Παρατηρήσεις και σχόλια για το Συνέδριο με θέμα «Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς από την εποχή του έως και σήμερα.

 

Στις 9 και 10 Μαρτίου 2026  η Μητρόπολη θεσσαλονίκης διοργανώνει συνέδριο με θέμα «Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς από την εποχή του έως και σήμερα.

Το πρόγραμμα του Συνεδρίου φαίνεται στο link στο τέλος του κειμένου.

Η εξέταση του προγράμματος του συνεδρίου αναδεικνύει μια επιλεκτική προσέγγιση της αντιλατινικής διδασκαλίας του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, η οποία, αν και προσφέρει ορισμένες ιστορικές βάσεις, αφήνει σημαντικά θεολογικά κενά.

Α. Στην Α' Συνεδρία, η εισήγηση του Συμεών Πασχαλίδη επιχειρεί μια σύγκριση του Παλαμά με τον δυτικό σχολαστικισμό, τοποθετώντας την αντιπαράθεση Βαρλαάμ-Παλαμά στο απαραίτητο ιστορικό της πλαίσιο. Παρά τη χρησιμότητά της, η προσέγγιση αυτή χαρακτηρίζεται από μια γενικότητα, καθώς δεν εισχωρεί στο βάθος της συγκεκριμένης πολεμικής που ανέπτυξε ο Παλαμάς εναντίον των λατινικών δογμάτων.

Β. Αντίστοιχα, στη Β' Συνεδρία, η Άννα Κόλτσιου εστιάζει στις ελληνικές μεταφράσεις των έργων του Αυγουστίνου. Πρόκειται για μια σημαντική συνεισφορά στην κατανόηση της αυγουστινιακής επιρροής την οποία απέρριπτε ο Παλαμάς, ωστόσο η ανάλυση παραμένει κυρίως στη φιλολογική διάσταση των κειμένων. Απουσιάζει η ουσιαστική δογματική κριτική που άσκησε ο Παλαμάς στον Αυγουστίνο, ειδικά σε ό,τι αφορά το κεντρικό ζήτημα της διάκρισης ουσίας και ενεργειών στον Θεό.

Γ.Η πλέον αξιοσημείωτη αδυναμία του προγράμματος εντοπίζεται στην απουσία θεμάτων που αποτελούν τον πυρήνα της αντιλατινικής θεολογίας. Παρατηρείται πλήρης έλλειψη αναφοράς στην άμεση πολεμική κατά του παπικού πρωτείου, το οποίο ο Παλαμάς επέκρινε συστηματικά ως αίρεση. Ομοίως, το ζήτημα του Filioque, που αποτελεί το κορυφαίο δογματικό σημείο τριβής μεταξύ Ανατολής και Δύσης, δεν τυγχάνει ειδικής εισήγησης.

Δ. Επιπλέον, η αντιπαράθεση με τα πρόσωπα που ενσάρκωσαν τη λατινόφρονα σκέψη στην Ανατολή εμφανίζεται αποσπασματική. Ο Βαρλαάμ ο Καλαβρός, ο κύριος αντίπαλος του Παλαμά, αναφέρεται μόνο στον τίτλο μιας εισήγησης χωρίς αυτόνομη ανάλυση της θεολογίας του. Ακόμα πιο ηχηρή είναι η απουσία του Γρηγορίου Ακινδύνου, ο οποίος παραμένει εντελώς «αόρατος» στο πρόγραμμα, παρά το γεγονός ότι οι «Λόγοι Αντιρρητικοί» του Παλαμά εναντίον του αποτελούν θεμελιώδη αντιλατινικά κείμενα.

Ε. Συγκρίνοντας τη θεματολογία του συνεδρίου με την πραγματική εμβέλεια του παλαμικού έργου, διαπιστώνεται ότι ενώ η άμυνα της ησυχαστικής παράδοσης καλύπτεται ικανοποιητικά και ο αντισχολαστικός αγώνας μέτρια, η κριτική στον Αυγουστίνο παραμένει επιφανειακή. Η πλήρης απουσία των ζητημάτων του παπικού πρωτείου και του Filioque δημιουργεί μια αναντιστοιχία με τη βαρύτητα που έχουν αυτά τα θέματα στο έργο του Αγίου.

Εν κατακλείδι, το πρόγραμμα αποτυγχάνει να αναδείξει τον πυρήνα της αντιλατινικής θεολογίας του Παλαμά. Η παράλειψη μιας ειδικής συνεδρίας για την τριάδα Παλαμά-Βαρλαάμ-Ακινδύνου στερεί από τους συμμετέχοντες τη δυνατότητα να κατανοήσουν τη λατινόφρονα θεολογία που ο Άγιος κλήθηκε να αντικρούσει, αφήνοντας έτσι ημιτελή την εικόνα της δογματικής του προσφοράς.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ.ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ.

https://www.aeaa.gr/wp-content/uploads/2026/03/%CF%80%CF%81%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%B1-%CE%BA%CF%83%CF%84-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CF%85-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B5%CE%B4%CF%81%CE%B9%CE%BF%CF%85-%CE%B9%CE%BC%CE%B8-2026-3.pdf