ΑΠΟΤΕΙΧΙΣΗ ΚΑΙ ΟΡΘΟΔΟΞΗ ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ.(Α)

 

ΜΕΡΟΣ Α

Έρευνα: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.

Σε περιόδους γενικευμένης κρίσεως και αιρέσεως, όταν δεν υπάρχουν τοπικά αποτειχισμένοι Ορθόδοξοι Επίσκοποι, η Ορθόδοξη Συνοδικότητα δεν καταργείται ούτε αδρανοποιείται, διότι δεν εξαρτάται από μια μεμονωμένη τοπική διοικητική δομή, αλλά από την καθολική συνείδηση του πληρώματος της Εκκλησίας.

Σύμφωνα με τη διδασκαλία των Αγίων Πατέρων (Μέγας Βασίλειος, Όσιος Θεόδωρος Στουδίτης) και το Κανονικό Δίκαιο, η συνοδικότητα εφαρμόζεται σε τέτοιες περιπτώσεις μέσω των εξής τεσσάρων πυλώνων:

1. Σύνδεση με το Οικουμενικό «Υγιαίνον Μέρος» της Εκκλησίας

Όταν μια τοπική Επαρχία ή Σύνοδος νοσεί δογματικά, η Εκκλησία διαιρείται στο «νοσοῦν μέρος» και στο «ὑγιαῖνον μέρος». Ο αποτειχισμένος κληρικός ή λαϊκός, ακόμη κι αν δεν έχει στην τοπική του περιφέρεια αποτειχισμένο επίσκοπο, διατηρεί την αόρατη και ορατή ενότητα με το «υγιαίνον μέρος» των Ορθοδόξων Επισκόπων, κληρικών και λαϊκών ανά την Οικουμένη, οι οποίοι ορθοτομούν τον λόγο της Αληθείας. Ο Μέγας Βασίλειος (Επιστολή 263) επισημαίνει ότι η ορθοδοξία μιας τοπικής κοινότητας κρίνεται από τη συμφωνία πίστεως με το πλήθος των ορθοφρονούντων επισκόπων της Οικουμένης.

2. Ο Λαός και ο Κλήρος ως Φρουροί της Συνοδικότητας

Όπως διακηρύσσει η Εγκύκλιος των Πατριαρχών της Ανατολής (1848), «ὁ ὑπερασπιστὴς τῆς θρησκείας ἐστὶν αὐτὸ τὸ σῶμα τῆς Ἐκκλησίας, ἤτοι αὐτὸς ὁ λαός».

Η συνοδικότητα δεν είναι μια απλή γραφειοκρατική συνεδρίαση, αλλά η οργανική σύμπνοια του σώματος του Χριστού. Όταν οι ποιμένες σιωπούν ή κακοδοξούν, η ομολογία και η αποτείχιση του πληρώματος αποτελεί πράξη διαφύλαξης της συνοδικής Παραδόσεως.

3. Η Αποτείχιση ως «Συναγερμός» εν Αναμονή Συνόδου

 Η διακοπή μνημοσύνου (15ος Κανόνας ΑΒ΄ Συνόδου) είναι πρώτο  αμυντικό τείχος αυτοπροστασίας από τον πνευματικό συμμολυσμό.

Η αποτείχιση λειτουργεί ως πνευματικός συναγερμός στο σώμα της Εκκλησίας. Ο τελικός σκοπός του αγώνα είναι η ετοιμασία του εδάφους για τη σύγκληση μιας Ορθοδόξου ή Πανορθοδόξου Συνόδου, η οποία θα εξετάσει την αίρεση, θα απευθύνει τις κανονικές κλήσεις σε απολογία και θα εκδώσει την τελεσίδικη αφαίρεση της ιερωσύνης («καθαιρέσεως ψῆφον») από τους αμετανοήτους.

 

4. Τι Απαγορεύει η Πατερική Τάξη (Αποφυγή Αυτονομίας και Παρασυναγωγής)

Η απουσία αποτειχισμένων επισκόπων ΔΕΝ επιτρέπει την παραβίαση των Ιερών Κανόνων.  Οι αποτειχισμένοι παραμένουν τμήμα της Μιάς Εκκλησίας και δεν αυτοανακηρύσσονται «αυτόνομη Εκκλησία».Σε περιόδους όπου η σύγκληση Συνόδου καθυστερεί λόγω δυσμενών συγκυριών, οι πιστοί κρατούν την ακρίβεια της Πίστεως με υπομονή, κατ' οίκον προσευχή και προσφυγή σε αδιαβλήτους ιερείς, γνωρίζοντας ότι η Θεία Χάρις δεν εκβιάζεται με αντικανονικές πρωτοβουλίες.

Δημιουργία ΟΜΟΛΟΓΙΑΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ .

Σε περιόδους εξάρσεως αιρέσεως, οι αποτειχισμένοι Ορθόδοξοι (κληρικοί, μοναχοί και λαϊκοί) μπορούν να συγκροτούν ομολογιακούς συλλόγους, αδελφότητες ή συνδέσμους για τον καλύτερο συντονισμό του ομολογιακού αγώνα.

Η εκκλησιαστική ιστορία επιβεβαιώνει ότι τέτοιες μορφές συσπειρώσεως υπήρξαν πάντοτε πολύτιμα όργανα περιφρούρησης της Πίστεως, υπό την απαράβατη προϋπόθεση ότι τηρούνται τα κανονικά και εκκλησιολογικά όρια.

1. Τι ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ και είναι ΩΦΕΛΙΜΟ στους Ομολογιακούς Συλλόγους

·         Η αλληλοβοήθεια των διωκομένων πιστών, η πνευματική στήριξη, η διοργάνωση συνευρέσεων, η έκδοση ενημερωτικού/θεολογικού υλικού και η κατηχητική οικοδομή του πληρώματος.

·         Η συντονισμένη σύνταξη και διαμαρτυρία μέσω κοινών υπομνημάτων, επιστολών και ομολογιών προς τις εκκλησιαστικές αρχές και τον λαό (όπως έπραξαν οι Ηγούμενοι επί Οσίου Θεοδώρου του Στουδίτου το 815 μ.Χ.).

·         Το πλήρωμα της Εκκλησίας, ως φρουρός της Παραδόσεως, ασκεί την ηθική του υποχρέωση να στηλιτεύει την κακοδοξία και να διεκδικεί τη διατήρηση της ορθής Πίστεως.

2. Τα ΑΠΑΡΑΒΑΤΑ ΟΡΙΑ (Τι δεν επιτρέπεται)

Για να μην διολισθήσει ο ομολογιακός σύλλογος σε παρασυναγωγή, σχίσμα ή εκκλησιολογικό υποκειμενισμό, οφείλει να σέβεται τα εξής όρια:

1.  Ο ομολογιακός σύλλογος είναι σύνδεσμος προσώπων/μελών της Εκκλησίας (του «υγιαινόντως τμήματος»). Δεν μετατρέπεται σε παράλληλη «διοικούσα αρχή» ούτε αυτοανακηρύσσεται αυτόνομη «Εκκλησία».
2. Ο σύλλογος δεν έχει την εξουσία να δικάσει, να καθαιρέσει θεσμικά επισκόπους, να ανακηρύξει θρόνους ως κενούς.
3. Οι ιερουργίες και η λατρευτική ζωή των αποτειχισμένων κληρικών του συλλόγου οφείλουν να τηρούν τους Ιερούς Κανόνες (31ος και 35ος Αποστολικοί), αποφεύγοντας την αυθαίρετη ίδρυση παράλληλων δικαιοδοσιών.
4. Ο αντικειμενικός σκοπός της δράσεως του συλλόγου δεν είναι η μόνιμη αυτόνομη ύπαρξη, αλλά η προετοιμασία του εδάφους για τη σύγκληση μιας Ορθοδόξου Συνόδου, η οποία είναι η μόνη αρμόδια να επιλύσει θεσμικά την εκκλησιαστική κρίση.

 

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΙΣΜΕΝΩΝ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ ΣΤΗΝ ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ;

Η  εκκλησιαστική επικοινωνία και ενότητα των αποτειχισμένων είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της Ορθοδόξου Συνοδικότητας και είναι απόλυτα θεμελιωμένη στην Αγιοπατερική Παράδοση και το Κανονικό Δίκαιο.

Η αποτείχιση (βάσει του 15ου Ιερού Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου) δεν αποτελεί ατομικό απομονωτισμό, ιδιωτική «αποχή» ή ατομοκρατική πρωτοβουλία, αλλά ομολογιακή πράξη του ζώντος σώματος της Εκκλησίας.

Σύμφωνα με τη διαχρονική συμφωνία των Αγίων Πατέρων (consensus Patrum), η σημασία της επικοινωνίας των αποτειχισμένων αναλύεται στους εξής άξονες:

 

1. Η Φανέρωση του «Υγιαίνοντος Μέρους» της Εκκλησίας

• Οικουμενική Κοινωνία Πίστεως: Όπως διδάσκει ο Μέγας Βασίλειος, σε περιόδους όπου η διοικητική ηγεσία νοσεί δογματικά, η Εκκλησία διαιρείται στο «νοσοῦν μέρος» (τους αιρετίζοντες) και στο «ὑγιαῖνον μέρος» (τους Ορθοδόξους).
• Μυστηριακή και Πνευματική Συγκοινωνία: Οι αποτειχισμένοι κληρικοί, μοναχοί και λαϊκοί οφείλουν να διατηρούν πλήρη λειτουργική, μυστηριακή και πνευματική επικοινωνία μεταξύ τους και με κάθε ορθοφρονούν τμήμα της Εκκλησίας ανά την Οικουμένη. Η ενότητα αυτή φανερώνει ότι η Εκκλησία του Χριστού παραμένει ορατή, ζώσα και συνοδική.

---

2. Η Αποφυγή του Ατομικισμού και του Εκκλησιολογικού Υποκειμενισμού

• Η επικοινωνία και ο διάλογος μεταξύ των αποτειχισμένων προστατεύει τον αγώνα της Ορθοδοξίας από την παγίδα του ατομικού υποκειμενισμού, όπου ο καθένας θα γινόταν «αυτόνομος κριτής» των πάντων. Αυτή διέπεται από την κανονική ακρίβεια. Οι αποτειχισμένοι επικοινωνούν με όσους κρατούν την Αλήθεια, ενώ απέχουν «εν γνώσει» από όσους κοινωνούν με την αίρεση, τηρώντας την αρχή των «συγκοινωνούντων δοχείων».

 

3. Η Αποτείχιση ως «Συναγερμός» για τη Μελλοντική Σύνοδο

• Προετοιμασία της Συνοδικής Δικαιώσεως: Η διακοπή μνημοσύνου λειτουργεί ως πνευματικός συναγερμός στο σώμα της Εκκλησίας.
• Συντονισμός του Πληρώματος: Η επικοινωνία των αποτειχισμένων προετοιμάζει το έδαφος ώστε, όταν οι ιστορικές συνθήκες το επιτρέψουν, οι Ορθόδοξοι Επίσκοποι να συγκληθούν σε Σύνοδο, να εξετάσουν την αίρεση, να απευθύνουν τις κανονικές κλήσεις σε απολογία (74ος Αποστολικός) και να επιβάλουν την τελεσίδικη καθαίρεση στους αμετανοήτους.

 

4. Τα Απαράβατα Κανονικά Όρια της Επικοινωνίας

Για να παραμείνει η επικοινωνία των αποτειχισμένων γνήσια εκφράστρια της Συνοδικότητας, οφείλει να σέβεται τους Ιερούς Κανόνες:

• Όχι Εισπήδηση (35ος Αποστολικός Κανόνας): Η αποτείχιση δεν παρέχει σε πρεσβυτέρους την εξουσία να κινούνται αυθαίρετα σε αλλότριες Μητροπόλεις.
• Όχι Παρασυναγωγή (31ος Αποστολικός, 11ος Καρθαγένης): Δεν επιτρέπεται η ίδρυση «αυτόνομων» παράλληλων δικαιοδοσιών ή η αυθαίρετη τέλεση μυστηρίων εκτός εκκλησιαστικής τάξεως.

Όπως διακηρύσσει ο Άγιος Γρηγόριος ο Νύσσης: «τῆς γὰρ αἱρέσεως ἀποσχιζόμενοι, τῇ εὐσεβείᾳ διαπαντὸς ἐνραπτόμεθα· τότε ἄῤῥηκτον βλέποντες τὸν τῆς Ἐκκλησίας χιτῶνα, ὅταν ἀποῤῥαγῇ τῆς πρὸς τὴν αἵρεσιν κοινωνίας».

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ