Αναλύοντας την ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΠΙΣΤΕΩΣ, που δεν υπέγραψε ο επίσκοπος Τυχικός.

 

Σε πολλές ηλεκτρονικές σελίδες  δημοσιεύτηκε το παρακάτω κείμενο, το οποίο λέγεται ότι είναι η ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΠΙΣΤΕΩΣ που ζήτησε η Σύνοδος της Εκκλησίας της Κύπρου να υπογράψει ο επίσκοπος Τυχικός.

«Θεία χάριτι, παρέχω, εἰς τήν Ὀρθόδοξον ἤτοι τήν Μίαν, Ἁγίαν, Καθολικήν καί Ἀποστολικήν Ἐκκλησίαν, καί τήν Ἱεράν Σύνοδον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου, τόν παρόντα, ἔγγραφον λίβελλον, δι’ οὗ καθομολογῶ καί στέργω ἅπαντα τά παρά τῶν Ἁγίων ἑπτά Οἰκουμενικῶν Συνόδων καί τῶν Τοπικῶν Συνόδων, καθώς καί τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκκλησίας (Κρήτη 2016) ἀποφανθέντα. Δηλῶ σεβασμόν, εἰς τάς πανορθοδόξως ἰσχύουσας σχέσεις μετά τῶν ἑτεροδόξων Ἐκκλησιῶν καί εἰς τούς ὑπό τήν αἰγίδα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου Διαλόγους μετά τῶν ἑτεροδόξων Ἐκκλησιῶν. Ἐπί τούτοις δηλώνω ἀπεριφράστως ὑπακοήν εἰς τάς ἀποφάσεις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἐκκλησίας τῆς Κύπρου, ἀποδέχομαι καί θά τηρῶ πάντα τά πανορθοδόξως κρατοῦντα τά ἀφορῶντα εἰς τήν ἱεράν Παράδοσιν, κυρίως δέ ἀποκηρύττω τόν ἀποτειχισμόν καί τούς ἀποτειχιστάς καθώς καί τά καινοτομηθέντα παρ’ αὐτῶν περί τῶν ἱερῶν κανόνων καί τοῦ ἤθους τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας».

Θεωρώντας ότι το κείμενο είναι ακριβές,  με αφορμή τις τελευταίες εξελίξεις στην υπόθεση του συγκεκριμένου επισκόπου γράφονται τα παρακάτω.

Γενικά χαρακτηριστικά του κειμένου

Το συγκεκριμένο κείμενο είναι αντικανονικό  ως προς το περιεχόμενο και αντιπατερικό ως προς το φρόνημα. Δεν ανήκει στην παράδοση των Ορθόδοξων Ομολογιών, αλλά αποτελεί ένα κείμενο εκκλησιαστικού εξαναγκασμού. Έχει  σαφή δεσμευτικό και πειθαρχικό χαρακτήρα, ο οποίος μετατοπίζει το κέντρο βάρους από την προσωπική δογματική ομολογία στην απόλυτη εκκλησιαστική συμμόρφωση. Λειτουργώντας περισσότερο ως όρκος υποταγής παρά ως ελεύθερη δήλωση ορθόδοξης πίστης, επιβάλλει την υπακοή σε συγκεκριμένες διοικητικές γραμμές, με κύριο άξονα τις αποφάσεις της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Κρήτης (2016).

Απόψεις  - σχόλια και κρίσεις

Α. Το κείμενο, που τιτλοφορείται «Λίβελλος Πίστεως», χρησιμοποιεί έναν σοβαρό και ιερό εκκλησιαστικό όρο με τρόπο λανθασμένο. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία, λίβελλος πίστεως σημαίνει καθαρή και ελεύθερη ομολογία της αλήθειας της πίστεως, ξεκάθαρη απόρριψη της αιρέσεως και μαρτυρία υπέρ της αλήθειας. Το συγκεκριμένο κείμενο όμως δεν κάνει κάτι τέτοιο. Δεν ομολογεί την πίστη, αλλά ζητά διοικητική υποταγή, απαιτεί αποδοχή συγκεκριμένων συνοδικών αποφάσεων και επιβάλλει απόλυτη υπακοή χωρίς θεολογικά όρια. Έτσι, δεν πρόκειται για ομολογία πίστεως, αλλά για δήλωση θεσμικής υπακοής.

Β. Ένα βασικό πρόβλημα του κειμένου είναι ότι εξισώνει όλες τις Συνόδους. Ζητά να γίνουν αποδεκτές με τον ίδιο τρόπο οι Επτά Οικουμενικές Σύνοδοι, οι Τοπικές Σύνοδοι και η Σύνοδος της Κρήτης (2016). Αυτή η εξίσωση είναι σοβαρό λάθος. Οι Οικουμενικές Σύνοδοι έχουν μοναδικό και αλάθητο δογματικό κύρος. Αντίθετα, οι Τοπικές και οι σύγχρονες Σύνοδοι κρίνονται στην πράξη και στον χρόνο και γίνονται δεκτές ή απορρίπτονται από το πλήρωμα της Εκκλησίας. Όταν όλες παρουσιάζονται ως ισότιμες, καταργείται η πατερική τάξη και δίνεται στη Σύνοδο της Κρήτης κύρος που δεν έχει, λόγω των αιρετικών της αποφάσεων.

Γ. Η υποχρεωτική αποδοχή της Συνόδου της Κρήτης παραβιάζει την εκκλησιαστική αρχή ότι κάθε Σύνοδος κρίνεται ΠΑΝΟΡΘΟΔΟΞΩΣ  από την Εκκλησία και δεν αυτοδικαιώνεται.

Οι Πατέρες (βλ. 4η Οικουμενική Σύνοδο, Χαλκηδόνα 451) καθόρισαν ότι η εγκυρότητα των αποφάσεων μιας Συνόδου επιβεβαιώνεται μόνο όταν η πλήρης Εκκλησία, δηλαδή το σύνολο των τοπικών Εκκλησιών, τις αποδέχεται. Η διοικητική επιβολή αποδοχής παρακάμπτει αυτήν την αρχή και δημιουργεί κίνδυνο αυθαίρετης εφαρμογής κανόνων, αντί της θεολογικής κρίσης.

Αγνοείται στο κείμενο  ότι η Σύνοδος αυτή δεν έγινε αποδεκτή από όλες τις Ορθόδοξες Εκκλησίες. Υπάρχουν τέσσερις αυτοκέφαλες Ορθόδοξες εκκλησίες που δεν υπέγραψαν τα τελικά κείμενα, αλλά εξαιτίας αυτής της Συνόδου εμφανίστηκε εντονότερα  και η εκκλησιαστική πρακτική της αποτείχισης.  Έτσι, το κύρος της Κολυμπάριας Συνόδου  επιβάλλεται διοικητικά και όχι μέσα από την εκκλησιαστική συνείδηση. Αυτό αποτελεί  αυταρχισμό, περιορίζει την ελευθερία της πίστεως και δημιουργεί ένα νέο και ξένο προς την Παράδοση κριτήριο εκκλησιαστικής ενότητας.

Γ. Προβληματική είναι και η χρήση του όρου «ετερόδοξες Εκκλησίες» στη  φράση «σεβασμόν εἰς τάς πανορθοδόξως ἰσχύουσας σχέσεις μετά τῶν ἑτεροδόξων Ἐκκλησιῶν». Η Εκκλησία, σύμφωνα με την πατερική διδασκαλία, είναι μία. Η χρήση τέτοιων εκφράσεων δημιουργεί σύγχυση, σαν να υπάρχουν πολλές Εκκλησίες, και απομακρύνεται από τη γλώσσα των Ιερών Κανόνων και των Οικουμενικών Συνόδων. Δεν πρόκειται απλώς για λάθος λέξεων, αλλά για αλλοίωση της εκκλησιολογικής συνείδησης.

Δ. Το κείμενο απαιτεί επίσης απόλυτη υπακοή, με φράσεις όπως «δηλώνω απερίφραστα υπακοή». Η δήλωση «απεριφράστου υπακοής» προς τη διοικούσα Εκκλησία της Κύπρου, στερούμενη της  προϋπόθεσης  «πειθαρχείν δει Θεώ μάλλον ή ανθρώποις», εκτρέπεται σε έναν εκκλησιολογικό ολοκληρωτισμό. Στην Ορθόδοξη Παράδοση, η υπακοή στον Επίσκοπο ή τη Σύνοδο δεν είναι τυφλή, ούτε άνευ όρων, αλλά εδράζεται στην ταύτιση του προεστώτος με την Αλήθεια του Ευαγγελίου.

 Η  Ορθόδοξη Παράδοση δεν γνωρίζει υπακοή χωρίς όρια. Η υπακοή έχει νόημα μόνο όταν βρίσκεται μέσα στην αλήθεια της πίστεως. Οι Αποστολικοί Κανόνες μιλούν για συνοδικότητα και κοινή ευθύνη και όχι για τυφλή διοικητική υποταγή. Υπακοή που αγνοεί την αλήθεια δεν είναι αρετή, αλλά πνευματικός κίνδυνος που οδηγεί στην πλάνη.

Ε. Στο ίδιο πνεύμα κινείται και η συνολική καταδίκη  της αποτείχισης , που εντέχνως την ονομάζει αποτειχισμό  για να ταυτιστεί ακουστικά στον λαό με τις άλλες καταδικασμένες αιρέσεις από την Εκκλησία (Αρειανισμός - Μονοφυσιτισμός κ.λ.π.  Η απόρριψη αυτή έρχεται σε αντίθεση με τον 15ο Κανόνα της Πρωτοδευτέρας Συνόδου (861), ο οποίος επιτρέπει και επαινεί τη διακοπή μνημοσύνου όταν ένας επίσκοπος κηρύττει δημόσια αίρεση. Η γενικευμένη καταδίκη της πράξης αυτής, η οποία ιστορικά επικυρώθηκε από τη στάση Αγίων Πατέρων (όπως ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός), έρχεται σε σύγκρουση με την ίδια την ιστορική συνέχεια της Εκκλησίας. Το κείμενο καταδικάζει ως αιρετικό και απορρίπτει Κανόνα της Εκκλησίας (15^ος-ΑΒ Συνόδου) και αυτό αποτελεί ΒΛΑΣΦΗΜΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ.

ΣΤ. Το ύφος του κειμένου, νομικίστικο και πιεστικό, δεν εκφράζει την ελευθερία της Εκκλησίας, αλλά θυμίζει κείμενα εξαναγκασμού. Η Εκκλησία, όμως, δεν επιβάλλει την πίστη με απειλές ή διοικητικά μέτρα. Η αληθινή ομολογία γίνεται ελεύθερα και συνειδητά.

Ζ. Τέλος, το κείμενο δημιουργεί ένα επικίνδυνο ιστορικό προηγούμενο. Θυμίζει περιπτώσεις του παρελθόντος, όπως τους αρειανικούς λίβελλους, τις πιέσεις της Εικονομαχίας και τις υπογραφές της Συνόδου Φλωρεντίας. Η ιστορία δείχνει ότι η Εκκλησία δικαίωσε όσους αντιστάθηκαν και όχι όσους υπέγραψαν από φόβο ή πίεση.

Συμπερασματικά. Το κείμενο μέσα από τη συσσώρευση νομικίστικων όρων και την επιβολή μιας καταναγκαστικής ομοφωνίας, υπονομεύει την ελευθερία της εκκλησιαστικής συνείδησης. Αντί για κείμενο πνευματικής μαρτυρίας, λειτουργεί ως εργαλείο διοικητικής επιβολής, υποβαθμίζοντας τη θεολογία σε νομική νομιμοφροσύνη και αντιμετωπίζει την Εκκλησία  με όρους αυστηρής διοίκησης.

Ιστορικά, οι Πατέρες επέκριναν και καταδίκαζαν κάθε μορφή διοικητικού εξαναγκασμού. Η Αρειανική περίοδος και η Εικονομαχία αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα, όπου λίβελλοι και υπογραφές υπό πίεση υπονόμευσαν την αλήθεια της πίστεως, και οι Πατέρες δικαίωσαν όσους παρέμειναν πιστοί στην Αλήθεια. Ο 15ος Κανόνας της Πρωτοδευτέρας Συνόδου (861) επιτρέπει και εγκρίνει την αποκοπή μνημοσύνου σε περίπτωση δημόσιας αίρεσης, γεγονός που αντιπαραβάλλεται στην αυθαίρετη καταδίκη της αποτείχισης από το Λίβελλο. Η γενικευμένη επιβολή υπακοής χωρίς θεολογικό κριτήριο, επομένως, είναι αντίθετη με την ιστορική και θεολογική εμπειρία της Εκκλησίας.