Η Αποτείχιση του Οσίου Ιουστίνου Πόποβιτς: (Μια απαραίτητη διευκρίνηση)

 

Εισαγωγή: Απαραίτητη Διευκρίνιση

Με αφορμή πρόσφατη  αναδημοσίευση  άρθρου  του Σέρβου Χωροεπισκόπου Μαξίμου σχετικά με την αποτείχιση του Οσίου Ιουστίνου Πόποβιτς (τίτλος άρθρου: «Συμβολή στην ορθή κατανόηση και εφαρμογή του 15ου κανόνα της Πρωτοδευτέρας Συνόδου» από τα ιστολογια ΨΗΦΙΔΕΣ και ΟΜΟΛΟΓΙΑ),  κρίνεται αναγκαία η παράθεση ορισμένων ιστορικών και θεολογικών διευκρινίσεων για την αποκατάσταση της αλήθειας και προς αποφυγή παραπλανητικών ερμηνειών, που διατυπώθηκαν.

Ο Χωροεπίσκοπος Μάξιμος αναφέρει:

«...ο άγιος Ιουστίνος Τσέλιε, δεν συλλειτούργησε με τον πατριάρχη Γερμανό, ούτε τον μνημόνευσε, αλλά μνημόνευσε τον επίσκοπό του Ιωάννη Βελιμίροβιτς που δεν ήταν οικουμενιστής».

 

1. Απαραίτητα ιστορικά γεγονότα.

Η Σερβική Ορθόδοξη Εκκλησία εντάχθηκε επίσημα ως πλήρες μέλος στο Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών (ΠΣΕ) το 1965. Η συμμετοχή αυτή υπήρξε ιδιαίτερα ενεργή, με αποκορύφωμα την εκλογή του Πατριάρχη Σερβίας Γερμανού ως ενός εκ των προέδρων του ΠΣΕ (1968-1975).

Παρά τις εσωτερικές αντιδράσεις και την απόφαση της Ιεράς Συνόδου το 1997 για αποχώρηση, η Σερβική Εκκλησία παραμένει μέχρι σήμερα οργανικό μέλος του ΠΣΕ, επιλέγοντας την οδό του διαλόγου.

2. Γιατί ο Πατριάρχης Γερμανός θεωρήθηκε Οικουμενιστής;

Η καταδίκη του Γερμανού από τον Όσιο Ιουστίνο βασίστηκε σε μια συγκεκριμένη δογματική διολίσθηση. Το 1971, ο Γερμανός συνυπέγραψε μήνυμα του ΠΣΕ που ανέφερε:

«...αυτές [οι κοινότητες] δεν αποτελούν απλές διοικητικές μονάδες, αλλά όλες συνιστούν μέρος της μίας μεγάλης Χριστιανικής Εκκλησίας».

Για τον Όσιο Ιουστίνο, η διατύπωση αυτή αποτελούσε την εκκλησιολογική αίρεση της «Θεωρίας των Κλάδων» (Branch Theory), η οποία εξισώνει την Ορθοδοξία με τις αιρέσεις και αρνείται την ενότητα της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας.

 

3. Η Στάση του Επισκόπου Ιωάννη Βελιμίροβιτς

Ο Ιωάννης Βελιμίροβιτς (Jovan Velimirović), Επίσκοπος Σαμπάτς και Βάλιεβο, υπήρξε πνευματικός συνεχιστής του Αγίου Νικολάου Βελιμίροβιτς και στενός συνεργάτης του Οσίου Ιουστίνου. Η αντιοικουμενιστική του στάση συνοψίζεται στα εξής:

• Θεωρούσε ότι ο διάλογος στο ΠΣΕ οδηγούσε σε «θρησκευτικό συγκρητισμό» εις βάρος της δογματικής ακρίβειας.
•  Ήταν κάθετος κατά των συμπροσευχών με ετεροδόξους, θεωρώντας τες ψευδαίσθηση ενότητας.
•  Αποτελούσε τη φωνή της ορθόδοξης ομολογίας μέσα στην Ιερά Σύνοδο των Σέρβων, αρνούμενος να ακολουθήσει τη γραμμή του Πατριάρχη Γερμανού.

 

4. Η Σημασία της Πράξης του Οσίου Ιουστίνου

Η επιλογή του Οσίου Ιουστίνου να μνημονεύει τον ζώντα Επίσκοπο Ιωάννη, αντί του Πατριάρχη, υποδηλώνει τα εξής:

1. Διατήρησε ενεργό σχέση με έναν ορθόδοξο ομολογητή επίσκοπο.
2. Διέκοψε την κοινωνία με τον συγκεκριμένο ηγέτη που παρεξέκλινε της πίστεως, παραμένοντας εντός του κανονικού σώματος.
3. Η εκκλησιαστική ενότητα δεν είναι απλή διοικητική υποταγή, αλλά κοινωνία στην αλήθεια του Χριστού.

 

5. Σύγχρονα Μηνύματα και Προειδοποιήσεις

Η περίπτωση του Οσίου Ιουστίνου προσφέρει πολύτιμα διδάγματα για τη σύγχρονη εποχή:

Η Αναγκαιότητα της Επισκοπικής Κοινωνίας

Η αποτείχιση δεν πρέπει να οδηγεί στον «πρεσβυτεριανισμό» (αυτονόμηση χωρίς ιεραρχία). Χωρίς επισκοπική κάλυψη, ο αντιαιρετικός αγώνας κινδυνεύει να διολισθήσει σε ιδιωτική θρησκεία. Ο Όσιος Ιουστίνος φρόντισε να μην μείνει εκκλησιαστικά «ορφανός».

Τα Στάδια της Αποτείχισης

Σύμφωνα με την πατερική παράδοση, η αποτείχιση είναι μέσο και όχι αυτοσκοπός. Περιλαμβάνει:

1. Την έναρξη της διακοπής μνημοσύνου.
2. Τη διακήρυξη της Αλήθειας.
3. Την τελική κατάκριση της αίρεσης από μια Ορθόδοξη Σύνοδο.. Η κατάγνωση μιας αίρεσης και η επίσημη καταδίκη προσώπων ή διδασκαλιών δεν είναι αρμοδιότητα μεμονωμένων πιστών ή πρεσβυτέρων, αλλά αποκλειστικό προνόμιο και καθήκον της Συνόδου των Επισκόπων. Εάν η προσπάθεια σταματήσει στο πρώτο στάδιο χωρίς να επιδιώκει συνοδική δικαίωση, κινδυνεύει να μετατραπεί σε σχίσμα.Όπως ο Όσιος Ιουστίνος Πόποβιτς, οι πιστοί καλούνται: Να στηρίζουν και να αναζητούν επισκοπική κοινωνία με όσους παραμένουν πιστοί στην Παράδοση και να προσεύχονται για την ανάδειξη Ομολογητών Επισκόπων.

Ορθόδοξοι επίσκοποι υπάρχουν, αλλά συχνά δεν βρίσκονται στους τίτλους των ειδήσεων ή στις κορυφές της εκκλησιαστικής διπλωματίας. Βρίσκονται εκεί που η πίστη βιώνεται ως σταυρός και ομολογία, παραμένοντας η «μαγιά» για τη μελλοντική Συνοδική αποκατάσταση της Εκκλησίας.

Το Κανονικό Ζήτημα των «Παράλληλων» Επισκόπων

Παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της ύπαρξης ορθόδοξου επισκόπου στην ίδια περιφέρεια με έναν μη καταδικασμένο αιρετικό. Ενώ ο 8ος κανόνας της Α' Οικουμενικής Συνόδου ορίζει «μή ἐν τῇ πόλει δύο ἐπίσκοποι ὦσιν».Η ανάγκη διαφύλαξης της πίστης σε περιόδους κρίσης δημιουργεί θεολογικά διλήμματα που μόνο μια μελλοντική Σύνοδος μπορεί να επιλύσει οριστικά.

πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

ΠΗΓΗ.ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ