ΙΑΜΒΙΚΕΣ ΚΑΤΑΒΑΣΙΕΣ ΤΩΝ ΦΩΤΩΝ (Απόσπασμα)

 

 ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

Επιμελεια κειμένων :πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου

1	Στίβει θαλάσσης, κυματούμενον σάλον, Ἤπειρον αὖθις, Ἰσραὴλ δεδειγμένον, Μέλας δὲ πόντος, τριστάτας Αἰγυπτίων, Ἔκρυψεν ἄρδην, ὑδατόστρωτος τάφος, Ῥώμῃ κραταιᾷ, δεξιᾶς τοῦ Δεσπότου».	Την τρικυμισμένη ταραχή της θάλασσας την καταπάτησε, και την έκανε πάλι στεριά, δείχνοντας τον δρόμο στον Ισραήλ· ενώ το σκοτεινό πέλαγος σκέπασε ολοκληρωτικά τους τρεις άρχοντες των Αιγυπτίων, ως τάφος στρωμένος με νερό, με την πανίσχυρη δύναμη της δεξιάς του Δεσπότη.
2	«Ὅσοι παλαιῶν ἐκλελύμεθα βρόχων, Βορῶν λεόντων συντεθλασμένων μύλας, Ἀγαλλιῶμεν, καὶ πλατύνωμεν στόμα, Λόγῳ πλέκοντες ἐκ λόγων μελῳδίαν, ᾯ τῶν πρὸς ἡμᾶς ἥδεται δωρημάτων».	Όσοι λυτρωθήκαμε από τα παλιά δεσμά, συντρίβοντας τα σαγόνια των λεόντων που καταβροχθίζουν,ας γεμίσουμε χαρά και ας ανοίξουμε πλατιά το στόμα μας,πλέκοντας με λόγια μια μελωδία προς τον Λόγο,που ευαρεστείται με τα δώρα της αγάπης Του προς εμάς.
3	«Πυρσῷ καθαρθεὶς μυστικῆς θεωρίας, Ὑμνῶν Προφήτης τὴν βροτῶν καινουργίαν, Ῥήγνυσι γῆρυν, Πνεύματι κροτουμένην, Σάρκωσιν ἐμφαίνουσαν ἀρρήτου Λόγου, ᾯ τῶν δυναστῶν τὰ κράτη συνετρίβη».	Καθαρμένος από τον πυρσό της μυστικής θεωρίας, ο Προφήτης υμνεί την ανακαίνιση των θνητών· υψώνει τη φωνή του, κινούμενη από το Πνεύμα, φανερώνοντας τη σάρκωση του άρρητου Λόγου, με την οποία συντρίφτηκαν οι εξουσίες των τυράννων.

 Λεξιλογιο.

1.      στίβει: πατά, συμπιέζει, καθυποτάσσει

2.      σάλος: τρικυμία, ταραχή

3.      ἤπειρος: στεριά

4.      δεδειγμένον: φανερωμένο, υποδειχθέν

5.      τριστάται: τρεις άρχοντες / στρατιωτικοί διοικητές

6.      ἄρδην: ολοκληρωτικά

7.      ὑδατόστρωτος τάφος: τάφος στρωμένος με νερό (η θάλασσα)

8.      ῥώμη: δύναμη, ισχύς

9.      βρόχοι: δεσμά, παγίδες

10.  μύλαι λεόντων: σαγόνια, μεταφορά για θανατηφόρα δύναμη

11.  Λόγος: θεολογικός όρος· ο Υιός του Θεού

12.  καινουργία: ανακαίνιση, νέα δημιουργία

13.  θεωρία: πνευματική θέαση, μυστική γνώση

14.  ἄρρητος: ανεκλάλητος, ανέκφραστος

15.  δυνάσται: ισχυροί άρχοντες, τύραννοι

  

4	Ἐχθροῦ ζοφώδους καὶ βεβορβορωμένου, Ἰὸν καθάρσει Πνεύματος λελουμένοι, Νέαν προσωρμίσθημεν ἀπλανῆ τρίβον, Ἄγουσαν ἀπρόσιτον εἰς θυμηδίαν, Μόνοις προσιτήν, οἷς Θεὸς κατηλλάγη».	Καθαρισμένοι από το δηλητήριο του σκοτεινού και βουτηγμένου στη λάσπη εχθρού με την κάθαρση του Αγίου Πνεύματος, μπήκαμε σε νέο, ασφαλή δρόμο, που οδηγεί σε χαρά απρόσιτη για τον κόσμο, μα προσιτή μόνο σε όσους ο Θεός συμφιλιώθηκε μαζί τους.
5	«Ἱμερτόν ἐξέφηνε σὺν πανολβίῳ, Ἤχῳ Πατήρ, ὃν γαστρὸς ἐξηρεύξατο, Ναί φησιν οὗτος, συμφυὴς γόνος πέλων, Φώταυγος ἐξώρουσεν ἀνθρώπων γένους,Λόγος τέ μου ζῶν, καὶ βροτὸς προμηθείᾳ».	Ο Πατέρας φανέρωσε με πανευτυχισμένο ήχο Αυτόν που πρόφερε από τα βάθη Του· «Ναι, Αυτός είναι ο αληθινός και ομόφυλος Υιός», λέει. Και Εκείνος ανέτειλε φωτεινός για το ανθρώπινο γένος,ζωντανός Λόγος και άνθρωπος από θεία πρόνοια.
6	«Ἔφλεξε ῥείθρῳ τῶν δρακόντων τὰς κάρας,Ὁ τῆς καμίνου τὴν μετάρσιον φλόγα,Νέους φέρουσαν εὐσεβεῖς κατευνάσας,Τὴν δυσκάθεκτον ἀχλὺν ἐξ ἁμαρτίας,Ὅλην πλύνει δέ, τῇ δρόσῳ τοῦ Πνεύματος».	Εκείνος που έσβησε τη φλόγα της υψωμένης καμίνου και κατέκαψε τα κεφάλια των δράκοντων με το ρεύμα Του, καθησύχασε τους νέους που έμειναν ευσεβείς και καθαρίζει ολόκληρη τη βαριά ομίχλη της αμαρτίας με τη δρόσο του Αγίου Πνεύματος.

1. Ἐχθροῦ ζοφώδους καὶ βεβορβορωμένου – σκοτεινός, διεφθαρμένος εχθρός (δηλαδή ο διάβολος ή το κακό).
2. Ἰὸν καθάρσει Πνεύματος λελουμένοι – πλυμένοι, καθαρισμένοι από το Πνεύμα.
3. Νέαν προσωρμίσθημεν ἀπλανῆ τρίβον – έχουμε αγκυροβολήσει σε νέα, αλάνθαστη πορεία / δρόμο.
4. Ἄγουσαν ἀπρόσιτον εἰς θυμηδίαν – οδηγεί σε απρόσιτη χαρά / ευθυμία.
5. Μόνοις προσιτήν, οἷς Θεὸς κατηλλάγη – προσιτή μόνο σε όσους ο Θεός έχει συμφιλιώσει.

---

7. Ἱμερτόν ἐξέφηνε σὺν πανολβίῳ – έδειξε πόθο / επιθυμία με πλήρη αγαλλίαση.
8. Ἤχῳ Πατήρ, ὃν γαστρὸς ἐξηρεύξατο – ο Πατήρ (Θεός) φανερώθηκε μέσω της κοιλιάς (δηλαδή η ενσάρκωση).
9. Ναί φησιν οὗτος, συμφυὴς γόνος πέλων – «Ναι», λέει, «είμαι φυσικός γόνος», δηλαδή θεϊκής καταγωγής.
10. Φώταυγος ἐξώρουσεν ἀνθρώπων γένους – έφερε φως στο ανθρώπινο γένος.
11. Λόγος τέ μου ζῶν, καὶ βροτὸς προμηθείᾳ – ο Λόγος ζωντανός και ταυτόχρονα άνθρωπος με σοφία και πρόνοια.

---

12. Ἔφλεξε ῥείθρῳ τῶν δρακόντων τὰς κάρας – καίει τα κεφάλια των δαιμονικών όντων με ρεύμα φλόγας.
13. Ὁ τῆς καμίνου τὴν μετάρσιον φλόγα – η μεταρσιώμενη / καθαριστική φλόγα του πνευματικού καμίνου.
14. Νέους φέρουσαν εὐσεβεῖς κατευνάσας – καθοδηγεί ή κατευνάζει τους νέους που είναι ευσεβείς.
15. Τὴν δυσκάθεκτον ἀχλὺν ἐξ ἁμαρτίας – την πυκνή, δύσκολη ομίχλη της αμαρτίας.
16. Ὅλην πλύνει δέ, τῇ δρόσῳ τοῦ Πνεύματος – καθαρίζει όλη αυτή την ομίχλη με τη δροσιά του Πνεύματος

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

 Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτου-ΕΟΡΤΟΔΡΟΜΙΟ.Εκδοση Ρηγόπουλου

Νικολάου, Ν. Β. (2004). Ιαμβικοί κανόνες και καταβασίες των Χριστουγέννων και του Πάσχα… Αθήνα: Γρηγόρη. ISBN 978‑9603333715.
Κουτσός, Μ. (2023). Οι ιαμβικές καταβασίες της Δεσποτικής εορτής των Θεοφανείων. Pemptousia.
Μπεκρή, Σ. (2023). Οι Καταβασίες των Φώτων. Pemptousia.
Κουτσός, Μ. (2021). Οι ιαμβικές καταβασίες των Χριστουγέννων – μετάφραση & ερμηνεία. Pemptousia.