Ομολογία

 Η ερχομενη Κυριακη ειναι του αγιου Ιωαννου της Κλιμακος.

Προς ψυχικη ωφελεια ολων μας παραθετουμε λογους της ΚΛΙΜΑΚΟΣ του αγιου Ιωαννου του ΣΙΝΑΙΤΟΥ.

Όσιος Ιωάννης ο Σιναΐτης – Κλίμαξ. 14. Περί γαστριμαργίας.

14. Περί γαστριμαργίας

(Για την ονομαστή δέσποινα, την πονηρή κοιλιά)

1. Προκειμένου τώρα να μιλήσουμε περί κοιλιάς, αποφασίσαμε πάλι, όπως και σε όλα τα άλλα θέματα, να στρέψουμε την φιλοσοφία μας εναντίον μας. Διότι είναι αξιοθαύμαστο εάν απαλλάχτηκε κανείς από αυτήν, πριν κατοικήσει στον τάφο.

2. Γαστριμαργία είναι η υποκριτική συμπεριφορά της κοιλιάς, η οποία, ενώ είναι χορτασμένη, φωνάζει πώς είναι ενδεής∙ και ενώ είναι παραφορτωμένη μέχρι διαρρήξεως, ανακράζει ότι πεινά. Γαστριμαργία είναι η δημιουργός των καρυκευμάτων, η πηγή των τέρψεων του λάρυγγα. Εσύ έκλεισες την φλέβα (των ηδονικών απαιτήσεών της), αλλά αυτή ξεπρόβαλε από άλλος μέρος. Την έφραξες και τούτη, αλλά καινούργια ανοίχθηκε. Γαστριμαργία είναι μια απάτη των οφθαλμών. Κατά τη στιγμή που κάποιος τρώει το μέτριο σε ποσότητα φαγητό του, η γαστριμαργία τον κάνει να σκέπτεται, πώς να ήταν δυνατό να καταβροχθίσει διά μιας τα σύμπαντα.

3. Ο χορτασμός από φαγητά είναι πατέρας της πορνείας∙ η θλίψη δε της κοιλιάς είναι πρόξενος της αγνότητας. Εκείνος πού κολάκευσε τον λέοντα, πολλές φορές τον ημέρωσε. Εκείνος όμως πού περιποιήθηκε την σάρκα, περισσότερο την εξαγρίωσε.

4. Χαίρεται ο Ιουδαίος το Σάββατο ή τις εορτές, και ο γαστρίμαργος μοναχός το Σάββατο και την Κυριακή. Από καιρό υπολογίζει το Πάσχα και από πολλές ημέρες ετοιμάζει τα φαγητά. Ο δούλος της κοιλιάς σκέπτεται με τι είδους φαγητά θα εορτάσει, ο δε δούλος του Θεού με τι χαρίσματα θα πλουτίσει. Ο κοιλιόδουλος, όταν έλθει κάποιος ξένος, συνέχεται ολόκληρος από την αγάπη -αγάπη πού προέρχεται από την γαστριμαργία- και θεωρεί ως αναψυχή του αδελφού την δική του κατάλυση! Επί παρουσία ορισμένων άλλων απεφάσισε την κατάλυσή οίνου, και νομίζοντας πώς κρύβει την αρετή του, υποδουλώθηκε στο πάθος του.

5. Εχθρεύεται πολλές φορές η κενοδοξία προς την γαστριμαργία και αντιμάχονται για την κατοχή του άθλιου μοναχού, σαν να πρόκειται για αγοραστό δούλο. Η μεν γαστριμαργία τον ωθεί στην κατάλυση, η δε κενοδοξία του συνιστά την επίδειξη της αρετής του, αλλά ο σοφός μοναχός θα τις αποφύγει και τις δύο, διώχνοντας στην κατάλληλη ώρα, την μία με την βοήθεια της άλλης.

6. Όταν η σάρκα σφριγά, ας φυλάξουμε την εγκράτεια παντού και πάντοτε. Όταν δε ηρεμεί -πράγμα πού δεν πιστεύω ότι κατορθώνεται προ του τάφου-, ας αποκρύψουμε την εργασία μας.

7. Είδα ηλικιωμένους ιερείς, να εμπαίζονται από τους δαίμονες και να δίνουν ευλογία σε νέους, πού δεν εξαρτώντο πνευματικώς από αυτούς, να καταλύσουν σε επίσημο τραπέζι κρασί και ότι άλλο. Εάν μεν οι ιερείς αυτοί έχουν εν Κυρίω καλή μαρτυρία, σάς κάνουμε αμετρία κατάλυση. Εάν όμως είναι αμελείς, ας μη λάβουμε καθόλου υπ΄ όψιν μας την ευλογία τους, και μάλιστα εάν τύχη και μαχόμαστε εναντίον σαρκικής πυρώσεως.

8. Νόμισε ο θεήλατος Ευάγριος [1], ότι έγινε σοφότερος των σοφών και στην μορφή και στο περιεχόμενο των λόγων του. Απατήθηκε όμως ο ταλαίπωρος και φάνηκε ανοητότερος των ανοήτων και σε πολλά άλλα ζητήματα και σ΄ αυτό. Δίδαξε: «Οσάκις η ψυχή επιθυμεί ποικίλα φαγητά, ας θλίβεται με άρτο μόνο και ύδωρ». Είναι δε η προσταγή του αυτή, σαν να προτρέπεις ένα παιδί, ν΄ ανεβεί με ένα βήμα όλη την σκάλα.

[1] Ο Ευάγριος ο Ποντικός υπήρξε επιφανής μυστικός Θεολόγος, ασκητής και ασκητικός συγγραφεύς του Δ΄ μ.Χ. αιώνα. Μαθήτευσε στον Θεολόγο Γρηγόριο και σε μεγάλους ασκητές της αιγυπτιακής ερήμου. Αναδείχθηκε σε σπουδαία φυσιογνωμία της Εκκλησίας και χαρακτηρίσθηκε ως «η διασημότερη προσωπικότητα της Χριστιανικής ερήμου της Αιγύπτου, περί τα τέλη του τετάρτου αιώνα» (βλ. Ι. Μωϋσέσκου, Ευάγριος ο Ποντικός, Αθήναι 1937, σελ. 32). Υπέπεσε όμως στις πλάνες του Ωριγένη και καταδικάσθηκε από την Ε΄ Οικουμενική Σύνοδο. Παρά ταύτα ορισμένα ασκητικά του συγγράμματα λόγω της αξίας των τιμήθηκαν από τους μεταγενεστέρους μέχρι σημείου να καταχωρηθούν και στην Φιλοκαλία. Και ο ίδιος ο συγγραφεύς της Κλίμακος επωφελείται του ασκητικού έργου του Ευάγριου, και μάλιστα στους τελευταίους λόγους (ΚΖ΄-Λ΄), όπου εκτίθεται η υψηλότερη πνευματική ζωή.

Εμείς όμως, αντικρούοντας τον ορισμό του, ως εξής ορίζουμε: Όταν επιθυμούμε τα διάφορα φαγητά, ζητάμε κάτι πού είναι μέσα στην φύση μας. Γι΄ αυτόν τον λόγο ας χρησιμοποιήσουμε ένα τέχνασμα προς την πολυμήχανη κοιλιά, και μάλιστα αν δεν μας απειλεί βαρύτατος πόλεμος ή δεν υπάρχει πένθος ή κανόνας για προηγούμενες σοβαρές πτώσεις. Ας κόψουμε πρώτα τα λιπαρά, έπειτα τα ερεθιστικά και έπειτα τα εύγευστα.

9. Αν σου είναι εύκολο, δίνε στην κοιλιά σου, τροφή χορταστική και ευκολοχώνευτη, ώστε με τον χορτασμό να ικανοποιήσουμε την αχόρταστη όρεξη της, ενώ με την σύντομη χώνεψη να σωθούμε από την σαρκική πύρωση, σαν από μάστιγα. Ας εξετάσουμε, και θα βρούμε πώς τα περισσότερα από τα φαγητά πού «φουσκώνουν» ερεθίζουν την σάρκα.

10. Να γελάς με τον δαίμονα, πού σου υποβάλλει μετά το δείπνο να αφήσεις για την επόμενη ημέρα τους κανόνες των προσευχών σου, διότι θα έλθει η ενάτη ώρα της επομένης, και δεν θα έχει τηρηθεί η συμφωνία της προηγουμένης.

11. Άλλη είναι η εγκράτεια πού αρμόζει σε όσους δεν έχουν δοκιμάσει μεγάλες πτώσεις και άλλη σε όσους έχουν υποπέσει σ΄ αυτές. Οι μεν πρώτοι έχουν ως γνώμονα την σαρκική κίνηση, οι δε δεύτεροι αντιμετωπίζουν το θέμα με σκληρότητα και αδιαλλαξία μέχρι θανάτου. Και οι μεν προσπαθούν να διαφυλάττουν πάντοτε την σωφροσύνη του νου, ενώ οι δε εξευμενίζουν τον Θεό με την σκυθρωπότητα της ψυχής και με την θλίψη της σάρκας.

12. Ο καιρός της ευφροσύνης και της «παρακλήσεως» στον τέλειο μοναχό είναι καιρός αμεριμνίας, στον αγωνιστή καιρός πάλης και στον εμπαθή «εορτών εορτή και πανήγυρη πανηγύρεων».

13. Όνειρα γύρω από τροφές και φαγητά συναντώνται στην καρδία των γαστρίμαργων, και όνειρα γύρω από την κόλαση και την Κρίση συναντώνται στην καρδία των μετανοούντων.

14. Κυριάρχησε στην κοιλιά σου, πριν κυριαρχήσει αυτή πάνω σου, και τότε θα αναγκαστείς να νηστεύεις γεμάτος καταισχύνη. Αυτό που είπα, το καταλαβαίνουν εκείνοι πού έπεσαν στον ακατανόμαστο βόθρο. Όσοι είναι ευνούχοι – κατά πνεύμα ευνούχοι (πρβλ. Ματθ. ιθ΄12) – δεν γνώρισαν το αμάρτημα αυτό.

15. Ας περικόψουμε τις απαιτήσεις της κοιλιάς με την σκέψη του αιωνίου πυρός. Μερικοί πού υποτάγησαν σ΄ αυτήν, έφθασαν στην ανάγκη στο τέλος να αποκόψουν τα μέλη του σώματός τους, και πέθαναν έτσι σωματικά και ψυχικά. Ας ερευνήσουμε, και οπωσδήποτε θα διαπιστώσουμε πώς τα ηθικά μας ναυάγια προέρχονται μόνο από την γαστριμαργία.

16. Ο νους του νηστευτή προσεύχεται καθαρά και προσεκτικά, του δε ακρατή είναι γεμάτος από ακάθαρτες εικόνες. Ο χορτασμός της κοιλιάς ξέρανε τις πηγές των δακρύων. Όταν όμως αυτή αποξηράνθηκε, δημιούργησε τα ύδατα των δακρύων.

17. Εκείνος που περιποιείται την κοιλιά του και αγωνίζεται να νικήσει το πνεύμα της πορνείας, μοιάζει με εκείνον πού προσπαθεί να σβήσει μεγάλη φωτιά με λάδι. Όταν θλίβεται η κοιλιά, ταπεινούται η καρδιά. Όταν όμως δέχεται περιποιήσεις, θεριεύουν και αλαζονεύονται οι λογισμοί.

18. Εξέταζε τον εαυτό σου την πρώτη ώρα της ημέρας και το μεσημέρι και την τελευταία προ του φαγητού, και θα κατανοήσεις έτσι την ωφέλεια της νηστείας. Το πρωί (πού δεν πεινάς) οι λογισμοί σκιρτούν και περιπλανώνται εδώ κι εκεί, κατά την έκτη ώρα ατονούν κάπως, και κατά το ηλιοβασίλεμα έχουν εντελώς ταπεινωθεί.

19. Θλίβε την κοιλιά και οπωσδήποτε θα κλείσεις και το στόμα∙ διότι η γλώσσα ισχυροποιείται από τα πολλά φαγητά. Να πυγμαχείς συνεχώς εναντίον της και να επαγρυπνείς συνεχώς επάνω της. Εάν εσύ κοπιάσεις λίγο, αμέσως και ο Κύριος σε βοηθεί.

20. Όσο χρησιμοποιούνται και μαλακώνουν οι ασκοί, τόσο αυξάνουν στην χωρητικότητα. Όταν όμως μείνουν περιφρονημένοι και αχρησιμοποίητοι, θα μαζέψουν και δεν θα χωρούν τόσο πολύ.

21. Εκείνος που καταπιέζει την κοιλία με πολλά φαγητά, πλάτυνε τα έντερα, ενώ εκείνος πού της εναντιώνεται, τα στένεψε. Και όταν αυτά στένεψαν, δεν χρειάζονται πολλά φαγητά, οπότε κατά φυσικό τρόπο μαθαίνομε να νηστεύουμε.

22. Η δίψα πολλές φορές σταμάτησε την δίψα. Είναι όμως δυσχερές και ακατόρθωτο με την πείνα να περικοπεί η πείνα. Όταν σε νικήσει η κοιλιά, δάμαζε την με σωματικούς κόπους. Και αν αυτό σου είναι αδύνατο, για λόγους ασθενείας, πάλεψε εναντίον της με την αγρυπνία.

23. Όταν βαραίνουν οι οφθαλμοί, πιάσε το εργόχειρο. Εάν όμως ο ύπνος έχει φύγει, μη το πιάνεις, διότι δεν είναι δυνατόν να προσηλώσεις τον νου σου στον Θεό και στον μαμωνά (Ματθ. στ΄24), δηλαδή στον Θεό και στο εργόχειρο.

24. Γνώριζε ότι, πολλές φορές ο δαίμονας της γαστριμαργίας, έρχεται και κάθεται επάνω στο στομάχι και κάνει ώστε να μη χορταίνει ο άνθρωπος, έστω και αν φάει ολόκληρη την Αίγυπτο και πιεί ολόκληρο τον Νείλο. Μετά το φαγητό φεύγει ο ανόσιος και μας στέλνει τον δαίμονα της πορνείας, αφού του περιέγραψε το συμβάν. «Να τον συλλάβεις, του λέει, να τον συλλάβεις, να τον ζαλίσεις. Καθώς η κοιλιά του είναι παραφορτωμένη, δεν θα κουραστείς πολύ». Και εκείνος, μόλις ήλθε χαμογέλασε. Και αφού μας έδεσε «χειροπόδαρα» με τον ύπνο, έπραξε όλα όσα θέλησε καταλερώνοντας σώμα και ψυχή με μολυσμούς και φαντασίες και εκκρίσεις. Θαυμαστό πράγμα! Να βλέπεις ασώματο νου να μολύνεται και να σκοτίζεται από το σώμα∙ και πάλι διά μέσου του πήλινου σώματος τον άυλο νου να καθαρίζεται και να λεπτύνεται!

25. Εάν υποσχέθηκες στον Χριστό να βαδίζεις την στενή και τεθλιμμένη οδό, στενοχώρησε την κοιλία. Διότι όταν αυτή δέχεται περιποιήσεις και πλατύνεται, τότε εσύ αθέτησες τις υποσχέσεις.

26. Σύνελθε! Και θα ακούσεις τον Χριστόν να λέει: «Πλατεία και ευρύχωρος η οδός της κοιλίας, η απάγουσα είς την απώλειαν της πορνείας∙ και πολλοί εισίν οι εισπορευόμενοι εν αυτή. Ότι στενή η πύλη και τεθλιμμένη η οδός της νηστείας, η εισάγουσα είς την ζωήν της αγνείας∙ και ολίγοι εισίν οι εισερχόμενοι δι΄αυτής» (πρβλ. Ματθ. ζ΄ 13-14).

27. Αρχηγός των δαιμόνων είναι ο πεσών Εωσφόρος, και αρχηγός των παθών ο λαιμός της κοιλιάς.

28. Όταν λάβεις θέση σε πλούσιο τραπέζι, φέρε εμπρός σου την μνήμη του θανάτου και της Κρίσεως∙ ίσως έτσι να συγκρατήσεις λίγο το πάθος. Και ενώ πίνεις, μην πάψεις να θυμάσαι το όξος και την χολή του Δεσπότη σου. Έτσι ή θα εγκρατευθείς ή τουλάχιστον, αν δεν εγκρατευθείς, θα ταπεινωθείς αναστενάζοντας (συγκρίνοντας την πολυφαγία σου με το πάθος του Χριστού).

29. Μη πλανάσαι! Ούτε από την δουλεία του Φαραώ πρόκειται να ελευθερωθείς, ούτε το άνω Πάσχα θα αντικρύσεις, εάν δεν γευθείς παντοτεινά πικρίδες και άζυμα. Πικρίδες είναι η βία και κακοπάθεια της νηστείας, και άζυμα το χωρίς φυσίωση φρόνημα [2].

[2] Το χωρίς φυσίωση φρόνημα αντιστοιχεί προς τα άζυμα. Η παρομοίωση είναι πολύ επιτυχής, εφ΄ όσον ως γνωστόν με την ζύμη δημιουργείται «φούσκωμα» στο φύραμα.

30. Ας ενωθεί με την αναπνοή σου, ο λόγος του Ψαλμωδού: «Όταν με ενοχλούσαν οι δαίμονες, φορούσα πένθιμο ένδυμα και ταπείνωνα με νηστεία την ψυχή μου και η προσευχή μου είχε κολληθεί στους κόλπους της ψυχής μου» [ἐγὼ δὲ ἐν τῷ αὐτοὺς παρενοχλεῖν μοι ἐνεδυόμην σάκκον καὶ ἐταπείνουν ἐν νηστείᾳ τὴν ψυχήν μου, καὶ ἡ προσευχή μου εἰς κόλπον μου ἀποστραφήσεται] (πρβλ. Ψαλμ. λδ΄ 13).

31. Η νηστεία είναι:

βία φύσεως και περιτομή των ηδονών του λάρυγγα,

εκτομή της σαρκικής πυρώσεως,

εκκοπή των πονηρών λογισμών,

απελευθέρωση από μολυσμούς ονείρων,

καθαρότητα προσευχής,

φωτισμός της ψυχής,

διαφύλαξη του νου,

διάλυση της πωρώσεως,

θύρα της κατανύξεως,

ταπεινός στεναγμός,

χαρούμενη συντριβή,

σταμάτημα της πολυλογίας,

αφορμή ησυχίας,

φρουρός της υπακοής,

ελαφρότητα του ύπνου,

υγεία του σώματος,

πρόξενος της απάθειας,

άφεση των αμαρτημάτων,

θύρα και απόλαυση του παραδείσου.

32. Ας συλλάβουμε και ας ανακρίνουμε και αυτόν τον εχθρό -προπαντός αυτόν- πού βρίσκεται επικεφαλής όλων των επικίνδυνων εχθρών μας. Αυτόν πού είναι:

η θύρα των παθών,

η πτώση του Αδάμ,

η απώλεια του Ησαύ,

ο όλεθρος των Ισραηλιτών,

η ασχημοσύνη του Νώε,

η προδοσία των Γομόρρων,

η κατηγορία του Λώτ,

η εξολόθρευση των υιών του ιερέα Ηλεί,

ο καθοδηγητής προς τους μολυσμούς.

Ας την ανακρίνουμε -την γαστριμαργία- από πού γεννάται, ποιοι είναι οι απόγονοί της, ποιος είναι αυτός πού την συντρίβει και ποιος αυτός πού την εξολοθρεύει τελείως.

«Λέγε μας, ω τύραννε όλων των ανθρώπων, εσυ πού τους εξαγοράζεις όλους με το χρυσάφι της απληστίας, από πού εισέρχεσαι μέσα μας; Και τι εν συνεχεία συνηθίζεις να γεννάς εκεί; Και πώς μπορούμε να επιτύχουμε την έξοδο σου και απομάκρυνση από εμάς»;

Εκείνη δε ταλαιπωρημένη από τις ύβρεις αυτές, γεμάτη μανία και αγριότητα μας αποκρίθηκε τυραννικά:

«Γιατί με ονειδίζετε εσείς πού είσθε υπόλογοι απέναντί μου; Και πώς φροντίζετε να με αποχωρισθείτε, ενώ εγώ είμαι εκ φύσεως συνδεδεμένη μαζί σας; Θύρα για μένα είναι η φύση των φαγητών. Αιτίας της απληστίας μου είναι η συνεχής χρήση. Αφορμή δε της επικρατήσεως του πάθους μου, είναι η προϋπάρχουσα συνήθεια, η αναισθησία της ψυχής και η λησμοσύνη του θανάτου.

Και πώς ζητείτε να μάθετε τα ονόματα των απογόνων μου; Θα τους απαριθμήσω και θα πληθυνθούν περισσότερο από την άμμο. Ακούστε όμως ποιοι θεωρούνται ως υιοί μου πρωτότοκοι και αγαπητοί: Πρωτότοκος μου υιός είναι ο υπηρέτης της πορνείας. Δεύτερος η σκληροκαρδία. Τρίτος ο ύπνος. Από εμένα επίσης γεννώνται η θάλασσα των λογισμών, τα κύματα των μολυσμών, ο βυθός των κρυπτών και ανεκφράστων ακαθαρσιών.

Δικές μου θυγατέρες είναι η οκνηρία, η πολυλογία, η «παρρησία», τα γέλια, τα αστεία και τα ευτράπελα, η αντιλογία, η σκληροτράχηλη διαγωγή και συμπεριφορά, η ανυπακοή, η αναισθησία, η αιχμαλωσία και υποδούλωση (στα πάθη), η καύχηση, η θρασύτητα. Επίσης και η αγάπη του καλλωπισμού, την οποία διαδέχονται η ρυπαρή προσευχή, ο ρεμβασμός των λογισμών και πολλές φορές συμφορές ανέλπιστες και απροσδόκητες, στις οποίες μάλιστα ακολουθεί η απελπισία πού είναι η πιο φοβερή από όλες.

Εμένα με πολεμεί, αλλά δεν με νικά, η μνήμη των αμαρτημάτων.

Υπερβολικά με εχθρεύεται η σκέψη του θανάτου.

Εκείνο δε πού με καταστρέφει τελειωτικά δεν υπάρχει στους ανθρώπους. Όποιος απέκτησε μέσα του Τον Παράκλητο, Τον παρακαλεί εναντίον μου. Και Εκείνος αφού καμφθεί από τις ικεσίες, δεν με αφήνει να ενεργώ με εμπάθεια. Αυτοί πού δεν γεύθηκαν την χάρη του Παρακλήτου, επιζητούν οπωσδήποτε να γλυκαίνονται από την δική μου ηδονή».

Πρόκειται για ανδρεία νίκη! Όποιος την κέρδισε, προχωρεί σύντομα προς την απάθεια και την κορυφή της σωφροσύνης.