Ομολογία

 

Κι άλλα στοιχεία για τα 

 

οικουμενιστικά του φρονήματα

ΕΘΝΟΜΑΡΤΥΡΑΣ  

ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ  ΣΜΥΡΝΗΣ (5):

Ο ΠΡΩΤΟΣ ΦΛΟΓΕΡΟΣ ΚΗΡΥΚΑΣ

ΤΗΣ ΠΑΝΑΙΡΕΣΕΩΣ 

 ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΥ

E΄ ΜΕΡΟΣ

Ἕνα ἄλλο δεῖγμα τῶν ἰδεῶν καί τῶν κηρυγμάτων τοῦ Σμύρνης καί γενικά τῆς μητροπόλεώς του ἀποτελεῖ καί τό ἐνημερωτικό φυλλάδιο-περιοδικό αὐτῆς μέ τήν ἐπωνυμία «Ἱερός Πολύκαρπος», στό ὁποῖο διακρίνουμε τήν ἴδια γλοιώδη καί οἰκουμενιστική γραμμή καί τοῦ ὁποῖου ὁ κατευθυντήριος νοῦς ἦτο ὁ Χρυσόστομος. Δέν θά ἦταν ὑπερβολικό νά ποῦμε ὅτι ἴσως τό μόνο ὀρθόδοξο σημάδι τό ὁποῖο εἶχε, νά ἦτο μόνο τό ὄνομά του. Μελετώντας αὐτό λοιπόν τό φυλλάδιο εἴδαμε νά προβάλλη παγκόσμια προτεσταντικά συνέδρια, τά ὁποῖα εἶχαν ὡς σκοπό τήν ἕνωσι τῶν ἐκκλησιῶν, νά ἐκθειάζη τήν βιβλική ἑταιρία καί τούς ἱδρυτάς της, νά προβάλλη καί νά προπαγανδίζη τόν σύνδεσμο «Ἕνωσις τῆς Ἀγγλικανικῆς μετά τῆς Ὀρθοδόξου ἐκκλησίας», νά προβάλλη τούς ξένους διανοουμένους ὅπως τόν Βίκτωρα Οὐγκώ, νά ἐξισώνη τή θρησκεία μέ τήν ὑγεία ὡς τά πολυτιμότερα ἀγαθά, νά ἐπαινῆ καί νά θέτη ὡς πρότυπο τούς Ἀγγλικανούς ὡς πρός τόν τρόπο πού θρησκεύουν, τούς ναούς των κλπ. νά χαρακτηρίζη τήν Ἀμερική καί τήν Ἀγγλία ὡς χριστιανικώτατες χῶρες, νά προτείνη τίς συμπροσευχές μέ τούς αἱρετικούς κλπ.

Σέ ὅσα φυλλάδια ἐμελετήσαμε τοῦ «Ἱ. Πολυκάρπου» δέν εἴδαμε κάτι πατερικό καί γνήσια ὀρθόδοξο. Εἶναι ἀναγκαῖο νά ἐπισυνάψωμε στό σημεῖο αὐτό, προκειμένου νά κατανοήσωμε τήν ἀντιπατερική καί ἀντιμοναχική γραμμή τοῦ φυλλαδίου αὐτοῦ, τό ὁποῖο πιστεύουμε πώς ἐξέφραζε πλήρως τόν Χρυσόστομο, τή θέσι καί διαμαρτυρία τοῦ σεβαστοῦ γέροντος Δανιήλ Κατουνακιώτου, ὁ ὁποῖος ἐξανίσταται βλέποντας αὐτή τήν ἀνορθόδοξο γραμμή τοῦ φυλλαδίου νά γράφη μεταξύ ἄλλων καί τά ἑξῆς:

«...Δέν ἐπεθύμουν, ἀγαπητέ μοι, ἐν τῇ συγχαρητηρίῳ ταύτῃ ἐπιστολῇ νά γίνω πρόξενος Ὑμῖν λύπης, παρενείρων τάς ταπεινάς μου ταύτας παρατηρήσεις ἐπί τῷ περιωνύμῳ φύλλῳ τοῦ «Ἱ. Πολυκάρπου»· ἀλλ' ἐπειδή ἡ ἀγάπη ἔξω βάλλει τόν φόβον, διά τοῦτο μετά θάρρους φιλικοῦ καί μετά τῆς προσηκούσης χριστιανικῆς στοργῆς τε καί συμπαθείας, σπεύδω νά σᾶς γνωρίσω μετά βαθείας λύπης μου τάς ἐν αὐτῷ ἐγκεχαραγμένας δεξιάς ἀποπλανήσεις, αἱ ὁποῖαι, ἄν καί φαίνωνται οἰκοδομητικαί καί ὅτι θάλλουσιν, ἐν τούτοις ὅμως, δύνανται νά προξενήσωσιν ἀντί ὠφελείας, οὐχί τήν τυχοῦσαν πνευματικήν βλάβην. Δι' ἡμᾶς δέ, τούς προελομένους τήν διάδοσιν τοῦ Θείου Λόγου καί τήν ἐμπέδωσιν τοῦ Ὀρθοδόξου Χριστιανικοῦ φρονήματος, φόβος ἐπίκειται μήπως προσκρούσωμεν εἰς τά καίρια καί ἀντί νά ἱκανοποιήσωμεν τό προηγούμενον θέλημα τοῦ Θεοῦ, γίνωμεν ἀνατροπεῖς τῶν εὐσεβῶν φρονημάτων καί ἱκανοποιήσωμεν τήν ἐναντίαν μοῖραν.

Μή νομίσητε, ὦ φίλων ἀκρότης! ὅτι φανατιῶν ἤ ὅτι δουλεύων τῷ πάθει ἀπεπειράθην τήν στηλίτευσιν τῶν μή καλῶς δημοσιευθέντων, ἀλλ' ἐξ ἀγάπης πολλῆς ἀναθεωρῶν τόν ὑφορώμενον κίνδυνον, ὅν πολύ πιθανόν καί οἱ γράφοντες νά μήν ἐθεώρησαν τοῦτον ὡς οἷος παρ' ἡμῖν ἐχαρακτηρίσθη, ἀπεφάσισα τήν ἀποστολήν ταύτης μου πρός πρόληψιν, εἰ δυνατόν, τῶν δυσαρέστων συνεπειῶν.

Εἶναι ὁμολογούμενον ὅτι ὁ κυρίως σκοπός τοῦ ἐν λόγῳ θρησκευτικοῦ φύλλου ἀποβλέπει εἰς τήν ἠθικήν καί πνευματικήν ἀνάπτυξιν τῆς Ὀρθοδόξου Χριστιανικῆς κοινωνίας καί εἰς τήν ἀνάληψιν ἐναρέτου βιοτῆς καί ἄρσιν τῆς ἐπαράτου ἁμαρτίας.

    Διά νά ἐπιτευχθῇ ὁ σωτήριος οὗτος σκοπός καί γίνῃ ἡ προσήκουσα καρποφορία, ὀφείλει βεβαίως ἡ ἀδελφότης «τῆς Εὐσεβείας» νά ὁμιλῇ καί νά γράφῃ φερωνύμως τῆς κλήσεώς της πάνθ' ὅσα συντελοῦν πρός ἐμπέδωσιν τῆς εὐσεβείας καί πρός ὑπεράσπισιν τῶν πατρῴων τῆς Ἐκκλησίας φρονημάτων.

    

Δυστυχῶς, ὅμως, οὐκ οἶδ' ὅπως τινές ἐκ τῶν ὑμετέρων Συναδέλφων ἀμφιέννυνται τά ἀλλότρια ἀποκαλοῦντες τόν Μοναχικόν βίον διά τοῦ ὑπομνήματος αὐτῶν «ἀναγκαῖος χωρισμός» βίον φαρισαϊκόν, βίον ἐγωϊστικόν καί λέγοντες ὅτι «ὁ ἔγκλειστος τῶν Μοναστηρίων βίος καί ἰδίᾳ κατά τόν Μεσαίωνα ἐξήσκει θέλγητρόν τι, τό ὁποῖον παρεπλάνησε πολλάς εὐγενεῖς ψυχάς».

Ποία, παρακαλῶ, φιλόθεος ψυχή ἀναδιφοῦσα τάς διαληφθεῖσας γραμμάς θά ἐπαινέσῃ τήν ἱεράν ἐκείνην χεῖρα, ἥτις ἀπεπειράθη ἀπροφυλάτως ν' ἀνατρέψῃ τό Μοναχικόν Σχῆμα καί ν' ἀποκαλέσῃ τούς Ἁγίους ἐκείνους Πατέρας τοῦ Μεσαίωνος ἄνδρας προληπτικούς, ἄνδρας οἰκτρῶς πλανηθέντας; Ποίαν, παρακαλῶ, ψυχικήν ὠφέλειαν θά προξενήσουσιν οἱ τά τοιαῦτα φρονοῦντες καί διδάσκοντες εἰς τούς εὐσεβεῖς καί Ὀρθοδόξους Χριστιανούς, ὅταν οἱ τοιοῦτοι ἀκούσωσι τόσας μομφάς, οὐχί κατ' ἐνίων Μοναχῶν ὑποκρινομένων τήν εὐσέβειαν καί ὅλως ἀλλοτρίων τῆς ὑψηλῆς Μοναχικῆς ἀποστολῆς, ἀλλ' ἐναντίον ὅλου τοῦ Μοναχικοῦ πολιτεύματος, ὅπερ ἐδόξασεν ἡ τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία;» (Γέροντος Δανιήλ Κατουνακιώτου, ε' τόμος τῆς σειρᾶς τῶν ἁπάντων του μέ τίτλο «ΕΞ ΕΡΗΜΟΥ ΔΙΑΤΥΠΩΣΕΙΣ» -Ἐπιστολή πρός Γ. Πασχάλην Ἱεροκήρυκα τῆς θρησκευτικῆς ἀδελφότητος «Eὐσέβεια» Σμύρνης. -Κατά νεωτεριστῶν καί ἀντιμοναχικῶν σελ. 132,133).    

Αὐτές εἶναι οἱ θέσεις καί οἱ ἐντυπώσεις τοῦ μακαριστοῦ γέροντος Δανιήλ Κατουνακιώτου, ὁ ὁποῖος συγκαταλέγεται στίς μεγάλες ἁγιορείτικες μορφές τῶν τελευταίων χρόνων, διά τίς νεωτεριστικές καί ἀντιμοναχικές θέσεις πού ἐκφράζονται στό περιοδικό τοῦ Χρυσοστόμου «Ἱ. Πολύκαρπος».

Καλόν ὅμως θά εἶναι νά μεταφέρωμε ἀπό αὐτό τό περιοδικό μερικά κομμάτια διά νά ἔχουμε μία πλήρη εἰκόνα τῆς γραμμῆς του:

«ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ»

Ο Κ. JOHN MOTT ΕΝ ΣΜΥΡΝΗ.

Ἡ εὐσεβής ἡμῶν πόλις ἔσχε τό εὐτύχημα νά φιλοξενήσῃ τήν προπαρελθ. ἑβδομάδα τόν Ἀμερικανόν κ. John Mott, ἄνδρα πλήρη πίστεως καί πνεύματος καί ζήλου χριστιανικοῦ, ἀγωνιστήν ἀκαταπόνητον πρός ἐπικράτησιν τῶν ὑψηλῶν τῆς Χριστιανικῆς Θρησκείας ἀρχῶν, ὑπέρ τῶν ὁποίων εὐρύτατον ἐπιστημονικόν μέλλον, διανοιγόμενον ἔμπροσθεν αὐτού θυσιάσας, περιώδευσε τρίς τήν γῆν, ἵνα σαγηνεύσῃ ἐν τῇ σαγήνῃ τῆς βασιλείας τῶν Οὐρανῶν τόν κόσμον τῶν πανταχοῦ γῆς σπουδαστῶν, πρός βεβαίωσιν ἐν τῇ χριστιανικῇ πίστει τῶν ὁποίων καί πρός ἐπικράτησιν παρ' αὐτοῖς φρονημάτων καί πεποιθήσεων ἀληθῶς Χριστιανικῶν ἵδρυσε τόν «Παγκόσμιον Σύνδεσμον τῶν Χριστιανικῶν Ἀδελφοτήτων τῶν σπουδαστῶν».....

Ἐν τῇ Χατζαντωνείῳ Σχολῇ εἶπε περίπου τά ἑξῆς:...

...Ἐν Ἀθήναις δέ ἐσχάτως, ὅπου μετέβην χάριν τοῦ σκοποῦ, ὅν ἀπό πολλῶν ἤδη ἐτῶν ἐπιδιώκω, τοῦ νά συνδέσω εἰς Σύνδεσμον Παγκόσμιον τούς Χριστιανούς σπουδαστάς καί φοιτητάς ἀνεξαρτήτως δογματικῶν πεποιθήσεων, ἐδόθη μοι εὐκαιρία νά ἐκτιμήσω τό ὑμέτερον ἔθνος καί ἐξ ἄλλων μέν γεγονότων, ἰδίᾳ δέ ἐκ τῆς προθυμίας, μεθ' ἧς ὑπεδέχθη τό κήρυγμα καί τήν διδασκαλίαν μου. Καί ὑμᾶς δέ σήμερον εὐχαριστῶ ἐπί τῇ προθυμίᾳ, μεθ' ἧς ἐδέχθητε τήν πρόσκλησίν μου, ὅπως ἀκούσητε τῆς πρός ὑμᾶς ὁμιλίας μας. Θεωρῶ δέ ἐπίκαιρον ἀπό τοῦ βήματος τούτου νά συγχαρῶ εἰλικρινῶς ὑμῖν ἐπί τῇ ἀποκτήσει ποιμενάρχου καί πνευματικοῦ ἀρχηγοῦ δραστηρίου, ἔχοντος ζῆλον καί πνεῦμα Χριστοῦ καί προθύμου πρός ὑποστήριξιν παντός καλοῦ καί κοινωφελοῦς ἔργου. -Τούτον δέ ἰδιαιτέρως εὐχαριστῶ· διότι ἐπέτρεψέ μοι νά ὁμιλήσω πρός ὑμᾶς σήμερον.

Τό θέμα, ὅπερ ἐν συντόμῳ θά ἀναπτύξω, εἶνε «περί δυνάμεως τοῦ Χριστιανισμοῦ ἐν ἔθνεσιν». Ἐξ ὅλων τῶν ἐθνῶν, ἅτινα ἐπεσκέφθην καί ἐγνώρισα, ἀπεκόμισα ἐντυπώσεις πολλάς, αἵτινες βαθεῖαν μοι ἐνεποίησαν αἴσθησιν. Πανταχοῦ παρετήρησα συγκέντρωσιν δυνάμεων διαφόρου φύσεως, οἷον δυνάμεων χρηματικῶν, δυνάμεων ὑλικῶν καί δυνάμεων πνευματικῶν... (Σελ. 12,13, τεῦχος Ἀπριλίου 1911, ἀρ. 1).

Σέ ἄλλο ἄρθρο τοῦ περιοδικοῦ γράφει:

« Η ΜΕΓΑΛΗ ΔΕΣΠΟΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ

...Καί ὅμως ἐάν ὑπάρχῃ εὐχή, ἡ ὁποία ἀκόμη περιμένει τήν ἐκπλήρωσίν της, εἶνε αὐτή, «ἵνα ὧσιν ἕν ὅλοι οἱ πιστεύοντες»!

Αἱ Ἐκκλησίαι τοῦ Χριστοῦ εἶνε παρά τήν σφοδράν ταύτην ἐπιθυμίαν τοῦ Κυρίου διῃρημέναι καί διεσπασμέναι, καί ἵστανται ὡς ἀντιμέτωπα στρατόπεδα ἔναντι ἀλλήλων.

Φαντασθῆτε αὐτάς ὅλας τάς Ἐκκλησίας πληρούσας τήν ἐπιθυμίαν τοῦ Κυρίου καί ἡνωμένας εἰς μίαν δύναμιν! Τίς θά ἠδύνατο νά περιγράψῃ τοιαύτην θείαν παρεμβολήν, τοιαύτην κολοσσιαίων διαστάσεων παράταξιν; Οἵαν ἀφάνταστον ἰσχύν, οἵαν κολοσσιαίων ὄντως διαστάσεων δύναμιν ἀκατάβλητον πρέπει νά φαντασθῶμεν ὅτι θά εἶχεν ὀργανισμός τοιοῦτος περιλαμβάνων ὀκτακόσια ἑκατομμύρια ὑπάρξεων.

Στρατιάν τοιαύτην πνευματικήν ἀποτελοῦσαν πλέον τοῦ ἡμίσεως τοῦ γηΐνου πληθυσμοῦ, μόνον ὁ οὐρανός μέ τάς χιλίας χιλιάδας καί μυρίας μυριάδας τῶν ἀγγέλων του, οἵτινες εὑρίσκονται ἔμπροσθεν τοῦ θρόνου τοῦ οὐρανίου Βασιλέως, ἐγνώρισε!...» (Σελ. 99, τεῦχος 21 Μαΐου 1911 ἀρ. φ. 7).

   

  Καί σέ ἄλλο ἄρθρο παρακάτω διαβάζουμε:

 «ΕΤΑΙΡΕΙΑ «H ΕΝΩΣΙΣ ΤΗΣ ΑΓΓΛΙΚΑΝΙΚΗΣ ΜΕΤΑ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ»

  

  Ἡ ἑταιρεία αὕτη εἶναι διεθνής σύνδεσμος, ὅστις ἐπιδιώκει τήν συνεργασίαν καί συναδέλφωσιν ἀμφοτέρων τῶν Ἐκκλησιῶν. Ἡ ἔκκλησις, ἥτις ἐδημοσιεύθη κατά Ἰούλιον τοῦ 1906 ὑπό μελῶν ἀμφοτέρων τῶν Ἐκκλησιῶν πρός στενωτέραν ἐπικοινωνίαν αὐτῶν, ἐγένετο μετ' εὐμενείας δεκτή ὑπό τε τοῦ κλήρου καί τοῦ λαοῦ ἔν τε τῇ Ἀνατολῇ καί τῇ Ἑσπερίᾳ, πολλά δέ μέλη ἐνεγράφησαν ἐν Ἀγγλίᾳ, Ἀμερικῇ, Παλαιστίνῃ, Ἑλλάδι, Ρωσσίᾳ, Ἰαπωνία καί εἰς ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου.

Ἕκαστον μέλος τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ ἔχει καθῆκον νά προσεύχηται ὑπέρ τῆς Ἑνώσεως καί νά προσπαθῇ διά τήν θεραπείαν τῶν ρηγμάτων τῶν προκληθέντων ὑπό τοῦ Σχίσματος, ἅτινα ἐπί τοσοῦτον χρόνον ὑπῆρξαν ἡ πέτρα τοῦ σκανδάλου πρός τά τέκνα τῆς Ἐκκλησίας καί ἐπέφεραν ἀδυναμίαν ἀπέναντι τῶν αἱρέσεων καί τῆς εἰδωλολατρείας. Ἐν τῷ παρελθόντι ἐγένοντο σοβαραί προσπάθειαι ὑπέρ τῆς Ἑνώσεως τῶν δύο Ἐκκλησιῶν, κυρίως δέ κατά τόν ΙΘ' αἰῶνα, τώρα δέ μέγαν πόθον ἔχομεν ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν νά προσεγγίσωμεν μετά τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ἀπό τῆς ὁποίας μᾶς χωρίζουσι μᾶλλον φυλετικά αἴτια ἤ οὐσιώδεις διαφωνίαι ἐν τῷ Συμβόλῳ τῆς Πίστεως.

Ἐρωτώμεθα: «Διατί ὡς ἄνθρωποι τῆς Ἑσπερίας ζητοῦμεν τήν ἕνωσιν μετά τῆς Ἀνατολικῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας; Διότι ἔχομεν καθῆκον οὐ μόνον νά ἀγωνιζώμεθα πρός ἐπικοινωνίαν μετά οἱουδήποτε μέρους τῆς Καθολικῆς Ἐκκλησίας, ἀλλά καί νά θεωρῶμεν τήν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν ὡς συμπληρωματικήν τῆς ἡμετέρας, ἥν πολλάκις ὡμολογήσαμεν ὡς στῦλον τῆς ἀληθείας. Δέν ὑπάρχει σκοπός τοῦ νά λάβῃ ἡ Ἀγγλικανική Ἐκκλησία τούς τύπους τῆς Ἀνατολικῆς, οὐδ' ἡ Ἀνατολική τούς τῆς Ἀγγλικανικῆς.

Ἡ πορεία τῆς ἑνώσεως βασίζεται ἐπί τοῦ ἀξιώματος ὅτι ἡ Ἀγγλικανική Ἐκκλησία ὡς μέρος τῆς μιᾶς Καθολικῆς Ἐκκλησίας ὑποχρεοῦται νά ἐπιδιώκῃ ἀγαθάς σχέσεις μετ' ἄλλων μερῶν καί νά ἐργάζηται διά τήν ἀποκατάστασιν τῆς ὁρατῆς ἑνώσεως τῆς Ἐκκλησίας, ἥν πᾶς Χριστιανός ὀφείλει νά ποθῇ καί νά θεωρῇ ὡς ὕψιστον ἰδεῶδες....

...Διά τόν ἱερόν τοῦτον σκοπόν σπουδαῖον βῆμα τυγχάνει Ὀρθόδοξοι καί Ἀγγλικανοί νά ἑνωθῶσιν ἐν μιᾷ ἀδελφότητι, συμπροσευχόμενοι καί συνεργαζόμενοι, μέχρις ὅτου ἐπέλθῃ ἡ ποθητή ἡμέρα τῆς Ἑνώσεως...». (Σελ. 278, 279 τεῦχος Αὐγούστου 1911, ἀρ. φ. 18).

Αὐτό λοιπόν εἶναι ἕνα μικρό δεῖγμα τοῦ πνεύματος καί τοῦ πλαισίου στό ὁποῖο κινεῖται τό ἐνημερωτικό φυλλάδιο τῆς Μητροπόλεως Σμύρνης τήν ἐποχή τοῦ Χρυσοστόμου. Δηλαδή ὁ οἰκουμενισμός, ὁ νεωτερισμός καί ἡ προβολή τῆς Δύσεως σέ ὅλη τους τή μεγαλοπρέπεια. Αὐτή ἡ γραμμή τοῦ περιοδικοῦ ἦτο σαφῶς ἡ γραμμή τήν ὁποία υἱοθετοῦσε ὁ Χρυσόστομος, ἐφ' ὅσον ἦτο ἡ ψυχή τοῦ περιοδικοῦ καί κατά συνέπεια συμπεραίνουμε ὅτι ἡ ἔκδοσίς του δέν ἔγινε διά νά ὑπηρετῆ τήν Ὀρθοδοξία, ἀλλά διά νά ἐξυπηρετῆ τόν οἰκουμενισμό καί νά ἀποπλανᾶ τούς ὀρθοδόξους.

Εἶναι χαρακτηριστικό τό ὅτι τό περιοδικό τό ἐξέδιδε ὁ Χρυσόστομος γιά τήν ἐξυπηρέτησι τῶν πατριωτικῶν καί οἰκουμενιστικῶν του σχεδίων καί ὄχι γιά πνευματικούς λόγους, τό ὅτι ἡ ἔκδοσίς του ἄρχισε μέ τόν ἐρχομό τοῦ Χρυσοστόμου στήν Σμύρνη καί ἐπί πλέον τήν τετραετία τῆς ἐξορίας του ἀπό τήν Σμύρνη δηλαδή ἀπό τό 1914-1918 ἐσταμάτησε καί ἡ ἔκδοσις τοῦ ἐν λόγῳ περιοδικοῦ. Μέ τήν ἐπάνοδό του δέ ἀπό τήν ἐξορία ἄρχισε πάλι ἡ ἐπανέκδοσίς του.

Ἐξετάζοντας τώρα ἕνα ἄλλο θέμα τό ὁποῖο καί αὐτό ἀφορᾶ στήν πίστι του, καί εἰδικώτερα διά νά δοῦμε τό προβάδισμα τῆς φιλοπατρίας του εἰς βάρος τῆς ἱερωσύνης καί τί ἀκριβῶς ἐπίστευε ὁ Χρυσόστομος, παραθέτουμε τήν ἐπιστολή του στόν γενικό ἐπιτετραμμένο τῆς Ἑλλάδος στήν Κων)πολι φίλο του Ἀρμάνδο Ποττέν, δανειζόμενοι ἀπό τό ὡς ἄνω βιβλίο τοῦ Χρ. Σολομωνίδη:

«Ἀγαπητέ μοι κ. Ἀρμάνδε Ποττέν. Καί αὖθις προστρέχω εἰς τήν ἀνεξάντλητον ὑπέρ ἐμοῦ ἀγαθότητά σας. Περιεκυκλώθην ὑπό πληθύος κυνῶν καί σπεῖρα κακῶν ζητεῖ τήν κεφαλήν μου. Ἄγγλοι καί Γάλλοι εἰς οὕς οὐδέν κακόν ἐπράξαμεν, ἀτιμάζοντες τά ἔθνη τά ὁποῖα ἀντιπροσωπεύουσι, πιέζουσι τόν Μ. Βεζύρην, κακῶς ἄλλως τε διατεθειμένον ὑπέρ ἡμῶν, ἵνα ζητήσῃ οὗτος τήν καθαίρεσιν καί τήν ἐκ Δράμας ἀπομάκρυνσίν μου. Ἐν πρώτοις με ἀπέκλεισαν καί μέ ἀπέβαλον ἐκ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, κατόπιν μοί ἀπηγόρευσαν τάς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου περιοδείας καί πᾶσαν ἐκ Δράμας ἔξοδον. Μή ἀρκεσθέντες δέ εἰς ταῦτα, μοί ἐκοινοποίησαν Βεζυρικήν διαταγήν, καθ' ἥν παύομαι. Αἱ ἀρχαί ἔλαβον διαταγήν νά μή ἀναγνωρίζωσιν ἐν ἐμοί οὐδεμίαν ἐπίσημον ἰδιότητα. Ἤδη ἀπειλοῦμαι νά ἐκδιωχθῶ βίᾳ ἐντεῦθεν καί ὑπό κουστωδίαν. Τά πράγματα λαμβάνουσι κακήν δι' ἐμέ τροπήν, δεδομένου ὅτι καί ὁ Πατριάρχης δέν τρέφει ἀπέναντί μου αἰσθήματα φιλικά καί ἀδελφικά. Ἀγαθῇ τύχῃ, ὑμεῖς ἀγαπητέ φίλε, θά ἐκπληρῆτε καθήκοντα ἐπιτετραμμένου καθ' ἅς ἡμέρας ἡ ὑπόθεσίς μου θά ἐξετασθῇ καί καθ' ἅς τό παρόν καί τό μέλλον μου θά τεθῶσι ἐπί τάπητος.

Σᾶς παρακαλῶ ἐν ὀνόματι τῆς φιλίας μας, ἐν ὀνόματι τῶν πόνων καί τῶν θλίψεων οὕς ἐδοκίμασα ἐνταῦθα ἐπί πέντε ἔτη, ἵνα ἐνεργήσητε δραστηρίως διά τόν ὑμέτερον φίλον. Καί ἐν περιπτώσει καθ' ἥ τό πᾶν ἤθελε ἀπολεσθῇ δι' ἐμέ, ὅσον ἀφορᾶ τήν Δράμαν, ἐνεργήσατε ἵνα μετατεθῶ εἰς Ἀνδριανούπολιν, ὅπως τουλάχιστον δυνηθῶ νά ἀγωνισθῶ ἐκ νέου ἐν τῇ πρώτῃ γραμμῇ τοῦ πυρός καί, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον πέσει, νά πέσω τοὐλάχιστον ὡς ἀετός καί οὐχί νά ἀποθάνω ὡς ὄρνις ἐν τινι ὀρνιθῶνι τῆς Ἀνατολῆς ἤ ἀλλαχοῦ! Ἐννοεῖτε, ἀγαπητέ μου, τί σᾶς ζητῶ; - ἕνα σταυρόν, ἀλλ' ἕναν μεγάλον σταυρόν, ἕνα σταυρόν ἐπί τοῦ ὁποίου θά δοκιμάσω εὐχαρίστησιν καθηλούμενος καί μή ἔχων ἕτερόν τι νά δώσω πρός σωτηρίαν τῆς ἡμετέρας λατρευτῆς πατρίδος, ἄς δώσω τό αἷμα μου. Οὕτως ἐννοῶ τό ἐπ' ἐμοί τήν ζωήν καί τήν ἀρχιερωσύνην.

Ἀναμένων νεώτερά σας εὐάρεστα, σᾶς ἀσπάζομαι ὁ φίλος καί ἀδελφός σας

             Τῇ 16 Μαΐου 1907» ( Α' Τόμος, σελ. 57).

Ἐδῶ ὁ Χρυσόστομος ἀποκαλύπτει τά αἰσθήματά του διά τήν πατρίδα, τήν ὁποία ὀνομάζει λατρευτή καί θυσιάζει καί τήν ἀρχιερωσύνη του, τήν ὁποία τοῦ ἔδωσε ἡ ἐκκλησία, χάριν τῆς πατρίδος. Αὐτό ὁπωσδήποτε εἶναι πλάνη, διότι ἡ ἐκκλησία τοῦ τήν ἔδωσε διά νά ὑπηρετήση τήν σωτηρία τῶν ψυχῶν τοῦ ποιμνίου του καί ὄχι διά τήν σωτηρία τῆς πατρίδος. Κάθε ἄλλη ὅμως μητρόπολις, ἡ ὁποία δέν εἶχε ἀγῶνες πατριωτικούς, ἦταν διά τόν Χρυσόστομο «ἁπλός ὀρνιθώνας», ἄν καί ἐκεῖ μποροῦσε νά ὑπηρετήση τή σωτηρία τῶν ψυχῶν διά τῆς ἀρχιερωσύνης.

Πάντως τό προβάδισμα τῆς ἀγάπης πρός τήν πατρίδα καί ἡ θυσία τῆς ἀρχιερωσύνης στό βωμό της, ὅπως τήν ἐκφράζει στήν ἐπιστολή του αὐτή ὁ Χρυσόστομος, ὡς τελικό δηλαδή καί μοναδικό σκοπό καί ἰδανικό, εἶναι πλάνη καί αἵρεσις, διότι ἀντίκειται στήν Ἁγία Γραφή καί ὅλη τήν Ὀρθόδοξο Παράδοσι.

Διά νά ἰδοῦμε τό κοσμικό του πνεῦμα, τήν εἰδωλοποίησι τοῦ ἀνθρώπου, καθώς καί τό σημεῖο στό ὁποῖο ἔρριχνε τό βάρος τῆς ὅλης ποιμαντικῆς του δράσεως θά παρουσιάσωμε ἕνα κομμάτι ἀπό τόν ἐνθρονιστήριο λόγο του στήν Σμύρνη. Εἶναι γνωστό σέ ὅλους ὅτι μέ τόν ἐνθρονιστήριο λόγο του ὁ νέος μητροπολίτης συστήνεται τρόπον τινά στό ποίμνιό του καί χαράσσει τήν πορεία, τήν ὁποία θέλει νά ἀκολουθήσουν καί οἱ πιστοί. Ὁλόκληρος βέβαια ὁ λόγος του αὐτός δέν ἔχει κάτι τό οὐσιαστικά πνευματικό, ἀλλά, κατά τήν κοινή ἔκφρασι, ἀσχολεῖται «περί ἀνέμων καί ὑδάτων», δέν χαράσσει κάποια πνευματική γραμμή, δέν ἀσχολεῖται μέ τήν καταπολέμησι τῶν παθῶν, ἤ μέ τήν καλλιέργεια τῶν πνευματικῶν ἀρετῶν, μέ τά δόγματα, μέ τούς αἱρετικούς κλπ., ἀλλά μέ τήν ἐπιστημονική καί κοινωνική προαγωγή, ὅπως ἀκριβῶς γίνεται στή Δύσι. Ἀποσποῦμε λοιπόν αὐτό τό κομμάτι ἀπό τόν ἐνθρονιστήριό του λόγου ἀπό τό βιβλίο τοῦ Χρ. Σολομωνίδη:

 «...Ὡς πρός τήν παίδευσιν τῶν τέκνων τοῦ ὀρθοδόξου λαοῦ μας ὀφείλομεν σοβαρώτατα νά σκεφθῶμεν πῶς θέλομεν καταπαύσει τό ρεῦμα τό πυκνοῦν τάς φάλαγγας τῶν ξενικῶν Σχολῶν γινόμενοι τά πάντα τοῖς πᾶσιν ἵνα πάντες τινάς σώσωμεν καί αἰσθανόμεθα βαθύτατα τήν ἥν ἔχομεν ὑποχρέωσιν ὄχι μόνον τῆς ἱδρύσεως νέων Σχολῶν ἐμπορικῶν, Σχολῶν γλωσσῶν, βιομηχανικῶν καί τεχνικῶν, ἀλλά καί τῆς μεγίστης καί ἀδιακόπου φροντίδος καί μερίμνης ἥν πρέπει νά λάβωμεν, ὅπως ἡ ὅλη ἡμῶν παίδευσις θεμελιωθῇ ἐπί ὅλων ἐκείνων τῶν ἐπιστημονικῶν δεδομένων, τά ὁποῖα ἡ νεωτέρα κοινωνιολογία καί ἡ σημερινή παιδαγωγική ἀνέγραψαν ὡς βάσεις τῆς νέας παιδεύσεως καί ἀγωγῆς.

Δέν ἀρκεῖ πλέον ἡ συσσώρευσις γνώσεων ἐν τῇ κεφαλῇ καί ἡ μονομερής ἀνάπτυξις τῶν νεών. Σήμερον ἡ βιοπάλη τῆς ζωῆς διεξάγεται εἰς τάς νεωτέρας κοινωνίας ἀκατάπαυστος καί λυσσαλέα ὑπό μυρίας μορφάς μέχρις ἀποπνιγμοῦ δυστυχῶς τῶν μεγάλων ἰδανικῶν καί μέχρι διαφθορᾶς τῶν νόμων τῆς ἠθικῆς. Ἀπαιτεῖται νά μορφώσωμεν ἄνδρες τῆς νέας ἐποχῆς μέ δρᾶσιν καί χαρακτῆρα. Ἀντικείμενον μορφώσεως ἐν ταῖς σχολαῖς μας τοῦ λοιποῦ δέν πρέπει νά εἶναι μόνον τό γνῶναι καί τό εἰδέναι. Παραλλήλως πρός τοῦτο δέον νά τεθῇ καί τό βούλεσθαι καί ἐνθουσιᾶν. Δέν ἀρκεῖ νά γνωρίζῃ τις πολλά· δύναται νά γνωρίζῃ ὀλιγώτερα, ἀλλά νά ἔχῃ ἐν ἑαυτῷ δύναμιν θελήσεως, δύναμιν χαρακτῆρος, δύναμιν ἐνθουσιασμοῦ καί ἤθους ἀκτινοβόλου. Οὕτω μόνον οἱ Ἕλληνες ἡμεῖς καί συνταγματικαί πολῖται τῆς πανοθωμανικῆς μας πατρίδος θέλομεν χωρήσῃ καί τεθῇ εἰς τήν πρωτοπορίαν τῶν ἄλλων συνοίκων ἀδελφῶν λαῶν πρός δόξαν καί ἀκμήν τῆς παλαιᾶς ταύτης γῆς καί πατρίδος, ἧς τήν ἱστορίαν ἰδίᾳ δέ τήν Βυζαντινήν καί ἰδιαίτατα τήν ἀπό τῆς ἁλώσεως καί ἐφεξῆς θέλωμεν ἐν ταῖς σχολαῖς νά καταστήσωσι οἱ ἡμέτεροι διδάσκαλοι καί νέοι ὅλως ἰδιαίτερον πνευματικῆς τροφῆς καί συστηματικῆς μελέτης καί σπουδῆς ἀντικείμενον καί ἐντρύφημα διότι μόνον ἡ βαθεῖα γνῶσις τῆς περιόδου ταύτης τοῦ ἱστορικοῦ βίου τοῦ ἔθνους ἡμῶν θέλει διαγράψη καί φωτίση τάς μεγάλας γραμμάς της τε παρούσης καί τῆς μελλούσης σταδιοδρομίας τῆς Φυλῆς.

Ἀλλά πρός τῇ πνευματικῇ ταύτῃ ἀνάγκῃ νά βαίνῃ παράλληλος καί ἡ σωματική ἐκείνη διάπλασις, ἥτις θά δώσῃ εἰς τό Γένος μας ὡραῖα καί πλαστικά σώματα, σώματα μέ χαλυβδίνους ἡρακλείους μυῶνας καί βραχίονας τοῦ Σαμψών. Εἰς χρόνους καθ' οὕς αἱ ἐπιδημίαι δηλητηριάζουσιν ἀενάως τάς ἀνθρωπίνους γενεάς, καί αἱ κληρονομικαί διαθέσεις μεταγγίζουσιν εἰς τά τέκνα, τῶν γονέων τάς ἐλλείψεις· ἐν ἡμέραις καθ' ἅς ὁ ἀνθρώπινος ὀργανισμός, ὡς ἐκ τῆς σημερινῆς διαίτης, καθίσταται ὁλοέν μεγαλύτερον ἐργαστήριον μολυσμοῦ ἐκ τοῦ ὁποίου αὐτομολύνεται ὁ ἴδιος, καί ἡ διανοητική ὑπερφόρτωσις εἶναι ὁ ἀναπόφευκτος κλῆρος τοῦ νέου βιοπαλαιστοῦ, ὀφείλομεν ἀπαραιτήτως ν' ἀντιτάξωμεν τήν φυσικήν ζωήν μέ τάς ἀθώας της παιδιάς καί τάς ἀκαταπαύστους γυμνασίας ἐν τῷ καθαρῷ καί ζωογόνῳ ἀέρι καί τῷ ἡλιακῷ φωτί, ὡς ἀντιστάθμισμα τρόπον τινα τῶν ποικίλων τούτων κακῶν καί κινδύνων.

Ἔργον μέγα ἄς γνωρίζει ὅτι ἐπιτελεῖ, ὅστις ἐμπνέει εἰς τά τέκνα τοῦ Γένους μας τήν ἀγάπην τοῦ ὕδατος καί τοῦ ἀναπεπταμένου ἀέρος καί τοῦ ἐλευθέρου φωτός, τόν ἔρωτα εἰς τήν ρυθμικήν κίνησιν καί εἰς τήν γυμναστικήν, τήν λατρείαν εἰς τά δάση καί τ' ἄνθη τά ὁποῖα ἡ ἀγαθοδότις δεξιά τοῦ Θεοῦ ἐδημιούργησε διά τήν σωματικήν καί ἠθικήν ἐπίρρωσιν καί ἀναζωογόνησιν τοῦ ἀνθρώπου.

Ἀκριβῶς δέ ἡ φυσική αὕτη ζωή θά μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπό τάς θλιβεράς ἐκείνας συνηθείας, ὅσας ἀποκτῶσιν οἱ ἄνθρωποι, οἵτινες ζῶσιν νόθον καί ψευδῆ βίον. Θά παύσωσιν ὄντως αἱ κακίαι, αἵτινες λυμαίνονται τάς κοινωνίας καί μεταβάλλουσι τούς ἀνθρώπους εἰς διανοητικά ἐρείπια ἤ εἰς θηρία κακουργοῦντα. Ἄν δέ, ὡς οὐδαμῶς ἀμφιβάλλομεν, ἡ ἡμετέρα κοινωνία τεθῆ ἐπί τῆς ὁδοῦ ἐν ᾗ εὕρηνται αἱ εὔρωστοι καί ὑγιεῖς κοινωνίαι, αὐτομάτως θά ἴδωμεν ν' ἀναπηδῶσι καί παρ' ἡμῖν καί νά ἔρχεται εἰς τό φῶς τό ἕν μετά τό ἄλλο τά ἐργατικά καί μαθητικά ἐκεῖνα συσσίτια, τά ἄσυλα τῶν μητέρων καί παμποίκιλοι ἄλλοι σύλλογοι καί σωματεῖα, καρποί τοῦ νεωτέρου χριστιανικοῦ καί ἐξανθρωπιστικοῦ πνεύματος, σκοποῦντα τήν ἀνάπτυξιν τῆς ὑγείας, τῆς ὡραιότητος καί τῆς ἀντοχῆς εἰς τούς νέους καί τάς νέας, θά ἴδωμεν τήν ἐμφάνισιν συλλόγων προνοίας, δι' ὧν ἀνακουφίζεται ὁ πτωχός χωρίς νά τείνῃ χεῖρα ἐπαίτιδα. Διότι πρέπει νά εἴπω τοῦτο μεγαλοφώνως, τό παλαιόν σύστημα τῆς παροχῆς ἐλεημοσύνης εἰς τούς πτωχούς εἶναι ἕωλος καί ἐσκωριασμένη συμπάθεια, ἡ ὁποία μόνον τήν ἐπαγγελματικήν ἐπαιτείαν εὐνοεῖ καί ἀναπτύσσει.

Ὁ ἄνθρωπος τῆς σημερινῆς γενεᾶς πρέπει νά μάθῃ ν' ἀνακουφίζεται ἐξ ἑαυτοῦ διά τῆς συναδελφώσεως καί τῆς ἀλληλεγγύης αἵτινες παρέχουσιν εἰς τόν προσεταιριζόμενον, ὅταν ἀσθενῆ, νοσηλείαν καί τροφήν καί εἰς τά τέκνα του ἐργασίαν καί προστασίαν, ὅταν τύχῃ ὑπό τό πλῆγμα ἀπροόπτου δυστυχήματος. Πέριξ του ὀφείλει νά θέσῃ μόνος του ὁ ἐργάτης καί βιοπαλαιστής διά τῆς ἀλληλεγγύης τῶν συναδέλφων του δίκτυον ἀσφαλιστικόν τοιοῦτον, ὥστε νά προστατεύῃ αὐτόν καί νά ἀνακουφίζῃ εἰς τάς ἐκτάκτους ἀνάγκας του. Αὐτή εἶναι ἡ ἀληθής ἐλεημοσύνη καί ἡ ἀληθής φιλανθρωπία ἥν εἰς οὐδένα ἄλλον χρεωστεῖ ὁ ἄνθρωπος παρά μόνον εἰς ἑαυτόν.

Ὁπόσον θά ἤμην ὑπερήφανος καί εὐτυχής ἄν ἡ εὐκαιρία τῆς ἐμῆς ἐλεύσεως ἐνταῦθα ἐχρησιμοποιεῖτο πρός ἐγκαινιασμόν νέας τοιαύτης πολιτείας καί καταστάσεως τεινούσης πρός τοιαῦτα ἔργα καί ἰδανικά, διά τῆς ἐναμίλλου καί συνεχοῦς κατευθύνσεως τῶν κοινῶν πάντων ἡμῶν προσπαθειῶν! Ὁπόσον θά ἤμην εὐδαίμων, ἄν ἔβλεπον τήν καλλιέργειαν τοιαύτης κοινωφελίας καί δράσεως, ἥτις νά εἶναι τό κοινόν σημεῖον τῆς συναντήσεως τῶν ἀκοιμήτων πόθων καί τῶν ὀνείρων πάντων τῶν πολιτῶν!

Δέν δύναμαι νά φαντασθῶ, οὔτε δι' ἐμαυτόν μεγαλυτέραν σταδιοδρομίαν, οὔτε δι' ὑμᾶς ὑψηλοτέραν ἄλλην εὐδαιμονίαν, εἰ μή ἄν ἡ παρουσία καί ἡ ἐν τῷ μέσῳ ὑμῶν ἐγκαινίσῃ νέαν τοιαύτην ἐποχήν, καί ἡ λαλιά μου ἠχήσῃ ὡς ἐγερτήριον νέον σάλπισμα εἰς τά ὦτα καί τάς καρδίας πάντων καί ἐπαναφέρη τά πνεύματα καί τάς συνειδήσεις εἰς τήν βαθυτάτην ἐκείνην συναίσθησιν τοῦ τί χρεωστοῦμεν εἰς τόν ὡραῖον τοῦτον καί εὐλογημένον τόπον, ὅν ἡ θεία πρόνοια μᾶς ἔδωκεν πατρίδα.

Μή λησμονῶμεν ἐπί πᾶσιν ὅτι ἐδῶ εἶναι ὁ τόπος, ὁπόθεν τό πρῶτον ἐξεπορεύθησαν τά ὑψηλά ταῦτα ἰδεώδη, μέ τά ὁποῖα ἐζωογονεῖτο καί διεθερμαίνετι τό πάλαι ἡ ἑλληνική φυλή, τά ἰδεώδη ἐκεῖνα τά ὁποῖα πανταχοῦ ὅπου ἐσπάρησαν καί ἐκηρύχθησαν διεμόρφωσαν ἦθος καί χαρακτῆρα τέλειον καί ἀπαράμιλλον, καί διεμόρφωσαν καθ' ὅλας τάς ὄψεις του τόν σύγχρονον πολιτισμόν, δι' ὅν ἐνεβρανύνονται τήν σήμερον πάντες οἱ προηγμένοι λαοί.

Καί ἐπειδή αὐτά τά ἰδεώδη εἶναι ἡ εὐγενεστέρα καί πολυτιμοτέρα καί μόνη ἀναφαίρετος παρά τῶν μεγάλων προγόνων κατελειφθεῖσα ἡμῖν κληρονομίᾳ ἧς τήν ἀξίαν δέν ἐγνωρίσαμεν νά ἐκτιμήσωμεν καί ἐκμεταλλευθῶμεν ἐπαρκῶς μόνοι ἡμεῖς, διά τοῦτο ἐδῶ εἶναι καί ὁ τόπος, ὅπου καί αὖθις πρέπει νά τεθῇ καί ἀναφθῇ, ὡς μέγιστος ἠλεκτρικός προβολεύς, ὁ φάρος τῶν ὑψηλῶν τούτων ἰδεωδῶν, ὅστις μέλλει νά φωτίζῃ τήν μεγάλην λεωφόρον τῶν θρησκευτικῶν, τῶν παιδευτικῶν τῶν κοινωνικῶν καί τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν κατευθύνσεων, καί ὑπό τήν λάμψιν τοῦ φάρου τούτου τῶν ἰδανικῶν ὀφείλουσι νά βαδίσωσι πρῶτα τά εὐγενῆ τέκνα τῆς ἰωνικῆς ταύτης Μητροπόλεως, ἄν θέλωμεν νά ταχθῶμεν ἐν τῇ πρωτοπορείᾳ ἐπί κεφαλῆς τῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς, διά τήν ἀναγέννησιν τῆς ὅλης φιλτάτης μας συνταγματικῆς ταύτης πατρίδος...» (Α' τόμος, σελ. 84).

Βλέπουμε λοιπόν ἐδῶ ὅλο τό πνεῦμα τοῦ Χρυσοστόμου, τήν προσήλωσι στά κοινωνικά ἔργα, τήν ἐπιθυμία του ἡ Ἐκκλησία νά λειτουργῆ ὡς φιλανθρωπικό ἵδρυμα καί τόν 'Επίσκοπο ὡς κοινωνικό λειτουργό· ἐπίσης τήν κληρονομιά τῶν ἀρχαίων προγόνων ὡς τό ἰδεῶδες καί πολυτιμώτερον καί ἀναφαίρετον, σύμφωνα μέ τά λόγια του ἀγαθό· Τήν προτροπή στό χορό, στή γυμναστική, καί τή λατρεία στά δάση καί τά ἄνθη, τά ὀνομάζει δέ ὅλα αὐτά «ἔργον μέγα», τό ὁποῖον ἄν ἐπιτευχθῆ καί μάθη ὁ ἄνθρωπος νά ζῆ τή φυσική ζωή, θά παύσουν, λέγει, οἱ κακίες κλπ.

Αὐτά ὅλα τά στοιχεῖα εἰδωλοποιοῦν τόν ἄνθρωπο καί τό μόνο πού τοῦ προσφέρουν εἶναι μία καλή ἐν τῷ κόσμῳ καί εὐγενική διαβίωσι, οὐδόλως ὅμως τόν βοηθοῦν πρός σωτηρία. Ἡ ἀσκητική ἄλλωστε παράδοσις τῶν ἁγίων μας στήν 'Εκκλησία, ὅλως ἀντίθετα, τό βάρος τό ρίχνει στήν καταπολέμησι τῶν παθῶν, τήν καλλιέργεια τῶν ἀρετῶν, στόν ἐσωτερικό ἄνθρωπο, τήν προσήλωσι τοῦ νοῦ καί τῆς καρδιᾶς στήν προσευχή κλπ. γραμμή δηλαδή τελείως ἀντίθετη ἀπό αὐτή       τήν ὁποία χαράσσει ὁ Χρυσόστομος στόν ἐνθρονιστήριο λόγο του, λέγοντας μάλιστα ὅτι ἐάν αὐτά τά ὁποῖα ὑποδεικνύει κατορθωθοῦν «θά εἶναι εὐτυχής καί ὑπερήφανος»! 

Δέν πρέπει πρίν τελειώσουμε μέ τόν ἐνθρονιστήριο λόγο του νά παραλείψωμε νά ἀναφέρωμε καί ἕνα ἄλλο μικρό τμῆμα στήν ἀρχή τῆς πρώτης του ὁμιλίας πρός τόν σμυρναϊκό λαό, τό ὁποῖο συναντοῦμε πάλι στό ἴδιο βιβλίο τοῦ Χρ. Σολομωνίδη: «Τό ὅτι ἐγεννήθην, τολμῶ νά εἰπῶ, ἀναμφισβητήτως ὑπό αἰσιωτάτας ὥρας, ὑπό λαμπρόν ἀστερισμόν καί ἀνεβιβάσθην ἄνωθεν εἰς τήν ἥν ἐξ ἁγνῆς συμπαθείας, καί δι' ἁγνά ὑψηλά ἰδεώδη ὠνειροπόλησα ἔξοχον τιμήν τοῦ Ἀγγέλου τῆς Σμυρναίων Ἐκκλησίας, ἵνα καταυγασθῶ πρῶτος ὑπό τοῦ ἀνεσπέρου φέγγους τοῦ φαεινοῦ ἀστέρος τῆς Ἀποκαλύψεως καί τῆς χρυσῆς ταύτης λυχνίας...» (Τόμος Α΄ σελ. 77).

Τί ἄραγε νά σημαίνει αὐτό τό ὁποῖο λέγει ὁ Χρυσόστομος, ὅτι δηλαδή ἐγεννήθην ὑπό αἰσιωτάτας ὥρας, ὑπό λαμπρόν ἀστερισμόν; Τήν ἑρμηνεία αὐτῶν τῶν λόγων ἴσως μᾶς τήν δώσουν οἱ ἁγιοποιήσαντες αὐτόν Ἐπίσκοποι, οἱ ὁποῖοι ἴσως τόν κατενόησαν καλύτερα καί ἐντρύφησαν σ' αὐτά τά κείμενα.

Περιττό εἶναι βεβαίως νά ποῦμε ὅτι μόνον τά «μέντιουμ», «οἱ καφετζοῦδες» καί «οἱ καζαμίες», κυττοῦν τούς ἀστερισμούς ὡς πρός τή γέννησι κάποιου, ποτέ ὅμως οἱ συνειδητοί ὀρθόδοξοι χριστιανοί καί δή οἱ ἅγιοι Ἐπίσκοποι!

Ἀλλά καί ὁ δεύτερος λόγος του κατά τήν ἐπάνοδό του στή Σμύρνη μετά τήν τετραετή ἐξορία του πάλι δέν ἔχει τίποτα τό καθαρά πνευματικό καί οἰκοδομητικό γιά τούς χριστιανούς. Σ' αὐτόν τόν λόγο κατηγορεῖ εὐθέως τούς Τούρκους γιά τίς βαρβαρότητές των, δηλώνει ὅτι ἦλθε ὁ καιρός γιά τήν ἐκπλήρωσι τῶν προφητειῶν, ὅτι ἔρχεται μία νέα ἐποχή, ὅτι δημιουργοί τοῦ νέου αὐτοῦ κόσμου εἶναι οἱ προφῆτες τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, Βίλσων, Λόυδ Τζώρτζ, Κλεμανσώ καί Βενιζέλος, ὅτι αὐτός ὁ κόσμος θά εἶναι οὐράνιος ἤ θεϊκός τά δέ λόγια καί τίς ἀπατηλές ὑποσχέσεις καί τά ψέμματα τῶν εὐρωπαίων τά παρεμβάλει μέ αὐτά τοῦ εὐαγγελίου κλπ. Ἀναφέρουμε ἕνα χαρακτηριστικό κομμάτι ἀπό αὐτόν τόν λόγο τῆς ἐπανόδου ἀπό τήν ἐξορία του (ἀπό τό Ἀρχεῖο τοῦ Χρυσοστόμου Σμύρνης, ὅπως διεσώθη ἀπό τόν ἀνεψιό του, μητροπολίτη Αὐστρίας Χρυσόστομο Τσίτερ) γιά νά ἰδοῦμε ποῦ ἐστήριζε τίς ἐλπίδες του ὁ Χρυσόστομος καί γιατί τόσο οἰκτρά αὐτές διεψεύσθησαν:

«...Ἐν ταῖς ζοφεραῖς ταύταις διά τό Γένος ἡμῶν ἡμέραις τῆς βασιλείας τοῦ σκότους, ἐν τοῖς δυσχειμέροις τούτοις διά τόν νέον ἰσραήλ καιροῖς καί χρόνοις, ἐν τῷ μεγάλῳ τούτῳ κατακλυσμῷ, ὅστις παρέσυρε πάντα, ὅσα αἰῶνες ὅλοι καί γενεαί ἀνθρώπων συνεσώρευσαν καλά καί ἐν τῇ καθολικῇ ταύτῃ κρίσει, ἥν διῆλθε σύμπας ὁ κόσμος, ἡμεῖς «τό μικρόν ποίμνιον, εἰς ὅ ηὐδόκησεν ὁ Θεός δοῦναι τήν βασιλείαν» (Λουκ. 12,32) καλούμεθα νά “ἐκπάρωμεν τάς χεῖρας ἡμῶν καί ν' ἀνακύψωμεν, διότι ἐγγίζει ἡ ἀπολύτρωσις ἡμῶν” (Λουκ. 21,28).

»Ἰδού νέος κόσμος ἔρχεται εἰς τό φῶς· πᾶν τό περί ἡμᾶς καταρρέει· παλαιά τυραννικά καθεστῶτα, σκωληκόβρωτοι ὀργανισμοί Ἐπικρατειῶν κατακρημνίζονται εἰς τήν ἄβυσσον. Μεγάλη περίοδος τῆς παγκοσμίου ἱστορίας ἄρχεται. Σταθμοί φαεινοί διαγράφονται εἰς τήν ἱστορίαν τοῦ πολιτισμοῦ καί τῆς ἡμερώσεως. Τά πρό 14 γενεῶν ἀδικήματα κατά τῆς ἱστορίας θά ἐπανορθωθῶσιν. Οἱ Ναοί τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ καί τῆς Σοφίας αὐτοῦ θ' ἀνοιχθῶσι πλέον εἰς τόν Χριστιανικόν κόσμον.

»Ὁ δέ ἐρχόμενος εἰς φῶς νέος κόσμος, τοῦ ὁποίου δημιουργοί εἶνε οἱ νέοι μεγάλοι προφῆται τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, ὁ Βίλσων, ὁ Λόυδ Τζώρτζ, ὁ Κλεμανσώ, ὁ Βενιζέλος, ἔσται ἀπείρως ὡραιότερος, φαιδρότερος, ἡμερώτερος, κόσμος ἀληθῶς θεῖος καί οὐράνιος, διανοίγων ἡμῖν νέους διαυγεῖς ὁρίζοντας νέας ἀντιλήψεως τῆς ζωῆς, ὁρίζοντας καί ἀντιλήψεις, οἱ ὁποῖοι ὑπερακοντίζουσι καί αὐτῶν τῶν ἀκράτων ἰδεαλιστῶν καί αἰσιοδόξων, ὁποῖος μήν καί εἶμαι κἀγώ, καί τάς πλεόν τολμηροτάτας καί χιμαιρικάς προσδοκίας. Ναί· ἐσπείραμεν ἐν δάκρυσιν· ἐκλαύσαμεν καί ἐστενάξαμεν, ἀλλά θά θερίσωμεν ὄχι δράγματα, ὄχι ἀγκάλας, ἀλλά θημωνίας ὅλας εὐδαιμονίας καί ἐλευθερίας...

»Τοῦτο δέ καί ὁ μέγας προφήτης τοῦ ἀνθρωπισμοῦ, ὁ Βίλσων, τό διεκήρυξεν ἐν τῷ μεγάλῳ Ἀμφιθεάτρῳ τῆς Σορβόννης τῶν Παρισίων, ἐκεῖ ὅπου οἱ μεγάλοι σοφοί τῆς Γαλλίας, ὁ πρύτανις τῆς Ἀκαδημίας Πουαγκαρέ, ἀδελφός τοῦ Προέδρου τῆς Δημοκρατίας, διά λόγους πλήρους λυρισμοῦ ἐξῆρε τήν συμμετοχήν του “εἰς τόν θρίαμβον τῆς ἰδέας τῆς ἐλευθερίας, τοῦ πολιτισμοῦ καί τοῦ ἀνθρωπισμοῦ”, εἶπεν ἐκεῖ ὁ Βίλσων τό νέον Εὐαγγέλιον τοῦ νέου κόσμου: “τό ἔργον ἐκείνων, ὅσοι συναθροίζονται ὅπως ὑπαγορεύσωσι τούς ὅρους τῆς εἰρήνης τοῦ κόσμου ἁπλοποιεῖται ἐκ τοῦ γεγονότος ὅτι οὐδενός εἴμεθα κύριοι, ἀλλ' ἁπλῶς θεράποντες τῆς ἀνθρωπότητος”· τοῦτο εἶνε ὅ,τι εἶπεν ὁ Κύριος “οὐκ ἦλθον διακονηθῆναι, ἀλλά διακονῆσαι”· κaί ”ἄν δέν λάβωμεν ὑπ' ὄψιν τάς ἐπιταγάς τῆς ἀνθρωπότητος, θά εἴμεθα ἄξιοι τῆς ἀτιμοτάτης ἠθικῆς χρεωκοπίας, ἥν ἀνέγραψέ ποτε ἡ ἱστορία”: λόγοι ἄξιοι ἑνός Σωκράτους, ἑνός Πλάτωνος, ἑνός Ἀριστοτέλους, λόγοι ἄξιοι τοῦ Εὐαγγελίου τοῦ Χριστοῦ, ἀνέφικτοι εἰς προηγουμένας ἐποχάς καί εἰς ἄλλας πλήν τῶν κατ' ἐξοχήν Χριστιανικῶν λαῶν καί φιλοσόφων ψυχάς...» (Τόμος Γ' σελ. 23,24).

Ἐπιπροσθέτως διά νά ἰδοῦμε καλύτερα αὐτή τήν πλευρά τῆς πίστεως τοῦ Χρυσοστόμου ἀναφέρουμε καί ἕνα ἄλλο χαρακτηριστικό σημεῖο ἀπό τόν Χρ. Σολομωνίδη. Πρόκειται διά ἕνα τμῆμα μίας ἐπιστολῆς τοῦ Χρυσοστόμου πρός τόν Πρόεδρο καί τούς Δημογέροντας τῆς ἰδιαιτέρας του πατρίδος τῆς Τριγλείας :

«Σᾶς παρακαλῶ, οἱ χάρται νά κρεμασθῶσιν εἰς τάς αἰθούσας κολλημένοι ἐπί λεπτοῦ τουλπάνι, ὅπως ἐδείξαμεν εἰς τον ἀνεψιόν μου Εὐστράτιον Καβουνίδη. Κατά τά λοιπά πιστεύω νά εἶσθε ὑγειέστατοι καί εὐτυχεῖτε ὅλοι, διότι εὐτυχία ἐγώ θεωρῶ τό νά ἔχη κανείς ὑγείαν καί τροφάς καί σκεπάσματα, καί τίποτε ἄλλο ἐκτός ἀπό σχολεῖα. Καλήν ἀντάμωσιν Ἔρρωσθε. Ὁ Σμύρνης Χρυσόστομος 17 Ἰουνίου 1922 ἐν Σμύρνῃ».

Ἡ ὑγεία, οἱ τροφές καί τά σχολεῖα ἦταν λοιπόν αὐτά τά ὁποῖα ὁ Χρυσόστομος ἐθεωροῦσε εὐτυχία καί τίποτε ἄλλο. Πρόκειται δηλαδή καθαρά γιά τίς κοσμικές καί εἰδωλολατρικές  ἀντιλήψεις τῆς Δύσεως, καί αὐτά τά ἔλεγε στήν ἐπιστολή του δύο περίπου μῆνες πρίν ἀπό τό θάνατό του!