Η Στάση της Γεωργιανής Ορθόδοξης Εκκλησίας κατά την Επίσκεψη του Πάπα Φραγκίσκου (2016)

 

Εισαγωγικά

Παρουσιάζουμε στην συνέχεια σε ενότητες  τα βασικά σημεία του αξιόλογου άρθρου του Τζέσε Ντόμινικ, που γράφτηκε  4/10/2016  με αφορμή την επίσκεψη του Πάπα Φραγκίσκου στην Τιφλίδα της Γεωργίας το 2016.(πηγή. https://orthochristian.com/97534.html)

 

Το ιστορικό πλαίσιο

Από τις 30 Σεπτεμβρίου έως τις 2 Οκτωβρίου 2016, ο Πάπας Φραγκίσκος επισκέφθηκε την αρχαία Ορθόδοξη χώρα της Γεωργίας. Την Κυριακή 1 Οκτωβρίου τέλεσε Λειτουργία σε στάδιο της Τιφλίδας για τον μικρό Καθολικό πληθυσμό της πρωτεύουσας. Οι Ιεράρχες της Γεωργιανής Ορθόδοξης Εκκλησίας ήταν εμφανώς απόντες — και όπως θα δούμε, όπως ακριβώς έπρεπε.

 

Η διαστρέβλωση των ΜΜΕ

Τα μέσα ενημέρωσης παρουσίασαν την απουσία οποιασδήποτε επίσημης Γεωργιανής Ορθόδοξης αντιπροσωπείας ως «αποστροφή», «αποκοπή» και ότι ο Πάπας αντιμετωπίστηκε «με αδιαφορία». Ότι τέτοιοι τίτλοι είναι ψευδείς και προκλητικοί είναι προφανές, δεδομένου ότι ο Πάπας επισκέφθηκε τη χώρα με πρόσκληση του προέδρου και του ίδιου του Αγιωτάτου Πατριάρχη  Ηλία Β΄, ο οποίος τον υποδέχθηκε στο αεροδρόμιο και συναντήθηκε μαζί του σε επίσημη ιδιότητα.

Επιπλέον, ο Πάπας καλωσορίστηκε στον Καθεδρικό Ναό Σβετιτσχοβέλι στο Μτσχέτα, όπου αντάλλαξε ομιλίες με τον Αγιώτατο παρουσία αριθμού ιεραρχών, κληρικών, μοναχών και πιστών.

Σχόλιο: Η σύγχυση εδώ είναι σκόπιμη. Τα ΜΜΕ συγχέουν την απουσία από τη Λειτουργία με γενική απουσία, δημιουργώντας εσφαλμένη εικόνα «αποκοπής». Η πραγματικότητα ήταν πιο σύνθετη και πιο ενδιαφέρουσα.

 

Η πραγματικότητα: Σεβασμός με ακεραιότητα

Αυτό που βλέπουμε είναι ότι, στην πραγματικότητα, ο Πάπας αντιμετωπίστηκε με τον ίδιο σεβασμό που δίνεται σε οποιονδήποτε επισκέπτη αξιωματούχο. Ο ίδιος ο Πάπας, κατά την αναχώρησή του, εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του για τη θερμή υποδοχή. Αλλά ο Αγιώτατος Ηλίας Β΄ διατήρησε επίσης με σεβασμό τη δική του ακεραιότητα και εκείνη της Ορθόδοξης πίστης και Εκκλησίας, που μας δόθηκε από τον Χριστό μέσω των Αποστόλων Του.

Σχόλιο: Εδώ αναδεικνύεται η διπλή πρόκληση που αντιμετώπισε ο Πατριάρχης: διπλωματική ευγένεια απέναντι σε έναν επίσημο επισκέπτη, αλλά ταυτόχρονα διαφύλαξη της ορθόδοξης ταυτότητας. Η λύση ήταν η επιλεκτική παρουσία: υποδοχή στο αεροδρόμιο και συνάντηση στον Καθεδρικό, αλλά απουτεία από τη Λειτουργία στο στάδιο.

 

Ο οικουμενισμός του Πάπα και η ορθόδοξη απάντηση

Στην Καθολική Λειτουργία του Σαββάτου, ο Πάπας Φραγκίσκος δήλωσε: «Πρέπει να εργαζόμαστε μαζί. Πρέπει να σεβόμαστε ο ένας τον άλλον και να προσευχόμαστε μαζί. Αυτό είναι ο οικουμενισμός».

Είναι ακριβώς αυτός ο οικουμενισμός που η Γεωργιανή Ορθόδοξη Εκκλησία κατανοεί και δικαίως απορρίπτει, όχι από οποιοδήποτε μίσος ή σωβινισμό, αλλά από τον δίκαιο πόθο να διατηρήσει άθικτη την παρακαταθήκη της πίστης που εμπιστεύθηκε στους ιεράρχες και όλους τους πιστούς.

Η Εκκλησία και οι πιστοί της καθοδηγούνται από το δόγμα lex orandi, lex credendi — ο κανόνας της προσευχής είναι ο κανόνας της πίστης — δηλαδή, η Εκκλησία πιστεύει ό,τι προσεύχεται, και προσεύχεται ό,τι πιστεύει, και επομένως, η ενότητα της πίστης είναι προφανής και αναγκαία προϋπόθεση για την ενότητα στην προσευχή.

Η απουσία ενότητας πίστης μεταξύ της Ορθόδοξης Εκκλησίας και της Καθολικής ομολογίας είναι προφανής, και έτσι πρέπει να είναι προφανής και η απουσία ενότητας στην προσευχή. Ο αμοιβαίος σεβασμός δεν αρκεί για να μας ενώσει στον Χριστό, γιατί ο σεβασμός που αγνοεί την αλήθεια δεν είναι σεβασμός καθόλου, και σίγουρα δεν είναι αγάπη.

Σχόλιο: Το lex orandi, lex credendi είναι η καρδιά της λογικής. Δεν μπορείς να προσεύχεσαι «μαζί» με κάποιον που δεν πιστεύεις το ίδιο. Η προσευχή είναι έκφραση πίστης, όχι απλή κοινωνική εκδήλωση. Η άρνηση κοινής προσευχής δεν είναι αγένεια, αλλά ειλικρίνεια.

 

Η επίκληση του Αποστόλου Παύλου

Στην ομιλία του της 1ης Οκτωβρίου στον Καθεδρικό Ναό Σβετιτσχοβέλι, ο Πάπας επικαλέστηκε τον Άγιο Απόστολο Παύλο, λέγοντας: «Όσοι βαπτίστηκαν στον Χριστό, όπως διδάσκει ο Άγιος Παύλος, ενδύθηκαν τον Χριστό. Έτσι... καλούμαστε να είμαστε 'ένα εν Χριστώ Ιησού' και να αποφεύγουμε να προτάσσουμε τη δυαρμονία και τις διαιρέσεις μεταξύ των βαπτισμένων, γιατί αυτό που μας ενώνει είναι πολύ περισσότερο από αυτό που μας χωρίζει».

Στα μάτια των μέσων ενημέρωσης, η φαινομενική απόρριψη από την Γεωργιανή Ορθόδοξη Εκκλησία του ιδεώδους της ενότητας και της αρμονίας είναι «αποστροφή» και «αποκοπή», αλλά αυτό που ο Πάπας Φραγκίσκος απέτυχε να αναφέρει, και που, φυσικά, τα κοσμικά μέσα ενημέρωσης αποτυγχάνουν να κατανοήσουν, αλλά που όσοι έχουν Ορθόδοξη συνείδηση δεν μπορούν ποτέ να ξεχάσουν, είναι ότι ο Άγιος Παύλος μίλησε όχι μόνο για ενότητα στο βάπτισμα, αλλά για Έναν Κύριο, μία πίστη, ένα βάπτισμα, που μας ενώνουν σε ένα σώμα και ένα Πνεύμα (Εφεσίους 4:4, 5). Τα βαπτίσματα που δεν είναι μίας πίστης δεν είναι πράγματι ένα βάπτισμα. Το βάπτισμα είναι προς ένωση με το Σώμα του Χριστού, και επομένως, φυσικά, δεν μπορεί να συμβεί έξω από εκείνο το Σώμα του Χριστού.

Σχόλιο: Εδώ έχουμε τη θεολογική αιχμή. Ο Πάπας επικαλείται τον Παύλο επιλεκτικά, διαστρεβλώνοντας το πλήρες νόημα. Ο Παύλος δεν μιλούσε για «ενότητα παρά τις διαφορές», αλλά για ενότητα μέσα στην κοινή πίστη. Χωρίς κοινή πίστη, δεν υπάρχει κοινό βάπτισμα — αυτή είναι η ορθόδοξη θέση.

 

Η κανονική παράδοση

Σε ανακοίνωση στην ιστοσελίδα του Γεωργιανού Πατριαρχείου, η Εκκλησία υπενθύμισε στους πιστούς ότι: «Όσο υπάρχουν δογματικές διαφορές μεταξύ των εκκλησιών μας, οι Ορθόδοξοι πιστοί δεν θα συμμετέχουν στις προσευχές τους», κάτι που είναι εντελώς σύμφωνο με την θεόπνευστη καθολική κανονική Παράδοση της Εκκλησίας.

Ο Κανόνας 10 των Αγίων Αποστόλων αναφέρει: «Αν κάποιος που δεν είναι σε κοινωνία προσευχηθεί μαζί, ακόμα και στο σπίτι, ας αφορίζεται», και ο Κανόνας 45: «Επίσκοπος, ή Πρεσβύτερος, ή Διάκονος που προσεύχεται μαζί με αιρετικούς, πρέπει να αφορίζεται· αν τους επέτρεψε να εκτελέσουν οτιδήποτε ως Κληρικοί, ας καθαιρείται».

Έτσι, μπορούμε να δούμε ότι ο Αγιώτατος διατήρησε την καλή του στάση στην Εκκλησία και την ανθεκτική μαρτυρία της Ορθόδοξης πίστης. Πολλοί μεταγενέστεροι κανόνες επιβεβαιώνουν και αναπτύσσουν τους κανόνες που τίθενται εδώ.

Σχόλιο: Η επίκληση των Αποστολικών Κανόνων δεν είναι «φονταμενταλισμός», αλλά συνέπεια με την παράδοση. Οι κανόνες αυτοί δεν είναι απλώς νομικοί κανόνες, αλλά εκφράσεις της εκκλησιαστικής συνείδησης. Ο Πατριάρχης Ηλίας τήρησε αυτή την παράδοση, αποφεύγοντας την κοινή προσευχή.

 

Η θέση του Πάπα για τον προσηλυτισμό

Από την πλευρά του, ο Καθολικός ποντίφικας υπερέβη τις ζωτικές δογματικές διαφορές, επιμένοντας στην Παπική Λειτουργία της Τιφλίδας ότι οι Καθολικοί δεν πρέπει ποτέ να προσηλυτίζουν τους Ορθόδοξους, κάτι που θα ήταν «βαρύ αμάρτημα κατά του οικουμενισμού», υπό το πρίσμα της πεποίθησής του ότι Ορθόδοξοι και Καθολικοί είναι αδέλφια και αδελφές στην πίστη.

Για τους Ορθόδοξους, θα ήταν ακριβώς η έννοια ότι δεν πρέπει ποτέ να επιδιώκουμε να φέρουμε τους Καθολικούς μέσα στη σωτήρια περίβολο της Ορθόδοξης Εκκλησίας που θα ήταν αμάρτημα, και μάλιστα βαρύ, εντελώς έλλειπο σε αγάπη.

Σχόλιο: Εδώ φαίνεται η ασυμμετρία. Ο Πάπας μιλά για «αδέλφια στην πίστη», ενώ για την Ορθοδοξία η πίστη δεν είναι κοινή. Η άρνηση προσηλυτισμού από καθολικής πλευράς ακούγεται ως «σεβασμός», αλλά στην πραγματικότητα είναι αποδοχή της ισοτιμίας των ομολογιών — κάτι που η Ορθοδοξία δεν μπορεί να δεχτεί. Η αληθινή αγάπη για τον Ορθόδοξο είναι να οδηγήσει τον Καθολικό στην αληθινή Εκκλησία, όχι να τον αφήσει στην πλάνη.

 

Τι δεν έγινε: Η σιωπηλή προστασία της Ορθοδοξίας

Ο Πάπας αντιμετωπίστηκε με σεβασμό και αξιοπρέπεια, αλλά όχι ως ορθόπιστος επίσκοπος της αληθινής Εκκλησίας. Δεν προσκλήθηκε να ομιλήσει κατά τη διάρκεια οποιασδήποτε Ορθόδοξης θείας λειτουργίας, ούτε να ευλογήσει τους Ορθόδοξους πιστούς, ούτε να καθίσει σε οποιονδήποτε επισκοπικό θρόνο, ούτε ανταλλάχθηκε το λειτουργικό Φίλημα της Ειρήνης — ενέργειες που θα πλήγωναν μόνο την Ορθόδοξη συνείδηση των πιστών, προκαλώντας σύγχυση και θυμό.

Σχόλιο: Αυτές οι απουσίες είναι το κλειδί. Η «θερμή υποδοχή» που ανέφερε ο Πάπας περιελάμβανε τα τυπικά, αλλά όχι τα συμβολικά. Η άρνηση του Φιλήματος της Ειρήνης, της ομιλίας σε ορθόδοξη λειτουργία, της καθίσματος σε επισκοπικό θρόνο — όλα αυτά ήταν αποφάσεις που προστάτευσαν το ποίμνιο από σύγχυση. Ο Πατριάρχης απέφυγε να δώσει την εντύπωση ότι ο Πάπας είναι «αδελφός επίσκοπος».

 

Η ομιλία του Πατριάρχη: Η θεολογική δήλωση

Ως σοφός και διακριτικός ποιμένας, ο Πατριάρχης-Καθολικός Ηλίας Β΄ διατήρησε μια ισορροπία μεταξύ σεβασμού για τον επισκέπτη του και σεβασμού για το δικό του ποίμνιο και Εκκλησία, και τη δική του χειροτονία, με όλες τις επακόλουθες ευθύνες της, δίνοντας παράδειγμα για Ορθόδοξες-Καθολικές αλληλεπιδράσεις, και δίνοντας φωνή στην Ορθόδοξη αλήθεια στην δική του ομιλία στον Καθεδρικό Ναό Σβετιτσχοβέλι:

«Η αληθινή πίστη, η ταπείνωση και οι παραδόσεις μας — αυτοί είναι οι αρχαίοι θησαυροί που διατηρούμε και θα συνεχίσουμε να διατηρούμε στο μέλλον. Σας χαιρετίζουμε και πάλι και ομολογούμε ότι η ενότητά μας είναι στην αληθινή πίστη. Μόνο η αληθινή πίστη και η αγάπη θα ανοίξουν τον δρόμο προς την κοινωνία μας».

Σχόλιο: Αυτή η ομιλία είναι το θεολογικό κλείσιμο. Ο Πατριάρχης δεν είπε «είμαστε ήδη ενωμένοι», αλλά «η ενότητα είναι στην αληθινή πίστη» — δηλαδή, δεν υπάρχει ακόμη. Η φράση «μόνο η αληθινή πίστη και η αγάπη θα ανοίξουν τον δρόμο» σημαίνει ότι ο δρόμος είναι κλειστός όσο η πίστη διαφέρει. Αυτό είναι το αντίθετο του «οικουμενισμού» που πρότεινε ο Πάπας.

 

Γενικά συμπεράσματα

Η στάση του Πατριάρχη Ηλία Β' αποτελεί υπόδειγμα διακριτικότητας για τις σύγχρονες ορθόδοξες-καθολικές σχέσεις:

1. Σεβασμός στο πρόσωπο, όχι συμβιβασμός στην αλήθεια — Ο Πάπας έλαβε την τιμή που αρμόζει σε επίσημο επισκέπτη, αλλά όχι την αναγνώριση που θα έδινε κανείς σε ορθόπιστο επίσκοπο.
2. Ποιμαντική ευθύνη — Ο Πατριάρχης προστάτευσε το ποίμνιό του από σύγχυση, αποφεύγοντας συμβολικές ενέργειες που θα νομιμοποιούσαν θεολογικά μια ψευδαίσθηση ενότητας.
3. Θεολογική σαφήνεια — Η ομιλία του δεν άφησε περιθώρια για παρερμηνείες: χωρίς κοινή πίστη, δεν υπάρχει κοινωνία.

4. Κανονική συνέπεια — Η τήρηση των Αποστολικών Κανόνων δεν παρουσιάστηκε ως «σκληρότητα», αλλά ως πίστη στην παράδοση.

Σε μια εποχή που πολλοί ορθόδοξοι ιεράρχες υιοθετούν φρασεολογία που θολώνει τα δογματικά όρια, η στάση του Γεωργιανού Πατριαρχείου το 2016 παραμένει σημείο αναφοράς για το πώς μπορεί κανείς να είναι ταυτόχρονα ευγενής και ακέραιος, διακριτικός και θεολογικά σαφής.

---

Τζέσε Ντόμινικ, 4/10/2016