Η Στοχοποίηση, η Προσφορά, η Μοναξιά και το Τίμημα της Επιλογής

 

Η υπόθεση του πατέρα Αντώνιου Παπανικολάου είναι από τις πιο σύνθετες περιπτώσεις κληρικού στη σύγχρονη ελληνική Εκκλησία. Ο  π.Αντώνιος Παπανικολάου βρέθηκε ανάμεσα σε έντονο θαυμασμό και βαριά κριτική.

Πέρα όμως από τις αντιδράσεις, πρόκειται για έναν άνθρωπο που γνώρισε τόσο την αναγνώριση όσο και την αμφισβήτηση.

 

Α. Η Προσφορά που Ενόχλησε

Όποιος επισκεφθεί την "Κιβωτό του Κόσμου"—ή ό,τι απέμεινε από αυτήν—δεν μπορεί παρά να αναγνωρίσει το εύρος του έργου. Εκατοντάδες παιδιά που αποκλείστηκαν από την κοινωνία βρήκαν στέγη, τροφή, εκπαίδευση. Άνθρωποι στο περιθώριο έγιναν άνθρωποι με όνομα. Και όλα αυτά χτίστηκαν όχι με κρατικά κονδύλια, αλλά με τον ιδρώτα χιλιάδων ανώνυμων δωρητών που πίστεψαν στο όραμα ενός ανθρώπου.

Ο π. Αντώνιος κατάφερε κάτι που η επίσημη Εκκλησία δυσκολεύεται να πετύχει: να κάνει το Ευαγγέλιο απτό, καθημερινό, ζωντανό. Τα παιδιά της Κιβωτού δεν άκουγαν για αγάπη—την έζησαν. Δεν διάβαζαν για θυσία—την είδαν μπροστά τους, σε μορφή ανθρώπινη, κουρασμένη, ακούραστη.

Αυτή η προσφορά δεν εξαλείφεται από κατηγορίες. Δεν ακυρώνεται από δικαστικές αποφάσεις. Θα μείνει ως μαρτυρία ενός ανθρώπου που αποφάσισε να μην μείνει αδρανής μπροστά στον πόνο.

Όμως, αυτό το ίδιο το έργο έγινε η αιτία της στοχοποίησης. Ο π. Αντώνιος έχει καταγγείλει ανοιχτά ότι η δίωξή του ξεκίνησε από την οικονομική επιτυχία της "Κιβωτού".  Σε συνέντευξή του ανέφερε χαρακτηριστικά: «Η "Κιβωτός" ενοχλούσε, γιατί οργανώσεις μαράζωσαν οικονομικά»

 

Β.  Η Ουσία: Ένας Μόνος Κληρικός Απέναντι στο Σύστημα

Γιατί στοχοποιήθηκε, λοιπόν, ο π. Αντώνιος; Στοχοποιήθηκε, γιατί το έργο του ενόχλησε οικονομικά συμφέροντα. Γιατί η χαρισματική του ηγεσία απειλούσε τα κατεστημένα. Γιατί η αυτονόμησή του τον έκανε εύκολο στόχο. Γιατί το ράσο του, ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΕΠΙΣΗΜΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΟΥ ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟΥ  ΦΟΡΕΑ, ήταν απροστάτευτο.

Αλλά κυρίως στοχοποιήθηκε, γιατί απέδειξε ότι ένας κληρικός μπορεί να κάνει αυτό που το κράτος και οι θεσμοί αδυνατούν: να αγγίξει τον πόνο, να σώσει παιδιά, να κινητοποιήσει την κοινωνία. Και αυτό, σε έναν κόσμο που προτιμάει την αδράνεια, είναι η μεγαλύτερη πρόκληση.

Ο π. Αντώνιος το γνώριζε καλύτερα από πολλούς. Χρόνια πριν γίνει το όνομά του πρωτοσέλιδο, ήξερε ότι το έργο του τον έκανε ορατό. Η "Κιβωτός" δεν ήταν απλώς φιλανθρωπία—ήταν πρόκληση. Πρόκληση για το κράτος που αδυνατούσε να προστατέψει τα παιδιά. Πρόκληση για την Εκκλησία που δυσκολευόταν να αγγίξει τους περιθωριακούς. Πρόκληση για μια κοινωνία που προτιμούσε να κλείνει τα μάτια.

Και κάθε πρόκληση δημιουργεί εχθρούς. Όχι πάντα ορατούς. Όχι πάντα με ονοματεπώνυμο. Αλλά υπαρκτούς. Ανθρώπους που νιώθουν άβολα μπροστά στην αγάπη που δεν μπορούν να εξηγήσουν. Στη θυσία που δεν μπορούν να μιμηθούν. Στη χάρη που δεν μπορούν να αγοράσουν.

Έγινε στόχος όχι γιατί έκανε λάθη—αυτά ήρθαν αργότερα, ή μάλλον, αυτά ανακαλύφθηκαν αργότερα. Έγινε στόχος γιατί ήταν ορατός. Γιατί το ράσο του ήταν παρόν σε μέρη όπου κανονικά δεν θα έπρεπε να είναι.

 

Γ. Η Επιλογή της Μοναξιάς

Και εδώ έγκειται το τραγικό της υπόθεσης. Ο π. Αντώνιος, αντί να αναζητήσει προστασία από επίσημο εκκλησιαστικό φορέα, επέλεξε την αυτονόμηση. Ίσως από απογοήτευση.  Ίσως—και αυτό είναι το πιθανότερο—από την πεποίθηση ότι το έργο ήταν μεγαλύτερο από τους νόμους και τους κανόνες.

Η "Κιβωτός" ήταν δικό του δημιούργημα—όχι εκκλησιαστικού ΦΙΛΑΝΘΡΩΠΙΚΟΥ  φορέα. Το έργο δεν στηριζόταν σε θεσμούς, αλλά σε ένα πρόσωπο. Ο π. Αντώνιος ήταν το πρόσωπο γύρω από το οποίο περιστρεφόταν τα πάντα. Αυτή η χαρισματική ηγεσία ενέπνεε, αλλά και εξάρτησε. Δημιούργησε μια "αυτοκρατορία", όπου η διαφάνεια έδινε τη θέση της στην αποδοχή, η λογοδοσία στην εμπιστοσύνη, η συλλογική διακυβέρνηση στην προσωπική εντολή.

Η εισαγγελέας στο Εφετείο Αθηνών χαρακτήρισε τον π. Αντώνιο «πρόσωπο αναφοράς» και «εν τοις πράγμασι κεντρικό πρόσωπο και ηγέτη» . Αυτή η περιγραφή, αν και επιχειρηματολογία κατηγορίας, αποτυπώνει ακριβώς το πρόβλημα: όταν όλα περνούν από ένα χέρι, αυτό το χέρι γίνεται στόχος.

Η στοχοποίηση δεν κάνει διακρίσεις. Δεν λέει "αυτός είναι αυτονομημένος, άρα τον αφήνω". Αντιθέτως, ευνοεί τους μόνους. Τους απομονωμένους. Αυτούς που δεν έχουν τείχος να κρυφτούν πίσω του.

Και όταν ήρθε η στοχοποίηση—όπως έρχεται πάντα, αργά ή γρήγορα, για κάθε κληρικό που ξεχωρίζει—δεν είχε πίσω του τίποτα. Μόνο το όνομά του. Μόνο το έργο του. Μόνο τα παιδιά που μεγάλωσε.

 

Δ. Η Πλεκτάνη και το Χρονοδιάγραμμα

Ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Αυτό που συνέβη στον π. Αντώνιο δεν είναι, απλώς, δικαστική υπόθεση. Είναι στοχοποίηση με όλη τη σημασία της λέξης.

Ο ίδιος ο π. Αντώνιος έχει μιλήσει ανοιχτά για «πλεκτάνη». Και τα δεδομένα δίνουν ερείσματα σε αυτή την άποψη:

Στη δίκη στα Ιωάννινα, οι τρεις βασικοί καταγγέλλοντες—πρώην φιλοξενούμενοι της Κιβωτού—παραιτήθηκαν των μηνύσεών τους και ανακάλεσαν πλήρως τις καταγγελίες . Ένας από αυτούς εμφανίστηκε μάλιστα στο μοναστήρι μετά την Ανάσταση, ζήτησε συγγνώμη με δάκρυα και εξιστόρησε «όλη την πλεκτάνη που στήθηκε εναντίον του» .

Στο Εφετείο Αθηνών, η εισαγγελέας ζήτησε τη διαβίβαση της δικογραφίας, για να διερευνηθεί το ενδεχόμενο «ψευδορκίας» από μάρτυρες και η ύπαρξη «ηθικών αυτουργών και συνεργών» . Οι ίδιοι οι μάρτυρες, σύμφωνα με τον π. Αντώνιο, «είπαν, ότι είπαν ψέματα» και «μίλησαν για χρηματισμό, κατονόμασαν πρόσωπα» .

Η στοχοποίηση δεν ήταν μόνο δικαστική—ήταν και δημοσιογραφική. Η επιλεκτική διαρροή στοιχείων, η μετατροπή κάθε λεπτομέρειας σε πρωτοσέλιδο, η καταδίκη στον Τύπο πριν από την καταδίκη στη Δικαιοσύνη—όλα αυτά είναι χαρακτηριστικά της μεθόδου.

Ο π. Αντώνιος το έχει επισημάνει: «Για δύο χρόνια μας σταύρωναν λέγοντας ψέματα» . 

Η στοχοποίηση δεν χρειάζεται ψέματα. Χρειάζεται αλήθειες—αποσπασματικές, εκτός συμφρασμού, μεγεθυμένες. Και ο π. Αντώνιος έδωσε αφορμές. Όχι για τα εγκλήματα που του αποδίδονται—αυτά φαίνονται ότι είναι ολοφάνερη σκευωρία. Αλλά για την αδιαφάνεια, την αυτονόμηση, την άρνηση να λογοδοτήσει σε κάποιον άλλον πέρα από τον εαυτό του.

Η στοχοποίηση βρήκε έδαφος γιατί ο στόχος ήταν εκτεθειμένος.

Ευχόμαστε—και προσευχόμαστε—ο π. Αντώνιος να βρει το δικιο του.. Η αθώωσή του θα είναι νίκη της αλήθειας. Όμως  είναι  δυνατόν κάποιος να είναι θύμα σκευωρίας ενώπιον των δικαστηρίων, αλλά συνυπεύθυνος για την κατάσταση που τον οδήγησε εκεί. Μπορεί ο π. Αντώνιος να είναι θύμα πλεκτάνης; Απολύτως. Τα ερωτηματικά για τη σκοπιμότητα της δίωξης, τους πρωταγωνιστές που εμφανίστηκαν ξαφνικά, δικαιολογούν την υποψία ότι εδώ έχουμε να κάνουμε με μια καλοστημένη πλεκτάνη.

Αλλά ακόμη και αν δεχτούμε ότι είναι θύμα, παραμένει το ερώτημα: μήπως ο ίδιος έστρωσε το χαλί; Η αδιαφάνεια στα οικονομικά, η συγκέντρωση εξουσίας, η άρνηση ελέγχου—δεν είναι εγκλήματα, αλλά δημιουργούν ευπάθειες. Και όταν λειτουργείς στο σκοτάδι, κάποιος θα εκμεταλλευτεί το σκοτάδι.