 

Το πραγματικό εσχατολογικό «σφράγισμα» ή η αποστασία δεν είναι αποτέλεσμα άγνοιας ή τεχνικής εξαπάτησης, αλλά ενσυνείδητη, ελεύθερη ομολογία πίστης και υποταγής στο κακό. Όποιος επιλέξει να ακολουθήσει την ανομία, θα το πράξει εν πλήρει επιγνώσει χάριν ιδιοτέλειας και αυτοθέωσης, όπως συνέβη ιστορικά με την έκπτωση του βασιλιά Σολομώντα.

Το αυτεξούσιο είναι η απαραίτητη προϋπόθεση που επιτρέπει στον άνθρωπο να επιστρέψει οικειοθελώς στην κοινωνία με τον Θεό και να επιτύχει τη σωτηρία του.

Η τεχνολογία αυτή καθαυτή δεν συνιστά πνευματικό κίνδυνο· το πρόβλημα έγκειται αποκλειστικά στη χρήση της και στον προσανατολισμό της ανθρώπινης καρδιάς («όπου γαρ εστιν ο θησαυρός υμών, εκεί εσται και η καρδία υμών»).

Δεσμεύει η ταυτότητα και ο προσωπικός αριθμός το αυτεξούσιο;

Σύμφωνα με τη θεολογική διδασκαλία της Εκκλησίας, η αστυνομική ταυτότητα και ο Προσωπικός Αριθμός ΔΕΝ δεσμεύουν ούτε καταργούν το πνευματικό αυτεξούσιο του ανθρώπου.Ο άνθρωπος δεν υποχρεώνεται να αλλάξει την πίστη του και είναι ελεύθερος να επιλέξει τον δρόμο πρός τον Θεό ή τον δρόμο πρός τον διάβολο.

Η κριτική που διατυπώνεται από ορισμένους εκκλησιαστικούς κύκλους αφορά τον κίνδυνο υπερσυγκέντρωσης εξουσίας και ελέγχου των προσωπικών δεδομένων από το κράτος, δηλαδή την πολιτική και ατομική ελευθερία του πολίτη. Ακόμη όμως και αν εγείρονται ενστάσεις για την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων στο πολιτικό πεδίο, αυτό δεν συνεπάγεται απώλεια της σωτηρίας ούτε θίγει το εσωτερικό αυτεξούσιο του ανθρώπου. Η πνευματική έκπτωση ή αποστασία δεν είναι αποτέλεσμα τεχνικής εξαπάτησης ή διοικητικής διαδικασίας, αλλά απαιτεί ελεύθερη, ενσυνείδητη και ομολογιακή άρνηση του Χριστού από τον ίδιο τον άνθρωπο.

Η Διδασκαλία του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης

Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης επισημαίνει ότι ο άνθρωπος εισέρχεται στον κόσμο προικισμένος με το «αδέσποτον» και «αυτεξούσιον», στοιχεία που τον διαφοροποιούν πλήρως από τα υπόλοιπα κτίσματα. Δεν εισέρχεται ως δοῦλος, αλλά ως βασιλέας («βασιλείας ἐνέργειαν ἐπιτήδειον»), προκειμένου να επιτευχθεί η οργανική σύνδεση του υλικού και του νοητού κόσμου:

ΚΕΙΜΕΝΟ	ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
«[Ὁ ἄνθρωπος] κοσμεῖται τῷ ἀδεσπότῳ καὶ αὐτεξουσίῳ... ὡς ἔχων βασιλείας ἐνέργειαν ἐπιτήδειον... ὅπως πραγματοποιηθεῖ ἡ μίξις τε καὶ ἀνάκρασις τοῦ νοητοῦ πρὸς τὸ αἰσθητόν, ὡς ἂν μηδὲν ἀπόβλητον εἴη τῆς κτίσεως... μηδὲ τῆς θείας κοινωνίας ἀπόκληρον.»	Ο άνθρωπος] κοσμείται με την αδέσποτη και αυτεξούσια [φύση]... σαν να διαθέτει βασιλική ενέργεια κατάλληλη... ώστε να πραγματοποιηθεί η σύμμιξη και η κράση του νοητού με το αισθητό, ώστε τίποτε από τη δημιουργία να μην είναι απορριπτέο... ούτε αποκλεισμένο από τη θεία κοινωνία.

 

Ο άνθρωπος, ελεύθερος κατά την ομοιότητα του Δημιουργού του και έχοντας την αυτοκυριαρχία στη φύση του, τοποθετείται ως οργανικός σύνδεσμος της κτίσεως, ώστε κανένα στοιχείο της δημιουργίας να μην μείνει απόβλητο ή στερημένο της θείας κοινωνίας.

-----------------------------------------

Η Σωτηριολογική Προοπτική κατά τον Μέγα Αθανάσιο

Κατά τη διδασκαλία του Μεγάλου Αθανασίου, ο Θεός ελέησε το ανθρώπινο γένος περισσότερο από όλα τα δημιουργήματα. Βλέποντας την αδυναμία του ανθρώπου να παραμείνει όπως δημιουργήθηκε εξ αρχής, του μετέδωσε επιπλέον τη δύναμη του δικού Του Λόγου, ώστε να διατηρεί σκιές του Λόγου και να παραμένει λογικός και σε κοινωνία μαζί Του.

Στη σωτηριολογική αυτή προοπτική, η ενανθρώπηση και η θεία οικονομία του Χριστού ενεργούν με απόλυτο σεβασμό στην ελευθερία της βουλήσεως του ανθρώπου, αλλά ακόμα και στην ελευθερία αυτού του ίδιου του διαβόλου. Ο Χριστός δεν ασκεί καταναγκαστική κυριαρχία μέσω της θεϊκής Του δύναμης, αλλά μεταχειρίζεται τη σοφία και τη δικαιοσύνη. Αναλαμβάνει την ανθρώπινη φύση, προκαλώντας ελεύθερα τον διάβολο, ώστε η σωτηρία να μην επιβληθεί μηχανικά, αλλά να αποτελεί καρπό της ελεύθερης επιθυμίας και συγκατάθεσης του ανθρώπου.

---

Τεχνολογία, Διοικητικά Έγγραφα και η Αδυναμία Μηχανικής Αφαίρεσης της Θείας Χάριτος

Η Σωτηριολογική Αυτονομία και το Απαραβίαστο της Πίστης

Η Θεία Χάρις και η εν Χριστώ σωτηρία εξαρτώνται αποκλειστικά από την πίστη, την ελεύθερη βούληση και τη συνειδητή μυστηριακή ζωή του προσώπου. Κανένα εξωτερικό αντικείμενο, τεχνολογικό μέσο (όπως τσιπ ή γραμμωτός κώδικας/bar code) ή αριθμός δεν δύναται να στερήσει ακούσια, μαγικά ή μηχανικά τη Θεία Χάρη, εφόσον δεν υφίσταται συνειδητή άρνηση του Χριστού από το ίδιο το άτομο.

Φοβικές Αντιλήψεις	Ορθόδοξη Θεολογική Θεώρηση
Μηχανική αφαίρεση Χάριτος.  Θεώρηση ότι εξωτερικά αντικείμενα, τσιπ ή γραμμωτοί κώδικες στερούν ακούσια τη Θεία Χάρη. Μαγική θεώρηση Φόβος ότι αριθμοί ή σύμβολα «σφραγίζουν» τον άνθρωπο χωρίς τη θέλησή του. Ταύτιση διοικητικών  εγγράφων με αποστασία και άρνηση πίστης.	Συνειδητή ομολογία / άρνηση.  Απαιτείται πλήρης επίγνωση και ελεύθερη προσωπική συγκατάθεση για την αποδοχή ή άρνηση της πίστης. --------------------------------- Διάκριση πεδίων.  Τα διοικητικά έγγραφα αποτελούν μέσο πολιτικής οργάνωσης («Τα του Καίσαρος τω Καίσαρι») και όχι θρησκευτική πράξη.

 

Ο Αριθμός 666 και η Αποκάλυψη: Ιστορική και Συμβολική Προσέγγιση

Ο αριθμός 666 απαντάται στην Παλαιά Διαθήκη, στο βιβλίο Γ' Βασιλειών (10,14), όπου αναφέρεται ότι

«ἦν ὁ σταθμός τοῦ χρυσίου τοῦ ἐληληθότος τῷ Σαλωμών ἐν ἐνιαυτῷ ἑνί ἑξακόσια και ἑξηκονταέξ τάλαντα χρυσίου».

 

Ο αριθμός αυτός συνδέθηκε ιστορικά με την πτώση του Σολομώντος από την ευσέβεια στην ειδωλολατρία εξαιτίας του πλούτου, της φιλαργυρίας και της αυτοθέωσης.

Η Αποκάλυψη χρησιμοποιεί την αποκαλυπτική γλώσσα της ελληνιστικής περιόδου, η οποία εδράζεται σε εβραϊκό ποιητικό μέτρο. Μέσω εικόνων και υπερβολών περιγράφει ενδιάθετες, εσωτερικές καταστάσεις του ανθρώπου τις οποίες αδυνατεί να συλλάβει η αμιγώς ορθολογική αναλυτική.

Τα γεγονότα της Αποκαλύψεως δεν εξαντλούνται σε μελλοντολογικές χρονικές καθηλώσεις, αλλά περιγράφουν τον διαρκή πόλεμο μεταξύ των δυνάμεων του φωτός και του σκότους που λαμβάνει χώρα συνεχώς μέσα στην ιστορία και εντός της καρδιάς κάθε πιστού.

Ο εσχατολογικός χρόνος δεν ταυτίζεται με τον ιστορικό χρόνο της φθοράς. Τα έσχατα βιώνονται στο «εδώ και τώρα» της Εκκλησίας μέσω της Θείας Λειτουργίας. Η Β' Παρουσία του Κυρίου ψηλαφάται λειτουργικά ως πραγματικότητα παρούσα αλλά και προσδοκώμενη.

Ιστορικά, η προσπάθεια ψηφαρίθμησης του αριθμού 666 οδήγησε σε ποικίλες παρερμηνείες.

Κατά τους πρώτους αιώνες, οι εκκλησιαστικοί ερμηνευτές συνέδεαν τον αριθμό με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (Νέρων, Διοκλητιανός, Τίτος) ή αργότερα με τον Μωάμεθ. Στους νεότερους χρόνους, Προτεστάντες ερμηνευτές τον ταύτισαν με τον Πάπα, Ρωμαιοκαθολικοί με τον Λούθηρο, ενώ αργότερα αναζητήθηκε πίσω από πρόσωπα όπως ο Ναπολέων, ο Κάιζερ Γουλιέλμος Β', ο Χίτλερ ή ο Στάλιν.

Η σύγχρονη φοβική φιλολογία περί «σφραγίσματος» μέσω του bar code στα προϊόντα εισήχθη το 1981 από την Αμερικανίδα Προτεστάντισσα Mary Stewart Relfe (στο βιβλίο της When Your Money Fails) και διαδόθηκε στην Ελλάδα το 1983 από τον ζηλωτή μοναχό Παρθένιο. Η μεταφορά αυτών των δυτικών, προτεσταντικών συνομοσιολογικών μοτίβων στον ορθόδοξο χώρο συνιστά αλλοίωση της πατερικής εσχατολογίας.

Η Θεμιτή Ανησυχία για την Πολιτική Ελευθερία και τα Προσωπικά Δεδομένα

Παράλληλα με τη δογματική αποσαφήνιση, υφίσταται μια ουσιαστική θεσμική διάσταση που αφορά τα πολιτικά δικαιώματα. Όπως αναλύει ο Μητροπολίτης Κερκύρας Νεκτάριος, το κανονιστικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Κανονισμός ΕΕ 2019/1157) ορίζει την ταυτοποίηση του προσώπου. Ωστόσο, η τροποποιητική Κοινή Υπουργική Απόφαση υπ' αριθμ. 8200/0-109568/17.2.2023 (ΦΕΚ Β' 824/17.2.2023, Άρθρο 1, παρ. 4) εισήγαγε τη δυνατότητα αποθήκευσης πρόσθετων στοιχείων, προβλέποντας ότι στο ηλεκτρονικό μέσο:

«θα δύναται να αποθηκευτούν τα στοιχεία που απαιτούνται για τις Υπηρεσίες Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης, εάν αποφασισθεί να συμπεριληφθούν στο εν λόγω μέσο».

Η πρόβλεψη αυτή γεννά εύλογες ανησυχίες για την πιθανότητα υφαρπαγής προσωπικών δεδομένων και την ανεξέλεγκτη πρόσβαση του κράτους ή υπερεθνικών κέντρων εξουσίας (Ε.Ε., ΟΗΕ, ΠΟΥ, Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ) στις επιλογές των πολιτών.

Η πολιτική και νομική διεκδίκηση δικαιωμάτων εκ μέρους των πολιτών είναι απόλυτα θεμιτή, καθώς η τεχνολογική επιτήρηση εγκυμονεί τον κίνδυνο μετατροπής του ελεύθερου ανθρώπου σε «μετρήσιμο μέγεθος» και υποχείριο της εκάστοτε εξουσίας (κατά το παράδειγμα απολυταρχικών καθεστώτων). Η διεκδίκηση όμως αυτή πρέπει να κινείται αυστηρά στο πολιτικό/νομικό πεδίο και να διαχωρίζεται σαφώς από τη δογματική και σωτηριολογική αλλοίωση, καθώς η όποια πολιτική καταπίεση δεν συνεπάγεται απώλεια της εν Χριστώ σωτηρίας.

Η Αποκάλυψη ως Μήνυμα Ελπίδας

Ο εσχατολογικός φοβισμός παραμορφώνει την πνευματική ζωή. Όπως υπογράμμιζε ο Όσιος Πορφύριος, η Αποκάλυψη είναι βιβλίο νίκης του Χριστού, αγάπης και ελπίδας, και όχι εγχειρίδιο καλλιέργειας πανικού. Ο πνευματικός αγώνας του Χριστιανού είναι καθημερινός, εσωτερικός και στρέφεται κατά των προσωπικών παθών, χωρίς να εξαντλείται σε εξωτερικές φοβίες.

«ὁ ἀδικῶν ἀδικησάτω ἔτι, καί ὁ ῥυπαρός ῥυπαρευθήτω ἔτι, καί ὁ δίκαιος δικαιοσύνην ποιησάτω ἔτι, καί ὁ ἅγιος ἁγιασθήτω ἔτι» (Αποκ. 22,11).

Η Ορθόδοξη Θεολογία αντιμετωπίζει τις προκλήσεις της ψηφιακής εποχής με νηφαλιότητα, δογματική ακρίβεια και βαθύ ανθρωπολογικό σεβασμό. Ο Χριστιανός δεν φοβάται την τεχνολογία αυτή καθ' αυτήν, αλλά ελέγχει την κακή χρήση της που δύναται να περιορίσει την πολιτική ελευθερία. Το θεόσδοτο αυτεξούσιο παραμένει  αλώβητο και κρατείται ενεργό δια μέσου της μετανοίας, της προσευχής και της μυστηριακής ζωής. Με εμπιστοσύνη στη ΠΑΤΕΡΙΚΗ ΑΥΘΕΝΤΙΑ   της Εκκλησίας και μακριά από παραθρησκευτικούς φοβισμούς, οι πιστοί καλούνται να παραμείνουν «το άλας της γης», δίδοντας τη μαρτυρία της εν Χριστώ ελευθερίας με αγάπη, υπομονή και διακριτικότητα μέσα στον σύγχρονο κόσμο.