ΚΡΙΤΙΚΟΣ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΑΡΘΡΩΝ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΤΟΥ CHIETI (ΚΕΪΤΙ)- (Α)

 

ΟΔΕΥΟΝΤΑΣ  ΠΡΟΣ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΠΟΤΗΡΙΟ

Έρευνα: πρωτοπρεσβυτέρου Δημητρίου Αθανασίου 

ΜΕΡΟΣ Α

Εισαγωγικά

Το κείμενο του Κέιτι υπογράφηκε στις 21 Σεπτεμβρίου 2016 στο Κιέτι της Ιταλίας από τη Μικτή Διεθνή Θεολογική Επιτροπή για τον Διάλογο μεταξύ Ορθοδόξων και Παπικών. Το πλήρες όνομα του είναι «Συνοδικότητα και πρωτείο κατά την πρώτη χιλιετία: Προς μια κοινή κατανόηση στη διακονία της ενότητας της Εκκλησίας». Το κείμενο αυτό ήρθε λίγους μήνες μετά τη Σύνοδο της Κρήτης και αποτελεί συνέχεια του διαλόγου που ξεκίνησε με το κείμενο της Ραβέννας το 2007. Παρακάτω παρουσιάζονται τα προβληματικά άρθρα με τα ακριβή κείμενα τους και ο κριτικός σχολιασμός του καθενός.

OI ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ

Οικουμενικό Πατριαρχείο Σεβ. Αρχιεπίσκοπος Τελμησσοῦ κ. Ἰώβ (Συμπρόεδρος της Ορθόδοξης πλευράς-τώρα Μητροπολίτης Πισιδίας) Σεβ. Μητροπολίτης Σασίμων κ. Γεννάδιος (Συν-γραμματέας) Σεβ. Μητροπολίτης Διοκλείας κ. Κάλλιστος Εκκλησία της Ελλάδος Σεβ. Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος -----------Οι ονομαστικοί κατάλογοι των συμμετεχόντων δημοσιεύονται επίσημα στα αρχεία των διμερών θεολογικών διαλόγων και στα επίσημα δελτία Τύπου. Διαδικτυακή δημοσίευση: Ολόκληρη η λίστα με τα ονόματα όλων των αντιπροσώπων (τόσο από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Εκκλησία της Ελλάδος όσο και από τις υπόλοιπες Ορθόδοξες Εκκλησίες και τη Ρωμαιοκαθολική πλευρά) φιλοξενείται στην επίσημη ιστοσελίδα του Βατικανού (Pontifical Council for Promoting Christian Unity) στην ενότητα των Ολομέλειων Συνελεύσεων. Τίτλος ανάρτησης: «2016 Plenary Session – Communiqué / List of Participants» για τη συνάντηση του Κιέτι (Chieti). ------------------------------------------------------------------------

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 1: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 2 ΚΑΙ Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΕΝ ΤΗ ΠΟΙΚΙΛΙΑ

ΚΕΙΜΕΝΟ: «Από τα πρώτα χρόνια, η μία Εκκλησία υπήρχε ως πολλές τοπικές εκκλησίες. Η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος βιωνόταν τόσο μέσα σε κάθε τοπική Εκκλησία όσο και στις σχέσεις μεταξύ τους ως ενότητα εν τη ποικιλία. Υπό την καθοδήγηση του Πνεύματος, η Εκκλησία ανέπτυξε πρότυπα τάξεως και διάφορες πρακτικές σύμφωνα με τη φύση της ως ενός λαού που ήλθε σε ενότητα εκ της ενότητας του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Το πρόβλημα εδώ είναι ότι η φράση «ενότητα εν τη ποικιλία» παρουσιάζει την Εκκλησία σαν να μπορούν να συνυπάρχουν διαφορετικές πίστεις και διδασκαλίες. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία η ενότητα δεν είναι απλά μια διοικητική ή κοινωνική συνύπαρξη, αλλά ενότητα στην αλήθεια της πίστεως. Το κείμενο αποφεύγει να πει ότι οι δογματικές διαφορές μεταξύ Ορθοδοξίας και Παπισμού, όπως το Filioque, το αλάθητο του Πάπα και η απρόσληψη, είναι αιρέσεις που χωρίζουν και όχι απλές «ποικιλίες». Αυτή η προσέγγιση οδηγεί σε μια οικουμενιστική αγαπολογία που παραμερίζει την αλήθεια.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 2: ΤΟ ΑΡΘΡΟ 5 ΚΑΙ Η ΑΛΛΗΛΕΝΔΕΤΗ ΣΥΝΟΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΠΡΩΤΕΙΟ

ΚΕΙΜΕΝΟ:  «Στο δεύτερο χιλιετήριο, η κοινωνία χάλασε μεταξύ Ανατολής και Δύσης. Έγιναν πολλές προσπάθειες να αποκατασταθεί η κοινωνία μεταξύ Καθολικών και Ορθοδόξων, αλλά δεν πέτυχαν. Η Μικτή Διεθνής Επιτροπή για τον Θεολογικό Διάλογο μεταξύ της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και της Ορθοδόξου Εκκλησίας, στο συνεχιζόμενο έργο της να ξεπεράσει τις θεολογικές αποκλίσεις, εξέτασε τη σχέση μεταξύ συνοδικότητας και πρωτείου στη ζωή της Εκκλησίας. Οι διαφορετικές κατανοήσεις αυτών των πραγματικοτήτων έπαιξαν σημαντικό ρόλο στον χωρισμό μεταξύ Ορθοδόξων και Καθολικών. Είναι επομένως ουσιώδες να αναζητηθεί η καθιέρωση μιας κοινής κατανόησης αυτών των αλληλένδετων, συμπληρωματικών και αδιαχώριστων πραγματικοτήτων».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Το κείμενο παρουσιάζει το Σχίσμα σαν να οφειλόταν απλά σε «διαφορετικές κατανοήσεις» και όχι σε αιρετικές διδασκαλίες που εισήγαγε η Ρώμη. Δεν αναφέρει καθόλου ότι η Ρώμη πρόσθεσε το Filioque στο Σύμβολο της Πίστεως, ότι υιοθέτησε το αλάθητο του Πάπα και άλλες καινοφανείς διδασκαλίες. Αντί να καταδικάσει αυτές τις αιρέσεις, το κείμενο τις παρουσιάζει σαν «διαφορετικές κατανοήσεις» που μπορούν να ξεπεραστούν με διάλογο. Αυτό είναι επικίνδυνο γιατί δίνει την εντύπωση ότι η αλήθεια της πίστεως είναι διαπραγματεύσιμη.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 3: ΤΑ ΑΡΘΡΑ 8 ΚΑΙ 9 ΚΑΙ Η ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΟΛΟΓΙΑ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟΥ 8: «Η μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία της οποίας ο Χριστός είναι η κεφαλή, παρουσιάζεται στην ευχαριστιακή σύναξη μιας τοπικής Εκκλησίας υπό τον επίσκοπό της. Αυτός είναι ο προϊστάμενος. Στη λειτουργική σύναξη, ο επίσκοπος καθιστά ορατή την παρουσία του Ιησού Χριστού. Στην τοπική Εκκλησία, οι πολλοί πιστοί και οι κληρικοί υπό τον ένα επίσκοπο ενώνονται μεταξύ τους εν Χριστώ και βρίσκονται σε κοινωνία μαζί του σε κάθε πτυχή της ζωής της Εκκλησίας, κυρίως στην τέλεση της Ευχαριστίας. Όπως δίδαξε ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος: όπου είναι ο επίσκοπος, εκεί να είναι όλος ο λαός, όπως όπου είναι ο Ιησούς Χριστός, εκεί είναι η καθολική Εκκλησία. Κάθε τοπική Εκκλησία τελεί σε κοινωνία με όλες τις άλλες τοπικές Εκκλησίες που ομολογούν την αληθινή πίστη και τελούν την ίδια Ευχαριστία. Στην Ευχαριστία, ο προϊστάμενος και η κοινότητα είναι αλληλένδετοι: η κοινότητα δεν μπορεί να τελέσει την Ευχαριστία χωρίς προϊστάμενο, και ο προϊστάμενος με τη σειρά του πρέπει να τελέσει με μια κοινότητα».

 

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟΥ 9: «Αυτή η αλληλένδετη σχέση μεταξύ του προϊσταμένου ή επισκόπου και της κοινότητας είναι ένα συστατικό στοιχείο της ζωής της τοπικής Εκκλησίας. Μαζί με τον κλήρο που συνδέεται με το υπουργείο του, ο τοπικός επίσκοπος ενεργεί εν μέσω των πιστών, που είναι το ποίμνιο του Χριστού, ως εγγυητής και υπηρέτης της ενότητας. Ως διάδοχος των Αποστόλων, ασκεί την αποστολή του ως υπηρεσία και αγάπη, ποιμαίνοντας την κοινότητά του και οδηγώντας την, ως κεφαλή της, σε βαθύτερη ενότητα με τον Χριστό στην αλήθεια, διατηρώντας την αποστολική πίστη μέσω του κηρύγματος του Ευαγγελίου και της τέλεσης των μυστηρίων».

 

ΣΧΟΛΙΟ: Τα άρθρα αυτά υιοθετούν την ευχαριστιακή εκκλησιολογία που προέρχεται από τη Β΄ Βατικανή Σύνοδο. Το πρόβλημα είναι ότι δίνουν υπερβολική έμφαση στον επίσκοπο και στην Ευχαριστία, παραμερίζοντας τη σημασία της ορθής πίστεως. Η ευχαριστιακή εκκλησιολογία οδηγεί σε μια κατανόηση της Εκκλησίας ως κοινωνίας που δεν χρειάζεται απαραίτητα την ομολογία της αληθούς πίστεως, αλλά αρκεί η κοινωνία γύρω από τον επίσκοπο. Αυτό είναι αντίθετο με την Ορθόδοξη διδασκαλία που λέει ότι η ενότητα της Εκκλησίας βασίζεται στην ομολογία της αληθούς πίστεως και στην τήρηση των ιερών κανόνων. Η Σύνοδος της Κρήτης υιοθέτησε παρόμοια ευχαριστιακή εκκλησιολογία στο Μήνυμά της, κάτι που δείχνει την κοινή κατεύθυνση.

---

ΕΝΟΤΗΤΑ 4: ΤΑ ΑΡΘΡΑ 15 ΚΑΙ 16 ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΩΤΕΙΟ ΤΗΣ ΡΩΜΗΣ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟΥ 15: «Μεταξύ του τέταρτου και του έβδομου αιώνα, η τάξη των πέντε πατριαρχικών θρόνων αναγνωρίστηκε, με βάση και με την έγκριση των οικουμενικών συνόδων, με τον θρόνο της Ρώμης να κατέχει την πρώτη θέση, ασκώντας ένα πρωτείο τιμής, ακολουθούμενο από τους θρόνους της Κωνσταντινούπολης, της Αλεξάνδρειας, της Αντιοχείας και των Ιεροσολύμων, με αυτή τη συγκεκριμένη σειρά, σύμφωνα με την κανονική παράδοση». -------------------------------------------------------------------------- ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΘΡΟΥ 16: «Στη Δύση, το πρωτείο του θρόνου της Ρώμης κατανοήθηκε, ιδιαίτερα από τον τέταρτο αιώνα και εξής, με αναφορά στον ρόλο του Πέτρου μεταξύ των Αποστόλων. Το πρωτείο του επισκόπου της Ρώμης μεταξύ των επισκόπων ερμηνεύτηκε σταδιακά ως προνόμιο που του ανήκε επειδή ήταν ο διάδοχος του Πέτρου, του πρώτου των αποστόλων. Αυτή η κατανόηση δεν υιοθετήθηκε στην Ανατολή, η οποία είχε διαφορετική ερμηνεία των Γραφών και των Πατέρων σε αυτό το σημείο. Ο διάλογός μας μπορεί να επιστρέψει σε αυτό το θέμα στο μέλλον».

ΣΧΟΛΙΟ: Το άρθρο 15 είναι σωστό όταν λέει ότι η Ρώμη είχε πρωτείο τιμής. Το πρόβλημα είναι στο άρθρο 16 που παρουσιάζει τις δύο απόψεις για το πρωτείο σαν να είναι εξίσου νόμιμες. Για την Ορθόδοξη Εκκλησία το πρωτείο της Ρώμης ήταν τιμητικό και όχι εξουσιαστικό. Το κείμενο δεν απορρίπτει καθαρά την παπική δικαιοδοσία και το αλάθητο, αλλά αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αποδοχής τους στο μέλλον με τη φράση «ο διάλογός μας μπορεί να επιστρέψει σε αυτό το θέμα στο μέλλον». Αυτό είναι επικίνδυνο γιατί δίνει έδαφος σε μια ερμηνεία που δεν συμβαδίζει με την Ορθόδοξη παράδοση. Το κείμενο δεν λέει ξεκάθαρα ότι η παπική δικαιοδοσία είναι αίρεση.

 ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ