Η έννοια του Μαρτυρίου και η Αποτείχιση. Σχόλια στο κήρυγμα του Μητροπολίτου Λαρίσης (21 Οκτωβρίου 2026- Λάρισα)

 

Εισαγωγικά.

Στο κήρυγμά του για την εορτή του Αγίου Νεομάρτυρος Ιωάννου του Μονεμβασιώτου στη Λάρισα, ο Μητροπολίτης Λαρίσης ανέπτυξε μια θεώρηση περί «μαρτυρίας αγάπης», στρέφοντας στη συνέχεια τα πυρά του κατά των πιστών και κληρικών που επιλέγουν την αποτείχιση απέναντι στις οικουμενιστικές εκτροπές.

(Σχετικό video υπάρχει στο link. https://www.youtube.com/watch?v=HvWh5nFVr_8&t=12s)

Στην συνέχεια  εξετάζουμε τις θέσεις του επισκόπου  υπό το πρίσμα της Ορθόδοξης Παραδόσεως.  Η μελέτη των κειμένων των Αγίων Πατέρων συντρίβει την αυθαίρετη και δεσποτική αντίληψη της διοικητικής αυθαιρεσίας, αποκαλύπτοντας το αληθινό πρόσωπο της εκκλησιαστικής διοίκησης. Η εκκλησιαστική ενότητα δεν είναι ποτέ ούτε μπορεί να γίνει τυφλή, δουλοπρεπής υποταγή σε θεσμικούς άρχοντες που εκτρέπονται από την Αλήθεια. Ο 15ος Ιερός Κανόνας, η ασυμβίβαστη στάση του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητή και η ομόφωνη, αδιάψευστη διδασκαλία των Πατέρων διακηρύσσουν με απόλυτη αυστηρότητα ότι το ακέραιο Ορθόδοξο Δόγμα αποτελεί τον υπέρτατο και αδιαπραγμάτευτο κανόνα ζωής, υπεράνω προσώπων, θεσμών και Συνόδων που προδίδουν την ορθόδοξη παρακαταθήκη.

---------------------------------------------------------------------------------

Α. Η Θεολογική και Δικανική Έννοια της «Μαρτυρίας» και ο «Νόμος της Αγάπης»

Τί λέει το κήρυγμα; Το κήρυγμα ξεκινά με τη λέξη «μαρτυρία». Δανείζεται την έννοια από τα παλιά ρωμαϊκά δικαστήρια. Έτσι, η ομολογία της πίστης γίνεται μια επίσημη κατάθεση μπροστά στην κοινωνία. Η αληθινή μαρτυρία δεν είναι μόνο λόγια. Τα λόγια κρύβουν συχνά υποκρισία και ψέματα. Η αλήθεια φαίνεται στα έργα και στη ζωή μας, σύμφωνα με τα λόγια του Χριστού για την αγάπη. Σήμερα, όμως, η αγάπη έχει καταντήσει επιφανειακή. Αυτό φέρνει μίσος, βία και ψυχικά προβλήματα. Ο επίσκοπος συνδέει αυτά τα αδιέξοδα με τα καθημερινά μας προβλήματα. Μιλά για την οικονομική στενότητα και για το ακριβό κόστος θέρμανσης σε σπίτια και εκκλησίες ενόψει χειμώνα. Ζητά επίσης να ενισχυθούν τα φιλανθρωπικά ιδρύματα της Μητρόπολης, όπως το Οικοτροφείο Θηλέων. Μέσα από αυτή τη συμπαράσταση, ο επίσκοπος προετοιμάζει το έδαφος για να ζητήσει τελικά αυστηρή πειθαρχία στα εκκλησιαστικά ζητήματα.

 

ΣΧΟΛΙΑ. Από την πλευρά της ορθόδοξης πατερικής διδασκαλίας, το να περιορίζουμε τη «μαρτυρία» μόνο σε μια καλή κοινωνική συμπεριφορά κρύβει τον κίνδυνο να πέσουμε σε  «οικουμενιστική ηθικολογία». Για τους Αγίους Πατέρες, όπως τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό και τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, ο μάρτυρας δεν δίνει τη ζωή του για μια αόριστη ειρήνη στην κοινωνία, αλλά μόνο για να κρατήσει ακέραια την ορθή Πίστη. Η αληθινή αγάπη πηγαίνει πάντα μαζί με την Αλήθεια. Επομένως, το φιλανθρωπικό έργο δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για να κρύβονται δογματικές υποχωρήσεις και ανοίγματα στον οικουμενισμό.

Συγκρίνοντας τη θέση του κηρύγματος με την πατερική  θεολογία, φαίνεται η καθαρή διαφορά ανάμεσα σε μια ανθρωποκεντρική προσέγγιση και στην ακρίβεια της Ορθόδοξης Παράδοσης. Το κήρυγμα συνδέει τη μαρτυρία με το ρωμαϊκό δίκαιο και υποστηρίζει ότι η πίστη πρέπει να φαίνεται στα έργα αγάπης και όχι στα λόγια. Όμως, οι Πατέρες τονίζουν ότι αν ξεκόψουμε τη μαρτυρία από το Δόγμα, η πίστη καταντά μια απλή κοινωνική καλοσύνη. Παράλληλα, ενώ το κήρυγμα καταδικάζει την επιφανειακή «αγάπη» που φέρνει μίσος, βία και ψυχικά προβλήματα, η ορθόδοξη  κριτική αποκαλύπτει ότι η «αγάπη» συχνά χρησιμοποιείται ως εργαλείο στον διαχριστιανικό διάλογο για να σιωπήσει ο δογματικός έλεγχος και να επιβληθούν συμβιβασμοί. Τέλος, όσον αφορά την κοινωνική προσφορά, όπως η θέρμανση των ναών ή η στήριξη του Οικοτροφείου, η πατερική θεολογία θυμίζει ότι η Πίστη προηγείται από όλα. Η φιλανθρωπία είναι απαραίτητη, αλλά δεν μπορεί να αναπληρώσει ούτε να δικαιολογήσει τη αλλοίωση της Ορθόδοξης Ομολογίας. Οποιαδήποτε «αγάπη» υπάρχει χωρίς την Ορθόδοξη Αλήθεια δεν είναι πραγματική αγάπη, αλλά αφήνει τον άνθρωπο στην πλάνη και τον απομακρύνει από τη σωτηρία.

Β. Το Παράδειγμα του Αγίου Ιωάννου, η Ανεξικακία και το Μαρτύριο του Αίματος

Τί λέει το κήρυγμα; Η ιστορία του Αγίου Ιωάννου του Μονεμβασιώτου μάς βοηθά να καταλάβουμε τι σημαίνει αληθινός μάρτυρας και ποια είναι τα όρια της υπομονής και της συγχώρεσης. Ο Άγιος Ιωάννης κυνηγήθηκε σκληρά στη Λάρισα επειδή έμεινε πιστός στην πίστη των προγόνων του. Στην κεντρική πλατεία της πόλης τού έκαναν φρικτά χτυπήματα με σπαθιά, ενώ αργότερα τον κρέμασαν ανάποδα μέσα σε έναν αχυρώνα και άναψαν χλωρά άχυρα για να τον πνίξουν με τον πυκνό καπνό. Σε όλη τη διάρκεια των βασάνων του, ο Νεομάρτυρας δεν καταράστηκε ούτε γογγύσε. Κράτησε σταθερή την ομολογία του λέγοντας: «Είμαι γιος παπά. Δεν μπορώ να προδώσω την πίστη μου». Το μαρτύριο του αίματος δεν ήρθε τυχαία· ήταν ο ώριμος καρπός μιας ζωής γεμάτης αγιότητα, προσοχή και εσωτερική ειρήνη. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Άγιος έμεινε τρία ολόκληρα χρόνια χωρίς να κοινωνήσει των Αχράντων Μυστηρίων, λόγω της αιχμαλωσίας του. Ωστόσο, κατάφερε να κρατήσει ζωντανή και αλώβητη την παρουσία του Χριστού στην καρδιά του. Σύγκριση με τους Ρώσους Ομολογητές: Αναφέρεται ένα παράδειγμα από την εποχή των διωγμών στη Σοβιετική Ένωση, το οποίο δείχνει τη διαφορά ανάμεσα σε έναν χριστιανό μάρτυρα και έναν άθεο επαναστάτη. Αν ο χριστιανός γλιτώσει την τελευταία στιγμή από τον θάνατο, συγχωρεί και φιλά τα χέρια και τα πόδια του δημίου του, θεωρώντας τον «ευεργέτη» επειδή του χάρισε πληγές για τον Χριστό και ουράνια στεφάνια. Αντίθετα, ο άθεος επαναστάτης, σε μια παρόμοια περίπτωση, θα στραφεί αμέσως στην ένοπλη εκδίκηση.

 

ΣΧΟΛΙΑ. Η διοίκηση της Εκκλησίας χρησιμοποιεί συχνά λανθασμένα την πραότητα και τη συγχωρητικότητα των μαρτύρων. Θέλει να δείξει ότι οι Χριστιανοί πρέπει να συγχωρούν τους διώκτες τους. Όμως ο ομιλητής προσπαθεί να μεταφέρει αυτή τη στάση και μέσα στην Εκκλησία. Ζητά από τους πιστούς να μένουν σιωπηλοί και παθητικοί. Θέλει να υπακούν τυφλά στις αποφάσεις και τα λάθη των επισκόπων. Αυτό όμως αλλοιώνει το αληθινό πνεύμα των Πατέρων της Εκκλησίας. Άγιοι, όπως ο Μέγας Φώτιος, ο Μάρκος ο Ευγενικός και ο Γρηγόριος ο Παλαμάς, ήταν ανεξίκακοι στις προσωπικές τους προσβολές. Όταν όμως έβλεπαν αιρέσεις, λατινόφρονες ή συμβιβασμένους ποιμένες, δεν σιωπούσαν. Χρησιμοποιούσαν σκληρό και αυστηρό ελεγκτικό λόγο και τους κατήγγειλαν δημόσια για να προστατεύσουν την αλήθεια.

Γ. Ποιμαντική Προειδοποίηση για την Εκκλησιαστική Ενότητα και το Φαινόμενο της «Αποτειχίσεως»

Ο μητροπολίτης  επιτίθεται έντονα σε όσους σταματούν να μνημονεύουν τον επίσκοπο («αποτείχιση») και αμφισβητούν τη διοίκηση της Εκκλησίας.

Τι λέει το κήρυγμα: Ο ομιλητής χαρακτηρίζει «προδότες της πίστεως» και «λύκους με προβιά προβάτου» όσους πάνε κόντρα σε Συνόδους, Πατριάρχες και Επισκόπους, λέγοντας ότι διαλύουν την ενότητα της Εκκλησίας ενόψει του τέλους του κόσμου.

 

ΣΧΟΛΙΑ. Ωστόσο, η διδασκαλία των Αγίων Πατέρων μάς δείχνει ακριβώς το αντίθετο. Σύμφωνα με μεγάλους αγίους της Εκκλησίας μας, όπως ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής και ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, το σχίσμα και η διάσπαση δεν προέρχονται ποτέ από τους πιστούς που αμύνονται για την πίστη τους. Το προκαλούν οι ίδιοι οι επίσκοποι και οι ποιμένες όταν απομακρύνονται από την Ορθόδοξη Πίστη και αρχίζουν να διδάσκουν ανοιχτά την αίρεση.

Όταν η επίσημη διοίκηση της Εκκλησίας συμβιβάζεται με άλλες ομολογίες και παραβιάζει τους ιερούς κανόνες, το να σταματήσει κάποιος να έχει πνευματική κοινωνία μαζί της δεν σημαίνει ότι προκαλεί σχίσμα. Αντίθετα, είναι μια πράξη προστασίας και ιεράς αυτοάμυνας για να μείνει κάποιος πιστός στην Αλήθεια. Όταν γίνεται επίκληση της «αγάπης» και της «ενότητας» αλλά παραμερίζεται η ορθή πίστη, τότε η αγάπη χάνει το νόημά της και καταντάει απλός ανθρώπινος συμβιβασμός και αυταρχισμός της διοίκησης. Το παρόν κείμενο εξετάζει προσεκτικά τις θέσεις του Μητροπολίτη και τις αντιπαραβάλει με την αληθινή παράδοση της Εκκλησίας

 

Τι λέει το κήρυγμα: Η αποτείχιση παρουσιάζεται σαν μια «νέα αίρεση», παράλογη και ανόητη, με το επιχείρημα ότι δεν έχει την έγκριση κάποιας Συνόδου. Για να το αποδείξει αυτό, ο επίσκοπος φέρνει ως παράδειγμα έναν ιερέα στη Ζαγορά, τον οποίο έχει εγκαταλείψει η πρεσβυτέρα του  ισχυριζόμενος ότι διάβασε ένα κήρυγμα γεμάτο απιστία που είχε γράψει ένας κληρικός ο οποίος έχει καθαιρεθεί. Μάλιστα, για να πείσει το ποίμνιο, προχωρά σε προσωπικές επιθέσεις, απαξιώνοντας την προσωπική και οικογενειακή ζωή του συγκεκριμένου ιερέα και παρουσιάζοντάς τον ως ψυχικά διαλυμένο.

 

ΣΧΟΛΙΑ: Όταν ένας επίσκοπος χρησιμοποιεί τα προσωπικά και οικογενειακά προβλήματα ενός ιερέα, όπως το ότι τον εγκατέλειψε η πρεσβυτέρα του, για να αμφισβητήσει την εγκυρότητα της Αποτείχισης, χρησιμοποιεί ένα τέχνασμα για να απομακρύνει την προσοχή από τη δογματική αλήθεια και να τη ρίξει στις ανθρώπινες αδυναμίες. Ωστόσο, σύμφωνα με την Πατερική παράδοση, η αλήθεια της πίστης δεν κρίνεται από τις προσωπικές δυσκολίες του καθενός, αλλά από τη συμφωνία του με το φρόνημα των Αγίων Πατέρων και των Οικουμενικών Συνόδων. Το να παρουσιάζεται η φυγή της πρεσβυτέρας ως «απόδειξη πλάνης» είναι  λάθος, καθώς οι θλίψεις και η απομόνωση ήταν πάντα το τίμημα όσων υπερασπίστηκαν την ακρίβεια της πίστης, όπως ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής και ο Άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης. Σύμφωνα με τον 15ο Κανόνα της Πρωτοδευτέρας Συνόδου, όσοι αποτειχίζονται από επίσκοπο που κηρύσσει αίρεση δεν κάνουν σχίσμα, αλλά προστατεύουν την Εκκλησία, οπότε η ανάγνωση κειμένων από ομολογητές κληρικούς δεν είναι «απιστία», αλλά συνέπεια στον αγώνα κατά του Οικουμενισμού. Επομένως, οι ποινές και οι καθαιρέσεις που επιβάλλει η διοικούσα Εκκλησία σε όσους ελέγχουν την αίρεση είναι άκυρες ενώπιον του Θεού, και ο επίσκοπος χρησιμοποιεί την εξουσία του απλώς για να εκφοβίσει το ποίμνιο, εξισώνοντας αυθαίρετα την υπακοή προς το πρόσωπό του με την υπακοή στην ίδια την Εκκλησία.

Υπενθυμίζουμε στον Μητροπολίτη και  τα παρακάτω σχετικά με την Συνοδική διάγνωση που υποστήριξε.

Ο ΙΕ΄ Κανόνας της Πρωτοδευτέρας Συνόδου (861 μ.Χ.) δικαιώνει και «επαίνων αξίους» αποκαλεί όσους διακόπτουν την κοινωνία με επίσκοπο που κηρύττει αίρεση «γυμνῇ τῇ κεφαλῇ» (δημοσία και επ’ εκκλησίας) προ συνοδικής διαγνώσεως.

Η «συνοδική διάγνωσις» αφορά μόνο το πρόσωπο (του αιρετικού επισκόπου)  και όχι την αίρεση. Όταν ο κανόνας αναφέρεται στην ανάγκη μιας συνοδικής απόφασης, εννοεί αποκλειστικά το τυπικό, νομικό και δικονομικό κομμάτι της διαδικασίας. Δηλαδή, χρειάζεται Σύνοδος για να δικαστεί ένας συγκεκριμένος επίσκοπος, να του επιβληθεί η ποινή της καθαίρεσης και να του αφαιρεθεί επίσημα η Ιερωσύνη. Η Σύνοδος λειτουργεί εδώ σαν ένα ανώτατο πειθαρχικό δικαστήριο που κρίνει το πρόσωπο.

 Σε καμία περίπτωση δεν περιμένουμε να γίνει Σύνοδος για να μας πει αν μια διδασκαλία είναι αίρεση ή όχι. Η κακοδοξία και η πλάνη είναι ήδη καταδικασμένες («προκατεγνωσμένες») από το παρελθόν. Έχουν κριθεί από τις Οικουμενικές και Τοπικές Συνόδους των προηγούμενων αιώνων, καθώς και από τη σταθερή και διαχρονική διδασκαλία των Αγίων Πατέρων.

Αν ένας επίσκοπος αρχίσει να προωθεί ανοιχτά διδασκαλίες που έχουν ήδη καταδικαστεί από την Εκκλησία στο παρελθόν (όπως ο παπισμός ή ο οικουμενιστικός συγκρητισμός), οι πιστοί και οι κληρικοί δεν είναι υποχρεωμένοι να περιμένουν να γίνει νέα δίκη και να καθαιρεθεί επίσημα ο επίσκοπος για να αντιδράσουν.

Επειδή η αίρεση είναι ήδη φανερή και καταδικασμένη από την παράδοση της Εκκλησίας, ο πιστός έχει όχι απλώς το δικαίωμα, αλλά το καθήκον να διακόψει την εκκλησιαστική κοινωνία μαζί του («αποτείχιση») αμέσως μόλις εκείνος κηρύξει δημόσια την πλάνη, προστατεύοντας έτσι την ορθή πίστη του, χωρίς να περιμένει τη χρονοβόρα διαδικασία μιας νέας συνοδικής καταδίκης.

Η απαίτηση για προηγούμενη συνοδική καταδίκη ενός αιρετίζοντος επισκόπου από μια Σύνοδο που ενδεχομένως πλειοψηφικά συσχηματίζεται με την πλάνη, ακυρώνει την ίδια τη σωτηριολογική λειτουργία του Κανόνος ως θεραπευτικού μέσου αυτοάμυνας του ποιμνίου.

Δ. Κατηγορίες  εναντίον των αποτειχισμένων για Οικονομικη και Ψυχολογική εκμετάλλευση.

 

  Τι λέει το κήρυγμα: Υποστηρίζεται ότι όσοι αποτειχίζονται είναι «επιτήδειοι». Λένε ότι εκμεταλλεύονται τα θρησκευτικά συναισθήματα των πιστών και ασκούν ψυχολογική πίεση για να βγάλουν χρήματα. Μάλιστα, τους κατηγορούν ότι κρίνουν τους επισκόπους επειδή πληρώνονται από το κράτος.

 

ΣΧΟΛΙΑ :Αυτή η κατηγορία είναι ακριβώς το αντίθετο από την αλήθεια. Οι ιερείς που σταματούν να μνημονεύουν τον επίσκοπο, σύμφωνα με τον 15ο Κανόνα, δεν κερδίζουν τίποτα υλικά. Αντίθετα, διώκονται άμεσα από τη διοίκηση της Εκκλησίας. Τους παίρνουν τους μισθούς, τους καθαιρούν, τους διώχνουν από τους ναούς  και τους διασύρουν κοινωνικά. Η απόφασή τους αυτή φέρνει φτώχεια και μεγάλες δυσκολίες, αποδεικνύοντας ότι το κάνουν καθαρά για λόγους συνείδησης και πίστης.

Ε.Εκκλησιολογικά συμπεράσματα και η σημασία της συνοδικότητας

Το κήρυγμα κλείνει συγκρίνοντας τις απόψεις του με την καθαρή διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Η άποψη του Μητροπολίτη για την σχέση  Διοίκησης και θεσμικής ασφάλειας

Το κήρυγμα υποστηρίζει ότι η σωτηρία υπάρχει μόνο μέσα στα διοικητικά όρια της Εκκλησίας. Προϋπόθεση είναι η τυφλή υποταγή και η κοινωνία με τον τοπικό επίσκοπο και τους ιερείς του. Οποιαδήποτε έξοδος από τη θεσμική δομή ή διακοπή της μνημόνευσης παρουσιάζεται ως ασυγχώρητο αμάρτημα, δηλαδή ως βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος, επειδή θεωρούν ότι το Πνεύμα προστατεύει αποκλειστικά τον θεσμό. Ο ομιλητής χαρακτηρίζει όσους διαφωνούν ως «ψευδοπροφήτες» και «λύκους βαρείς», λέγοντας ότι φέρνουν το μίσος αντί για το ευαγγέλιο της αγάπης. Η ομιλία τελειώνει με την ευχή να φωτίσει ο Θεός τους «εκτραπέντες» (όσους έφυγαν) για να μετανοήσουν και να επιστρέψουν στην ασφάλεια του επισκόπου.

 

• ΣΧΟΛΙΑ: Για τους Αγίους Πατέρες, η Εκκλησία δεν είναι ένας απλός διοικητικός μηχανισμός ή χώρος τυφλής υπακοής. Είναι κοινωνία αγιότητας βασισμένη στην Αλήθεια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, ο οποίος είπε ότι ακόμη κι αν όλος ο κόσμος κοινωνήσει με έναν  πλανεμένο πατριάρχη, εκείνος μόνος του δεν θα το κάνει, προτιμώντας την εξορία. Ο επίσκοπος είναι εικόνα του Χριστού μόνο όταν διδάσκει σωστά την αλήθεια.

Το Άγιο Πνεύμα είναι το «Πνεύμα της Αληθείας». Δεν δίνει καμία εγγύηση ασφάλειας σε διοικητικά πρόσωπα που αλλοιώνουν το δόγμα. Το να ταυτίζεις τη Χάρη του Θεού με την τυφλή υποταγή στη διοίκηση (ανεξάρτητα από το αν λέει την αλήθεια) είναι καθαρή παπική αντίληψη.

Η ψυχή δεν σώζεται επειδή ανεχόμαστε σιωπηλά τα λάθη και την πλάνη. Η σωτηρία έρχεται μόνο μέσα από την αδιαπραγμάτευτη προσήλωση στους Ιερούς Κανόνες και την Ορθόδοξη Πίστη. Η αληθινή μαρτυρία του Χριστού και ο γνήσιος νόμος της αγάπης δεν υφίστανται ούτε έχουν καμία αξία όταν αποσπώνται από την Ορθόδοξη Αλήθεια. Κάθε δήθεν «αγάπη» ή προσπάθεια ενότητας που χτίζεται πάνω σε εκπτώσεις, νοθείες του δόγματος, διοικητικούς εκβιασμούς και οικουμενιστικούς συμβιβασμούς δεν είναι παρά προδοσία, πλάνη και πνευματικός όλεθρος.