Ομολογία

25 Δεκ Χριστούγεννα  Μθ 2,1-2

Μάγοι-αστέρι

  του αρχιμ. Αθανασιου Σιαμακη

Ο ευαγγελιστής Ματθαίος στο Ευαγγέλιό του δεν κάνει λόγο για τη γέννηση του Χριστού· από τη γενεαλογία της κατά σάρκα γεννήσεως του Χριστού καθώς και τον αρραβώνα και το γάμο της παρθένου, προχωρεί στην προσκύνηση των μάγων, που διαβάζεται στους ναούς ανήμερα των Χριστουγέννων, ενώ την ίδια τη γέννηση την παρακάμπτει.

Αφού γεννήθηκε ο Ιησούς στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, ιστορεί ο Ματθαίος, στις μέρες που βασίλευε ο Ηρώδης, να, και καταφθάνουν στα Ιεροσόλυμα μάγοι προερχόμενοι από την ανατολή, που ρωτούν· Πού είναι ο νεογέννητος βασιλεύς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε το αστέρι του στην ανατολή και ήρθαμε να τον προσκυνήσουμε.

1.Πότε ήρθαν οι μάγοι στη Βηθλεέμ; Ευθύς αμέσως μετά τη γέννηση , στη φάτνη, όπως λένε οι μισοί αρχαίοι σχολιασταί, ή δύο χρόνια αργότερα, όπως λένε οι άλλοι μισοί, που ασχολούνται με το θέμα; Λογικότερη φαίνεται η δεύτερη γνώμη.

Αμέσως μετά τη γέννηση αποκλείεται να ήρθαν , διότι, όπως μαρτυρεί το  ιερό κείμενο του Ευαγγελίου, οι μάγοι βρήκαν το παιδί και τη μητέρα του σε σπίτι, πάνω από το οποίο στάθηκε το αστέρι. 
Στο Ευαγγέλιο δηλαδή γίνεται λόγος για παιδί και για σπίτι, πάνω από το οποίο στάθηκε το αστέρι, κι όχι για φάτνη και βρέφος. 
Σύμφωνα με το Ευαγγέλιο δηλαδή οι μάγοι πρέπει να έφτασαν στα Ιεροσόλυμα περίπου ένα χρόνο μετά τη γέννηση. Αυτό φαίνεται πιο σύμφωνο και με την απόφαση του Ηρώδου να σφάξει τα νήπια από διετούς και κατωτέρω. Ας δούμε όλες τις μαρτυρίες.

-        Ο Ιησούς γεννήθηκε στη Βηθλεέμ (Μθ 2,1· Λκ 2,4· 15).

-        Γίνεται η προσκύνηση των ποιμένων στη Βηθλεέμ (στη φάτνη την ίδια βραδιά) (Λκ 2,16-20).

-        Στις 8 μέρες το βρέφος περιτέμνεται στα Ιεροσόλυμα (Λκ 2,21).

-        Στις 40 μέρες αφιερώνεται στο ναό ως πρωτότοκο αρσενικό πάλι στα Ιεροσόλυμα (Λκ 2,39).

-        Μετά την αφιέρωση ο Ιωσήφ η Μαρία και το βρέφος φεύγουν για τη Γαλιλαία (Λκ 2,39).

-        Οι μάγοι βρίσκουν το παιδί (όχι το βρέφος) στη Βηθλεέμ (Μθ 2,1).

-        Άρα ο Ιησούς ξαναήρθε στη Βηθλεέμ για δεύτερη φορά, για λόγους που δεν ιστορούνται.

Προφανώς στην πρώτη αυτή επέτειο της γεννήσεώς του, στα πρώτα γενέθλια του, ας πούμε έτσι, φιλοξενούνταν για κάμποσες μέρες  ή σε συγγενικό ή σε ενοικιαζόμενο σπίτι. Σ’ αυτό το διάστημα ήρθαν οι μάγοι και προσκύνησαν το Χριστό (Μθ 2,9-11). Ο Ηρώδης , για να είναι σίγουρος, πρόσθεσε άλλο ένα χρόνο και όρισε να γίνει η σφαγή σε παιδιά από 2 ετών και κάτω.

2. Τι ξέρουμε για τον Ηρώδη; Πολλά, αλλά εδώ θα λεχθούν πολύ λίγα. Ο Ηρώδης, σύμφωνα τόσο με τις πληροφορίες των ευαγγελιστών όσο και με εκείνες του Ιωσήπου, ήταν σκληρός και αιμοβόρος Εδωμίτης. Έγινε βασιλεύς από τους Ρωμαίους κατακτητάς όχι χωρίς δωροδοκίες και δουλικές υπηρεσίες. Ο Ιώσηπος, ιστορικός και θαυμαστής του, αναφέρει ότι εκτός από τα νήπια σκότωσε και το μισό συγγενολόι του, επειδή φοβόταν μήπως του αρπάξουν τη βασιλεία.

3. Οι μάγοι. Ήταν πλούσιοι μορφωμένοι και κάτοχοι υψηλών θέσεων στην πατρίδα τους Μεσοποταμία ή Περσία, που τότε και οι δύο χώρες ήταν ένα κράτος. Μέσα στις άλλες ασχολίες τους είχαν και την αστρολογία. Δηλαδή παρατηρούσαν τ’ αστέρια τις κινήσεις τους τις αλλαγές και άλλα αστρικά φαινόμενα και έλεγαν διάφορα μηνύματα στους ανθρώπους για το μέλλον. Η αστρολογία είναι η μητέρα της σημερινής αστρονομίας, και πιθανώς οι μάγοι είναι οι πρώτοι αστρονόμοι και ιδρυταί της αστρονομίας στη χώρα τους.

Ο ευαγγελιστής Ματθαίος δεν λέει πόσοι ήταν οι μάγοι. Οι αρχαίοι ερμηνευταί όλοι τους λένε ότι ήταν πολλοί, ολόκληρο καραβάνι. Ο Ρωμανός ο μελωδός μιλάει για σύστημα μάγων. Γι’ αυτό η παρουσία τους έκανε αίσθηση στα Ιεροσόλυμα. Άλλωστε δεν ήταν μόνοι, αλλά με προσωπική φρουρά, και ίσως και με τις γυναίκες τους. Με φρουρά διότι έπρεπε να περάσουν  μέσα και από άλλα έθνη εχθρικά, για να φτάσουν στα Ιεροσόλυμα. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι κουβαλούσαν θησαυρούς και ότι οι ληστείες τότε ήταν συχνές κυρίως όταν οι ληστές μυρίζονταν πολύτιμα πράγματα. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι μάγοι ταξίδεψαν με άμαξες μεγάλες και ευρύχωρες, για να μπορούν να διανυκτερεύουν κιόλας σ’ αυτές, κι όχι βέβαια πάνω σε καμήλες.

Το ότι κάποιοι κάνουν λόγο για τρεις καμήλες, και μετά τέσσερις, είναι όψιμο παραμύθι  του ευφάνταστου και ονειροπόλου και μυθομανούς παπισμού, που τους ήθελε τόσους όχι χωρίς σκοπιμότητα.

Όσο για το κίνητρο των μάγων ο Ιωάννης χρυσόστομος λέει ότι οι μάγοι δεν είχαν κανένα συμφέρον υλικό ή διπλωματικό, αλλ’ ήταν καθαρά έλλαμψις τη διανοία αυτών παρά Θεού γενομένη. Παρωρμήθηκαν δηλαδή από το Θεό με φώτιση και έκαναν ό,τι έκαναν σαν ιδιόμορφοι θεοκίνητοι προφήτες, για να ξυπνήσουν και δώσουν μήνυμα στους Ισραηλίτες.

4. Τι ήταν το αστέρι; Τζάμπα κοπιάζουν οι αστρονόμοι και οι παλιοί και οι σύγχρονοι να το προσδιορίσουν. Το αστέρι ήταν ξεχωριστό και ασυνήθιστο. Κινούνταν όχι από την ανατολή προς τη δύση, όπως όλα τα αστέρια, αλλά από το βορρά προς το νότο. Και πως κινούνταν; Σωστά λέει σύγχρονος ερμηνευτής ότι δεν είχε καν τροχιά. Οι κινήσεις του μοιάζουν μάλλον με κινήσεις πυγολαμπίδος παρά με κίνηση αστέρος. Και εμφανιζόταν στους μάγους και την ημέρα, αντιστεκόμενο στη λάμψη του ηλίου, διότι μέρα κινούνταν και οι μάγοι και μέρα τους οδήγησε στο σπίτι όπου ήταν ο Ιησούς.

Έπειτα το αστέρι άλλοτε φαινόταν και άλλοτε χανόταν. Προχωρούσαν οι μάγοι, προχωρούσε κι αυτό· σταματούσαν, σταματούσε. Πιθανώς να το έβλεπαν μόνο οι μάγοι και κανένας άλλος. Προσδιόρισε ακόμη και το χωριό, και το σπίτι, και το παιδί. Άρα το αστέρι, όπως λέει ο Ιωάννης χρυσόστομος, ήταν μία θεία δύναμη φωτεινή, λογική, ενσυνείδητη, που οι μάγοι την ονόμασαν αστέρι, αστέρι του, γιατί έτσι την είδαν. Περίπου σαν τη φωτεινή στήλη που καθοδηγούσε παλιά τον Ισραήλ στην έρημο.

5. Ένα λογικό ερώτημα που ξεπηδάει στην όλη υπόθεση είναι από πού ο ευαγγελιστής Ματθαίος έμαθε και κατέγραψε στο Ευαγγέλιό του τα σχετικά με τα όσα εξακρίβωσε ο Ηρώδης από τους μάγους, και σχετικά με τους υπολογισμούς του πάνω στους οποίους στήριξε την απόφασή του για την ηλικία των νηπίων που επρόκειτο να σφάξει; Διότι κανένας προφήτης δεν μίλησε για το θέμα αυτό και καμμιά άλλη υπερφυσική πληροφορία δεν υπάρχει για να αντλήσει από εκεί. Ούτε είχε πρόσβαση στο παλάτι του Ηρώδου.

Επισημαίνεται δε ότι, λόγω της δυσκολίας της απαντήσεως, και κανένας αρχαίος σχολιαστής δεν ασχολήθηκε με το θέμα. Ασχολήθηκε και απάντησε μόνο νεώτερος ερμηνευτής, δίνοντας σωστή και αξιόπιστη ερμηνεία στη λέξη σύντροφος, η οποία λύνει το πρόβλημα. Η λέξη σύντροφος απαντάται στις Πράξεις (13,1), και λέγεται για τον Μαναήν, που ήταν στέλεχος μεγάλο της πρώτης εκκλησίας της Αντιοχείας. Αυτός ήταν σύντροφος, δηλαδή ομογάλακτος του Ηρώδου του τετράρχου.

Με πιο απλά λόγια η μάνα του Μαναήν ήταν παραμάνα και του Ηρώδου, δηλαδή θήλαζε και τον Ηρώδη, διότι η μάνα του Ηρώδη δεν τον θήλαζε. Τότε όλες σχεδόν οι μεγάλες κυρίες απέφευγαν να θηλάζουν οι ίδιες τα παιδιά τους, για να μη χαλάσει η εμφάνισή τους. Έτσι ο Μαναήν και ο Ηρώδης  ήταν δύο αγαπημένα «αδέρφια» και από τη μικρή τους ηλικία καλοί φίλοι, μεγαλωμένοι στο παλάτι. Ο Μαναήν λοιπόν έδωσε την πληροφορία στην τότε ολιγάριθμη εκκλησία, και από αυτήν άντλησε ο Ματθαίος.

Επειδή η συνέχεια του ευαγγελικού αναγνώσματος μας βγάζει από τα χρονικά όρια μιας συνηθισμένης ομιλίας, θα συνεχίσουμε την ερμηνευτική και ομιλητική επεξεργασία του σε άλλη ομιλία.