Η Οικουμενιστική Αλλοίωση της Εκκλησιολογίας του Αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη. (Η Ερμηνευτική Αλλοίωση στη Μονή Bose)

 

Επιμέλεια έρευνας: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

Η πνευματική κληρονομιά του Αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη, του συγγραφέα της Κλίμακος, αποτελεί διαχρονικό θεμέλιο της Ορθόδοξης ασκητικής. Ωστόσο, τις τελευταίες δεκαετίες, θεσμοί όπως η Μονή Bose στην Ιταλία —ένα κέντρο διεθνών οικουμενιστικών συναντήσεων— επιδίδονται σε μια συστηματική επανανάγνωση του Αγίου, η οποία, υπό το πρόσχημα του «διαλόγου της αγάπης», τείνει να αλλοιώσει την αυθεντική εκκλησιολογική του ταυτότητα. Ενώ το Bose προβάλλει τον Σιναΐτη ως «κοινό Άγιο» και σύμβολο μιας αόριστης οικουμενικής συμπερίληψης, η προσεκτική μελέτη των πηγών αποκαλύπτει έναν Πατέρα που υπήρξε αμετακίνητος φύλακας της Ορθοδοξίας και της διάκρισης μεταξύ αλήθειας και πλάνης.

Α. Ο Άγιος Ιωάννης  Σιναΐτης ως Φύλακας της Πίστεως

Στην Κλίμακα του Παραδείσου, ο Άγιος Ιωάννης ορίζει με απόλυτη σαφήνεια τα όρια της εκκλησιαστικής ζωής. Στον 1ο Βαθμό, καταδικάζει ως παραβάτη όποιον κατέχει «αιρετική πίστη ενάντια στον Θεό», χαρακτηρίζοντας την αίρεση ως «διεστραμμένο τρόπο» ύπαρξης. Για τον Σιναΐτη, η αίρεση δεν είναι μια απλή διαφωνία, αλλά μια ολοκληρωτική  διαστροφή που καθιστά τον άνθρωπο εχθρό του Θεού. Αυτή η αυστηρότητα κορυφώνεται στον 15ο Βαθμό, όπου η πτώση στην αίρεση ταξινομείται ως η σοβαρότερη αμαρτία μετά τον φόνο και την άρνηση του Θεού, αναδεικνύοντας ότι η θεραπεία της απαιτεί την «χειρουργική» ακρίβεια της Εκκλησίας και όχι μια επιφανειακή συνύπαρξη.

Η περίφημη Διάκριση (26ος Βαθμός), την οποία ο οικουμενιστικός διάλογος συχνά παρουσιάζει ως εργαλείο «ανοίγματος», στον Σιναΐτη λειτουργεί ως διαχωριστικό όργανο. Ο Άγιος διδάσκει την αποκοπή από τους αιρετικούς μετά από δύο ελέγχους, επιφυλάσσοντας την μακροθυμία και τη διδασκαλία μόνο για εκείνους που είναι πρόθυμοι να μάθουν την αλήθεια. Μάλιστα, στον 25ο Βαθμό, καταρρίπτει κάθε έννοια «κοινής πνευματικότητας», δηλώνοντας κατηγορηματικά ότι η ταπεινοφροσύνη —η μήτηρ των αρετών— είναι αδύνατον να κατοικήσει σε αιρετικό, καθώς αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των ευσεβών και πιστών που έχουν καθαρθεί εντός της Ορθόδοξης παράδοσης.

 

Β. Η Οικουμενιστική Παρουσίαση του Αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη στη Μονή Bose: Μια Κριτική Ανασκόπηση

Η Μονή Bose στην Ιταλία έχει διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην επαναφορά του Αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη στο προσκήνιο του σύγχρονου διαχριστιανικού διαλόγου, διοργανώνοντας διεθνή συνέδρια το 2001 και το 2018. Μέσα από αυτές τις πρωτοβουλίες, ο Άγιος Ιωάννης ο  Σιναΐτης παρουσιάστηκε με έναν συγκεκριμένο τρόπο που αποσκοπεί στην ανάδειξη μιας «οικουμενικής πνευματικότητας», η οποία όμως συχνά έρχεται σε σύγκρουση με την ιστορική και εκκλησιολογική πραγματικότητα του Αγίου.

Στη στρατηγική της Μονής Bose, ο Άγιος Ιωάννης τοποθετήθηκε ως ένας απαραίτητος συνδετικός κρίκος που ενώνει τη βυζαντινή παράδοση με τη ρωσική μοναστική πνευματικότητα, αλλά και την Ανατολή με τη Δύση. Η προβολή του ως «κοινού Πατέρα» βασίστηκε στο γεγονός ότι η Κλίμαξ μεταφράστηκε στα λατινικά ήδη από τον 16ο αιώνα, γεγονός που χρησιμοποιήθηκε για να θεμελιωθεί μια διαχρονική οικουμενική απήχηση. Στο Οικουμενικό Μαρτυρολόγιο της Μονής, ο Σιναΐτης καταχωρείται ως άγιος που ανήκει σε όλες τις χριστιανικές παραδόσεις, με την έμφαση να δίνεται στην «καθολικότητα» της μαρτυρίας του και στην πρακτική του διδασκαλία περί εσωτερικής ησυχίας, η οποία θεωρείται εφαρμόσιμη από κάθε χριστιανό, ανεξαρτήτως δόγματος.

Η  Κλίμαξ δεν εκλαμβάνεται ως ένα αυστηρό κανονικό  κείμενο, αλλά ως ένα «εγχειρίδιο πνευματικής ιατρικής». Η προσέγγιση αυτή μετατρέπει τη Διάκριση  από όργανο περιφρούρησης της αλήθειας σε ένα «οικουμενιστικό εργαλείο». Στο πλαίσιο των συνεδρίων, η Διάκριση παρουσιάστηκε ως η ικανότητα να αναγνωρίζει κανείς την αλήθεια όπου κι αν υπάρχει και να προστατεύεται από την πλάνη χωρίς όμως να αποκλείει τον «άλλον». Η εσχατολογική προοπτική του 30ού βαθμού περί Αγάπης προβλήθηκε ως το κοινό όραμα που υπερβαίνει τις δογματικές διαφορές, μετατρέποντας την αγάπη σε ένα «αιώνιο πράγμα» που καθιστά τις ομολογιακές περιχαρακώσεις δευτερεύουσες.

Η Ερμηνευτική Αλλοίωση στη Μονή Bose

Η προσέγγιση της Μονής Bose  αποτελεί  μια άκρως επιλεκτική ανάγνωση της Κλίμακος. Προβάλλεται η «καθολικότητα» και η «πρακτική ασκητική» του Αγίου, ενώ αποσιωπώνται εσκεμμένα οι αυστηρές προειδοποιήσεις του για τους αιρετικούς. Στο πλαίσιο αυτό, η Οικονομία —που για τον Σιναΐτη είναι μια ιεραποστολική στρατηγική «κένωσης» με σκοπό την επιστροφή του πλανεμένου στην αλήθεια— μετατρέπεται σε μια  «συγκρητιστική πρακτική » που συγχωρεί την πλάνη στο όνομα μιας συναισθηματικής αγάπης.

Αυτή η μετατροπή της Αγάπης (30ος Βαθμός) σε αυτοσκοπό, αποκομμένο από την Αλήθεια, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη διδασκαλία του Αγίου. Η αγάπη του Σιναΐτη είναι το πλήρωμα του νόμου και η κορυφή μιας σκάλας που πατά γερά στο έδαφος της Ορθόδοξης ομολογίας. Η προσπάθεια του Bose να χρησιμοποιήσει τη Διάκριση ως «εργαλείο συμπερίληψης» αγνοεί ότι για την πατερική παράδοση —όπως εκφράζεται και από τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή— η υποστήριξη του σφάλματος δεν είναι αγάπη, αλλά μίσος προς τον άνθρωπο, καθώς τον κρατά μακριά από τη σωτήρια αλήθεια.

Γ. Η Κλίμαξ ως Σκάλα Ορθοδοξίας

Η παρουσίαση του Αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη ως «γέφυρας» μεταξύ Ανατολής και Δύσης από οικουμενιστικούς κύκλους αποτελεί εσχατολογική απάτη. Η μέθοδος αυτής της αλλοίωσης βασίζεται στην αποκοπή του Αγίου από το ιστορικό του πλαίσιο και τη μετατροπή της ιεραποστολικής Οικονομίας σε συγκριτιστική πρακτική.

Η αυθεντική διδασκαλία του Σιναΐτη παραμένει ένας ενιαίος, οργανικός κώδικας όπου:

• Η Κλίμαξ είναι το μέσο θεραπείας της ψυχής αποκλειστικά εντός της ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ  Εκκλησίας.
• Η Διάκριση είναι το όργανο που ξεχωρίζει το φως από το σκότος.
• Η Αγάπη είναι το αποτέλεσμα της καθάρσεως και όχι μια δικαιολογία για την πλάνη.

Η επαναφορά της αυθεντικής ερμηνείας του Σιναΐτη είναι αναγκαία για τη διαφύλαξη της Ορθόδοξης αυτοσυνειδησίας. Το κάλεσμα του Αγίου «Ἀνάβατε, ἀδελφοί» δεν είναι μια πρόσκληση σε μια ασαφή θρησκευτική συνύπαρξη, αλλά μια προτροπή για ανάβαση από το σκότος της πλάνης στο φως της Αλήθειας.

Η σύγκριση μεταξύ του Αγίου Ιωάννη του Σιναΐτου και του Αγίου Μαξίμου του Ομολογητού αποκαλύπτει μια βαθιά, οργανική ενότητα στην ορθόδοξη παράδοση, η οποία συχνά παραχαράσσεται από σύγχρονες οικουμενιστικές αναγνώσεις. Για τους δύο αυτούς Πατέρες, η αγάπη και η αλήθεια δεν είναι δύο αντιμαχόμενες έννοιες, αλλά οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: της σωτηρίας του ανθρώπου.

Στη θεολογία του Αγίου Μαξίμου, η αγάπη αποτελεί το επιστέγασμα της απαλλαγής από τα πάθη (απάθεια). Ωστόσο, ο Άγιος ξεκαθαρίζει ότι η αληθινή φιλανθρωπία δεν ταυτίζεται με την αποδοχή του λάθους. Στην 12η Επιστολή του, προειδοποιεί χαρακτηριστικά: «Δεν ονομάζω αγάπη, αλλά μισανθρωπία... το να βοηθά κανείς την πλάνη». Αυτή η θέση συμπλέει απόλυτα με το πνεύμα του Αγίου Ιωάννη του Σιναΐτη, ο οποίος στον 26ο βαθμό της Κλίμακος ορίζει τη «διάκριση» ως το όργανο που επιβάλλει τον έλεγχο και, αν χρειαστεί, την αποκοπή από τον αμετανόητο αιρετικό. Και για τους δύο, ο αιρετικός αντιμετωπίζεται ως πνευματικά ασθενής. Το να επιβεβαιώνεις στον ασθενή ότι η αρρώστια του είναι υγεία θεωρείται το μέγιστο πνευματικό έγκλημα, καθώς του στερείς τη μόνη οδό ίασης: την επιστροφή στην Ορθόδοξη Αλήθεια.

Η έννοια της Οικονομίας (συγκατάβασης) αναγνωρίζεται και από τους δύο Αγίους, αλλά πάντα υπό αυστηρές προϋποθέσεις. Ο Άγιος Μάξιμος διδάσκει μια λεπτή ισορροπία: να είμαστε «πράοι και ευγενείς» προς τα πρόσωπα, αλλά «πολεμικοί και ασυμβίβαστοι» προς τα δόγματα. Η αγάπη οφείλει να στρέφεται στον άνθρωπο ως εικόνα Θεού και όχι στην κακοδοξία που τον αλλοιώνει. Παρομοίως, ο Σιναΐτης θέτει ως απαράβατο όρο για κάθε οικονομία τη «στερεότητα στην πίστη» του ίδιου του πιστού. Προειδοποιεί ότι αν ο Ορθόδοξος δεν είναι πνευματικά θωρακισμένος, η επαφή με την πλάνη δεν θα βοηθήσει τον άλλον, αλλά θα αλλοιώσει τον ίδιο, μετατρέποντας την οικονομία σε πνευματική παγίδα.

Για τον Μάξιμο τον Ομολογητό, η αίρεση ορίζεται ως «απουσία του Λόγου». Χωρίς το ορθό δόγμα, η ζωή (το ήθος) αποσυντίθεται, καθώς δεν υπάρχει το θεμέλιο της αλήθειας. Ο Σιναΐτης επιβεβαιώνει αυτή την οντολογική πραγματικότητα πρακτικά: δηλώνει ότι στην ψυχή ενός αιρετικού είναι αδύνατον να κατοικήσει η ταπεινοφροσύνη. Εφόσον η ταπεινοφροσύνη είναι η «στολή της Θεότητας», προϋποθέτει την ένωση με την Αλήθεια. Ο αιρετικός, εμμένοντας στον «διεστραμμένο τρόπο» του (1ος βαθμός), εγκλωβίζεται σε έναν πνευματικό εγωισμό που αποκλείει τη θεία χάρη.

Η σύγκλιση των δύο Πατέρων αποδομεί το σύγχρονο αφήγημα (τύπου Μονής Bose) που θέλει την αγάπη να «υπερβαίνει» ή να σχετικοποιεί τα δόγματα. Η πατερική στάση συνοψίζεται στα εξής:

• Η Ακρίβεια είναι η περιφρούρηση των «φαρμάκων» (δογμάτων) μέσα στο νοσοκομείο της Εκκλησίας.
• Η Οικονομία είναι η σοφή χορήγηση αυτών των φαρμάκων, προσαρμοσμένη στις αντοχές του ασθενούς.
• Η Αλλοίωση είναι η νόθευση της δραστικής ουσίας των φαρμάκων για να γίνουν «ευχάριστα» στο ευρύ κοινό, μια πράξη που τα καθιστά ανενεργά και τελικά επικίνδυνα για τη σωτηρία.

Σε αυτή τη θεολογική προοπτική, η αυστηρότητα δεν πηγάζει από μίσος, αλλά από μια βαθιά αγωνία για την αληθινή ζωή του άλλου, καθιστώντας τον Σιναΐτη και τον Μάξιμο διαχρονικούς οδοδείκτες αυθεντικής εκκλησιολογίας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ : ΣΤΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΟ ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ