Γάμος με ετερόδοξο. Ο 72ος Κανόνας της Πενθέκτης Συνόδου σε νέα ερμηνευτική διένεξη: Η πρόταση της κ. Ειρήνης Χριστινάκη και η ορθόδοξη απάντηση

 

ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΤΗΣ κ.ΧΡΙΣΤΙΝΑΚΗ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΟ LINK

.https://ec-patr.org/08/10/14/48/eirini-christinaki-kanonika-zitimata-e/

-----------------------------------------------------------------------

Επιμέλεια έρευνας: πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αθανασίου.

Το 691 μ.Χ., σε μια αίθουσα της Κωνσταντινούπολης, εκατόν τριάντα περίπου επίσκοποι ψήφισαν έναν κανόνα που θα απασχολούσε τη θεολογία δεκατρείς αιώνες αργότερα: όποιος Ορθόδοξος παντρεύεται αιρετικό, ετερόδοξο ή αλλόθρησκο, ο γάμος του είναι άκυρος. Τελεία και παύλα. Χωρίς εξαιρέσεις. Χωρίς «οικονομία» — η Σύνοδος το πρόβλεψε ρητά.

Στο συνέδριο του Chantilly της Γαλλίας , μια Ελληνίδα καθηγήτρια επιχειρεί να ξεπαγώσει αυτόν τον κανόνα. Και οι αντιδράσεις δεν άργησαν.

Ένας κανόνας-«θωράκιση»

Η ιστορία ξεκινά από μια αναγκαιότητα. Οι Ε΄ και ΣΤ΄ Οικουμενικές Σύνοδοι είχαν ασχοληθεί μόνο με δόγματα, αφήνοντας το «πρακτικό» κομμάτι της εκκλησιαστικής ζωής αρρύθμιστο. Η Πενθέκτη Σύνοδος, που συνήλθε στον Τρούλλο, κάλυψε το κενό με 102 κανόνες — ένα ολόκληρο «σύνταγμα» εκκλησιαστικής ευταξίας.

Μέσα σε αυτό, ο 72ος. Μέχρι τότε, ο 14ος Κανόνας της Χαλκηδόνας απαγόρευε ανάλογους γάμους μόνο στον κατώτερο κλήρο — στους αναγνώστες, τους ψάλτες, τους υποδιακόνους. Η Πενθέκτη το γενίκευσε: ισχύει για όλους. Ο λόγος ήταν προφανής για την εποχή: ο 7ος αιώνας ήταν εποχή αραβικών κατακτήσεων, θρησκευτικών ανακατατάξεων και διαρκούς κινδύνου αποστασίας. Ο γάμος με τον «άλλον» δεν ήταν προσωπική υπόθεση — ήταν ζήτημα επιβίωσης της ταυτότητας.

Ο κανόνας μάλιστα δεν αρκέστηκε στην απαγόρευση. Προέβλεψε τη διάλυση των τέτοιων ενώσεων, αφορισμό για τους παραβάτες και — κάτι που θα γίνει το κλειδί όλης της μετέπειτα διαμάχης — έκλεισε ρητά την πόρτα στην οικονομία.

Η Κρήτη άνοιξε την πόρτα…..

Το 2016, η Αγία και Μεγάλη Σύνοδος της Κρήτης βρέθηκε μπροστά στο ίδιο δίλημμα. Η λύση που επέλεξε ήταν διπλωματική. Eπιβεβαίωσε την κανονική ακρίβεια, αλλά δεν νομοθέτησε τίποτα. Άφησε το θέμα στις Αυτοκέφαλες Εκκλησίες.

Το αποτέλεσμα είναι γνωστό: πρακτικές που διαφέρουν από χώρα σε χώρα. Η Εκκλησία της Ελλάδος, π.χ., επιτρέπει από το 1938 τον γάμο Ορθοδόξου με βαπτισμένο τριαδικό χριστιανό. Άλλες Εκκλησίες είναι πιο αυστηρές. Το νομοθετικό κενό, που η Χριστινάκη εντόπισε με ακρίβεια, παραμένει ανοικτό — και γίνεται ολοένα πιο επώδυνο σε μια κοινωνία όπου οι μικτοί γάμοι αυξάνονται.

Η πρόταση Χριστινάκη: «Δεν είναι αμαρτία !!!!!!!!!!!!!!!»

Στο συνέδριο του Chantilly,  το 2026, η καθηγήτρια Ειρήνη Χριστινάκη κατέθεσε μια ερμηνεία που μπορεί να συνοψιστεί ως εξής: ο 72ος Κανόνας δεν είναι νόμος, είναι κατεύθυνση. Και η παράβασή του δεν είναι αμαρτία — είναι διοικητικό πταίσμα.

Το επιχείρημά της στηρίζεται σε μια διάκριση με ρίζες στο ρωμαϊκό δίκαιο: το «άδικο» από το «αξιοποίνου». Το άδικο είναι ουσιαστικό — προσβολή του Θείου Δικαίου, όπως η αίρεση ή η αποστασία. Το αξιοποίνου είναι τυπικό — μια διοικητική παράβαση, όπως η έλλειψη άδειας. Ο γάμος με βαπτισμένο ετερόδοξο, υποστηρίζει, ανήκει στη δεύτερη κατηγορία: δεν υπάρχει αμαρτία στην ουσία, υπάρχει απλώς παρακοή — γάμος χωρίς προηγούμενη επισκοπική άδεια.

Από εκεί και πέρα, η οικονομία βρίσκει τη θέση της: δεν «νομιμοποιεί» τίποτα, απλώς συγχωρεί τη δικονομική παράβαση και άρει το επιτίμιο. Ο κανόνας παραμένει σε ισχύ ως αρχή· εφαρμόζεται όμως με την ελαστικότητα που αρμόζει σε ρύθμιση διοικητικής φύσης.

«Κανονική αλχημεία»

Η απάντηση από τους παραδοσιακούς  ορθόδοξους κύκλους ήταν άμεση και σκληρή. Η διάκριση «άδικο/αξιοποίνου» χαρακτηρίστηκε «κανονική αλχημεία» — ένα εργαλείο ξένο προς την Ορθόδοξη μυστηριολογία, όπου δίκαιο και δόγμα δεν χωρίζονται, όπου κανένας κανόνας δεν είναι απλώς «διοικητική λεπτομέρεια».

Στην ίδια γραμμή είναι και η άποψη  του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη. Η  οικονομία είναι ατομική, προσωρινή, κατά περίπτωση. Όταν γίνεται κανόνας, παύει να είναι οικονομία — γίνεται κατάργηση της ακρίβειας.

Και πίσω από τη νομολογία, οι κριτικοί βλέπουν τρεις σοβαρότερους κινδύνους: δογματικό σχετικισμό (αν δεν έχει σημασία η ορθόδοξη πίστη για τον γάμο, τί έχει;), αμφισβήτηση του μυστηριακού καθεστώτος του ετεροδόξου βαπτίσματος, και κανονικό κατακερματισμό — με κάθε Αυτοκέφαλη Εκκλησία να κάνει του κεφαλιού της.

Η πραγματικότητα είναι εκεί, όπως και ο κανόνας

Το ενδιαφέρον είναι ότι καμία πλευρά δεν μπορεί να αγνοήσει την πραγματικότητα. Οι μεν παραδοσιακοί πρέπει να εξηγήσουν πώς η οικονομία εφαρμόζεται de facto για δεκαετίες χωρίς την αναγγελθείσα καταστροφή· οι δε οικονομούντες οφείλουν να ερμηνεύσουν τη φράση «μηδεμίαν οἰκονομίαν» που οι ίδιοι οι πατέρες της Συνόδου έγραψαν μέσα στον κανόνα — πριν από 1.335 χρόνια, με πλήρη επίγνωση, όπως φαίνεται, του τι απέκλειαν.

Το δίλημμα, δηλαδή, δεν είναι πλέον αν θα εφαρμοστεί οικονομία. Εφαρμόζεται ήδη. Το ερώτημα είναι αν θα πάρει θεολογική τεκμηρίωση — ή αν θα συνεχίσει να ζει στον αέρα της επισκοπικής διακριτικής ευχέρειας, κάπου ανάμεσα στον κανόνα και την καθημερινότητα.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ.

• Κανόνες της εν Τρούλλῳ Συνόδου (691), κείμενο και υπόμνημα στους: Γ. Α. Ράλλη – Μ. Ποτλή, Σύνταγμα τῶν θείων καὶ ἱερῶν κανόνων, τόμ. Β΄, Αθήνα 1853.
• Πηδάλιον (κανονική συλλογή με τα υπομνήματα του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη, περιλαμβάνει την εισαγωγή «Περὶ ἀκριβείας καὶ οἰκονομίας»), έκδ. Ι. Ν. Ράλλη, Αθήνα 1852.
• Κανών 14 της Δ΄ Οικουμενικής Συνόδου, στο ίδιο Σύνταγμα Ράλλη-Ποτλή.
• Κανόνες 10 και 31 της Συνόδου της Λαοδικείας (παράλληλη μαρτυρία επί των μικτών γάμων), ο.π.

• Οικουμενικό Πατριαρχείο (1878), γνωμοδότηση περί μικτών γάμων (μη αναγνώριση, ανεκτική συγκατάβαση «πρὸς πρόληψιν δυσαρέστων συνεπειῶν»).

• Δημήτριος Κ. Μπόνης, Εκκλησιαστικόν Δίκαιον (εγχειρίδιο, κεφάλαιο περί ικανοτήτων και κωλυμάτων γάμου).

• «Οι μικτοί γάμοι στην Ορθόδοξη Εκκλησία», oodegr.com (συγκεντρώνει τις αποφάσεις 1869/1878 και τις παραπομπές στους κανόνες).
• «Μικτοί Γάμοι: Το κατ' οικονομία έγινε κανόνας», enromiosini.gr (παραδοσιακή κριτική — αντίλογος στην ερμηνεία Χριστινάκη).

 ΠΗΓΗ.ΨΗΦΙΔΕΣ ΟΡΘΟΔΟΞΗΣ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ.